Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1705 5652090 5611121 2026-11-01T15:01:30Z Buli 2648 /* Рани години и образование */ 5652090 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = [[Податотека:Златен венец.svg|20px]] Блаже Конески | image = blaze koneski.jpg | bgcolour = gold | imagesize = 180px | caption = македонски писател, јазичар и историчар | birth_date = 19 декември 1921 | birth_place = {{роден во|Небрегово}}, [[Кралство СХС]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1993|12|07|1921|12|19}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | occupation = [[поет]], [[прозаист]], [[филолог]], [[јазичар]] | period = 1945-1993 | genre = проза, поезија, есеистика | subject = | movement = | notableworks = „Везилка“, „Стерна“, „Црква“, „Црн овен“ | spouse = | partner = | children = | relatives = Ѕака (мајка), Ордан (татко), Милица (сестра), Дунавка (баба) | influences = | influenced = | awards = Златен венец на Струшките вечери на поезијата, [[Хердерова награда]], [[Његошева награда]], [[Награда „АВНОЈ“|АВНОЈ]], [[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]], [[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]] | signature = Blaže Koneski signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Блаже Конески''' ({{роден во|Небрегово}}, {{роден на|19|декември|1921}} — {{починат во|Скопје}}, {{починат на|7|декември|1993}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] книжевен, културен и јавен работник, [[академик]], [[поет]], [[прозаист]], [[есеист]], [[книжевен историчар]], [[филолог]] и [[јазичар]], [[преведувач]] и [[професор]] на [[Филозофски факултет|Филозофскиот факултет]] во Скопје. Тој бил и еден од кодификаторите на современиот [[Македонски јазик|македонски книжевен јазик]] и значајна личност во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]].<ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 123.</ref> ==Животопис== === Потекло и детство === [[Податотека:Спомен дом на Блаже Конески 3.jpg|мини|лево|[[Спомен-дом „Блаже Конески“|Родната куќа]] на Блаже Конески во [[Небрегово]]]]Блаже Конески е роден на 19 декември 1921 година во селото [[Небрегово]], Прилепско. Потекнувал од земјоделско семејство, познато во селото под семејниот прекар Љамевци. Во парохиската книга бил запишан под името Благоја Љамески. Неговиот татко Ордан работел како деловодител во селската општина, додека останатите членови на семејството главно се занимавале со земјоделство и сточарство.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–14, 17, 22–24}} Според семејното предание, кое Конески го дознал од својата баба Дунавка, најстариот познат предок на семејството бил Ристе, кој се доселил во Небрегово од Дебарско. Неговиот син Ѓорѓија имал тројца синови — Соколе, Коне и Јонче, од кои произлегле трите семејни гранки Соколоски, Конески и Јованоски. Конески претпоставувал дека неговите предци потекнувале од Лазарополе, поврзувајќи го семејниот прекар Љамевци со називот што се употребувал за жителите на тоа село. Меѓутоа, ова го изнесувал како претпоставка, а не како утврден историски факт.{{sfn|Андреевски|1991|pp=22–25}}[[Податотека:Блаже Конески како дете.jpg|мини|лево|Блаже Конески како дете со мајка му Цака, татко му Ордан и бабата Дунавка.]]Првите седум години од животот ги поминал во Небрегово. Во своите сеќавања овој период го опишувал како среќно детство, исполнето со селските обичаи, природата и секојдневниот живот на земјоделското семејство. Особено бил приврзан кон својата стрина Вета, која имала значајна улога во неговото одгледување, како и кон баба му Дунавка. Токму од баба си ги слушнал првите македонски народни песни, преданија и легенди, меѓу кои и раскажувањата за Марко Крале. Овие рани доживувања подоцна нашле одраз во неговото литературно творештво.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–13, 20–21, 25–26}} Во 1928 година неговото семејство се преселило во Прилеп. Конески претпоставувал дека една од главните причини за преселувањето била желбата на татко му да му овозможи понатамошно школување. Преминот од селската во градската средина претставувал значајна промена во неговиот живот. Подоцна се сеќавал дека првите денови во Прилеп му биле исполнети со несигурност и тешкотии при приспособувањето. Сепак, постепено се вклопил во градскиот живот и воспоставил блиски пријателства.{{sfn|Андреевски|1991|pp=48–55}} === Образование и први литературни интереси === [[Податотека:Блаже Конески со семејството.jpg|мини|Блаже Конески на осумгодишна возраст со семејството во Небрегово, 12 август 1930]]Основното образование го започнал на шестгодишна возраст во Небрегово, каде што го завршил првото одделение. Наставата се одвивала во просторија што ѝ припаѓала на селската црква. По преселувањето на семејството го продолжил образованието во Прилеп, каде што ги завршил останатите основни одделенија и нижата гимназија. Уште во ученичките години покажувал голем интерес за читање и за литературата.{{sfn|Андреевски|1991|pp=41–44, 60–62}} Првите обиди за пишување песни ги направил во првиот клас на гимназијата, на возраст од околу десет години. Непосреден поттик добил од наставникот Ламбро Тозијевиќ, кој на учениците им објаснил некои основни правила на стихотворството. Конески започнал да експериментира со ритамот и бројот на слоговите во стиховите, пишувајќи песни на српскохрватски јазик, кој тогаш бил наставен јазик во училиштето. Неговиот интерес за литературно творештво бил дополнително поттикнат од професорот Велебит Рендиќ, кој го охрабрил да продолжи со пишувањето.{{sfn|Андреевски|1991|pp=62–65}} За време на школувањето во Прилеп се спријателил со [[Борка Талески]], кој имал значајно влијание врз неговото интелектуално и општествено созревање. Заедно со неколку соученици учествувал во подготвувањето ракописни ученички списанија, во кои објавувале песни, раскази и други прилози.{{sfn|Андреевски|1991|pp=65–68}} По завршувањето на нижата гимназија во 1935 година, Конески првично се запишал во гимназијата во Битола. Меѓутоа, набргу добил стипендија за школување во интернатот при гимназијата во [[Крагуевац]], каде што го продолжил средното образование и матурирал во 1939 година. Меѓу неговите соученици во Крагуевац биле [[Лазар Мојсов]] и [[Ристо Џунов]].{{sfn|Андреевски|1991|pp=68–71}} Во Крагуевац активно учествувал во литературниот живот на гимназијата. Бил член на литературната дружина и соработувал со ученичките списанија „''Млади Шумадинац''“ и „''Подмладак''“, во кои ги објавил своите први песни. Во овој период постепено преминал од пишување на српскохрватски кон пишување на македонски јазик. Значајно влијание врз оваа промена имало творештвото на Кочо Рацин, особено неговите песни објавувани во тогашните југословенски списанија.{{sfn|Андреевски|1991|pp=72–73, 78–80}} === Студии во Белград и Софија === По матурирањето во 1939 година, Конески се запишал на Медицинскиот факултет во Белград. Меѓутоа, по еден семестар ги напуштил медицинските студии, бидејќи сфатил дека неговите интереси се повеќе насочени кон литературата и јазикот. Во пролетта 1940 година се префрлил на славистичките студии на Филозофскиот факултет во Белград, избирајќи ја јужнословенската литература како главен предмет, а руската литература и рускиот јазик како дополнителни предмети.{{sfn|Андреевски|1991|pp=86–88, 91}} Во текот на студиите ги продлабочил познавањата од словенската филологија, а покрај рускиот започнал да го изучува и полскиот јазик. Се запознал со делата на голем број руски, полски и германски писатели, меѓу кои Пушкин, Есенин, Мицкевич, Гете, Шилер и Хајне. Од овој период потекнуваат и неговите први обиди за литературно преведување. Неговото интересирање за словенските јазици било тесно поврзано со желбата да ја чита литературата на одделните народи во оригинал.{{sfn|Андреевски|1991|pp=87–90}} За време на студиите започнал систематски да ги проучува македонските народни песни, дијалекти и постари литературни текстови. Уште како гимназијалец запишувал народни песни од својата баба Дунавка, од која забележал околу четириесет текстови. Во Белградската народна библиотека се запознал со фолклорните записи на [[Марко Цепенков]], а преку Љубен Лапе дошол и до [[Зборник на Миладиновци|зборникот на браќата Миладиновци]]. Овие дела го поттикнале да размислува за приредување избори од македонската народна поезија и од творештвото на Цепенков.{{sfn|Андреевски|1991|pp=90–92}} Истовремено започнал да собира и систематизира јазичен материјал, убеден дека во иднина ќе биде потребно оформување македонски литературен јазик. На поттик од Борка Талески изработил и ран проект за македонската азбука, заснован претежно врз особеностите на прилепскиот говор. Проектот не е зачуван, но претставувал еден од неговите први систематски обиди за разгледување на македонските јазични прашања.{{sfn|Андреевски|1991|pp=93–95}} По почетокот на Втората светска војна и окупацијата на Југославија, во 1941 година Конески ги продолжил студиите на Софискиот универзитет. Таму се запознал со повеќе македонски интелектуалци и писатели, меѓу кои [[Венко Марковски]]. Во Софија присуствувал и на литературно читање на кое настапил Никола Јонков Вапцаров. На истата приредба Конески ја прочитал својата песна „''Песна за Ташето''“.{{sfn|Андреевски|1991|pp=110–114}} Во Софија продолжил со проучувањето на словенската филологија и на научната литература за македонските говори. Особено се интересирал за трудовите на [[Ватрослав Облак]], [[Ватрослав Јагиќ]] и други слависти, како и за историјата на македонското јазично прашање. За време на студиите се обидел да дојде и до книгата „За македонцките работи“ од Крсте Петков Мисирков, но тогаш не успеал да ја добие во универзитетската библиотека.{{sfn|Андреевски|1991|pp=124–126}} Кон крајот на 1943 година, по бомбардирањето на Софија и затворањето на универзитетот, се вратил во Прилеп. Студиите ги завршил со полагање на преостанатите испити неколку месеци подоцна.{{sfn|Андреевски|1991|p=130}} === Научна работа и дејност за време на Втората светска војна === Во периодот од 1941 до 1943 година Конески интензивно работел на проучување на прилепскиот говор и на изработување кратка граматика на македонскиот литературен јазик. Јазичниот материјал го собирал преку непосредно набљудување на секојдневниот говор, вклучително и преку разговорите што жените ги воделе со неговата мајка во семејниот дом во Прилеп. Својата прва лингвистичка студија „Прилепскиот говор“, создадена во студентските години, ја објавил во 1948 година во „Годишниот зборник“ на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=94–96}} Кон крајот на 1943 година завршил и ракопис на кратка македонска граматика, заснована претежно врз прилепскиот говор. Ракописот, заедно со неколку други негови литературни творби, бил испратен до органите на Народноослободителното движење. Поголемиот дел од граматиката подоцна бил изгубен, но се зачувал еден дел посветен на глаголите. Конески подоцна истакнувал дека оваа негова првична концепција се разликувала во повеќе погледи од решенијата усвоени при кодификацијата на македонскиот литературен јазик во 1945 година.{{sfn|Андреевски|1991|pp=96–98}} Во септември 1944 година се приклучил кон Народноослободителното движење. Преку Присад, Извор и Лисиче пристигнал во [[Горно Врановци]], каде што бил вклучен во редакцијата на младинскиот весник „[[Млад борец]]“. Првично работел како коректор и лектор, а потоа добил задача да организира преведувачко одделение при Агитпропот на Централниот комитет и Главниот штаб. Неговата работа опфаќала преведување, редактирање и јазично усогласување на материјалите што се печателе за потребите на Народноослободителното движење.{{sfn|Андреевски|1991|pp=131–133}} За време на престојот во Горно Врановци одржал и две предавања за македонскиот литературен јазик. Во нив ги разгледувал прашањата поврзани со неговото оформување и потребата од јазично усогласување. Запознавањето со текстовите создадени во текот на Народноослободителната војна влијаело врз преиспитувањето на неговите претходни гледишта, особено во однос на потребата литературниот јазик да се заснова врз поширока дијалектна основа.{{sfn|Андреевски|1991|pp=133–137}} === Учество во кодификацијата на македонскиот литературен јазик === По ослободувањето на Скопје во ноември 1944 година, Конески бил назначен за лектор во Македонскиот народен театар. Тоа била неговата прва службена должност во ослободена Македонија. Во театарот работел на преведување и јазично приспособување драмски текстови, придонесувајќи кон оформувањето на македонскиот сценски јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139, 157–160}} Во ноември 1944 година бил вклучен во првата Комисија за јазик и правопис, формирана за разгледување на прашањата поврзани со македонската азбука и литературната норма. Меѓутоа, ја напуштил Комисијата поради несогласување со начинот на нејзината работа и со одредени предложени пристапи. Според неговото подоцнежно сведоштво, сметал дека прашањата за македонскиот јазик треба самостојно да ги решаваат македонските стручњаци, без непосредно влијание од соседните земји или од други надворешни центри.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139–141}} На почетокот на 1945 година бил вклучен и во новата Комисија за јазик и правопис, во која учествувале [[Венко Марковски]], [[Васил Иљоски]], [[Владо Малески]], [[Крум Тошев]], [[Киро Хаџи Василев]] и други. Во рамките на нејзината работа Конески го подготвил најголемиот дел од проектот за правописот, додека делот за интерпункцијата го изработил Крум Тошев. По разгледувањето и усогласувањето на предложените решенија, на 3 мај 1945 година била усвоена македонската азбука, а на 7 јуни истата година бил усвоен првиот македонски правопис.{{sfn|Андреевски|1991|pp=141–144}} Конески нагласувал дека изборот на централните македонски говори како основа на литературниот јазик бил општоприфатен меѓу учесниците во кодификацијата. Според него, најголемите расправи се воделе околу одделни графиски решенија, особено означувањето на меките согласки. Во текот на работата и самиот менувал некои од своите претходни ставови, прифаќајќи решенија што произлегле од заедничките дискусии.{{sfn|Андреевски|1991|pp=144–150}} Во јуни 1945 година, за време на престојот во Софија, Конески првпат непосредно се запознал со книгата „''[[За македонцките работи]]''“ од [[Крсте Петков Мисирков]]. По враќањето објавил опширна статија за неа во весникот „Нова Македонија“, под наслов „Една македонска книга“. Според неговото сведоштво, при кодификацијата учесниците не ја користеле непосредно книгата на Мисирков, иако основните насоки на усвоените решенија во значителна мера се совпаѓале со неговите сфаќања за дијалектната основа на литературниот јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=145–147}} === Универзитетска и научна дејност === Во 1946 година Конески се вклучил во подготовките за основањето на Филозофскиот факултет во Скопје. Како претставник на Министерството за просвета учествувал во организациските работи и во воспоставувањето контакти со универзитетски професори од другите југословенски центри. Во ноември 1946 година бил избран за предавач по македонски јазик, а своите први предавања ги одржал во декември истата година. Подоцна бил избран за вонреден професор, а во 1957 година станал редовен професор на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=172–176, 179–180}} Во текот на својата универзитетска кариера предавал повеќе предмети од областа на лингвистиката, меѓу кои вовед во општата лингвистика, старословенски јазик, историја на македонскиот јазик и историја на јазикот на словенската писменост во Македонија. Посебно внимание посветувал на научното оспособување на студентите, поттикнувајќи ги да изработуваат истражувачки и дипломски трудови. Од првите студентски генерации произлегле повеќе истакнати македонски лингвисти, кои подоцна ја продолжиле работата во областа на македонистиката.{{sfn|Андреевски|1991|pp=176–180}} Паралелно со наставната дејност, Конески работел на создавањето на основните научни прирачници за македонскиот литературен јазик. Во 1952 година го објавил првиот дел од „Граматика на македонскиот литературен јазик“, а во 1954 година и вториот дел. Во 1965 година ја објавил „Историја на македонскиот јазик“. Овие трудови произлегле од неговата долгогодишна работа врз македонските говори, историските јазични споменици и современиот литературен јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=179–181}} Во 1951 година учествувал во покренувањето на научното списание „Македонски јазик“, кое првично излегувало како билтен на универзитетската катедра. Во 1953 година бил основан и [[Институтот за македонски јазик]], во чие оформување Конески имал значајна улога. Еден од главните научни проекти на Институтот била подготовката на „Речник на македонскиот јазик“, објавен во три тома во текот на 1960-тите години. Конески бил редактор на Речникот, а во неговата изработка учествувале Тодор Димитровски, Благоја Корубин и Трајко Стаматоски.{{sfn|Андреевски|1991|pp=180–185}} Во 1967 година станал член и на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]] и прв претседател, а таа функција ја извршувал до 1975 година. Покрај тоа, Конески бил дописен член на академиите на сите републики на [[Југославија]], во 1968 година станал почесен доктор на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], а бил почесен доктор и на [[Универзитет во Вроцлав|Универзитетот во Вроцлав]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 77-78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 71-72.</ref> ==Творештво== Конески е истакнат јазичар, меѓународно реномиран [[Славистика|славист]], еден од најзначајните протагонисти во процесот на кодификацијата на македонскиот стандарден јазик, втемелувач на македонистиката на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во [[Скопје]] (кој денес го носи неговото име), ценет професор, еден од основачите и прв претседател на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]], член на академиите на науките и уметностите во [[Загреб]], [[Белград]], [[Сараево]], [[Чикаго]], [[Лоѓ]]. Конески е вистински полиграф. Тој е суптилен лиричар, автор на 13 поетски книги, лауреат на значаен број македонски и меѓународни награди и признанија ([[Хердерова награда]], [[Његошева награда|Његошова награда]], Златен венец на [[СВП|Струшките вечери на поезијата]], итн.). Исто така, тој е истакнат прозаист, есеист, публицист, литературен историчар, полиглот, препејувач од многу јазици на делата на низа поети ([[Петар Петровиќ - Његош|Његош]], [[Франце Прешерн|Прешерн]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]], [[Блок]], [[Мицкевич]], [[Јан Неруда|Неруда]], [[Волкер]], [[Владимир Мајаковски|Мајаковски]]). Неговите дела се преведени на голем број јазици. === Научна и творечка дејност === {{Infobox Officeholder |name = Блаже Конески |honorific-suffix = |image = |imagesize = 200px |office2 = Прв [[МАНУ|Претседател на МАНУ]] |term_start2 = 1967 |term_end2 = 1975 |predecessor2 = нема |successor2 = [[Михајло Апостолски]] }} По ослободувањето на Македонија, Конески активно се вклучил во стандардизирањето на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]: ја изработил [[Македонска граматика|граматиката на современиот македонски јазик]], го составил [[Македонски правопис|правописот на македонскиот литературен јазик]], а исто така бил уредник на „[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања|Речникот на македонскиот јазик]]“. Конески е основач на студиите по [[македонистика]] на [[Универзитет Св. Кирил и Методиј|Скопскиот универзитет]], а од [[1958]] до [[1963]] бил [[ректор]] на универзитетот. Во [[1967]] станал член на [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] ([[МАНУ]]) и бил нејзиниот прв претседател (до [[1975]]). Исто така, тој бил член на [[Македонски ПЕН центар|Македонскиот ПЕН центар]] и еден од основачите на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] ([[1947]]) и негов прв претседател. Покрај тоа, Конески бил член на академиите на науките и уметностите во Загреб, Белград, Сараево, Чикаго и Вроцлав.<ref name="ReferenceA">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72.</ref> Конески, работел како уредник на литературните списанија „[[Нов ден]]“ и „Македонски јазик“, а бил и редовен соработник на списанието „[[Современост]]“, каде биле објавени негови песни и прилози, како: „[[Ангелот на Света Софија]]“, расказот К„рчмите“ (по кој била снимена првата македонска ТВ драма), и други текстови. ===Книжевно творештво=== [[Податотека:Blaže Koneski na Mostot na umetnosta (2).JPG|алт=Споменик на Блаже Конески на Мостот на уметноста во Скопје|мини|Споменик на Блаже Конески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]] во [[Скопје]]]] Во областа на книжевноста, Конески пишувал претежно поезија, но исто така и раскази. Неговите песни се застапени во сите антологии на македонската поезија, објавени во Македонија и во странство, а книги со избор од неговото творештво се објавени на повеќе јазици, како: германски, англиски, француски, турски, руски, украински, романски, грчки, унгарски, полски, дански, италијански итн. Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 27-31.</ref> Своите први песни Конески ги напишал во еден стар нотес меѓу 1941 и 1945 година, а нотесот случајно го зачувал [[Владо Малески]]. Подоцна, тие се објавени како циклусот „Од стариот нотес“, објавен во списнието „Современост“, VIII, бр. 3 од 1958 година. Потоа, во 1945 година, тој ја објавил поемата „Мостот“, која најпрвин се појавила како посебна книга (издание на „Култура“), а потоа била вклучена во збирката „[[Земјата и љубовта]]“ од 1948 година.<ref>„Забелешки“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 234.</ref> Конески се занимавал и со преведувачка дејност. Така, тој превел на [[македонски јазик]] повеќе странски дела, како: „[[Горски венец]]“ од [[Петар Петровиќ-Његош|Петар Петровиќ Његош]] (1947), „Лирски интермецо“ од [[Хајнрих Хајне]] (1952), „[[Отело]]“ од [[Вилијам Шекспир]] (1953), „Поезија“ од [[Александар Блок]] (1966) и „[[Крштавање на Савица]]“ од [[Франце Прешерн]] (1980).<ref name="ReferenceB">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 79.</ref><ref name="ReferenceC">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 73.</ref> ===Осврт врз поезијата на Конески=== Според [[Веле Смилевски]], со својата поезија Конески одбележа значајна и неодминлива трага во развојот на современата македонска поезија. Неговите стихозбирки се вбројуваат меѓу меѓниците на главните текови од најновото поглавје на македонскиот поетски збор, во кои е синтетизирана и осовременета богатата традиција и нејзините непресушни витални сокови.<ref>Веле Смилевски, „блаже конески: лозје“, во: Блаже Конески, ''Лозје''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 127.</ref> Во првите години по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], општите белези на времето — борбата, обновата и изградбата на земјата и големите општествени промени, нашле свој одраз и во поезијата на Конески. Добар пример за тоа е првата негова поетска книга, поемата „[[Мостот (поема)|Мостот]]“ во која тој јасно и гласно го изразува прифаќањето на новата стварност, настојувајќи да ѝ даде уметнички израз на својата ангажираност. Притоа, тој целосно се става во служба на колективот, а екстровертноста станува единствениот можен став. Сепак, дури и тогаш, неговите песни се истакнуваат со напор а усовршување на поетскиот израз и со давање подлабок контекст на содржинската страна на поетското дело. Подоцна, Конески го прифаќа интимизмот како нова фаза во развојот на македонската поезија и видливо е дека нему му е блиско сфаќањето на поетскиот израз како катарза, како олеснување, сатисфакција и како облик на зборовна сублимација — уметничка исповед. Во 1950-тите години, Конески се јавува како автор на едни од најуспешните песни во периодот на македонскиот [[модернизам]] („Болен Дојчин“ и циклусот за [[Крал Марко|Крале Марко]]), но тој и понатаму останува верен на интимизмот. Тој никогаш нема да ја прифати деперсонализацијата на поетскиот израз, т.е. за него поезијата останува говор зад кој треба да стои личноста на поетот која сака да ја искаже својата посебност и исклучителност. Оттука, поезијата на Конески е еден вид личен дневник и биографските елементи се присутни речиси во сите негови збирки, но прочистени и претворени во стихови низ процесот на уметничка трансформација. Тој е силна поетска личност која останува врзана за интимната поезија и постојано докажува дека таквиот поетски израз никогаш не застарува.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-74.</ref> Во средиштето на многу песни на Конески стојат невозвратената [[љубов]] и осуденоста на самотија. Притоа, неговите песни зборуваат некогаш само загатнато, но некогаш и отворено за неговата лична драма. Како постојан рефрен во нив се провлекува жалта поради неможноста за вистинско разбирање со саканата. Но неговите горчливи сознанија никогаш не се претвораат во плачлив ламент, туку тој ги констатира нив како една од можните вистини за животот и им дава тивок, [[Елегија|елегичен]] тон. Неостварената љубов, тој ја прифаќа како судбина и не осудува, не моли, туку само ја искажува својата осаменост. Така, од своето страдање, тој создава поезија која се одликува со непосредност и искреност. Тој не гледа излез од осаменоста, односно тој е поет на трагична визија на животот и тоа не може да се покрие со официјалните толкувања на неговата поезија. Конкретните поводи кои лежат во интимната драма на поетот не се познати, но тоа не е неопходно за разбирањето на неговите песни, зашто Конески успеал своето лично искуство да го преточи во универзални вистини. Дури и во песните посветени на ликовите од [[Историја на македонскиот народ|македонската историја]], Конески ја согледува пред сè нивната трагична осаменост и зборувајќи за нивната судбина, тој ја искажува својата. На пример, песната „Девственици“ во која се пее за големите македонски револуционери од Илинденската епоха, завршува со стихот кој е израз на личното искуство: „не сетивте... ни колку може да навреди жена“. Она што произлегува како став во целата негова поезија е еден тивок, но упорен стоицизам, а основната порака која поризлегува од целото негово дело е: храбро да се истрае својата судбина.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 74-76.</ref> Во својата книга „Поетските идеи на Конески“, [[Слободан Мицковиќ]] наведува дека во речиси во сите песни на Конески се наоѓаат следниве девет клучни особини: кохерентност, заокруженост, длабочина, лиричност, интима, исповедност, мисловност, емотивност-контемплативност и универзалност.<ref name="ReferenceD">„Од уредникот и приредувачот“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 156-157.</ref> Во есејот „Оглед кон поезијата на Блаже Конески“ од 1955 година, [[Димитар Митрев]] ја оценил поезијата на Конески на следниов начин: „Пред нас е поезија која била со соптсвен блесок уште во својот изгрев, поезија не на лекторско одушевување, а на сопствена длабоколична доживеаност, поезија со живителните струи на еден свој и својствен индивидуален темперамент... пред нас е поезија низ која се утврдила една разнострано јарка творечка поединечност, една потполно суверена творечка личност.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8-9.</ref> Во еден разговор со [[Луан Старова]] од 1990 година, самиот Конески се искажал за надворешните влијание врз неговата поезија: „Јас не му должам ништо ниту на [[Пол Елијар|Елијар]], ниту на [[Луј Арагон|Арагон]], како човек што сум се формирал и воспитувал на друг пат. Контактот со нив секако имаше друго значење... Мојот интерес беше во друг правец, кон словенските книжевности. И донекаде кон [[Германска книжевност|германската]]... Не, не јас од влијанија не се плашам! И тоа за моја среќа не е минус.... Јас [[Француска поезија|француската поезија]] сум ја читал главно преку [[Антологија|антологии]]. Инаку сум читал целосно поети кои по некој случај, нивниет збирки дошле до мене. Не поради тоа што сум барал.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8.</ref> ===Поетската постапка на Конески=== [[Податотека:Blaže Koneski 1968.jpg|мини]] Како човек со толку звучна биографија, дури и од денешна перспектива вчудовидувачка е неговата перманентна скромност во настојувањата да ги разоткрие механизмите на сопственото поетско творештво. Конески е еден од ретките поети кои не само што вложуваат толку напор да го осознаат самиот креативен процес туку имаат и смелост и капацитет сознанијата да им ги приопштат на идните читатели. Впрочем, најтипичниот пример е есејот „Еден опит“ во кој Конески како искусен поет ги опсервира тајните на поетскиот занает. Тргнувајќи од сопствениот творечки опит, тој особено го потенцира значењето на усната народна традиција како основна платформа врз која ја артикулира својата поединечност. „Легендите, што подоцна ќе најдат обработка и во некои мои текстови, јас не сум ги запознал од книги, ами сум ги слушал од старите во својата селска куќа, во првото детство“, - се потсетува Конески укажувајќи: „Уште оттогаш преминала во мене Стерна, страшната подземна вода.“ Уште со овие реченици Конески децидно укажува дека тој не ја создава својата поезија од ништо, туку, напротив, воспоставува жив, интимен дијалог со претходната усна или писмена поетска традиција. Оттука, предлагајќи го тријадниот модел: традиција-колектив-автор, Конески смета дека и тој самиот нужно создава во дослух како со постојната културна традиција така и со јазикот, сензибилитетот, кодот и духот на колективот, како и на сопствената епоха: „Јас вршев иновација, ги вклопував старите пораки во современ израз и ги варирав по начин што му одговара на интересот на современиот човек.“ Во есејот, Конески ја истакнува интимната врска со традицијата и искажува голема почит кон безимените творци на усната поезија. На пример, користењето на мотивите од народната поезија јасно се согледува во неговите песни: „Болен Дојчин“, „Стерна“, „[[Одземање на силата]]“, „Марковиот манастир“ итн. Сепак, тој истакнува дека неговото надоврзување на народната поезија не е механичко, односно дека во неговите песни има малку такви кои, по [[Метафора|метафориката]], метриката и изразните својства, се напишани во духот на народната поезија, туку од самите негови почетоци, постојано посветувал поголемо внимание на говорниот јазик, така што не може да се нарече традиционалист.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 176-178.</ref> [[Податотека:Blaze_Koneski_01.jpg|мини|Блаже Конески - споменик во Прилеп]] Еден од најинтригантните теоретски пунктови за креативниот процес е (хипо)тезата на Конески за откривањето на песната, образложена во есеите „[[Еден опит]]“, „Совпаѓања“ и „За поезијата“. Тој и самиот истакнува дека има впечаток дека никогаш не бил разбран како што треба, особено ако се има предвид дека оваа негова теорија не е само чиста шпекулативна конструкција, туку дека таа е негово интимно, реално поетско доживување или, како што самиот вели, „еден вид чувствена сензација“. Всушност, при настанувањето на неколку најпознати, антологиски песни („Тешкото“, „Стерна“ итн.), Конески доживеал една речиси мистична визија: „... одеднаш бев обземен од чувство дека јас песната заправо не ја пишувам, ами ја откривам.“ Всушност, идентификувајќи се себеси како откривач на песната, Конески ја демонстрира својата скромност, настојувајќи да се ослободи од речиси неизбежната творечка суета. Притоа недвосмислено истакнува дека веројатно не е првиот поет и уметник кој дошол до тоа сознание и оттаму потекнува неговиот поттик да даде рационално објаснение на таа појава. Во тој поглед, Конески истакнува дека поетот има изострен слух за она што се случува во речевната дејност на колективот. На пример, некои жанровски песни, како што е случајот со патриотската и со ангажираната поезија, настануваат под влијание на поширокиот општествено-историски амбиент. И воопшто, според Конески, во самиот колектив се подготвува јазичниот материјал што ѝ дава сила на поетската експресија.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 178-180.</ref> Посочувајќи на неколку примери од доменот на руската поезија ([[Лермонтов]], [[Мандељштам]], [[Блок]]), Конески сепак се решава да го илустрира, а со самото тоа и да го објасни откривањето на песната преку неколку паралели меѓу уметноста на зборот и ликовната уметност. Во овој контекст, тој го наведува примерот на [[ренесанса|ренесансниот]] мајстор [[Микеланџело]], кој истакнувал дека ги правел своите скулптури така што од каменот го отфрлал тоа што е непотребно. Аналогна постапка Конески препознава и кај современите вајари кои земаат некоја природна форма, корен од дрво и др., и со интервенција што дозволува да ја препознаеме лесно таа првобитна форма - создаваат скулптури или, да се изразиме на свој јазик, ја откриваат во неа скулптурата. На пример, често песните настануваат така што некоја изрека, некоја животна ситуација, некој рудиментарен податок обележан со емоционален набој послужува како основа на песната. Од сопственото поетско искуство тој потврдува дека на аналоген начин настануваат не ретко и песни. Индикативно е и дека во есејот „Совпаѓања“ Конески сведочи дека самиот поим „откривање“ бил веќе во употреба во терминологијата на старите руски зографи, затоа што, согласно со средновековната иконописна традиција и црковните канони, иконописецот не ја создава сликата, ами постепено ја открива.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180-181 и 194.</ref> Својата постапка на создавање на песната Конески опширно ја илустрира во есејот „Генерирање на една песна“ во која го опишува постанокот на кратката песна „Одлагање“. Така, тој објаснува дека откривањето или генерирањето на песната започнало со еден стих кој не го задржал во последната верзија на песната, а кој настанал многу порано, во друга состојба и по друг повод при што му се вртел во мислите неколку години. [[Стих]]от гласи: „се јави само нељубимата“. Емоционално заситен, стихот лесно предизвикал, како свое дополнение, едне претходен стих за потоа тие два стиха да послужат како излезна точка за генерирање на песната. На тој начин, една сензација довела до откривање, т.е. генерирање на цела песна.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 200-204.</ref> Според Конески, поетот не создава од ништо (''ex nihilo''). Она што го прави поетот - поет, тоа е особениот усет за речевната дејност на колективот, така што крајниот производ, односно песната, е плод на комплициран процес во кој учествуваат наведените три фактора: традицијата, колективот и авторот. Имено, во настанувањето (откривањето) на песната поетот нужно се служи со веќе постојниот јазичен материјал на традицијата и колективот, што го црпи не само од пишаниот збор туку и од секидневната говорна стихија. Оттука, песната се открива благодарејќи на осетливиот слух на големите поети. Песната се открива и со помош на претходните песни. Песната се открива и како плод на духот и атмосферата на времето, односно, во својот културен и книжевен контекст. Со други зборови, секоја песна има свое време и свој поет, а тоа најдобро се гледа од констатацијата на Конески: „Јас сум свесен дека денеска не можам да напишам еден текст како ‚[[Тешкото (песна)|Тешкото]]‘, иако сега ја владеам поетската вештина секако повеќе отколку во [[1946]] година.“<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180.</ref> Најлапидарните аманети за процесот на раѓањето на проста и строга македонска песна Конески ни ги оставил токму во своите куси песни. Само со неколку стихови тој сугерира дека создавањето (откривањето) на песната е природен, спонтан чин: :И песната е дел од флората, :Таа никнува како смреката, :како бамјата, како гравот. И во песната „Поетика“ е артикулирана мошне слична идеја: :Јас песните ги берев :од дрвото на животот :како што селаните во Ракотинци :пред Дуовден :берат зрели цреши :од црешовите дрвја. Имено, поетот отворено признава дека не ги создава туку ги бере песните. Еден од множеството предуслови за откривање на песната, според Конески, е и искреноста, која зрачи од неговите песни: поетот е свесен дека во поезијата едноставно да лажеш не е можно. Макар што во песната „[[Македонски поети]]“ поетот со чувство на скептицизам признава дека - создавајќи [[поезија]] - му се чини дека прави најзалудна работа на светот, тој сепак подвлекува дека пак е се со човечка смисла исполнето. Иако поетот на едно место зборува за значењето на самоконтролата при пишувањето, споредувајќи го зборот со див коњ, а на друго место пак потсетува дека уметноста на зборот е порив, и за смисла не прашува, тој сепак насетува дека во поезијата, како и во животот, ништо случајно не е. Токму тоа интимно чувство Конески го изразува и во сосема кусата (програмска) поетска творба под наслов „Песните“: :Неук, си мислев: :па тие тука :случајно се јавуваат. :А сега назад погледнувам, :гледам - :па тие ме обврзуваат! Сепак, кроки-портретот на Конески како откривач на песната, би бил посиромашен кога би се занемарил фактот дека тој е еден од малкуте писатели од нашиот културен простор кај кои средбата и откривањето на источните култури резултирале со низа провокативни книжевни текстови. Имено, од патувањата на Исток извираат инспиративните патописни текстови и записи „Камикаyе“, „Сличности“, „Бедната Индија“ и „Слез“, објавени во делото „[[Дневник по многу години]]“ ([[1988]]). Мошне интересно е дека Конески ги заокружува и ги поврзува поетскиот и препејувачкиот опус во својата последна поетска книга „Црн овен“ ([[1993]]), објавувајќи препеви од древноисточните литератури како интегрален дел и финален циклус од [[стихозбирка]]та. Всушност, циклусот „Пораки од Исток“ е составен од македонските (посредни) препеви на песните: „Плач за градот Ур“, потресен текст од сумерската литература; познатата поема „Носорог“, текст од древноиндиската литература кој традиционално му се припишува на Готама [[Буда]]; тибетската молитва „Повикување на душите“; како и песната „Танц на евнусите“ од [[Камала Дас]]. Со овие извонредни препеви, на крајот од својот творечки пат, Конески му ги открива на македонскиот читател филозофските длабочини и естетските дострели на древноисточните литератури. == Значење и влијание == [[Податотека:Koneski pred MANU (2).JPG|мини|десно|Споменик на Блаже Конески пред зградата на [[МАНУ]] во Скопје]] Со своето дело, Конески извршил широко влијание врз културно-општествената заедница, како во Македонија, така и на просторот на поранешна [[Југославија]] и во европски рамки. За научното и книжевното творештво на Конески пишувале голем број книжевници и теоретичари, како: [[Александар Спасов]], Оливера Јашар Настева, [[Зузана Тополињска]], [[Блаже Ристовски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Луан Старова]], [[Катица Ќулавкова]], [[Томе Саздов]], [[Трајко Стаматоски]], [[Слободан Мицковиќ]], [[Лилјана Тодорова]], [[Ружа Паноска|Ружа Пановска]], [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]], [[Вера Стојчевска-Антиќ]], Максим Каранфиловски, [[Атанас Вангелов]], [[Науме Радически|Науме Радичевски]], [[Зоран Анчевски]], [[Људмил Спасов]], [[Емилија Црвенковска]], [[Димитар Пандев]] итн. Покрај тоа, за Конески пишувале и Виктор Фридман, Кристина Крамер, Збигњев Голомб, Франтишек Вацлав Мареш, Манфред Јенихен, Жак Гошрон, Ендрју Харви, [[Хусто Хорхе Падрон]], Костас Валетас, Јон Димитру, Јон Милош, Ронел Александер итн.<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 11-12.</ref> [[Податотека:ОУ БК.jpg|мини|ОУ „Блаже Конески“ во Општина Аеродром, Скопје]] Во студијата од 2002 година, „Блаже Конески, стожерна личност — белег на епохата“, [[Милан Ѓурчинов]] го нарекува Конески „стожерна личност кој сестрано ја обележил својата епоха“ и „''ренесансна личност'' на нашата културна преродба кој постојано ја имаше пред себе ''глобалната визија на својата епоха''.“ Тие погледи ги дели и [[Матеја Матевски]], кој вели: „Нашата [[култура]] денес, и секоја помисла за феноменот Македонија со право се поврзуваат со името на Блаже Конески и, пред сè, со неговото име, зашто тој ги осветлуваше и афирмираше... пред лицето на современиот свет суштината на македонското битие, основните негови белези, израз и потврда на неговото историско постоење и на неговата иднина: јазикот и литературата.“ И [[Георги Старделов]] го истражувал творештвото на Конески, особено во книгите „Одземање на силата — Поезијата на Блаже Конески“ (1989) и „Епоха Блаже Конески“ (2018), во кои со името на Конески ја поврзува петтата епоха во историјата на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и [[Македонска книжевност|македонската книжевност]]. Притоа, според Старделов, делото на Конески е подвиг „кој го подготвуваа столетијата на нашето духовно траење, низ кои тој толку ингениозно умееше да го излачи, да го впие во своето севкупно и единствено дело она најесенцијалното — базичните духовни процеси и личности, базичните квинтесенции на македонското поетско и јазично историско траење во просторот и времето. Блаже Конески со сè што се зафати и до сè што допре, во сè продре и нурна најдлабоко. Тоа го направи во науката, тоа на уште повеличав начин го оствари во поезијата.“ Според [[Петре М. Андреевски]], „Блаже Конески беше најмаркантната личност на нашиот културен простор. Светски поет и лингвист, најбогата библиотека собрана во еден човек... Дај Боже барем на сто години да ни се раѓа Блаже Конески!“. Најпосле, во 1968 година, по повод доделувањето на почесниот докторат на Конески на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]], [[Џорџ Бидл]] го претставил Конески како „истакнат [[Граматика|граматичар]] и [[Лексикографија|лексикограф]], вдахновен поет и педагог, кодификатор на македонскиот литературен јазик, чија работа... значително го има збогатено полето на [[Славистика|словенската филологија]].“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 9-11.</ref> [[Податотека:Б.Конески.jpg|мини|Биста на Блаже Конески во дворот на истоименото училиште во Општина Аеродром, Скопје]] Во 2018 година, по повод одбележувањето на 70-годишнината од објавувањето на првата стихозбирка на Блаже Конески „Земјата и љубовта“ (1948), [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]] организирал научен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|title=Научен собир за Блаже Конески|work=iml.edu.mk|accessdate=2018-12-26|archive-date=2018-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918063701/http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Македонската академија на науките и уметностите промовирала три изданија посветени на Конески: „Епоха Блаже Конески“ од академик [[Георги Старделов]], „Блаже Конески. Чествувања по повод јубилејот 50 години МАНУ“, приредено од академик [[Луан Старова]], и „Критички изданија за Блаже Конески“ во редакција на академик [[Милан Ѓурчинов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%83-%d1%9c%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%bc%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82/|title=МАНУ ќе промовира три изданија посветени на Блаже Конески|last=НМ|date=2018-12-19|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2018-12-26}}</ref> Претходно, во Небрегово била промовирана книгата „Како го читам Конески“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nezavisen.mk//mk/vesti/2018/09/85837/|title=Во Небрегово промовирана книгата „Како го читам Конески“|work=nezavisen.mk|accessdate=2018-12-26}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во чест на Конески, од 4 јуни 1997 година, [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје го носи негово име.<ref name="ReferenceA"/> На 5 мај 2023 година бил претставен првиот долгометражен [[документарен филм]] посветен на животот и делото на Конески, со наслов „Јанѕа“ во [[Режисер|режија]] на [[Никола Калајџиски]].<ref>[https://kinoteka.mk/јанѕа-првиот-долгометражен-докум/ „Јанѕа“, првиот долгометражен документарен филм посветен на Блаже Конески, вечерва во Кинотеката (пристапено на 11.5.2023)]</ref> Според [[Никола Гелевски]], Конески е првиот лик на модерната Македонија во целокупниот [[20 век|20. век]]. Неговата појава го „минерализира“ „мекото ткиво“ на македонската култура и тој претставува ’рбет на националниот културен развој.<ref name="ReferenceD"/> [[Влада Урошевиќ]], пак, тврди дека низ поетскиот развој на Конески, кој оставил низа антологиски песни кои го минале судот на времето и ја потврдиле својата трајност, може да се следи историјата на промените во [[македонска поезија]] во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Според Урошевиќ, поетското дело на Конески е вградено во темелите на македонската поезија и во себе ги носи како животописот на една исклучителна личност така и соништата и траумите на својот народ.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-76.</ref> На Конески му се посветени две песни на македонскиот поет [[Анте Поповски]]: „Во мислите дом“<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 9.</ref> и * „Песна за Ева“.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 303.</ref> == Библиографија == Творештвото на Конески е богато и опфаќа голем број прозни, поетски, есеистички и други дела:<ref>„Библиографија на поетските книги“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 159.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78-79.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72-73.</ref><ref>„Куса биографија: Блаже Конески“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 240.</ref> {{refbegin|2}} * ''Гладна кокошка просо сонуе'' (едночинка, 1945) * ''[[Мостот (поема)|Мостот]]'' (Култура, 1945) * ''Правопис на македонскиот литературен јазик'' (соавтор) (1945) * ''Песни'' (со [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], [[Гого Ивановски]] и [[Лазо Каровски]], Главен одбор на НОМС, 1946) * ''[https://archive.org/details/1947_20231227 Од борбата]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1947) * ''[[Земјата и љубовта]]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1948) * ''Македонски учебници од 19 век'' (прв дел) (1949) * ''Македонската литература во 19 век'' (прв дел) (1950) * ''[[Македонски правопис со правописен речник (1950)|Македонски правопис со правописен речник]]'' (со [[Крум Тошев]], 1950) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (прв дел, 1952) * ''Македонската литература во 19 век'' (втор дел) (1952) * ''Беседи и огледи'' (есеи, 1952) * ''За македонскиот литературен јазик'' (1952) * ''[[Песни (Блаже Конески, 1953)|Песни]]'' (Кочо Рацин, 1953) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (втор дел, 1954) * ''[[Везилка (книга)|Везилка]]'' (Култура, 1955) * ''[[Лозје (книга)|Лозје]]'' (Кочо Рацин, 1955) * ''Македонски учебници од 19 век'' (втор дел) (1959) * ''[[Везилка (второ издание)|Везилка (второ, дополнето издание)]]'' (Култура, 1961) * ''Есеи: За македонската литература'' (есеи, 1961) * ''Речник на македонскиот јазик'' (1961) * ''Песни'' (Кочо Рацин, 1963) <ref>http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} </ref> * ''[http://www.makedonika.org/whatsnew/history_makedonski.pdf Историја на македонскиот јазик]'' (1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга втора, 1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга трета, 1966) * ''[[Стерна (книга)|Стерна]]'' (Мисла, 1966) * ''Песни'' (со [[Рацин]], [[Вапцаров]], [[Коле Неделковски|Неделковски]], [[Славко Јаневски|Јаневски]], [[Ацо Шопов|Шопов]], [[Гого Ивановски|Ивановски]], [[Гане Тодоровски|Тодоровски]], [[Матеја Матевски|Матевски]], [[Петре М. Андреевски|Андреевски]], [[Анте Поповски|Поповски]], Наша книга, 1967), * ''Ракување'' (Мисла, 1969) * ''Јазикот на македонската народна поезија'' (1971) * ''Везилка'' (Македонска книга, 1971) * ''Беседи и огледи'' (1972) * ''Записи'' (Македонска книга, 1974) * ''Стари и нови песни'' (Стремеж, Прилеп, 1978) * ''Лозје и песни во проза; Места и мигови'' (Мисла, 1981) * ''Игра со дете'' (Мисла, 1982) * ''Чешмите'' (поезија, 1984) * ''Македонскиот 19. век, јазични и книжевно-историски прилози'' (1986) * ''Ликови и теми'' (есеи, 1987) * ''Послание'' (Култура, 1987) * ''[[Тиквешки зборник]]'' (студија, 1987) * ''Средба во рајот'' (Мисла, 1988) * ''Дневник од Нишка бања'' (Разгледи, 1988) * ''[[Црква (Блаже Конески)|Црква]]'' (Мисла, 1988) * ''[[Дневник по многу години]]'' (Македонска книга, 1988) * ''[[Златоврв (книга)|Златоврв]]'' (Македонска книга, 1989) * ''Поезија'' (Константин Миладинов), читање на Блаже Конески (1989) * ''[[Сеизмограф (книга)|Сеизмограф]]'' (Мисла, 1989) * ''[[Македонски места и теми]]'' (есеи, 1991), * ''[[Небесна река]]'' (Македонска книга, 1991), * ''[[Светот на легендата и песната]]'' (есеи и прилози, 1993), * ''[[Црн овен]]'' (Култура, 1993) {{refend}} == Награди == Конески е добитник на повеќе награди и признанија, како:<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/> * годишната награда на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]] (1953) * наградата на Сојузот на писателите на Југолсавија (за стихозбирката „Везилка“, 1956) * „[[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]]“ (за редакцијата на првиот том на Речникот на македонскиот јазик, 1961) * „11 Октомври“ (за „Историја на македонскиот јазик“, 1965) * наградата [[АВНОЈ (награда)|АВНОЈ]] (1966) * „11 Октомври“ (за „Записи“, 1974) * [[Награда „Кирил Пејчиновиќ“|наградата „Кирил Пејчиновиќ“]] (за преведувачки опус, 1976) * „11 Октомври“ (за животно дело, 1979) *„[[Награда Гоце Делчев|Гоце Делчев]]“ * наградата „[[Награда „Браќа Миладиновци“|Браќа Миладиновци]]“ (за „Записи“, 1974) * наградата „[[Награда „Кочо рацин“|Кочо Рацин]]“ (за „Записи“, 1974) * [[Његошева награда]] (за „Записи“, 1975) * „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ * [[Хердерова награда]] * „Златен венец“ на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]] (1981) * наградата на „[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]“ (за книжевен опус, 1981) * наградата „[[Бранко Миљковиќ (награда)|Бранко Миљковиќ]]“ (1985) * наградата „[[Скендер Куленовиќ (награда)|Скендер Куленовиќ]]“ (1985) * наградата на Сојузот на писателите на [[СССР]] * [[Награда „13 Ноември“|наградата „13 Ноември“]] (за „Македонскиот 19 век“, 1986) * Вуковата награда на КЛЗ на Србија (1987) * Рациновото признание (за „Дневник по многу години“, 1988) * наградата „Книга на годината“ (за „Сеизмограф“, 1989) == Поврзано == *[[Спомен-дом „Блаже Конески“]] *[[Македонска академија на науките и уметностите]] *[[Список на македонски писатели]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Blaže Koneski}} * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf ''Македонски правопис со правописен речник'' (1950), Блаже Конески и Крум Тошев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110924094843/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf |date=2011-09-24 }} * [http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf ''Песни'' (1953) - Блаже Конески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} * [http://www.scribd.com/full/47267365?access_key=key-251di0qqt9dw1wmdzoh ''Македонскиот јазик во развојот на словенските литературни јазици'' (1968), Блаже Конески ] * [http://mling.ru/iazik/makedonski/history_makedonski/ ''Историја на македонскиот јазик'' (1986) - Блаже Конески] {{Добитници на златен венец}} {{Македонска книжевност}} {{МАНУ}} {{Претседател на МАНУ}} {{Ректори на УКИМ}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конески, Блаже}} [[Категорија:Блаже Конески| ]] [[Категорија:Луѓе од Небрегово]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Југословенски јазичари]] [[Категорија:Југословенски слависти]] [[Категорија:Југословенски македонисти]] [[Категорија:Ректори на УКИМ]] [[Категорија:Претседатели на ДПМ]] [[Категорија:Претседатели на МАНУ]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] 06x5fm06n1elgi40ag99un1zdnoxfr8 5652091 5652090 2026-11-01T15:03:13Z Buli 2648 /* Наводи */ 5652091 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = [[Податотека:Златен венец.svg|20px]] Блаже Конески | image = blaze koneski.jpg | bgcolour = gold | imagesize = 180px | caption = македонски писател, јазичар и историчар | birth_date = 19 декември 1921 | birth_place = {{роден во|Небрегово}}, [[Кралство СХС]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1993|12|07|1921|12|19}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | occupation = [[поет]], [[прозаист]], [[филолог]], [[јазичар]] | period = 1945-1993 | genre = проза, поезија, есеистика | subject = | movement = | notableworks = „Везилка“, „Стерна“, „Црква“, „Црн овен“ | spouse = | partner = | children = | relatives = Ѕака (мајка), Ордан (татко), Милица (сестра), Дунавка (баба) | influences = | influenced = | awards = Златен венец на Струшките вечери на поезијата, [[Хердерова награда]], [[Његошева награда]], [[Награда „АВНОЈ“|АВНОЈ]], [[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]], [[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]] | signature = Blaže Koneski signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Блаже Конески''' ({{роден во|Небрегово}}, {{роден на|19|декември|1921}} — {{починат во|Скопје}}, {{починат на|7|декември|1993}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] книжевен, културен и јавен работник, [[академик]], [[поет]], [[прозаист]], [[есеист]], [[книжевен историчар]], [[филолог]] и [[јазичар]], [[преведувач]] и [[професор]] на [[Филозофски факултет|Филозофскиот факултет]] во Скопје. Тој бил и еден од кодификаторите на современиот [[Македонски јазик|македонски книжевен јазик]] и значајна личност во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]].<ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 123.</ref> ==Животопис== === Потекло и детство === [[Податотека:Спомен дом на Блаже Конески 3.jpg|мини|лево|[[Спомен-дом „Блаже Конески“|Родната куќа]] на Блаже Конески во [[Небрегово]]]]Блаже Конески е роден на 19 декември 1921 година во селото [[Небрегово]], Прилепско. Потекнувал од земјоделско семејство, познато во селото под семејниот прекар Љамевци. Во парохиската книга бил запишан под името Благоја Љамески. Неговиот татко Ордан работел како деловодител во селската општина, додека останатите членови на семејството главно се занимавале со земјоделство и сточарство.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–14, 17, 22–24}} Според семејното предание, кое Конески го дознал од својата баба Дунавка, најстариот познат предок на семејството бил Ристе, кој се доселил во Небрегово од Дебарско. Неговиот син Ѓорѓија имал тројца синови — Соколе, Коне и Јонче, од кои произлегле трите семејни гранки Соколоски, Конески и Јованоски. Конески претпоставувал дека неговите предци потекнувале од Лазарополе, поврзувајќи го семејниот прекар Љамевци со називот што се употребувал за жителите на тоа село. Меѓутоа, ова го изнесувал како претпоставка, а не како утврден историски факт.{{sfn|Андреевски|1991|pp=22–25}}[[Податотека:Блаже Конески како дете.jpg|мини|лево|Блаже Конески како дете со мајка му Цака, татко му Ордан и бабата Дунавка.]]Првите седум години од животот ги поминал во Небрегово. Во своите сеќавања овој период го опишувал како среќно детство, исполнето со селските обичаи, природата и секојдневниот живот на земјоделското семејство. Особено бил приврзан кон својата стрина Вета, која имала значајна улога во неговото одгледување, како и кон баба му Дунавка. Токму од баба си ги слушнал првите македонски народни песни, преданија и легенди, меѓу кои и раскажувањата за Марко Крале. Овие рани доживувања подоцна нашле одраз во неговото литературно творештво.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–13, 20–21, 25–26}} Во 1928 година неговото семејство се преселило во Прилеп. Конески претпоставувал дека една од главните причини за преселувањето била желбата на татко му да му овозможи понатамошно школување. Преминот од селската во градската средина претставувал значајна промена во неговиот живот. Подоцна се сеќавал дека првите денови во Прилеп му биле исполнети со несигурност и тешкотии при приспособувањето. Сепак, постепено се вклопил во градскиот живот и воспоставил блиски пријателства.{{sfn|Андреевски|1991|pp=48–55}} === Образование и први литературни интереси === [[Податотека:Блаже Конески со семејството.jpg|мини|Блаже Конески на осумгодишна возраст со семејството во Небрегово, 12 август 1930]]Основното образование го започнал на шестгодишна возраст во Небрегово, каде што го завршил првото одделение. Наставата се одвивала во просторија што ѝ припаѓала на селската црква. По преселувањето на семејството го продолжил образованието во Прилеп, каде што ги завршил останатите основни одделенија и нижата гимназија. Уште во ученичките години покажувал голем интерес за читање и за литературата.{{sfn|Андреевски|1991|pp=41–44, 60–62}} Првите обиди за пишување песни ги направил во првиот клас на гимназијата, на возраст од околу десет години. Непосреден поттик добил од наставникот Ламбро Тозијевиќ, кој на учениците им објаснил некои основни правила на стихотворството. Конески започнал да експериментира со ритамот и бројот на слоговите во стиховите, пишувајќи песни на српскохрватски јазик, кој тогаш бил наставен јазик во училиштето. Неговиот интерес за литературно творештво бил дополнително поттикнат од професорот Велебит Рендиќ, кој го охрабрил да продолжи со пишувањето.{{sfn|Андреевски|1991|pp=62–65}} За време на школувањето во Прилеп се спријателил со [[Борка Талески]], кој имал значајно влијание врз неговото интелектуално и општествено созревање. Заедно со неколку соученици учествувал во подготвувањето ракописни ученички списанија, во кои објавувале песни, раскази и други прилози.{{sfn|Андреевски|1991|pp=65–68}} По завршувањето на нижата гимназија во 1935 година, Конески првично се запишал во гимназијата во Битола. Меѓутоа, набргу добил стипендија за школување во интернатот при гимназијата во [[Крагуевац]], каде што го продолжил средното образование и матурирал во 1939 година. Меѓу неговите соученици во Крагуевац биле [[Лазар Мојсов]] и [[Ристо Џунов]].{{sfn|Андреевски|1991|pp=68–71}} Во Крагуевац активно учествувал во литературниот живот на гимназијата. Бил член на литературната дружина и соработувал со ученичките списанија „''Млади Шумадинац''“ и „''Подмладак''“, во кои ги објавил своите први песни. Во овој период постепено преминал од пишување на српскохрватски кон пишување на македонски јазик. Значајно влијание врз оваа промена имало творештвото на Кочо Рацин, особено неговите песни објавувани во тогашните југословенски списанија.{{sfn|Андреевски|1991|pp=72–73, 78–80}} === Студии во Белград и Софија === По матурирањето во 1939 година, Конески се запишал на Медицинскиот факултет во Белград. Меѓутоа, по еден семестар ги напуштил медицинските студии, бидејќи сфатил дека неговите интереси се повеќе насочени кон литературата и јазикот. Во пролетта 1940 година се префрлил на славистичките студии на Филозофскиот факултет во Белград, избирајќи ја јужнословенската литература како главен предмет, а руската литература и рускиот јазик како дополнителни предмети.{{sfn|Андреевски|1991|pp=86–88, 91}} Во текот на студиите ги продлабочил познавањата од словенската филологија, а покрај рускиот започнал да го изучува и полскиот јазик. Се запознал со делата на голем број руски, полски и германски писатели, меѓу кои Пушкин, Есенин, Мицкевич, Гете, Шилер и Хајне. Од овој период потекнуваат и неговите први обиди за литературно преведување. Неговото интересирање за словенските јазици било тесно поврзано со желбата да ја чита литературата на одделните народи во оригинал.{{sfn|Андреевски|1991|pp=87–90}} За време на студиите започнал систематски да ги проучува македонските народни песни, дијалекти и постари литературни текстови. Уште како гимназијалец запишувал народни песни од својата баба Дунавка, од која забележал околу четириесет текстови. Во Белградската народна библиотека се запознал со фолклорните записи на [[Марко Цепенков]], а преку Љубен Лапе дошол и до [[Зборник на Миладиновци|зборникот на браќата Миладиновци]]. Овие дела го поттикнале да размислува за приредување избори од македонската народна поезија и од творештвото на Цепенков.{{sfn|Андреевски|1991|pp=90–92}} Истовремено започнал да собира и систематизира јазичен материјал, убеден дека во иднина ќе биде потребно оформување македонски литературен јазик. На поттик од Борка Талески изработил и ран проект за македонската азбука, заснован претежно врз особеностите на прилепскиот говор. Проектот не е зачуван, но претставувал еден од неговите први систематски обиди за разгледување на македонските јазични прашања.{{sfn|Андреевски|1991|pp=93–95}} По почетокот на Втората светска војна и окупацијата на Југославија, во 1941 година Конески ги продолжил студиите на Софискиот универзитет. Таму се запознал со повеќе македонски интелектуалци и писатели, меѓу кои [[Венко Марковски]]. Во Софија присуствувал и на литературно читање на кое настапил Никола Јонков Вапцаров. На истата приредба Конески ја прочитал својата песна „''Песна за Ташето''“.{{sfn|Андреевски|1991|pp=110–114}} Во Софија продолжил со проучувањето на словенската филологија и на научната литература за македонските говори. Особено се интересирал за трудовите на [[Ватрослав Облак]], [[Ватрослав Јагиќ]] и други слависти, како и за историјата на македонското јазично прашање. За време на студиите се обидел да дојде и до книгата „За македонцките работи“ од Крсте Петков Мисирков, но тогаш не успеал да ја добие во универзитетската библиотека.{{sfn|Андреевски|1991|pp=124–126}} Кон крајот на 1943 година, по бомбардирањето на Софија и затворањето на универзитетот, се вратил во Прилеп. Студиите ги завршил со полагање на преостанатите испити неколку месеци подоцна.{{sfn|Андреевски|1991|p=130}} === Научна работа и дејност за време на Втората светска војна === Во периодот од 1941 до 1943 година Конески интензивно работел на проучување на прилепскиот говор и на изработување кратка граматика на македонскиот литературен јазик. Јазичниот материјал го собирал преку непосредно набљудување на секојдневниот говор, вклучително и преку разговорите што жените ги воделе со неговата мајка во семејниот дом во Прилеп. Својата прва лингвистичка студија „Прилепскиот говор“, создадена во студентските години, ја објавил во 1948 година во „Годишниот зборник“ на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=94–96}} Кон крајот на 1943 година завршил и ракопис на кратка македонска граматика, заснована претежно врз прилепскиот говор. Ракописот, заедно со неколку други негови литературни творби, бил испратен до органите на Народноослободителното движење. Поголемиот дел од граматиката подоцна бил изгубен, но се зачувал еден дел посветен на глаголите. Конески подоцна истакнувал дека оваа негова првична концепција се разликувала во повеќе погледи од решенијата усвоени при кодификацијата на македонскиот литературен јазик во 1945 година.{{sfn|Андреевски|1991|pp=96–98}} Во септември 1944 година се приклучил кон Народноослободителното движење. Преку Присад, Извор и Лисиче пристигнал во [[Горно Врановци]], каде што бил вклучен во редакцијата на младинскиот весник „[[Млад борец]]“. Првично работел како коректор и лектор, а потоа добил задача да организира преведувачко одделение при Агитпропот на Централниот комитет и Главниот штаб. Неговата работа опфаќала преведување, редактирање и јазично усогласување на материјалите што се печателе за потребите на Народноослободителното движење.{{sfn|Андреевски|1991|pp=131–133}} За време на престојот во Горно Врановци одржал и две предавања за македонскиот литературен јазик. Во нив ги разгледувал прашањата поврзани со неговото оформување и потребата од јазично усогласување. Запознавањето со текстовите создадени во текот на Народноослободителната војна влијаело врз преиспитувањето на неговите претходни гледишта, особено во однос на потребата литературниот јазик да се заснова врз поширока дијалектна основа.{{sfn|Андреевски|1991|pp=133–137}} === Учество во кодификацијата на македонскиот литературен јазик === По ослободувањето на Скопје во ноември 1944 година, Конески бил назначен за лектор во Македонскиот народен театар. Тоа била неговата прва службена должност во ослободена Македонија. Во театарот работел на преведување и јазично приспособување драмски текстови, придонесувајќи кон оформувањето на македонскиот сценски јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139, 157–160}} Во ноември 1944 година бил вклучен во првата Комисија за јазик и правопис, формирана за разгледување на прашањата поврзани со македонската азбука и литературната норма. Меѓутоа, ја напуштил Комисијата поради несогласување со начинот на нејзината работа и со одредени предложени пристапи. Според неговото подоцнежно сведоштво, сметал дека прашањата за македонскиот јазик треба самостојно да ги решаваат македонските стручњаци, без непосредно влијание од соседните земји или од други надворешни центри.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139–141}} На почетокот на 1945 година бил вклучен и во новата Комисија за јазик и правопис, во која учествувале [[Венко Марковски]], [[Васил Иљоски]], [[Владо Малески]], [[Крум Тошев]], [[Киро Хаџи Василев]] и други. Во рамките на нејзината работа Конески го подготвил најголемиот дел од проектот за правописот, додека делот за интерпункцијата го изработил Крум Тошев. По разгледувањето и усогласувањето на предложените решенија, на 3 мај 1945 година била усвоена македонската азбука, а на 7 јуни истата година бил усвоен првиот македонски правопис.{{sfn|Андреевски|1991|pp=141–144}} Конески нагласувал дека изборот на централните македонски говори како основа на литературниот јазик бил општоприфатен меѓу учесниците во кодификацијата. Според него, најголемите расправи се воделе околу одделни графиски решенија, особено означувањето на меките согласки. Во текот на работата и самиот менувал некои од своите претходни ставови, прифаќајќи решенија што произлегле од заедничките дискусии.{{sfn|Андреевски|1991|pp=144–150}} Во јуни 1945 година, за време на престојот во Софија, Конески првпат непосредно се запознал со книгата „''[[За македонцките работи]]''“ од [[Крсте Петков Мисирков]]. По враќањето објавил опширна статија за неа во весникот „Нова Македонија“, под наслов „Една македонска книга“. Според неговото сведоштво, при кодификацијата учесниците не ја користеле непосредно книгата на Мисирков, иако основните насоки на усвоените решенија во значителна мера се совпаѓале со неговите сфаќања за дијалектната основа на литературниот јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=145–147}} === Универзитетска и научна дејност === Во 1946 година Конески се вклучил во подготовките за основањето на Филозофскиот факултет во Скопје. Како претставник на Министерството за просвета учествувал во организациските работи и во воспоставувањето контакти со универзитетски професори од другите југословенски центри. Во ноември 1946 година бил избран за предавач по македонски јазик, а своите први предавања ги одржал во декември истата година. Подоцна бил избран за вонреден професор, а во 1957 година станал редовен професор на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=172–176, 179–180}} Во текот на својата универзитетска кариера предавал повеќе предмети од областа на лингвистиката, меѓу кои вовед во општата лингвистика, старословенски јазик, историја на македонскиот јазик и историја на јазикот на словенската писменост во Македонија. Посебно внимание посветувал на научното оспособување на студентите, поттикнувајќи ги да изработуваат истражувачки и дипломски трудови. Од првите студентски генерации произлегле повеќе истакнати македонски лингвисти, кои подоцна ја продолжиле работата во областа на македонистиката.{{sfn|Андреевски|1991|pp=176–180}} Паралелно со наставната дејност, Конески работел на создавањето на основните научни прирачници за македонскиот литературен јазик. Во 1952 година го објавил првиот дел од „Граматика на македонскиот литературен јазик“, а во 1954 година и вториот дел. Во 1965 година ја објавил „Историја на македонскиот јазик“. Овие трудови произлегле од неговата долгогодишна работа врз македонските говори, историските јазични споменици и современиот литературен јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=179–181}} Во 1951 година учествувал во покренувањето на научното списание „Македонски јазик“, кое првично излегувало како билтен на универзитетската катедра. Во 1953 година бил основан и [[Институтот за македонски јазик]], во чие оформување Конески имал значајна улога. Еден од главните научни проекти на Институтот била подготовката на „Речник на македонскиот јазик“, објавен во три тома во текот на 1960-тите години. Конески бил редактор на Речникот, а во неговата изработка учествувале Тодор Димитровски, Благоја Корубин и Трајко Стаматоски.{{sfn|Андреевски|1991|pp=180–185}} Во 1967 година станал член и на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]] и прв претседател, а таа функција ја извршувал до 1975 година. Покрај тоа, Конески бил дописен член на академиите на сите републики на [[Југославија]], во 1968 година станал почесен доктор на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], а бил почесен доктор и на [[Универзитет во Вроцлав|Универзитетот во Вроцлав]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 77-78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 71-72.</ref> ==Творештво== Конески е истакнат јазичар, меѓународно реномиран [[Славистика|славист]], еден од најзначајните протагонисти во процесот на кодификацијата на македонскиот стандарден јазик, втемелувач на македонистиката на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во [[Скопје]] (кој денес го носи неговото име), ценет професор, еден од основачите и прв претседател на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]], член на академиите на науките и уметностите во [[Загреб]], [[Белград]], [[Сараево]], [[Чикаго]], [[Лоѓ]]. Конески е вистински полиграф. Тој е суптилен лиричар, автор на 13 поетски книги, лауреат на значаен број македонски и меѓународни награди и признанија ([[Хердерова награда]], [[Његошева награда|Његошова награда]], Златен венец на [[СВП|Струшките вечери на поезијата]], итн.). Исто така, тој е истакнат прозаист, есеист, публицист, литературен историчар, полиглот, препејувач од многу јазици на делата на низа поети ([[Петар Петровиќ - Његош|Његош]], [[Франце Прешерн|Прешерн]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]], [[Блок]], [[Мицкевич]], [[Јан Неруда|Неруда]], [[Волкер]], [[Владимир Мајаковски|Мајаковски]]). Неговите дела се преведени на голем број јазици. === Научна и творечка дејност === {{Infobox Officeholder |name = Блаже Конески |honorific-suffix = |image = |imagesize = 200px |office2 = Прв [[МАНУ|Претседател на МАНУ]] |term_start2 = 1967 |term_end2 = 1975 |predecessor2 = нема |successor2 = [[Михајло Апостолски]] }} По ослободувањето на Македонија, Конески активно се вклучил во стандардизирањето на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]: ја изработил [[Македонска граматика|граматиката на современиот македонски јазик]], го составил [[Македонски правопис|правописот на македонскиот литературен јазик]], а исто така бил уредник на „[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања|Речникот на македонскиот јазик]]“. Конески е основач на студиите по [[македонистика]] на [[Универзитет Св. Кирил и Методиј|Скопскиот универзитет]], а од [[1958]] до [[1963]] бил [[ректор]] на универзитетот. Во [[1967]] станал член на [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] ([[МАНУ]]) и бил нејзиниот прв претседател (до [[1975]]). Исто така, тој бил член на [[Македонски ПЕН центар|Македонскиот ПЕН центар]] и еден од основачите на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] ([[1947]]) и негов прв претседател. Покрај тоа, Конески бил член на академиите на науките и уметностите во Загреб, Белград, Сараево, Чикаго и Вроцлав.<ref name="ReferenceA">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72.</ref> Конески, работел како уредник на литературните списанија „[[Нов ден]]“ и „Македонски јазик“, а бил и редовен соработник на списанието „[[Современост]]“, каде биле објавени негови песни и прилози, како: „[[Ангелот на Света Софија]]“, расказот К„рчмите“ (по кој била снимена првата македонска ТВ драма), и други текстови. ===Книжевно творештво=== [[Податотека:Blaže Koneski na Mostot na umetnosta (2).JPG|алт=Споменик на Блаже Конески на Мостот на уметноста во Скопје|мини|Споменик на Блаже Конески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]] во [[Скопје]]]] Во областа на книжевноста, Конески пишувал претежно поезија, но исто така и раскази. Неговите песни се застапени во сите антологии на македонската поезија, објавени во Македонија и во странство, а книги со избор од неговото творештво се објавени на повеќе јазици, како: германски, англиски, француски, турски, руски, украински, романски, грчки, унгарски, полски, дански, италијански итн. Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 27-31.</ref> Своите први песни Конески ги напишал во еден стар нотес меѓу 1941 и 1945 година, а нотесот случајно го зачувал [[Владо Малески]]. Подоцна, тие се објавени како циклусот „Од стариот нотес“, објавен во списнието „Современост“, VIII, бр. 3 од 1958 година. Потоа, во 1945 година, тој ја објавил поемата „Мостот“, која најпрвин се појавила како посебна книга (издание на „Култура“), а потоа била вклучена во збирката „[[Земјата и љубовта]]“ од 1948 година.<ref>„Забелешки“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 234.</ref> Конески се занимавал и со преведувачка дејност. Така, тој превел на [[македонски јазик]] повеќе странски дела, како: „[[Горски венец]]“ од [[Петар Петровиќ-Његош|Петар Петровиќ Његош]] (1947), „Лирски интермецо“ од [[Хајнрих Хајне]] (1952), „[[Отело]]“ од [[Вилијам Шекспир]] (1953), „Поезија“ од [[Александар Блок]] (1966) и „[[Крштавање на Савица]]“ од [[Франце Прешерн]] (1980).<ref name="ReferenceB">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 79.</ref><ref name="ReferenceC">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 73.</ref> ===Осврт врз поезијата на Конески=== Според [[Веле Смилевски]], со својата поезија Конески одбележа значајна и неодминлива трага во развојот на современата македонска поезија. Неговите стихозбирки се вбројуваат меѓу меѓниците на главните текови од најновото поглавје на македонскиот поетски збор, во кои е синтетизирана и осовременета богатата традиција и нејзините непресушни витални сокови.<ref>Веле Смилевски, „блаже конески: лозје“, во: Блаже Конески, ''Лозје''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 127.</ref> Во првите години по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], општите белези на времето — борбата, обновата и изградбата на земјата и големите општествени промени, нашле свој одраз и во поезијата на Конески. Добар пример за тоа е првата негова поетска книга, поемата „[[Мостот (поема)|Мостот]]“ во која тој јасно и гласно го изразува прифаќањето на новата стварност, настојувајќи да ѝ даде уметнички израз на својата ангажираност. Притоа, тој целосно се става во служба на колективот, а екстровертноста станува единствениот можен став. Сепак, дури и тогаш, неговите песни се истакнуваат со напор а усовршување на поетскиот израз и со давање подлабок контекст на содржинската страна на поетското дело. Подоцна, Конески го прифаќа интимизмот како нова фаза во развојот на македонската поезија и видливо е дека нему му е блиско сфаќањето на поетскиот израз како катарза, како олеснување, сатисфакција и како облик на зборовна сублимација — уметничка исповед. Во 1950-тите години, Конески се јавува како автор на едни од најуспешните песни во периодот на македонскиот [[модернизам]] („Болен Дојчин“ и циклусот за [[Крал Марко|Крале Марко]]), но тој и понатаму останува верен на интимизмот. Тој никогаш нема да ја прифати деперсонализацијата на поетскиот израз, т.е. за него поезијата останува говор зад кој треба да стои личноста на поетот која сака да ја искаже својата посебност и исклучителност. Оттука, поезијата на Конески е еден вид личен дневник и биографските елементи се присутни речиси во сите негови збирки, но прочистени и претворени во стихови низ процесот на уметничка трансформација. Тој е силна поетска личност која останува врзана за интимната поезија и постојано докажува дека таквиот поетски израз никогаш не застарува.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-74.</ref> Во средиштето на многу песни на Конески стојат невозвратената [[љубов]] и осуденоста на самотија. Притоа, неговите песни зборуваат некогаш само загатнато, но некогаш и отворено за неговата лична драма. Како постојан рефрен во нив се провлекува жалта поради неможноста за вистинско разбирање со саканата. Но неговите горчливи сознанија никогаш не се претвораат во плачлив ламент, туку тој ги констатира нив како една од можните вистини за животот и им дава тивок, [[Елегија|елегичен]] тон. Неостварената љубов, тој ја прифаќа како судбина и не осудува, не моли, туку само ја искажува својата осаменост. Така, од своето страдање, тој создава поезија која се одликува со непосредност и искреност. Тој не гледа излез од осаменоста, односно тој е поет на трагична визија на животот и тоа не може да се покрие со официјалните толкувања на неговата поезија. Конкретните поводи кои лежат во интимната драма на поетот не се познати, но тоа не е неопходно за разбирањето на неговите песни, зашто Конески успеал своето лично искуство да го преточи во универзални вистини. Дури и во песните посветени на ликовите од [[Историја на македонскиот народ|македонската историја]], Конески ја согледува пред сè нивната трагична осаменост и зборувајќи за нивната судбина, тој ја искажува својата. На пример, песната „Девственици“ во која се пее за големите македонски револуционери од Илинденската епоха, завршува со стихот кој е израз на личното искуство: „не сетивте... ни колку може да навреди жена“. Она што произлегува како став во целата негова поезија е еден тивок, но упорен стоицизам, а основната порака која поризлегува од целото негово дело е: храбро да се истрае својата судбина.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 74-76.</ref> Во својата книга „Поетските идеи на Конески“, [[Слободан Мицковиќ]] наведува дека во речиси во сите песни на Конески се наоѓаат следниве девет клучни особини: кохерентност, заокруженост, длабочина, лиричност, интима, исповедност, мисловност, емотивност-контемплативност и универзалност.<ref name="ReferenceD">„Од уредникот и приредувачот“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 156-157.</ref> Во есејот „Оглед кон поезијата на Блаже Конески“ од 1955 година, [[Димитар Митрев]] ја оценил поезијата на Конески на следниов начин: „Пред нас е поезија која била со соптсвен блесок уште во својот изгрев, поезија не на лекторско одушевување, а на сопствена длабоколична доживеаност, поезија со живителните струи на еден свој и својствен индивидуален темперамент... пред нас е поезија низ која се утврдила една разнострано јарка творечка поединечност, една потполно суверена творечка личност.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8-9.</ref> Во еден разговор со [[Луан Старова]] од 1990 година, самиот Конески се искажал за надворешните влијание врз неговата поезија: „Јас не му должам ништо ниту на [[Пол Елијар|Елијар]], ниту на [[Луј Арагон|Арагон]], како човек што сум се формирал и воспитувал на друг пат. Контактот со нив секако имаше друго значење... Мојот интерес беше во друг правец, кон словенските книжевности. И донекаде кон [[Германска книжевност|германската]]... Не, не јас од влијанија не се плашам! И тоа за моја среќа не е минус.... Јас [[Француска поезија|француската поезија]] сум ја читал главно преку [[Антологија|антологии]]. Инаку сум читал целосно поети кои по некој случај, нивниет збирки дошле до мене. Не поради тоа што сум барал.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8.</ref> ===Поетската постапка на Конески=== [[Податотека:Blaže Koneski 1968.jpg|мини]] Како човек со толку звучна биографија, дури и од денешна перспектива вчудовидувачка е неговата перманентна скромност во настојувањата да ги разоткрие механизмите на сопственото поетско творештво. Конески е еден од ретките поети кои не само што вложуваат толку напор да го осознаат самиот креативен процес туку имаат и смелост и капацитет сознанијата да им ги приопштат на идните читатели. Впрочем, најтипичниот пример е есејот „Еден опит“ во кој Конески како искусен поет ги опсервира тајните на поетскиот занает. Тргнувајќи од сопствениот творечки опит, тој особено го потенцира значењето на усната народна традиција како основна платформа врз која ја артикулира својата поединечност. „Легендите, што подоцна ќе најдат обработка и во некои мои текстови, јас не сум ги запознал од книги, ами сум ги слушал од старите во својата селска куќа, во првото детство“, - се потсетува Конески укажувајќи: „Уште оттогаш преминала во мене Стерна, страшната подземна вода.“ Уште со овие реченици Конески децидно укажува дека тој не ја создава својата поезија од ништо, туку, напротив, воспоставува жив, интимен дијалог со претходната усна или писмена поетска традиција. Оттука, предлагајќи го тријадниот модел: традиција-колектив-автор, Конески смета дека и тој самиот нужно создава во дослух како со постојната културна традиција така и со јазикот, сензибилитетот, кодот и духот на колективот, како и на сопствената епоха: „Јас вршев иновација, ги вклопував старите пораки во современ израз и ги варирав по начин што му одговара на интересот на современиот човек.“ Во есејот, Конески ја истакнува интимната врска со традицијата и искажува голема почит кон безимените творци на усната поезија. На пример, користењето на мотивите од народната поезија јасно се согледува во неговите песни: „Болен Дојчин“, „Стерна“, „[[Одземање на силата]]“, „Марковиот манастир“ итн. Сепак, тој истакнува дека неговото надоврзување на народната поезија не е механичко, односно дека во неговите песни има малку такви кои, по [[Метафора|метафориката]], метриката и изразните својства, се напишани во духот на народната поезија, туку од самите негови почетоци, постојано посветувал поголемо внимание на говорниот јазик, така што не може да се нарече традиционалист.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 176-178.</ref> [[Податотека:Blaze_Koneski_01.jpg|мини|Блаже Конески - споменик во Прилеп]] Еден од најинтригантните теоретски пунктови за креативниот процес е (хипо)тезата на Конески за откривањето на песната, образложена во есеите „[[Еден опит]]“, „Совпаѓања“ и „За поезијата“. Тој и самиот истакнува дека има впечаток дека никогаш не бил разбран како што треба, особено ако се има предвид дека оваа негова теорија не е само чиста шпекулативна конструкција, туку дека таа е негово интимно, реално поетско доживување или, како што самиот вели, „еден вид чувствена сензација“. Всушност, при настанувањето на неколку најпознати, антологиски песни („Тешкото“, „Стерна“ итн.), Конески доживеал една речиси мистична визија: „... одеднаш бев обземен од чувство дека јас песната заправо не ја пишувам, ами ја откривам.“ Всушност, идентификувајќи се себеси како откривач на песната, Конески ја демонстрира својата скромност, настојувајќи да се ослободи од речиси неизбежната творечка суета. Притоа недвосмислено истакнува дека веројатно не е првиот поет и уметник кој дошол до тоа сознание и оттаму потекнува неговиот поттик да даде рационално објаснение на таа појава. Во тој поглед, Конески истакнува дека поетот има изострен слух за она што се случува во речевната дејност на колективот. На пример, некои жанровски песни, како што е случајот со патриотската и со ангажираната поезија, настануваат под влијание на поширокиот општествено-историски амбиент. И воопшто, според Конески, во самиот колектив се подготвува јазичниот материјал што ѝ дава сила на поетската експресија.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 178-180.</ref> Посочувајќи на неколку примери од доменот на руската поезија ([[Лермонтов]], [[Мандељштам]], [[Блок]]), Конески сепак се решава да го илустрира, а со самото тоа и да го објасни откривањето на песната преку неколку паралели меѓу уметноста на зборот и ликовната уметност. Во овој контекст, тој го наведува примерот на [[ренесанса|ренесансниот]] мајстор [[Микеланџело]], кој истакнувал дека ги правел своите скулптури така што од каменот го отфрлал тоа што е непотребно. Аналогна постапка Конески препознава и кај современите вајари кои земаат некоја природна форма, корен од дрво и др., и со интервенција што дозволува да ја препознаеме лесно таа првобитна форма - создаваат скулптури или, да се изразиме на свој јазик, ја откриваат во неа скулптурата. На пример, често песните настануваат така што некоја изрека, некоја животна ситуација, некој рудиментарен податок обележан со емоционален набој послужува како основа на песната. Од сопственото поетско искуство тој потврдува дека на аналоген начин настануваат не ретко и песни. Индикативно е и дека во есејот „Совпаѓања“ Конески сведочи дека самиот поим „откривање“ бил веќе во употреба во терминологијата на старите руски зографи, затоа што, согласно со средновековната иконописна традиција и црковните канони, иконописецот не ја создава сликата, ами постепено ја открива.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180-181 и 194.</ref> Својата постапка на создавање на песната Конески опширно ја илустрира во есејот „Генерирање на една песна“ во која го опишува постанокот на кратката песна „Одлагање“. Така, тој објаснува дека откривањето или генерирањето на песната започнало со еден стих кој не го задржал во последната верзија на песната, а кој настанал многу порано, во друга состојба и по друг повод при што му се вртел во мислите неколку години. [[Стих]]от гласи: „се јави само нељубимата“. Емоционално заситен, стихот лесно предизвикал, како свое дополнение, едне претходен стих за потоа тие два стиха да послужат како излезна точка за генерирање на песната. На тој начин, една сензација довела до откривање, т.е. генерирање на цела песна.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 200-204.</ref> Според Конески, поетот не создава од ништо (''ex nihilo''). Она што го прави поетот - поет, тоа е особениот усет за речевната дејност на колективот, така што крајниот производ, односно песната, е плод на комплициран процес во кој учествуваат наведените три фактора: традицијата, колективот и авторот. Имено, во настанувањето (откривањето) на песната поетот нужно се служи со веќе постојниот јазичен материјал на традицијата и колективот, што го црпи не само од пишаниот збор туку и од секидневната говорна стихија. Оттука, песната се открива благодарејќи на осетливиот слух на големите поети. Песната се открива и со помош на претходните песни. Песната се открива и како плод на духот и атмосферата на времето, односно, во својот културен и книжевен контекст. Со други зборови, секоја песна има свое време и свој поет, а тоа најдобро се гледа од констатацијата на Конески: „Јас сум свесен дека денеска не можам да напишам еден текст како ‚[[Тешкото (песна)|Тешкото]]‘, иако сега ја владеам поетската вештина секако повеќе отколку во [[1946]] година.“<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180.</ref> Најлапидарните аманети за процесот на раѓањето на проста и строга македонска песна Конески ни ги оставил токму во своите куси песни. Само со неколку стихови тој сугерира дека создавањето (откривањето) на песната е природен, спонтан чин: :И песната е дел од флората, :Таа никнува како смреката, :како бамјата, како гравот. И во песната „Поетика“ е артикулирана мошне слична идеја: :Јас песните ги берев :од дрвото на животот :како што селаните во Ракотинци :пред Дуовден :берат зрели цреши :од црешовите дрвја. Имено, поетот отворено признава дека не ги создава туку ги бере песните. Еден од множеството предуслови за откривање на песната, според Конески, е и искреноста, која зрачи од неговите песни: поетот е свесен дека во поезијата едноставно да лажеш не е можно. Макар што во песната „[[Македонски поети]]“ поетот со чувство на скептицизам признава дека - создавајќи [[поезија]] - му се чини дека прави најзалудна работа на светот, тој сепак подвлекува дека пак е се со човечка смисла исполнето. Иако поетот на едно место зборува за значењето на самоконтролата при пишувањето, споредувајќи го зборот со див коњ, а на друго место пак потсетува дека уметноста на зборот е порив, и за смисла не прашува, тој сепак насетува дека во поезијата, како и во животот, ништо случајно не е. Токму тоа интимно чувство Конески го изразува и во сосема кусата (програмска) поетска творба под наслов „Песните“: :Неук, си мислев: :па тие тука :случајно се јавуваат. :А сега назад погледнувам, :гледам - :па тие ме обврзуваат! Сепак, кроки-портретот на Конески како откривач на песната, би бил посиромашен кога би се занемарил фактот дека тој е еден од малкуте писатели од нашиот културен простор кај кои средбата и откривањето на источните култури резултирале со низа провокативни книжевни текстови. Имено, од патувањата на Исток извираат инспиративните патописни текстови и записи „Камикаyе“, „Сличности“, „Бедната Индија“ и „Слез“, објавени во делото „[[Дневник по многу години]]“ ([[1988]]). Мошне интересно е дека Конески ги заокружува и ги поврзува поетскиот и препејувачкиот опус во својата последна поетска книга „Црн овен“ ([[1993]]), објавувајќи препеви од древноисточните литератури како интегрален дел и финален циклус од [[стихозбирка]]та. Всушност, циклусот „Пораки од Исток“ е составен од македонските (посредни) препеви на песните: „Плач за градот Ур“, потресен текст од сумерската литература; познатата поема „Носорог“, текст од древноиндиската литература кој традиционално му се припишува на Готама [[Буда]]; тибетската молитва „Повикување на душите“; како и песната „Танц на евнусите“ од [[Камала Дас]]. Со овие извонредни препеви, на крајот од својот творечки пат, Конески му ги открива на македонскиот читател филозофските длабочини и естетските дострели на древноисточните литератури. == Значење и влијание == [[Податотека:Koneski pred MANU (2).JPG|мини|десно|Споменик на Блаже Конески пред зградата на [[МАНУ]] во Скопје]] Со своето дело, Конески извршил широко влијание врз културно-општествената заедница, како во Македонија, така и на просторот на поранешна [[Југославија]] и во европски рамки. За научното и книжевното творештво на Конески пишувале голем број книжевници и теоретичари, како: [[Александар Спасов]], Оливера Јашар Настева, [[Зузана Тополињска]], [[Блаже Ристовски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Луан Старова]], [[Катица Ќулавкова]], [[Томе Саздов]], [[Трајко Стаматоски]], [[Слободан Мицковиќ]], [[Лилјана Тодорова]], [[Ружа Паноска|Ружа Пановска]], [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]], [[Вера Стојчевска-Антиќ]], Максим Каранфиловски, [[Атанас Вангелов]], [[Науме Радически|Науме Радичевски]], [[Зоран Анчевски]], [[Људмил Спасов]], [[Емилија Црвенковска]], [[Димитар Пандев]] итн. Покрај тоа, за Конески пишувале и Виктор Фридман, Кристина Крамер, Збигњев Голомб, Франтишек Вацлав Мареш, Манфред Јенихен, Жак Гошрон, Ендрју Харви, [[Хусто Хорхе Падрон]], Костас Валетас, Јон Димитру, Јон Милош, Ронел Александер итн.<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 11-12.</ref> [[Податотека:ОУ БК.jpg|мини|ОУ „Блаже Конески“ во Општина Аеродром, Скопје]] Во студијата од 2002 година, „Блаже Конески, стожерна личност — белег на епохата“, [[Милан Ѓурчинов]] го нарекува Конески „стожерна личност кој сестрано ја обележил својата епоха“ и „''ренесансна личност'' на нашата културна преродба кој постојано ја имаше пред себе ''глобалната визија на својата епоха''.“ Тие погледи ги дели и [[Матеја Матевски]], кој вели: „Нашата [[култура]] денес, и секоја помисла за феноменот Македонија со право се поврзуваат со името на Блаже Конески и, пред сè, со неговото име, зашто тој ги осветлуваше и афирмираше... пред лицето на современиот свет суштината на македонското битие, основните негови белези, израз и потврда на неговото историско постоење и на неговата иднина: јазикот и литературата.“ И [[Георги Старделов]] го истражувал творештвото на Конески, особено во книгите „Одземање на силата — Поезијата на Блаже Конески“ (1989) и „Епоха Блаже Конески“ (2018), во кои со името на Конески ја поврзува петтата епоха во историјата на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и [[Македонска книжевност|македонската книжевност]]. Притоа, според Старделов, делото на Конески е подвиг „кој го подготвуваа столетијата на нашето духовно траење, низ кои тој толку ингениозно умееше да го излачи, да го впие во своето севкупно и единствено дело она најесенцијалното — базичните духовни процеси и личности, базичните квинтесенции на македонското поетско и јазично историско траење во просторот и времето. Блаже Конески со сè што се зафати и до сè што допре, во сè продре и нурна најдлабоко. Тоа го направи во науката, тоа на уште повеличав начин го оствари во поезијата.“ Според [[Петре М. Андреевски]], „Блаже Конески беше најмаркантната личност на нашиот културен простор. Светски поет и лингвист, најбогата библиотека собрана во еден човек... Дај Боже барем на сто години да ни се раѓа Блаже Конески!“. Најпосле, во 1968 година, по повод доделувањето на почесниот докторат на Конески на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]], [[Џорџ Бидл]] го претставил Конески како „истакнат [[Граматика|граматичар]] и [[Лексикографија|лексикограф]], вдахновен поет и педагог, кодификатор на македонскиот литературен јазик, чија работа... значително го има збогатено полето на [[Славистика|словенската филологија]].“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 9-11.</ref> [[Податотека:Б.Конески.jpg|мини|Биста на Блаже Конески во дворот на истоименото училиште во Општина Аеродром, Скопје]] Во 2018 година, по повод одбележувањето на 70-годишнината од објавувањето на првата стихозбирка на Блаже Конески „Земјата и љубовта“ (1948), [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]] организирал научен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|title=Научен собир за Блаже Конески|work=iml.edu.mk|accessdate=2018-12-26|archive-date=2018-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918063701/http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Македонската академија на науките и уметностите промовирала три изданија посветени на Конески: „Епоха Блаже Конески“ од академик [[Георги Старделов]], „Блаже Конески. Чествувања по повод јубилејот 50 години МАНУ“, приредено од академик [[Луан Старова]], и „Критички изданија за Блаже Конески“ во редакција на академик [[Милан Ѓурчинов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%83-%d1%9c%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%bc%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82/|title=МАНУ ќе промовира три изданија посветени на Блаже Конески|last=НМ|date=2018-12-19|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2018-12-26}}</ref> Претходно, во Небрегово била промовирана книгата „Како го читам Конески“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nezavisen.mk//mk/vesti/2018/09/85837/|title=Во Небрегово промовирана книгата „Како го читам Конески“|work=nezavisen.mk|accessdate=2018-12-26}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во чест на Конески, од 4 јуни 1997 година, [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје го носи негово име.<ref name="ReferenceA"/> На 5 мај 2023 година бил претставен првиот долгометражен [[документарен филм]] посветен на животот и делото на Конески, со наслов „Јанѕа“ во [[Режисер|режија]] на [[Никола Калајџиски]].<ref>[https://kinoteka.mk/јанѕа-првиот-долгометражен-докум/ „Јанѕа“, првиот долгометражен документарен филм посветен на Блаже Конески, вечерва во Кинотеката (пристапено на 11.5.2023)]</ref> Според [[Никола Гелевски]], Конески е првиот лик на модерната Македонија во целокупниот [[20 век|20. век]]. Неговата појава го „минерализира“ „мекото ткиво“ на македонската култура и тој претставува ’рбет на националниот културен развој.<ref name="ReferenceD"/> [[Влада Урошевиќ]], пак, тврди дека низ поетскиот развој на Конески, кој оставил низа антологиски песни кои го минале судот на времето и ја потврдиле својата трајност, може да се следи историјата на промените во [[македонска поезија]] во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Според Урошевиќ, поетското дело на Конески е вградено во темелите на македонската поезија и во себе ги носи како животописот на една исклучителна личност така и соништата и траумите на својот народ.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-76.</ref> На Конески му се посветени две песни на македонскиот поет [[Анте Поповски]]: „Во мислите дом“<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 9.</ref> и * „Песна за Ева“.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 303.</ref> == Библиографија == Творештвото на Конески е богато и опфаќа голем број прозни, поетски, есеистички и други дела:<ref>„Библиографија на поетските книги“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 159.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78-79.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72-73.</ref><ref>„Куса биографија: Блаже Конески“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 240.</ref> {{refbegin|2}} * ''Гладна кокошка просо сонуе'' (едночинка, 1945) * ''[[Мостот (поема)|Мостот]]'' (Култура, 1945) * ''Правопис на македонскиот литературен јазик'' (соавтор) (1945) * ''Песни'' (со [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], [[Гого Ивановски]] и [[Лазо Каровски]], Главен одбор на НОМС, 1946) * ''[https://archive.org/details/1947_20231227 Од борбата]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1947) * ''[[Земјата и љубовта]]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1948) * ''Македонски учебници од 19 век'' (прв дел) (1949) * ''Македонската литература во 19 век'' (прв дел) (1950) * ''[[Македонски правопис со правописен речник (1950)|Македонски правопис со правописен речник]]'' (со [[Крум Тошев]], 1950) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (прв дел, 1952) * ''Македонската литература во 19 век'' (втор дел) (1952) * ''Беседи и огледи'' (есеи, 1952) * ''За македонскиот литературен јазик'' (1952) * ''[[Песни (Блаже Конески, 1953)|Песни]]'' (Кочо Рацин, 1953) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (втор дел, 1954) * ''[[Везилка (книга)|Везилка]]'' (Култура, 1955) * ''[[Лозје (книга)|Лозје]]'' (Кочо Рацин, 1955) * ''Македонски учебници од 19 век'' (втор дел) (1959) * ''[[Везилка (второ издание)|Везилка (второ, дополнето издание)]]'' (Култура, 1961) * ''Есеи: За македонската литература'' (есеи, 1961) * ''Речник на македонскиот јазик'' (1961) * ''Песни'' (Кочо Рацин, 1963) <ref>http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} </ref> * ''[http://www.makedonika.org/whatsnew/history_makedonski.pdf Историја на македонскиот јазик]'' (1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга втора, 1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга трета, 1966) * ''[[Стерна (книга)|Стерна]]'' (Мисла, 1966) * ''Песни'' (со [[Рацин]], [[Вапцаров]], [[Коле Неделковски|Неделковски]], [[Славко Јаневски|Јаневски]], [[Ацо Шопов|Шопов]], [[Гого Ивановски|Ивановски]], [[Гане Тодоровски|Тодоровски]], [[Матеја Матевски|Матевски]], [[Петре М. Андреевски|Андреевски]], [[Анте Поповски|Поповски]], Наша книга, 1967), * ''Ракување'' (Мисла, 1969) * ''Јазикот на македонската народна поезија'' (1971) * ''Везилка'' (Македонска книга, 1971) * ''Беседи и огледи'' (1972) * ''Записи'' (Македонска книга, 1974) * ''Стари и нови песни'' (Стремеж, Прилеп, 1978) * ''Лозје и песни во проза; Места и мигови'' (Мисла, 1981) * ''Игра со дете'' (Мисла, 1982) * ''Чешмите'' (поезија, 1984) * ''Македонскиот 19. век, јазични и книжевно-историски прилози'' (1986) * ''Ликови и теми'' (есеи, 1987) * ''Послание'' (Култура, 1987) * ''[[Тиквешки зборник]]'' (студија, 1987) * ''Средба во рајот'' (Мисла, 1988) * ''Дневник од Нишка бања'' (Разгледи, 1988) * ''[[Црква (Блаже Конески)|Црква]]'' (Мисла, 1988) * ''[[Дневник по многу години]]'' (Македонска книга, 1988) * ''[[Златоврв (книга)|Златоврв]]'' (Македонска книга, 1989) * ''Поезија'' (Константин Миладинов), читање на Блаже Конески (1989) * ''[[Сеизмограф (книга)|Сеизмограф]]'' (Мисла, 1989) * ''[[Македонски места и теми]]'' (есеи, 1991), * ''[[Небесна река]]'' (Македонска книга, 1991), * ''[[Светот на легендата и песната]]'' (есеи и прилози, 1993), * ''[[Црн овен]]'' (Култура, 1993) {{refend}} == Награди == Конески е добитник на повеќе награди и признанија, како:<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/> * годишната награда на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]] (1953) * наградата на Сојузот на писателите на Југолсавија (за стихозбирката „Везилка“, 1956) * „[[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]]“ (за редакцијата на првиот том на Речникот на македонскиот јазик, 1961) * „11 Октомври“ (за „Историја на македонскиот јазик“, 1965) * наградата [[АВНОЈ (награда)|АВНОЈ]] (1966) * „11 Октомври“ (за „Записи“, 1974) * [[Награда „Кирил Пејчиновиќ“|наградата „Кирил Пејчиновиќ“]] (за преведувачки опус, 1976) * „11 Октомври“ (за животно дело, 1979) *„[[Награда Гоце Делчев|Гоце Делчев]]“ * наградата „[[Награда „Браќа Миладиновци“|Браќа Миладиновци]]“ (за „Записи“, 1974) * наградата „[[Награда „Кочо рацин“|Кочо Рацин]]“ (за „Записи“, 1974) * [[Његошева награда]] (за „Записи“, 1975) * „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ * [[Хердерова награда]] * „Златен венец“ на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]] (1981) * наградата на „[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]“ (за книжевен опус, 1981) * наградата „[[Бранко Миљковиќ (награда)|Бранко Миљковиќ]]“ (1985) * наградата „[[Скендер Куленовиќ (награда)|Скендер Куленовиќ]]“ (1985) * наградата на Сојузот на писателите на [[СССР]] * [[Награда „13 Ноември“|наградата „13 Ноември“]] (за „Македонскиот 19 век“, 1986) * Вуковата награда на КЛЗ на Србија (1987) * Рациновото признание (за „Дневник по многу години“, 1988) * наградата „Книга на годината“ (за „Сеизмограф“, 1989) == Поврзано == *[[Спомен-дом „Блаже Конески“]] *[[Македонска академија на науките и уметностите]] *[[Список на македонски писатели]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга |last=Андреевски |first=Цане |title=Разговори со Конески |publisher=Култура |location=Скопје |year=1991 |ref=harv}} == Надворешни врски == {{рв|Blaže Koneski}} * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf ''Македонски правопис со правописен речник'' (1950), Блаже Конески и Крум Тошев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110924094843/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf |date=2011-09-24 }} * [http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf ''Песни'' (1953) - Блаже Конески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} * [http://www.scribd.com/full/47267365?access_key=key-251di0qqt9dw1wmdzoh ''Македонскиот јазик во развојот на словенските литературни јазици'' (1968), Блаже Конески ] * [http://mling.ru/iazik/makedonski/history_makedonski/ ''Историја на македонскиот јазик'' (1986) - Блаже Конески] {{Добитници на златен венец}} {{Македонска книжевност}} {{МАНУ}} {{Претседател на МАНУ}} {{Ректори на УКИМ}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конески, Блаже}} [[Категорија:Блаже Конески| ]] [[Категорија:Луѓе од Небрегово]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Југословенски јазичари]] [[Категорија:Југословенски слависти]] [[Категорија:Југословенски македонисти]] [[Категорија:Ректори на УКИМ]] [[Категорија:Претседатели на ДПМ]] [[Категорија:Претседатели на МАНУ]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] 2filklifc7un81tvyvlmdptdjoawe15 5652100 5652091 2026-11-01T15:21:17Z Buli 2648 /* Образование и први литературни интереси */ 5652100 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = [[Податотека:Златен венец.svg|20px]] Блаже Конески | image = blaze koneski.jpg | bgcolour = gold | imagesize = 180px | caption = македонски писател, јазичар и историчар | birth_date = 19 декември 1921 | birth_place = {{роден во|Небрегово}}, [[Кралство СХС]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1993|12|07|1921|12|19}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | occupation = [[поет]], [[прозаист]], [[филолог]], [[јазичар]] | period = 1945-1993 | genre = проза, поезија, есеистика | subject = | movement = | notableworks = „Везилка“, „Стерна“, „Црква“, „Црн овен“ | spouse = | partner = | children = | relatives = Ѕака (мајка), Ордан (татко), Милица (сестра), Дунавка (баба) | influences = | influenced = | awards = Златен венец на Струшките вечери на поезијата, [[Хердерова награда]], [[Његошева награда]], [[Награда „АВНОЈ“|АВНОЈ]], [[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]], [[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]] | signature = Blaže Koneski signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Блаже Конески''' ({{роден во|Небрегово}}, {{роден на|19|декември|1921}} — {{починат во|Скопје}}, {{починат на|7|декември|1993}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] книжевен, културен и јавен работник, [[академик]], [[поет]], [[прозаист]], [[есеист]], [[книжевен историчар]], [[филолог]] и [[јазичар]], [[преведувач]] и [[професор]] на [[Филозофски факултет|Филозофскиот факултет]] во Скопје. Тој бил и еден од кодификаторите на современиот [[Македонски јазик|македонски книжевен јазик]] и значајна личност во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]].<ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 123.</ref> ==Животопис== === Потекло и детство === [[Податотека:Спомен дом на Блаже Конески 3.jpg|мини|лево|[[Спомен-дом „Блаже Конески“|Родната куќа]] на Блаже Конески во [[Небрегово]]]]Блаже Конески е роден на 19 декември 1921 година во селото [[Небрегово]], Прилепско. Потекнувал од земјоделско семејство, познато во селото под семејниот прекар Љамевци. Во парохиската книга бил запишан под името Благоја Љамески. Неговиот татко Ордан работел како деловодител во селската општина, додека останатите членови на семејството главно се занимавале со земјоделство и сточарство.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–14, 17, 22–24}} Според семејното предание, кое Конески го дознал од својата баба Дунавка, најстариот познат предок на семејството бил Ристе, кој се доселил во Небрегово од Дебарско. Неговиот син Ѓорѓија имал тројца синови — Соколе, Коне и Јонче, од кои произлегле трите семејни гранки Соколоски, Конески и Јованоски. Конески претпоставувал дека неговите предци потекнувале од Лазарополе, поврзувајќи го семејниот прекар Љамевци со називот што се употребувал за жителите на тоа село. Меѓутоа, ова го изнесувал како претпоставка, а не како утврден историски факт.{{sfn|Андреевски|1991|pp=22–25}}[[Податотека:Блаже Конески како дете.jpg|мини|лево|Блаже Конески како дете со мајка му Цака, татко му Ордан и бабата Дунавка.]]Првите седум години од животот ги поминал во Небрегово. Во своите сеќавања овој период го опишувал како среќно детство, исполнето со селските обичаи, природата и секојдневниот живот на земјоделското семејство. Особено бил приврзан кон својата стрина Вета, која имала значајна улога во неговото одгледување, како и кон баба му Дунавка. Токму од баба си ги слушнал првите македонски народни песни, преданија и легенди, меѓу кои и раскажувањата за Марко Крале. Овие рани доживувања подоцна нашле одраз во неговото литературно творештво.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–13, 20–21, 25–26}} Во 1928 година неговото семејство се преселило во Прилеп. Конески претпоставувал дека една од главните причини за преселувањето била желбата на татко му да му овозможи понатамошно школување. Преминот од селската во градската средина претставувал значајна промена во неговиот живот. Подоцна се сеќавал дека првите денови во Прилеп му биле исполнети со несигурност и тешкотии при приспособувањето. Сепак, постепено се вклопил во градскиот живот и воспоставил блиски пријателства.{{sfn|Андреевски|1991|pp=48–55}} === Образование и први литературни интереси === [[Податотека:Блаже Конески со семејството.jpg|мини|Блаже Конески на осумгодишна возраст со семејството во Небрегово, 12 август 1930]]Основното образование го започнал на шестгодишна возраст во Небрегово, каде што го завршил првото одделение. Наставата се одвивала во просторија што ѝ припаѓала на селската црква. По преселувањето на семејството го продолжил образованието во Прилеп, каде што ги завршил останатите основни одделенија и нижата гимназија. Уште во ученичките години покажувал голем интерес за читање и за литературата.{{sfn|Андреевски|1991|pp=41–44, 60–62}} Првите обиди за пишување песни ги направил во првиот клас на гимназијата, на возраст од околу десет години. Непосреден поттик добил од наставникот Ламбро Тозијевиќ, кој на учениците им објаснил некои основни правила на стихотворството. Конески започнал да експериментира со ритамот и бројот на слоговите во стиховите, пишувајќи песни на [[српскохрватски јазик]], кој тогаш бил наставен јазик во училиштето. Неговиот интерес за литературно творештво бил дополнително поттикнат од професорот Велебит Рендиќ, кој го охрабрил да продолжи со пишувањето.{{sfn|Андреевски|1991|pp=62–65}} За време на школувањето во Прилеп се спријателил со [[Борка Талески]], кој имал значајно влијание врз неговото интелектуално и општествено созревање. Заедно со неколку соученици учествувал во подготвувањето ракописни ученички списанија, во кои објавувале песни, раскази и други прилози.{{sfn|Андреевски|1991|pp=65–68}} По завршувањето на нижата гимназија во 1935 година, Конески првично се запишал во гимназијата во Битола. Меѓутоа, набргу добил стипендија за школување во интернатот при гимназијата во [[Крагуевац]], каде што го продолжил средното образование и матурирал во 1939 година. Меѓу неговите соученици во Крагуевац биле [[Лазар Мојсов]] и [[Ристо Џунов]].{{sfn|Андреевски|1991|pp=68–71}} Во Крагуевац активно учествувал во литературниот живот на гимназијата. Бил член на литературната дружина и соработувал со ученичките списанија „''Млади Шумадинац''“ и „''Подмладак''“, во кои ги објавил своите први песни. Во овој период постепено преминал од пишување на српскохрватски кон пишување на македонски јазик. Значајно влијание врз оваа промена имало творештвото на [[Кочо Рацин]], особено неговите песни објавувани во тогашните југословенски списанија.{{sfn|Андреевски|1991|pp=72–73, 78–80}} === Студии во Белград и Софија === По матурирањето во 1939 година, Конески се запишал на Медицинскиот факултет во [[Белград]]. Меѓутоа, по еден семестар ги напуштил медицинските студии, бидејќи сфатил дека неговите интереси се повеќе насочени кон литературата и јазикот. Во пролетта 1940 година се префрлил на славистичките студии на Филозофскиот факултет во Белград, избирајќи ја јужнословенската литература како главен предмет, а руската литература и рускиот јазик како дополнителни предмети.{{sfn|Андреевски|1991|pp=86–88, 91}} Во текот на студиите ги продлабочил познавањата од словенската филологија, а покрај рускиот започнал да го изучува и полскиот јазик. Се запознал со делата на голем број руски, полски и германски писатели, меѓу кои [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]], [[Сергеј Есенин|Есенин]], [[Адам Мицкевич|Мицкевич]], [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]], [[Фридрих Шилер|Шилер]] и [[Хајнрих Хајне|Хајне]]. Од овој период потекнуваат и неговите први обиди за литературно преведување. Неговото интересирање за словенските јазици било тесно поврзано со желбата да ја чита литературата на одделните народи во оригинал.{{sfn|Андреевски|1991|pp=87–90}} За време на студиите започнал систематски да ги проучува македонските народни песни, дијалекти и постари литературни текстови. Уште како гимназијалец запишувал народни песни од својата баба Дунавка, од која забележал околу четириесет текстови. Во Белградската народна библиотека се запознал со фолклорните записи на [[Марко Цепенков]], а преку Љубен Лапе дошол и до [[Зборник на Миладиновци|зборникот на браќата Миладиновци]]. Овие дела го поттикнале да размислува за приредување избори од македонската народна поезија и од творештвото на Цепенков.{{sfn|Андреевски|1991|pp=90–92}} Истовремено започнал да собира и систематизира јазичен материјал, убеден дека во иднина ќе биде потребно оформување македонски литературен јазик. На поттик од Борка Талески изработил и ран проект за македонската азбука, заснован претежно врз особеностите на прилепскиот говор. Проектот не е зачуван, но претставувал еден од неговите први систематски обиди за разгледување на македонските јазични прашања.{{sfn|Андреевски|1991|pp=93–95}} По почетокот на Втората светска војна и окупацијата на Југославија, во 1941 година Конески ги продолжил студиите на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]]. Таму се запознал со повеќе македонски интелектуалци и писатели, меѓу кои [[Венко Марковски]]. Во Софија присуствувал и на литературно читање на кое настапил [[Никола Јонков Вапцаров]]. На истата приредба Конески ја прочитал својата песна „''Песна за Ташето''“.{{sfn|Андреевски|1991|pp=110–114}} Во Софија продолжил со проучувањето на словенската филологија и на научната литература за македонските говори. Особено се интересирал за трудовите на [[Ватрослав Облак]], [[Ватрослав Јагиќ]] и други слависти, како и за историјата на македонското јазично прашање. За време на студиите се обидел да дојде и до книгата „''За македонцките работи''“ од Крсте Петков Мисирков, но тогаш не успеал да ја добие во универзитетската библиотека.{{sfn|Андреевски|1991|pp=124–126}} Кон крајот на 1943 година, по бомбардирањето на Софија и затворањето на универзитетот, се вратил во Прилеп. Студиите ги завршил со полагање на преостанатите испити неколку месеци подоцна.{{sfn|Андреевски|1991|p=130}} === Научна работа и дејност за време на Втората светска војна === Во периодот од 1941 до 1943 година Конески интензивно работел на проучување на прилепскиот говор и на изработување кратка граматика на македонскиот литературен јазик. Јазичниот материјал го собирал преку непосредно набљудување на секојдневниот говор, вклучително и преку разговорите што жените ги воделе со неговата мајка во семејниот дом во Прилеп. Својата прва лингвистичка студија „''Прилепскиот говор''“, создадена во студентските години, ја објавил во 1948 година во „Годишниот зборник“ на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=94–96}} Кон крајот на 1943 година завршил и ракопис на кратка македонска граматика, заснована претежно врз прилепскиот говор. Ракописот, заедно со неколку други негови литературни творби, бил испратен до органите на Народноослободителното движење. Поголемиот дел од граматиката подоцна бил изгубен, но се зачувал еден дел посветен на глаголите. Конески подоцна истакнувал дека оваа негова првична концепција се разликувала во повеќе погледи од решенијата усвоени при кодификацијата на македонскиот литературен јазик во 1945 година.{{sfn|Андреевски|1991|pp=96–98}} Во септември 1944 година се приклучил кон Народноослободителното движење. Преку Присад, Извор и Лисиче пристигнал во [[Горно Врановци]], каде што бил вклучен во редакцијата на младинскиот весник „[[Млад борец]]“. Првично работел како коректор и лектор, а потоа добил задача да организира преведувачко одделение при [[Агитпроп|Агитпропот]] на Централниот комитет и [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб]]. Неговата работа опфаќала преведување, редактирање и јазично усогласување на материјалите што се печателе за потребите на Народноослободителното движење.{{sfn|Андреевски|1991|pp=131–133}} За време на престојот во Горно Врановци одржал и две предавања за македонскиот литературен јазик. Во нив ги разгледувал прашањата поврзани со неговото оформување и потребата од јазично усогласување. Запознавањето со текстовите создадени во текот на Народноослободителната војна влијаело врз преиспитувањето на неговите претходни гледишта, особено во однос на потребата литературниот јазик да се заснова врз поширока дијалектна основа.{{sfn|Андреевски|1991|pp=133–137}} === Учество во кодификацијата на македонскиот литературен јазик === По ослободувањето на Скопје во ноември 1944 година, Конески бил назначен за лектор во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]]. Тоа била неговата прва службена должност во ослободена Македонија. Во театарот работел на преведување и јазично приспособување драмски текстови, придонесувајќи кон оформувањето на македонскиот сценски јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139, 157–160}} Во ноември 1944 година бил вклучен во првата [[Комисија за јазик и правопис]], формирана за разгледување на прашањата поврзани со македонската азбука и литературната норма. Меѓутоа, ја напуштил Комисијата поради несогласување со начинот на нејзината работа и со одредени предложени пристапи. Според неговото подоцнежно сведоштво, сметал дека прашањата за македонскиот јазик треба самостојно да ги решаваат македонските стручњаци, без непосредно влијание од соседните земји или од други надворешни центри.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139–141}} На почетокот на 1945 година бил вклучен и во новата Комисија за јазик и правопис, во која учествувале [[Венко Марковски]], [[Васил Иљоски]], [[Владо Малески]], [[Крум Тошев]], [[Киро Хаџи Василев]] и други. Во рамките на нејзината работа Конески го подготвил најголемиот дел од проектот за правописот, додека делот за интерпункцијата го изработил Крум Тошев. По разгледувањето и усогласувањето на предложените решенија, на 3 мај 1945 година била усвоена [[Македонска азбука|македонската азбука]], а на 7 јуни истата година бил усвоен првиот македонски правопис.{{sfn|Андреевски|1991|pp=141–144}} Конески нагласувал дека изборот на централните македонски говори како основа на литературниот јазик бил општоприфатен меѓу учесниците во кодификацијата. Според него, најголемите расправи се воделе околу одделни графиски решенија, особено означувањето на меките согласки. Во текот на работата и самиот менувал некои од своите претходни ставови, прифаќајќи решенија што произлегле од заедничките дискусии.{{sfn|Андреевски|1991|pp=144–150}} Во јуни 1945 година, за време на престојот во Софија, Конески првпат непосредно се запознал со книгата „''[[За македонцките работи]]''“ од [[Крсте Петков Мисирков]]. По враќањето објавил опширна статија за неа во весникот „Нова Македонија“, под наслов „Една македонска книга“. Според неговото сведоштво, при кодификацијата учесниците не ја користеле непосредно книгата на Мисирков, иако основните насоки на усвоените решенија во значителна мера се совпаѓале со неговите сфаќања за дијалектната основа на литературниот јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=145–147}} === Универзитетска и научна дејност === Во 1946 година Конески се вклучил во подготовките за основањето на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет во Скопје]]. Како претставник на Министерството за просвета учествувал во организациските работи и во воспоставувањето контакти со универзитетски професори од другите југословенски центри. Во ноември 1946 година бил избран за предавач по македонски јазик, а своите први предавања ги одржал во декември истата година. Подоцна бил избран за вонреден професор, а во 1957 година станал редовен професор на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=172–176, 179–180}} Во текот на својата универзитетска кариера предавал повеќе предмети од областа на лингвистиката, меѓу кои вовед во општата лингвистика, старословенски јазик, историја на македонскиот јазик и историја на јазикот на словенската писменост во Македонија. Посебно внимание посветувал на научното оспособување на студентите, поттикнувајќи ги да изработуваат истражувачки и дипломски трудови. Од првите студентски генерации произлегле повеќе истакнати македонски лингвисти, кои подоцна ја продолжиле работата во областа на македонистиката.{{sfn|Андреевски|1991|pp=176–180}} Паралелно со наставната дејност, Конески работел на создавањето на основните научни прирачници за македонскиот литературен јазик. Во 1952 година го објавил првиот дел од „Граматика на македонскиот литературен јазик“, а во 1954 година и вториот дел. Во 1965 година ја објавил „Историја на македонскиот јазик“. Овие трудови произлегле од неговата долгогодишна работа врз македонските говори, историските јазични споменици и современиот литературен јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=179–181}} Во 1951 година учествувал во покренувањето на научното списание „Македонски јазик“, кое првично излегувало како билтен на универзитетската катедра. Во 1953 година бил основан и [[Институтот за македонски јазик]], во чие оформување Конески имал значајна улога. Еден од главните научни проекти на Институтот била подготовката на „Речник на македонскиот јазик“, објавен во три тома во текот на 1960-тите години. Конески бил редактор на Речникот, а во неговата изработка учествувале Тодор Димитровски, Благоја Корубин и Трајко Стаматоски.{{sfn|Андреевски|1991|pp=180–185}} Во 1967 година станал член и на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]] и прв претседател, а таа функција ја извршувал до 1975 година. Покрај тоа, Конески бил дописен член на академиите на сите републики на [[Југославија]], во 1968 година станал почесен доктор на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], а бил почесен доктор и на [[Универзитет во Вроцлав|Универзитетот во Вроцлав]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 77-78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 71-72.</ref> ==Творештво== Конески е истакнат јазичар, меѓународно реномиран [[Славистика|славист]], еден од најзначајните протагонисти во процесот на кодификацијата на македонскиот стандарден јазик, втемелувач на македонистиката на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во [[Скопје]] (кој денес го носи неговото име), ценет професор, еден од основачите и прв претседател на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]], член на академиите на науките и уметностите во [[Загреб]], [[Белград]], [[Сараево]], [[Чикаго]], [[Лоѓ]]. Конески е вистински полиграф. Тој е суптилен лиричар, автор на 13 поетски книги, лауреат на значаен број македонски и меѓународни награди и признанија ([[Хердерова награда]], [[Његошева награда|Његошова награда]], Златен венец на [[СВП|Струшките вечери на поезијата]], итн.). Исто така, тој е истакнат прозаист, есеист, публицист, литературен историчар, полиглот, препејувач од многу јазици на делата на низа поети ([[Петар Петровиќ - Његош|Његош]], [[Франце Прешерн|Прешерн]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]], [[Блок]], [[Мицкевич]], [[Јан Неруда|Неруда]], [[Волкер]], [[Владимир Мајаковски|Мајаковски]]). Неговите дела се преведени на голем број јазици. === Научна и творечка дејност === {{Infobox Officeholder |name = Блаже Конески |honorific-suffix = |image = |imagesize = 200px |office2 = Прв [[МАНУ|Претседател на МАНУ]] |term_start2 = 1967 |term_end2 = 1975 |predecessor2 = нема |successor2 = [[Михајло Апостолски]] }} По ослободувањето на Македонија, Конески активно се вклучил во стандардизирањето на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]: ја изработил [[Македонска граматика|граматиката на современиот македонски јазик]], го составил [[Македонски правопис|правописот на македонскиот литературен јазик]], а исто така бил уредник на „[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања|Речникот на македонскиот јазик]]“. Конески е основач на студиите по [[македонистика]] на [[Универзитет Св. Кирил и Методиј|Скопскиот универзитет]], а од [[1958]] до [[1963]] бил [[ректор]] на универзитетот. Во [[1967]] станал член на [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] ([[МАНУ]]) и бил нејзиниот прв претседател (до [[1975]]). Исто така, тој бил член на [[Македонски ПЕН центар|Македонскиот ПЕН центар]] и еден од основачите на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] ([[1947]]) и негов прв претседател. Покрај тоа, Конески бил член на академиите на науките и уметностите во Загреб, Белград, Сараево, Чикаго и Вроцлав.<ref name="ReferenceA">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72.</ref> Конески, работел како уредник на литературните списанија „[[Нов ден]]“ и „Македонски јазик“, а бил и редовен соработник на списанието „[[Современост]]“, каде биле објавени негови песни и прилози, како: „[[Ангелот на Света Софија]]“, расказот К„рчмите“ (по кој била снимена првата македонска ТВ драма), и други текстови. ===Книжевно творештво=== [[Податотека:Blaže Koneski na Mostot na umetnosta (2).JPG|алт=Споменик на Блаже Конески на Мостот на уметноста во Скопје|мини|Споменик на Блаже Конески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]] во [[Скопје]]]] Во областа на книжевноста, Конески пишувал претежно поезија, но исто така и раскази. Неговите песни се застапени во сите антологии на македонската поезија, објавени во Македонија и во странство, а книги со избор од неговото творештво се објавени на повеќе јазици, како: германски, англиски, француски, турски, руски, украински, романски, грчки, унгарски, полски, дански, италијански итн. Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 27-31.</ref> Своите први песни Конески ги напишал во еден стар нотес меѓу 1941 и 1945 година, а нотесот случајно го зачувал [[Владо Малески]]. Подоцна, тие се објавени како циклусот „Од стариот нотес“, објавен во списнието „Современост“, VIII, бр. 3 од 1958 година. Потоа, во 1945 година, тој ја објавил поемата „Мостот“, која најпрвин се појавила како посебна книга (издание на „Култура“), а потоа била вклучена во збирката „[[Земјата и љубовта]]“ од 1948 година.<ref>„Забелешки“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 234.</ref> Конески се занимавал и со преведувачка дејност. Така, тој превел на [[македонски јазик]] повеќе странски дела, како: „[[Горски венец]]“ од [[Петар Петровиќ-Његош|Петар Петровиќ Његош]] (1947), „Лирски интермецо“ од [[Хајнрих Хајне]] (1952), „[[Отело]]“ од [[Вилијам Шекспир]] (1953), „Поезија“ од [[Александар Блок]] (1966) и „[[Крштавање на Савица]]“ од [[Франце Прешерн]] (1980).<ref name="ReferenceB">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 79.</ref><ref name="ReferenceC">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 73.</ref> ===Осврт врз поезијата на Конески=== Според [[Веле Смилевски]], со својата поезија Конески одбележа значајна и неодминлива трага во развојот на современата македонска поезија. Неговите стихозбирки се вбројуваат меѓу меѓниците на главните текови од најновото поглавје на македонскиот поетски збор, во кои е синтетизирана и осовременета богатата традиција и нејзините непресушни витални сокови.<ref>Веле Смилевски, „блаже конески: лозје“, во: Блаже Конески, ''Лозје''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 127.</ref> Во првите години по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], општите белези на времето — борбата, обновата и изградбата на земјата и големите општествени промени, нашле свој одраз и во поезијата на Конески. Добар пример за тоа е првата негова поетска книга, поемата „[[Мостот (поема)|Мостот]]“ во која тој јасно и гласно го изразува прифаќањето на новата стварност, настојувајќи да ѝ даде уметнички израз на својата ангажираност. Притоа, тој целосно се става во служба на колективот, а екстровертноста станува единствениот можен став. Сепак, дури и тогаш, неговите песни се истакнуваат со напор а усовршување на поетскиот израз и со давање подлабок контекст на содржинската страна на поетското дело. Подоцна, Конески го прифаќа интимизмот како нова фаза во развојот на македонската поезија и видливо е дека нему му е блиско сфаќањето на поетскиот израз како катарза, како олеснување, сатисфакција и како облик на зборовна сублимација — уметничка исповед. Во 1950-тите години, Конески се јавува како автор на едни од најуспешните песни во периодот на македонскиот [[модернизам]] („Болен Дојчин“ и циклусот за [[Крал Марко|Крале Марко]]), но тој и понатаму останува верен на интимизмот. Тој никогаш нема да ја прифати деперсонализацијата на поетскиот израз, т.е. за него поезијата останува говор зад кој треба да стои личноста на поетот која сака да ја искаже својата посебност и исклучителност. Оттука, поезијата на Конески е еден вид личен дневник и биографските елементи се присутни речиси во сите негови збирки, но прочистени и претворени во стихови низ процесот на уметничка трансформација. Тој е силна поетска личност која останува врзана за интимната поезија и постојано докажува дека таквиот поетски израз никогаш не застарува.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-74.</ref> Во средиштето на многу песни на Конески стојат невозвратената [[љубов]] и осуденоста на самотија. Притоа, неговите песни зборуваат некогаш само загатнато, но некогаш и отворено за неговата лична драма. Како постојан рефрен во нив се провлекува жалта поради неможноста за вистинско разбирање со саканата. Но неговите горчливи сознанија никогаш не се претвораат во плачлив ламент, туку тој ги констатира нив како една од можните вистини за животот и им дава тивок, [[Елегија|елегичен]] тон. Неостварената љубов, тој ја прифаќа како судбина и не осудува, не моли, туку само ја искажува својата осаменост. Така, од своето страдање, тој создава поезија која се одликува со непосредност и искреност. Тој не гледа излез од осаменоста, односно тој е поет на трагична визија на животот и тоа не може да се покрие со официјалните толкувања на неговата поезија. Конкретните поводи кои лежат во интимната драма на поетот не се познати, но тоа не е неопходно за разбирањето на неговите песни, зашто Конески успеал своето лично искуство да го преточи во универзални вистини. Дури и во песните посветени на ликовите од [[Историја на македонскиот народ|македонската историја]], Конески ја согледува пред сè нивната трагична осаменост и зборувајќи за нивната судбина, тој ја искажува својата. На пример, песната „Девственици“ во која се пее за големите македонски револуционери од Илинденската епоха, завршува со стихот кој е израз на личното искуство: „не сетивте... ни колку може да навреди жена“. Она што произлегува како став во целата негова поезија е еден тивок, но упорен стоицизам, а основната порака која поризлегува од целото негово дело е: храбро да се истрае својата судбина.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 74-76.</ref> Во својата книга „Поетските идеи на Конески“, [[Слободан Мицковиќ]] наведува дека во речиси во сите песни на Конески се наоѓаат следниве девет клучни особини: кохерентност, заокруженост, длабочина, лиричност, интима, исповедност, мисловност, емотивност-контемплативност и универзалност.<ref name="ReferenceD">„Од уредникот и приредувачот“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 156-157.</ref> Во есејот „Оглед кон поезијата на Блаже Конески“ од 1955 година, [[Димитар Митрев]] ја оценил поезијата на Конески на следниов начин: „Пред нас е поезија која била со соптсвен блесок уште во својот изгрев, поезија не на лекторско одушевување, а на сопствена длабоколична доживеаност, поезија со живителните струи на еден свој и својствен индивидуален темперамент... пред нас е поезија низ која се утврдила една разнострано јарка творечка поединечност, една потполно суверена творечка личност.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8-9.</ref> Во еден разговор со [[Луан Старова]] од 1990 година, самиот Конески се искажал за надворешните влијание врз неговата поезија: „Јас не му должам ништо ниту на [[Пол Елијар|Елијар]], ниту на [[Луј Арагон|Арагон]], како човек што сум се формирал и воспитувал на друг пат. Контактот со нив секако имаше друго значење... Мојот интерес беше во друг правец, кон словенските книжевности. И донекаде кон [[Германска книжевност|германската]]... Не, не јас од влијанија не се плашам! И тоа за моја среќа не е минус.... Јас [[Француска поезија|француската поезија]] сум ја читал главно преку [[Антологија|антологии]]. Инаку сум читал целосно поети кои по некој случај, нивниет збирки дошле до мене. Не поради тоа што сум барал.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8.</ref> ===Поетската постапка на Конески=== [[Податотека:Blaže Koneski 1968.jpg|мини]] Како човек со толку звучна биографија, дури и од денешна перспектива вчудовидувачка е неговата перманентна скромност во настојувањата да ги разоткрие механизмите на сопственото поетско творештво. Конески е еден од ретките поети кои не само што вложуваат толку напор да го осознаат самиот креативен процес туку имаат и смелост и капацитет сознанијата да им ги приопштат на идните читатели. Впрочем, најтипичниот пример е есејот „Еден опит“ во кој Конески како искусен поет ги опсервира тајните на поетскиот занает. Тргнувајќи од сопствениот творечки опит, тој особено го потенцира значењето на усната народна традиција како основна платформа врз која ја артикулира својата поединечност. „Легендите, што подоцна ќе најдат обработка и во некои мои текстови, јас не сум ги запознал од книги, ами сум ги слушал од старите во својата селска куќа, во првото детство“, - се потсетува Конески укажувајќи: „Уште оттогаш преминала во мене Стерна, страшната подземна вода.“ Уште со овие реченици Конески децидно укажува дека тој не ја создава својата поезија од ништо, туку, напротив, воспоставува жив, интимен дијалог со претходната усна или писмена поетска традиција. Оттука, предлагајќи го тријадниот модел: традиција-колектив-автор, Конески смета дека и тој самиот нужно создава во дослух како со постојната културна традиција така и со јазикот, сензибилитетот, кодот и духот на колективот, како и на сопствената епоха: „Јас вршев иновација, ги вклопував старите пораки во современ израз и ги варирав по начин што му одговара на интересот на современиот човек.“ Во есејот, Конески ја истакнува интимната врска со традицијата и искажува голема почит кон безимените творци на усната поезија. На пример, користењето на мотивите од народната поезија јасно се согледува во неговите песни: „Болен Дојчин“, „Стерна“, „[[Одземање на силата]]“, „Марковиот манастир“ итн. Сепак, тој истакнува дека неговото надоврзување на народната поезија не е механичко, односно дека во неговите песни има малку такви кои, по [[Метафора|метафориката]], метриката и изразните својства, се напишани во духот на народната поезија, туку од самите негови почетоци, постојано посветувал поголемо внимание на говорниот јазик, така што не може да се нарече традиционалист.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 176-178.</ref> [[Податотека:Blaze_Koneski_01.jpg|мини|Блаже Конески - споменик во Прилеп]] Еден од најинтригантните теоретски пунктови за креативниот процес е (хипо)тезата на Конески за откривањето на песната, образложена во есеите „[[Еден опит]]“, „Совпаѓања“ и „За поезијата“. Тој и самиот истакнува дека има впечаток дека никогаш не бил разбран како што треба, особено ако се има предвид дека оваа негова теорија не е само чиста шпекулативна конструкција, туку дека таа е негово интимно, реално поетско доживување или, како што самиот вели, „еден вид чувствена сензација“. Всушност, при настанувањето на неколку најпознати, антологиски песни („Тешкото“, „Стерна“ итн.), Конески доживеал една речиси мистична визија: „... одеднаш бев обземен од чувство дека јас песната заправо не ја пишувам, ами ја откривам.“ Всушност, идентификувајќи се себеси како откривач на песната, Конески ја демонстрира својата скромност, настојувајќи да се ослободи од речиси неизбежната творечка суета. Притоа недвосмислено истакнува дека веројатно не е првиот поет и уметник кој дошол до тоа сознание и оттаму потекнува неговиот поттик да даде рационално објаснение на таа појава. Во тој поглед, Конески истакнува дека поетот има изострен слух за она што се случува во речевната дејност на колективот. На пример, некои жанровски песни, како што е случајот со патриотската и со ангажираната поезија, настануваат под влијание на поширокиот општествено-историски амбиент. И воопшто, според Конески, во самиот колектив се подготвува јазичниот материјал што ѝ дава сила на поетската експресија.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 178-180.</ref> Посочувајќи на неколку примери од доменот на руската поезија ([[Лермонтов]], [[Мандељштам]], [[Блок]]), Конески сепак се решава да го илустрира, а со самото тоа и да го објасни откривањето на песната преку неколку паралели меѓу уметноста на зборот и ликовната уметност. Во овој контекст, тој го наведува примерот на [[ренесанса|ренесансниот]] мајстор [[Микеланџело]], кој истакнувал дека ги правел своите скулптури така што од каменот го отфрлал тоа што е непотребно. Аналогна постапка Конески препознава и кај современите вајари кои земаат некоја природна форма, корен од дрво и др., и со интервенција што дозволува да ја препознаеме лесно таа првобитна форма - создаваат скулптури или, да се изразиме на свој јазик, ја откриваат во неа скулптурата. На пример, често песните настануваат така што некоја изрека, некоја животна ситуација, некој рудиментарен податок обележан со емоционален набој послужува како основа на песната. Од сопственото поетско искуство тој потврдува дека на аналоген начин настануваат не ретко и песни. Индикативно е и дека во есејот „Совпаѓања“ Конески сведочи дека самиот поим „откривање“ бил веќе во употреба во терминологијата на старите руски зографи, затоа што, согласно со средновековната иконописна традиција и црковните канони, иконописецот не ја создава сликата, ами постепено ја открива.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180-181 и 194.</ref> Својата постапка на создавање на песната Конески опширно ја илустрира во есејот „Генерирање на една песна“ во која го опишува постанокот на кратката песна „Одлагање“. Така, тој објаснува дека откривањето или генерирањето на песната започнало со еден стих кој не го задржал во последната верзија на песната, а кој настанал многу порано, во друга состојба и по друг повод при што му се вртел во мислите неколку години. [[Стих]]от гласи: „се јави само нељубимата“. Емоционално заситен, стихот лесно предизвикал, како свое дополнение, едне претходен стих за потоа тие два стиха да послужат како излезна точка за генерирање на песната. На тој начин, една сензација довела до откривање, т.е. генерирање на цела песна.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 200-204.</ref> Според Конески, поетот не создава од ништо (''ex nihilo''). Она што го прави поетот - поет, тоа е особениот усет за речевната дејност на колективот, така што крајниот производ, односно песната, е плод на комплициран процес во кој учествуваат наведените три фактора: традицијата, колективот и авторот. Имено, во настанувањето (откривањето) на песната поетот нужно се служи со веќе постојниот јазичен материјал на традицијата и колективот, што го црпи не само од пишаниот збор туку и од секидневната говорна стихија. Оттука, песната се открива благодарејќи на осетливиот слух на големите поети. Песната се открива и со помош на претходните песни. Песната се открива и како плод на духот и атмосферата на времето, односно, во својот културен и книжевен контекст. Со други зборови, секоја песна има свое време и свој поет, а тоа најдобро се гледа од констатацијата на Конески: „Јас сум свесен дека денеска не можам да напишам еден текст како ‚[[Тешкото (песна)|Тешкото]]‘, иако сега ја владеам поетската вештина секако повеќе отколку во [[1946]] година.“<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180.</ref> Најлапидарните аманети за процесот на раѓањето на проста и строга македонска песна Конески ни ги оставил токму во своите куси песни. Само со неколку стихови тој сугерира дека создавањето (откривањето) на песната е природен, спонтан чин: :И песната е дел од флората, :Таа никнува како смреката, :како бамјата, како гравот. И во песната „Поетика“ е артикулирана мошне слична идеја: :Јас песните ги берев :од дрвото на животот :како што селаните во Ракотинци :пред Дуовден :берат зрели цреши :од црешовите дрвја. Имено, поетот отворено признава дека не ги создава туку ги бере песните. Еден од множеството предуслови за откривање на песната, според Конески, е и искреноста, која зрачи од неговите песни: поетот е свесен дека во поезијата едноставно да лажеш не е можно. Макар што во песната „[[Македонски поети]]“ поетот со чувство на скептицизам признава дека - создавајќи [[поезија]] - му се чини дека прави најзалудна работа на светот, тој сепак подвлекува дека пак е се со човечка смисла исполнето. Иако поетот на едно место зборува за значењето на самоконтролата при пишувањето, споредувајќи го зборот со див коњ, а на друго место пак потсетува дека уметноста на зборот е порив, и за смисла не прашува, тој сепак насетува дека во поезијата, како и во животот, ништо случајно не е. Токму тоа интимно чувство Конески го изразува и во сосема кусата (програмска) поетска творба под наслов „Песните“: :Неук, си мислев: :па тие тука :случајно се јавуваат. :А сега назад погледнувам, :гледам - :па тие ме обврзуваат! Сепак, кроки-портретот на Конески како откривач на песната, би бил посиромашен кога би се занемарил фактот дека тој е еден од малкуте писатели од нашиот културен простор кај кои средбата и откривањето на источните култури резултирале со низа провокативни книжевни текстови. Имено, од патувањата на Исток извираат инспиративните патописни текстови и записи „Камикаyе“, „Сличности“, „Бедната Индија“ и „Слез“, објавени во делото „[[Дневник по многу години]]“ ([[1988]]). Мошне интересно е дека Конески ги заокружува и ги поврзува поетскиот и препејувачкиот опус во својата последна поетска книга „Црн овен“ ([[1993]]), објавувајќи препеви од древноисточните литератури како интегрален дел и финален циклус од [[стихозбирка]]та. Всушност, циклусот „Пораки од Исток“ е составен од македонските (посредни) препеви на песните: „Плач за градот Ур“, потресен текст од сумерската литература; познатата поема „Носорог“, текст од древноиндиската литература кој традиционално му се припишува на Готама [[Буда]]; тибетската молитва „Повикување на душите“; како и песната „Танц на евнусите“ од [[Камала Дас]]. Со овие извонредни препеви, на крајот од својот творечки пат, Конески му ги открива на македонскиот читател филозофските длабочини и естетските дострели на древноисточните литератури. == Значење и влијание == [[Податотека:Koneski pred MANU (2).JPG|мини|десно|Споменик на Блаже Конески пред зградата на [[МАНУ]] во Скопје]] Со своето дело, Конески извршил широко влијание врз културно-општествената заедница, како во Македонија, така и на просторот на поранешна [[Југославија]] и во европски рамки. За научното и книжевното творештво на Конески пишувале голем број книжевници и теоретичари, како: [[Александар Спасов]], Оливера Јашар Настева, [[Зузана Тополињска]], [[Блаже Ристовски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Луан Старова]], [[Катица Ќулавкова]], [[Томе Саздов]], [[Трајко Стаматоски]], [[Слободан Мицковиќ]], [[Лилјана Тодорова]], [[Ружа Паноска|Ружа Пановска]], [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]], [[Вера Стојчевска-Антиќ]], Максим Каранфиловски, [[Атанас Вангелов]], [[Науме Радически|Науме Радичевски]], [[Зоран Анчевски]], [[Људмил Спасов]], [[Емилија Црвенковска]], [[Димитар Пандев]] итн. Покрај тоа, за Конески пишувале и Виктор Фридман, Кристина Крамер, Збигњев Голомб, Франтишек Вацлав Мареш, Манфред Јенихен, Жак Гошрон, Ендрју Харви, [[Хусто Хорхе Падрон]], Костас Валетас, Јон Димитру, Јон Милош, Ронел Александер итн.<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 11-12.</ref> [[Податотека:ОУ БК.jpg|мини|ОУ „Блаже Конески“ во Општина Аеродром, Скопје]] Во студијата од 2002 година, „Блаже Конески, стожерна личност — белег на епохата“, [[Милан Ѓурчинов]] го нарекува Конески „стожерна личност кој сестрано ја обележил својата епоха“ и „''ренесансна личност'' на нашата културна преродба кој постојано ја имаше пред себе ''глобалната визија на својата епоха''.“ Тие погледи ги дели и [[Матеја Матевски]], кој вели: „Нашата [[култура]] денес, и секоја помисла за феноменот Македонија со право се поврзуваат со името на Блаже Конески и, пред сè, со неговото име, зашто тој ги осветлуваше и афирмираше... пред лицето на современиот свет суштината на македонското битие, основните негови белези, израз и потврда на неговото историско постоење и на неговата иднина: јазикот и литературата.“ И [[Георги Старделов]] го истражувал творештвото на Конески, особено во книгите „Одземање на силата — Поезијата на Блаже Конески“ (1989) и „Епоха Блаже Конески“ (2018), во кои со името на Конески ја поврзува петтата епоха во историјата на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и [[Македонска книжевност|македонската книжевност]]. Притоа, според Старделов, делото на Конески е подвиг „кој го подготвуваа столетијата на нашето духовно траење, низ кои тој толку ингениозно умееше да го излачи, да го впие во своето севкупно и единствено дело она најесенцијалното — базичните духовни процеси и личности, базичните квинтесенции на македонското поетско и јазично историско траење во просторот и времето. Блаже Конески со сè што се зафати и до сè што допре, во сè продре и нурна најдлабоко. Тоа го направи во науката, тоа на уште повеличав начин го оствари во поезијата.“ Според [[Петре М. Андреевски]], „Блаже Конески беше најмаркантната личност на нашиот културен простор. Светски поет и лингвист, најбогата библиотека собрана во еден човек... Дај Боже барем на сто години да ни се раѓа Блаже Конески!“. Најпосле, во 1968 година, по повод доделувањето на почесниот докторат на Конески на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]], [[Џорџ Бидл]] го претставил Конески како „истакнат [[Граматика|граматичар]] и [[Лексикографија|лексикограф]], вдахновен поет и педагог, кодификатор на македонскиот литературен јазик, чија работа... значително го има збогатено полето на [[Славистика|словенската филологија]].“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 9-11.</ref> [[Податотека:Б.Конески.jpg|мини|Биста на Блаже Конески во дворот на истоименото училиште во Општина Аеродром, Скопје]] Во 2018 година, по повод одбележувањето на 70-годишнината од објавувањето на првата стихозбирка на Блаже Конески „Земјата и љубовта“ (1948), [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]] организирал научен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|title=Научен собир за Блаже Конески|work=iml.edu.mk|accessdate=2018-12-26|archive-date=2018-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918063701/http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Македонската академија на науките и уметностите промовирала три изданија посветени на Конески: „Епоха Блаже Конески“ од академик [[Георги Старделов]], „Блаже Конески. Чествувања по повод јубилејот 50 години МАНУ“, приредено од академик [[Луан Старова]], и „Критички изданија за Блаже Конески“ во редакција на академик [[Милан Ѓурчинов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%83-%d1%9c%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%bc%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82/|title=МАНУ ќе промовира три изданија посветени на Блаже Конески|last=НМ|date=2018-12-19|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2018-12-26}}</ref> Претходно, во Небрегово била промовирана книгата „Како го читам Конески“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nezavisen.mk//mk/vesti/2018/09/85837/|title=Во Небрегово промовирана книгата „Како го читам Конески“|work=nezavisen.mk|accessdate=2018-12-26}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во чест на Конески, од 4 јуни 1997 година, [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје го носи негово име.<ref name="ReferenceA"/> На 5 мај 2023 година бил претставен првиот долгометражен [[документарен филм]] посветен на животот и делото на Конески, со наслов „Јанѕа“ во [[Режисер|режија]] на [[Никола Калајџиски]].<ref>[https://kinoteka.mk/јанѕа-првиот-долгометражен-докум/ „Јанѕа“, првиот долгометражен документарен филм посветен на Блаже Конески, вечерва во Кинотеката (пристапено на 11.5.2023)]</ref> Според [[Никола Гелевски]], Конески е првиот лик на модерната Македонија во целокупниот [[20 век|20. век]]. Неговата појава го „минерализира“ „мекото ткиво“ на македонската култура и тој претставува ’рбет на националниот културен развој.<ref name="ReferenceD"/> [[Влада Урошевиќ]], пак, тврди дека низ поетскиот развој на Конески, кој оставил низа антологиски песни кои го минале судот на времето и ја потврдиле својата трајност, може да се следи историјата на промените во [[македонска поезија]] во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Според Урошевиќ, поетското дело на Конески е вградено во темелите на македонската поезија и во себе ги носи како животописот на една исклучителна личност така и соништата и траумите на својот народ.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-76.</ref> На Конески му се посветени две песни на македонскиот поет [[Анте Поповски]]: „Во мислите дом“<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 9.</ref> и * „Песна за Ева“.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 303.</ref> == Библиографија == Творештвото на Конески е богато и опфаќа голем број прозни, поетски, есеистички и други дела:<ref>„Библиографија на поетските книги“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 159.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78-79.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72-73.</ref><ref>„Куса биографија: Блаже Конески“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 240.</ref> {{refbegin|2}} * ''Гладна кокошка просо сонуе'' (едночинка, 1945) * ''[[Мостот (поема)|Мостот]]'' (Култура, 1945) * ''Правопис на македонскиот литературен јазик'' (соавтор) (1945) * ''Песни'' (со [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], [[Гого Ивановски]] и [[Лазо Каровски]], Главен одбор на НОМС, 1946) * ''[https://archive.org/details/1947_20231227 Од борбата]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1947) * ''[[Земјата и љубовта]]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1948) * ''Македонски учебници од 19 век'' (прв дел) (1949) * ''Македонската литература во 19 век'' (прв дел) (1950) * ''[[Македонски правопис со правописен речник (1950)|Македонски правопис со правописен речник]]'' (со [[Крум Тошев]], 1950) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (прв дел, 1952) * ''Македонската литература во 19 век'' (втор дел) (1952) * ''Беседи и огледи'' (есеи, 1952) * ''За македонскиот литературен јазик'' (1952) * ''[[Песни (Блаже Конески, 1953)|Песни]]'' (Кочо Рацин, 1953) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (втор дел, 1954) * ''[[Везилка (книга)|Везилка]]'' (Култура, 1955) * ''[[Лозје (книга)|Лозје]]'' (Кочо Рацин, 1955) * ''Македонски учебници од 19 век'' (втор дел) (1959) * ''[[Везилка (второ издание)|Везилка (второ, дополнето издание)]]'' (Култура, 1961) * ''Есеи: За македонската литература'' (есеи, 1961) * ''Речник на македонскиот јазик'' (1961) * ''Песни'' (Кочо Рацин, 1963) <ref>http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} </ref> * ''[http://www.makedonika.org/whatsnew/history_makedonski.pdf Историја на македонскиот јазик]'' (1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга втора, 1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга трета, 1966) * ''[[Стерна (книга)|Стерна]]'' (Мисла, 1966) * ''Песни'' (со [[Рацин]], [[Вапцаров]], [[Коле Неделковски|Неделковски]], [[Славко Јаневски|Јаневски]], [[Ацо Шопов|Шопов]], [[Гого Ивановски|Ивановски]], [[Гане Тодоровски|Тодоровски]], [[Матеја Матевски|Матевски]], [[Петре М. Андреевски|Андреевски]], [[Анте Поповски|Поповски]], Наша книга, 1967), * ''Ракување'' (Мисла, 1969) * ''Јазикот на македонската народна поезија'' (1971) * ''Везилка'' (Македонска книга, 1971) * ''Беседи и огледи'' (1972) * ''Записи'' (Македонска книга, 1974) * ''Стари и нови песни'' (Стремеж, Прилеп, 1978) * ''Лозје и песни во проза; Места и мигови'' (Мисла, 1981) * ''Игра со дете'' (Мисла, 1982) * ''Чешмите'' (поезија, 1984) * ''Македонскиот 19. век, јазични и книжевно-историски прилози'' (1986) * ''Ликови и теми'' (есеи, 1987) * ''Послание'' (Култура, 1987) * ''[[Тиквешки зборник]]'' (студија, 1987) * ''Средба во рајот'' (Мисла, 1988) * ''Дневник од Нишка бања'' (Разгледи, 1988) * ''[[Црква (Блаже Конески)|Црква]]'' (Мисла, 1988) * ''[[Дневник по многу години]]'' (Македонска книга, 1988) * ''[[Златоврв (книга)|Златоврв]]'' (Македонска книга, 1989) * ''Поезија'' (Константин Миладинов), читање на Блаже Конески (1989) * ''[[Сеизмограф (книга)|Сеизмограф]]'' (Мисла, 1989) * ''[[Македонски места и теми]]'' (есеи, 1991), * ''[[Небесна река]]'' (Македонска книга, 1991), * ''[[Светот на легендата и песната]]'' (есеи и прилози, 1993), * ''[[Црн овен]]'' (Култура, 1993) {{refend}} == Награди == Конески е добитник на повеќе награди и признанија, како:<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/> * годишната награда на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]] (1953) * наградата на Сојузот на писателите на Југолсавија (за стихозбирката „Везилка“, 1956) * „[[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]]“ (за редакцијата на првиот том на Речникот на македонскиот јазик, 1961) * „11 Октомври“ (за „Историја на македонскиот јазик“, 1965) * наградата [[АВНОЈ (награда)|АВНОЈ]] (1966) * „11 Октомври“ (за „Записи“, 1974) * [[Награда „Кирил Пејчиновиќ“|наградата „Кирил Пејчиновиќ“]] (за преведувачки опус, 1976) * „11 Октомври“ (за животно дело, 1979) *„[[Награда Гоце Делчев|Гоце Делчев]]“ * наградата „[[Награда „Браќа Миладиновци“|Браќа Миладиновци]]“ (за „Записи“, 1974) * наградата „[[Награда „Кочо рацин“|Кочо Рацин]]“ (за „Записи“, 1974) * [[Његошева награда]] (за „Записи“, 1975) * „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ * [[Хердерова награда]] * „Златен венец“ на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]] (1981) * наградата на „[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]“ (за книжевен опус, 1981) * наградата „[[Бранко Миљковиќ (награда)|Бранко Миљковиќ]]“ (1985) * наградата „[[Скендер Куленовиќ (награда)|Скендер Куленовиќ]]“ (1985) * наградата на Сојузот на писателите на [[СССР]] * [[Награда „13 Ноември“|наградата „13 Ноември“]] (за „Македонскиот 19 век“, 1986) * Вуковата награда на КЛЗ на Србија (1987) * Рациновото признание (за „Дневник по многу години“, 1988) * наградата „Книга на годината“ (за „Сеизмограф“, 1989) == Поврзано == *[[Спомен-дом „Блаже Конески“]] *[[Македонска академија на науките и уметностите]] *[[Список на македонски писатели]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга |last=Андреевски |first=Цане |title=Разговори со Конески |publisher=Култура |location=Скопје |year=1991 |ref=harv}} == Надворешни врски == {{рв|Blaže Koneski}} * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf ''Македонски правопис со правописен речник'' (1950), Блаже Конески и Крум Тошев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110924094843/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf |date=2011-09-24 }} * [http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf ''Песни'' (1953) - Блаже Конески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} * [http://www.scribd.com/full/47267365?access_key=key-251di0qqt9dw1wmdzoh ''Македонскиот јазик во развојот на словенските литературни јазици'' (1968), Блаже Конески ] * [http://mling.ru/iazik/makedonski/history_makedonski/ ''Историја на македонскиот јазик'' (1986) - Блаже Конески] {{Добитници на златен венец}} {{Македонска книжевност}} {{МАНУ}} {{Претседател на МАНУ}} {{Ректори на УКИМ}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конески, Блаже}} [[Категорија:Блаже Конески| ]] [[Категорија:Луѓе од Небрегово]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Југословенски јазичари]] [[Категорија:Југословенски слависти]] [[Категорија:Југословенски македонисти]] [[Категорија:Ректори на УКИМ]] [[Категорија:Претседатели на ДПМ]] [[Категорија:Претседатели на МАНУ]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] 2t0qpy72fvxaajl9vni9yxw03jze4va 5652223 5652100 2026-11-01T21:40:50Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5652223 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = [[Податотека:Златен венец.svg|20px]] Блаже Конески | image = blaze koneski.jpg | bgcolour = gold | imagesize = 180px | caption = македонски писател, јазичар и историчар | birth_date = 19 декември 1921 | birth_place = {{роден во|Небрегово}}, [[Кралство СХС]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1993|12|07|1921|12|19}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | occupation = [[поет]], [[прозаист]], [[филолог]], [[јазичар]] | period = 1945-1993 | genre = проза, поезија, есеистика | subject = | movement = | notableworks = „Везилка“, „Стерна“, „Црква“, „Црн овен“ | spouse = | partner = | children = | relatives = Ѕака (мајка), Ордан (татко), Милица (сестра), Дунавка (баба) | influences = | influenced = | awards = Златен венец на Струшките вечери на поезијата, [[Хердерова награда]], [[Његошева награда]], [[Награда „АВНОЈ“|АВНОЈ]], [[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]], [[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]] | signature = Blaže Koneski signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Блаже Конески''' ({{роден во|Небрегово}}, {{роден на|19|декември|1921}} — {{починат во|Скопје}}, {{починат на|7|декември|1993}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] книжевен, културен и јавен работник, [[академик]], [[поет]], [[прозаист]], [[есеист]], [[книжевен историчар]], [[филолог]] и [[јазичар]], [[преведувач]] и [[професор]] на [[Филозофски факултет|Филозофскиот факултет]] во Скопје. Тој бил и еден од кодификаторите на современиот [[Македонски јазик|македонски книжевен јазик]] и значајна личност во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]].<ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 123.</ref> ==Животопис== === Потекло и детство === [[Податотека:Спомен дом на Блаже Конески 3.jpg|мини|лево|[[Спомен-дом „Блаже Конески“|Родната куќа]] на Блаже Конески во [[Небрегово]]]]Блаже Конески е роден на 19 декември 1921 година во селото [[Небрегово]], Прилепско. Потекнувал од земјоделско семејство, познато во селото под семејниот прекар Љамевци. Во парохиската книга бил запишан под името Благоја Љамески. Неговиот татко Ордан работел како деловодител во селската општина, додека останатите членови на семејството главно се занимавале со земјоделство и сточарство.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–14, 17, 22–24}} Според семејното предание, кое Конески го дознал од својата баба Дунавка, најстариот познат предок на семејството бил Ристе, кој се доселил во Небрегово од Дебарско. Неговиот син Ѓорѓија имал тројца синови — Соколе, Коне и Јонче, од кои произлегле трите семејни гранки Соколоски, Конески и Јованоски. Конески претпоставувал дека неговите предци потекнувале од Лазарополе, поврзувајќи го семејниот прекар Љамевци со називот што се употребувал за жителите на тоа село. Меѓутоа, ова го изнесувал како претпоставка, а не како утврден историски факт.{{sfn|Андреевски|1991|pp=22–25}}[[Податотека:Блаже Конески како дете.jpg|мини|лево|Блаже Конески како дете со мајка му Цака, татко му Ордан и бабата Дунавка.]]Првите седум години од животот ги поминал во Небрегово. Во своите сеќавања овој период го опишувал како среќно детство, исполнето со селските обичаи, природата и секојдневниот живот на земјоделското семејство. Особено бил приврзан кон својата стрина Вета, која имала значајна улога во неговото одгледување, како и кон баба му Дунавка. Токму од баба си ги слушнал првите македонски народни песни, преданија и легенди, меѓу кои и раскажувањата за Марко Крале. Овие рани доживувања подоцна нашле одраз во неговото литературно творештво.{{sfn|Андреевски|1991|pp=11–13, 20–21, 25–26}} Во 1928 година неговото семејство се преселило во Прилеп. Конески претпоставувал дека една од главните причини за преселувањето била желбата на татко му да му овозможи понатамошно школување. Преминот од селската во градската средина претставувал значајна промена во неговиот живот. Подоцна се сеќавал дека првите денови во Прилеп му биле исполнети со несигурност и тешкотии при приспособувањето. Сепак, постепено се вклопил во градскиот живот и воспоставил блиски пријателства.{{sfn|Андреевски|1991|pp=48–55}} === Образование и први литературни интереси === [[Податотека:Блаже Конески со семејството.jpg|мини|Блаже Конески на осумгодишна возраст со семејството во Небрегово, 12 август 1930]]Основното образование го започнал на шестгодишна возраст во Небрегово, каде што го завршил првото одделение. Наставата се одвивала во просторија што ѝ припаѓала на селската црква. По преселувањето на семејството го продолжил образованието во Прилеп, каде што ги завршил останатите основни одделенија и нижата гимназија. Уште во ученичките години покажувал голем интерес за читање и за литературата.{{sfn|Андреевски|1991|pp=41–44, 60–62}} Првите обиди за пишување песни ги направил во првиот клас на гимназијата, на возраст од околу десет години. Непосреден поттик добил од наставникот Ламбро Тозијевиќ, кој на учениците им објаснил некои основни правила на стихотворството. Конески започнал да експериментира со ритамот и бројот на слоговите во стиховите, пишувајќи песни на [[српскохрватски јазик]], кој тогаш бил наставен јазик во училиштето. Неговиот интерес за литературно творештво бил дополнително поттикнат од професорот Велебит Рендиќ, кој го охрабрил да продолжи со пишувањето.{{sfn|Андреевски|1991|pp=62–65}} За време на школувањето во Прилеп се спријателил со [[Борка Талески]], кој имал значајно влијание врз неговото интелектуално и општествено созревање. Заедно со неколку соученици учествувал во подготвувањето ракописни ученички списанија, во кои објавувале песни, раскази и други прилози.{{sfn|Андреевски|1991|pp=65–68}} По завршувањето на нижата гимназија во 1935 година, Конески првично се запишал во гимназијата во Битола. Меѓутоа, набргу добил стипендија за школување во интернатот при гимназијата во [[Крагуевац]], каде што го продолжил средното образование и матурирал во 1939 година. Меѓу неговите соученици во Крагуевац биле [[Лазар Мојсов]] и [[Ристо Џунов]].{{sfn|Андреевски|1991|pp=68–71}} Во Крагуевац активно учествувал во литературниот живот на гимназијата. Бил член на литературната дружина и соработувал со ученичките списанија „''Млади Шумадинац''“ и „''Подмладак''“, во кои ги објавил своите први песни. Во овој период постепено преминал од пишување на српскохрватски кон пишување на македонски јазик. Значајно влијание врз оваа промена имало творештвото на [[Кочо Рацин]], особено неговите песни објавувани во тогашните југословенски списанија.{{sfn|Андреевски|1991|pp=72–73, 78–80}} === Студии во Белград и Софија === По матурирањето во 1939 година, Конески се запишал на Медицинскиот факултет во [[Белград]]. Меѓутоа, по еден семестар ги напуштил медицинските студии, бидејќи сфатил дека неговите интереси се повеќе насочени кон литературата и јазикот. Во пролетта 1940 година се префрлил на славистичките студии на Филозофскиот факултет во Белград, избирајќи ја јужнословенската литература како главен предмет, а руската литература и рускиот јазик како дополнителни предмети.{{sfn|Андреевски|1991|pp=86–88, 91}} Во текот на студиите ги продлабочил познавањата од словенската филологија, а покрај рускиот започнал да го изучува и полскиот јазик. Се запознал со делата на голем број руски, полски и германски писатели, меѓу кои [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]], [[Сергеј Есенин|Есенин]], [[Адам Мицкевич|Мицкевич]], [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]], [[Фридрих Шилер|Шилер]] и [[Хајнрих Хајне|Хајне]]. Од овој период потекнуваат и неговите први обиди за литературно преведување. Неговото интересирање за словенските јазици било тесно поврзано со желбата да ја чита литературата на одделните народи во оригинал.{{sfn|Андреевски|1991|pp=87–90}} За време на студиите започнал систематски да ги проучува македонските народни песни, дијалекти и постари литературни текстови. Уште како гимназијалец запишувал народни песни од својата баба Дунавка, од која забележал околу четириесет текстови. Во Белградската народна библиотека се запознал со фолклорните записи на [[Марко Цепенков]], а преку Љубен Лапе дошол и до [[Зборник на Миладиновци|зборникот на браќата Миладиновци]]. Овие дела го поттикнале да размислува за приредување избори од македонската народна поезија и од творештвото на Цепенков.{{sfn|Андреевски|1991|pp=90–92}} Истовремено започнал да собира и систематизира јазичен материјал, убеден дека во иднина ќе биде потребно оформување македонски литературен јазик. На поттик од Борка Талески изработил и ран проект за македонската азбука, заснован претежно врз особеностите на прилепскиот говор. Проектот не е зачуван, но претставувал еден од неговите први систематски обиди за разгледување на македонските јазични прашања.{{sfn|Андреевски|1991|pp=93–95}} По почетокот на Втората светска војна и окупацијата на Југославија, во 1941 година Конески ги продолжил студиите на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]]. Таму се запознал со повеќе македонски интелектуалци и писатели, меѓу кои [[Венко Марковски]]. Во Софија присуствувал и на литературно читање на кое настапил [[Никола Јонков Вапцаров]]. На истата приредба Конески ја прочитал својата песна „''Песна за Ташето''“.{{sfn|Андреевски|1991|pp=110–114}} Во Софија продолжил со проучувањето на словенската филологија и на научната литература за македонските говори. Особено се интересирал за трудовите на [[Ватрослав Облак]], [[Ватрослав Јагиќ]] и други слависти, како и за историјата на македонското јазично прашање. За време на студиите се обидел да дојде и до книгата „''За македонцките работи''“ од Крсте Петков Мисирков, но тогаш не успеал да ја добие во универзитетската библиотека.{{sfn|Андреевски|1991|pp=124–126}} Кон крајот на 1943 година, по бомбардирањето на Софија и затворањето на универзитетот, се вратил во Прилеп. Студиите ги завршил со полагање на преостанатите испити неколку месеци подоцна.{{sfn|Андреевски|1991|p=130}} === Научна работа и дејност за време на Втората светска војна === Во периодот од 1941 до 1943 година Конески интензивно работел на проучување на прилепскиот говор и на изработување кратка граматика на македонскиот литературен јазик. Јазичниот материјал го собирал преку непосредно набљудување на секојдневниот говор, вклучително и преку разговорите што жените ги воделе со неговата мајка во семејниот дом во Прилеп. Својата прва лингвистичка студија „''Прилепскиот говор''“, создадена во студентските години, ја објавил во 1948 година во „Годишниот зборник“ на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=94–96}} Кон крајот на 1943 година завршил и ракопис на кратка македонска граматика, заснована претежно врз прилепскиот говор. Ракописот, заедно со неколку други негови литературни творби, бил испратен до органите на Народноослободителното движење. Поголемиот дел од граматиката подоцна бил изгубен, но се зачувал еден дел посветен на глаголите. Конески подоцна истакнувал дека оваа негова првична концепција се разликувала во повеќе погледи од решенијата усвоени при кодификацијата на македонскиот литературен јазик во 1945 година.{{sfn|Андреевски|1991|pp=96–98}} Во септември 1944 година се приклучил кон Народноослободителното движење. Преку Присад, Извор и Лисиче пристигнал во [[Горно Врановци]], каде што бил вклучен во редакцијата на младинскиот весник „[[Млад борец]]“. Првично работел како коректор и лектор, а потоа добил задача да организира преведувачко одделение при [[Агитпроп|Агитпропот]] на Централниот комитет и [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб]]. Неговата работа опфаќала преведување, редактирање и јазично усогласување на материјалите што се печателе за потребите на Народноослободителното движење.{{sfn|Андреевски|1991|pp=131–133}} За време на престојот во Горно Врановци одржал и две предавања за македонскиот литературен јазик. Во нив ги разгледувал прашањата поврзани со неговото оформување и потребата од јазично усогласување. Запознавањето со текстовите создадени во текот на Народноослободителната војна влијаело врз преиспитувањето на неговите претходни гледишта, особено во однос на потребата литературниот јазик да се заснова врз поширока дијалектна основа.{{sfn|Андреевски|1991|pp=133–137}} === Учество во кодификацијата на македонскиот литературен јазик === По ослободувањето на Скопје во ноември 1944 година, Конески бил назначен за лектор во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]]. Тоа била неговата прва службена должност во ослободена Македонија. Во театарот работел на преведување и јазично приспособување драмски текстови, придонесувајќи кон оформувањето на македонскиот сценски јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139, 157–160}} Во ноември 1944 година бил вклучен во првата [[Комисија за јазик и правопис]], формирана за разгледување на прашањата поврзани со македонската азбука и литературната норма. Меѓутоа, ја напуштил Комисијата поради несогласување со начинот на нејзината работа и со одредени предложени пристапи. Според неговото подоцнежно сведоштво, сметал дека прашањата за македонскиот јазик треба самостојно да ги решаваат македонските стручњаци, без непосредно влијание од соседните земји или од други надворешни центри.{{sfn|Андреевски|1991|pp=139–141}} На почетокот на 1945 година бил вклучен и во новата Комисија за јазик и правопис, во која учествувале [[Венко Марковски]], [[Васил Иљоски]], [[Владо Малески]], [[Крум Тошев]], [[Киро Хаџи Василев]] и други. Во рамките на нејзината работа Конески го подготвил најголемиот дел од проектот за правописот, додека делот за интерпункцијата го изработил Крум Тошев. По разгледувањето и усогласувањето на предложените решенија, на 3 мај 1945 година била усвоена [[Македонска азбука|македонската азбука]], а на 7 јуни истата година бил усвоен првиот македонски правопис.{{sfn|Андреевски|1991|pp=141–144}} Конески нагласувал дека изборот на централните македонски говори како основа на литературниот јазик бил општоприфатен меѓу учесниците во кодификацијата. Според него, најголемите расправи се воделе околу одделни графиски решенија, особено означувањето на меките согласки. Во текот на работата и самиот менувал некои од своите претходни ставови, прифаќајќи решенија што произлегле од заедничките дискусии.{{sfn|Андреевски|1991|pp=144–150}} Во јуни 1945 година, за време на престојот во Софија, Конески првпат непосредно се запознал со книгата „''[[За македонцките работи]]''“ од [[Крсте Петков Мисирков]]. По враќањето објавил опширна статија за неа во весникот „Нова Македонија“, под наслов „Една македонска книга“. Според неговото сведоштво, при кодификацијата учесниците не ја користеле непосредно книгата на Мисирков, иако основните насоки на усвоените решенија во значителна мера се совпаѓале со неговите сфаќања за дијалектната основа на литературниот јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=145–147}} === Универзитетска и научна дејност === Во 1946 година Конески се вклучил во подготовките за основањето на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет во Скопје]]. Како претставник на Министерството за просвета учествувал во организациските работи и во воспоставувањето контакти со универзитетски професори од другите југословенски центри. Во ноември 1946 година бил избран за предавач по македонски јазик, а своите први предавања ги одржал во декември истата година. Подоцна бил избран за вонреден професор, а во 1957 година станал редовен професор на Филозофскиот факултет.{{sfn|Андреевски|1991|pp=172–176, 179–180}} Во текот на својата универзитетска кариера предавал повеќе предмети од областа на лингвистиката, меѓу кои вовед во општата лингвистика, старословенски јазик, историја на македонскиот јазик и историја на јазикот на словенската писменост во Македонија. Посебно внимание посветувал на научното оспособување на студентите, поттикнувајќи ги да изработуваат истражувачки и дипломски трудови. Од првите студентски генерации произлегле повеќе истакнати македонски лингвисти, кои подоцна ја продолжиле работата во областа на македонистиката.{{sfn|Андреевски|1991|pp=176–180}} Паралелно со наставната дејност, Конески работел на создавањето на основните научни прирачници за македонскиот литературен јазик. Во 1952 година го објавил првиот дел од „Граматика на македонскиот литературен јазик“, а во 1954 година и вториот дел. Во 1965 година ја објавил „Историја на македонскиот јазик“. Овие трудови произлегле од неговата долгогодишна работа врз македонските говори, историските јазични споменици и современиот литературен јазик.{{sfn|Андреевски|1991|pp=179–181}} Во 1951 година учествувал во покренувањето на научното списание „Македонски јазик“, кое првично излегувало како билтен на универзитетската катедра. Во 1953 година бил основан и [[Институтот за македонски јазик]], во чие оформување Конески имал значајна улога. Еден од главните научни проекти на Институтот била подготовката на „Речник на македонскиот јазик“, објавен во три тома во текот на 1960-тите години. Конески бил редактор на Речникот, а во неговата изработка учествувале Тодор Димитровски, Благоја Корубин и Трајко Стаматоски.{{sfn|Андреевски|1991|pp=180–185}} Во 1967 година станал член и на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]] и прв претседател, а таа функција ја извршувал до 1975 година. Покрај тоа, Конески бил дописен член на академиите на сите републики на [[Југославија]], во 1968 година станал почесен доктор на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], а бил почесен доктор и на [[Универзитет во Вроцлав|Универзитетот во Вроцлав]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 77-78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 71-72.</ref> ==Творештво== Конески е истакнат јазичар, меѓународно реномиран [[Славистика|славист]], еден од најзначајните протагонисти во процесот на кодификацијата на македонскиот стандарден јазик, втемелувач на македонистиката на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во [[Скопје]] (кој денес го носи неговото име), ценет професор, еден од основачите и прв претседател на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]], член на академиите на науките и уметностите во [[Загреб]], [[Белград]], [[Сараево]], [[Чикаго]], [[Лоѓ]]. Конески е вистински полиграф. Тој е суптилен лиричар, автор на 13 поетски книги, лауреат на значаен број македонски и меѓународни награди и признанија ([[Хердерова награда]], [[Његошева награда|Његошова награда]], Златен венец на [[СВП|Струшките вечери на поезијата]], итн.). Исто така, тој е истакнат прозаист, есеист, публицист, литературен историчар, полиглот, препејувач од многу јазици на делата на низа поети ([[Петар Петровиќ - Његош|Његош]], [[Франце Прешерн|Прешерн]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]], [[Блок]], [[Мицкевич]], [[Јан Неруда|Неруда]], [[Волкер]], [[Владимир Мајаковски|Мајаковски]]). Неговите дела се преведени на голем број јазици. === Научна и творечка дејност === {{Infobox Officeholder |name = Блаже Конески |honorific-suffix = |image = |imagesize = 200px |office2 = Прв [[МАНУ|Претседател на МАНУ]] |term_start2 = 1967 |term_end2 = 1975 |predecessor2 = нема |successor2 = [[Михајло Апостолски]] }} По ослободувањето на Македонија, Конески активно се вклучил во стандардизирањето на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]: ја изработил [[Македонска граматика|граматиката на современиот македонски јазик]], го составил [[Македонски правопис|правописот на македонскиот литературен јазик]], а исто така бил уредник на „[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања|Речникот на македонскиот јазик]]“. Конески е основач на студиите по [[македонистика]] на [[Универзитет Св. Кирил и Методиј|Скопскиот универзитет]], а од [[1958]] до [[1963]] бил [[ректор]] на универзитетот. Во [[1967]] станал член на [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] ([[МАНУ]]) и бил нејзиниот прв претседател (до [[1975]]). Исто така, тој бил член на [[Македонски ПЕН центар|Македонскиот ПЕН центар]] и еден од основачите на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] ([[1947]]) и негов прв претседател. Покрај тоа, Конески бил член на академиите на науките и уметностите во Загреб, Белград, Сараево, Чикаго и Вроцлав.<ref name="ReferenceA">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72.</ref> Конески, работел како уредник на литературните списанија „[[Нов ден]]“ и „Македонски јазик“, а бил и редовен соработник на списанието „[[Современост]]“, каде биле објавени негови песни и прилози, како: „[[Ангелот на Света Софија]]“, расказот К„рчмите“ (по кој била снимена првата македонска ТВ драма), и други текстови. ===Книжевно творештво=== [[Податотека:Blaže Koneski na Mostot na umetnosta (2).JPG|алт=Споменик на Блаже Конески на Мостот на уметноста во Скопје|мини|Споменик на Блаже Конески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]] во [[Скопје]]]] Во областа на книжевноста, Конески пишувал претежно поезија, но исто така и раскази. Неговите песни се застапени во сите антологии на македонската поезија, објавени во Македонија и во странство, а книги со избор од неговото творештво се објавени на повеќе јазици, како: германски, англиски, француски, турски, руски, украински, романски, грчки, унгарски, полски, дански, италијански итн. Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 27-31.</ref> Своите први песни Конески ги напишал во еден стар нотес меѓу 1941 и 1945 година, а нотесот случајно го зачувал [[Владо Малески]]. Подоцна, тие се објавени како циклусот „Од стариот нотес“, објавен во списнието „Современост“, VIII, бр. 3 од 1958 година. Потоа, во 1945 година, тој ја објавил поемата „Мостот“, која најпрвин се појавила како посебна книга (издание на „Култура“), а потоа била вклучена во збирката „[[Земјата и љубовта]]“ од 1948 година.<ref>„Забелешки“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 234.</ref> Конески се занимавал и со преведувачка дејност. Така, тој превел на [[македонски јазик]] повеќе странски дела, како: „[[Горски венец]]“ од [[Петар Петровиќ-Његош|Петар Петровиќ Његош]] (1947), „Лирски интермецо“ од [[Хајнрих Хајне]] (1952), „[[Отело]]“ од [[Вилијам Шекспир]] (1953), „Поезија“ од [[Александар Блок]] (1966) и „[[Крштавање на Савица]]“ од [[Франце Прешерн]] (1980).<ref name="ReferenceB">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 79.</ref><ref name="ReferenceC">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 73.</ref> ===Осврт врз поезијата на Конески=== Според [[Веле Смилевски]], со својата поезија Конески одбележа значајна и неодминлива трага во развојот на современата македонска поезија. Неговите стихозбирки се вбројуваат меѓу меѓниците на главните текови од најновото поглавје на македонскиот поетски збор, во кои е синтетизирана и осовременета богатата традиција и нејзините непресушни витални сокови.<ref>Веле Смилевски, „блаже конески: лозје“, во: Блаже Конески, ''Лозје''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 127.</ref> Во првите години по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], општите белези на времето — борбата, обновата и изградбата на земјата и големите општествени промени, нашле свој одраз и во поезијата на Конески. Добар пример за тоа е првата негова поетска книга, поемата „[[Мостот (поема)|Мостот]]“ во која тој јасно и гласно го изразува прифаќањето на новата стварност, настојувајќи да ѝ даде уметнички израз на својата ангажираност. Притоа, тој целосно се става во служба на колективот, а екстровертноста станува единствениот можен став. Сепак, дури и тогаш, неговите песни се истакнуваат со напор а усовршување на поетскиот израз и со давање подлабок контекст на содржинската страна на поетското дело. Подоцна, Конески го прифаќа интимизмот како нова фаза во развојот на македонската поезија и видливо е дека нему му е блиско сфаќањето на поетскиот израз како катарза, како олеснување, сатисфакција и како облик на зборовна сублимација — уметничка исповед. Во 1950-тите години, Конески се јавува како автор на едни од најуспешните песни во периодот на македонскиот [[модернизам]] („Болен Дојчин“ и циклусот за [[Крал Марко|Крале Марко]]), но тој и понатаму останува верен на интимизмот. Тој никогаш нема да ја прифати деперсонализацијата на поетскиот израз, т.е. за него поезијата останува говор зад кој треба да стои личноста на поетот која сака да ја искаже својата посебност и исклучителност. Оттука, поезијата на Конески е еден вид личен дневник и биографските елементи се присутни речиси во сите негови збирки, но прочистени и претворени во стихови низ процесот на уметничка трансформација. Тој е силна поетска личност која останува врзана за интимната поезија и постојано докажува дека таквиот поетски израз никогаш не застарува.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-74.</ref> Во средиштето на многу песни на Конески стојат невозвратената [[љубов]] и осуденоста на самотија. Притоа, неговите песни зборуваат некогаш само загатнато, но некогаш и отворено за неговата лична драма. Како постојан рефрен во нив се провлекува жалта поради неможноста за вистинско разбирање со саканата. Но неговите горчливи сознанија никогаш не се претвораат во плачлив ламент, туку тој ги констатира нив како една од можните вистини за животот и им дава тивок, [[Елегија|елегичен]] тон. Неостварената љубов, тој ја прифаќа како судбина и не осудува, не моли, туку само ја искажува својата осаменост. Така, од своето страдање, тој создава поезија која се одликува со непосредност и искреност. Тој не гледа излез од осаменоста, односно тој е поет на трагична визија на животот и тоа не може да се покрие со официјалните толкувања на неговата поезија. Конкретните поводи кои лежат во интимната драма на поетот не се познати, но тоа не е неопходно за разбирањето на неговите песни, зашто Конески успеал своето лично искуство да го преточи во универзални вистини. Дури и во песните посветени на ликовите од [[Историја на македонскиот народ|македонската историја]], Конески ја согледува пред сè нивната трагична осаменост и зборувајќи за нивната судбина, тој ја искажува својата. На пример, песната „Девственици“ во која се пее за големите македонски револуционери од Илинденската епоха, завршува со стихот кој е израз на личното искуство: „не сетивте... ни колку може да навреди жена“. Она што произлегува како став во целата негова поезија е еден тивок, но упорен стоицизам, а основната порака која поризлегува од целото негово дело е: храбро да се истрае својата судбина.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 74-76.</ref> Во својата книга „Поетските идеи на Конески“, [[Слободан Мицковиќ]] наведува дека во речиси во сите песни на Конески се наоѓаат следниве девет клучни особини: кохерентност, заокруженост, длабочина, лиричност, интима, исповедност, мисловност, емотивност-контемплативност и универзалност.<ref name="ReferenceD">„Од уредникот и приредувачот“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 156-157.</ref> Во есејот „Оглед кон поезијата на Блаже Конески“ од 1955 година, [[Димитар Митрев]] ја оценил поезијата на Конески на следниов начин: „Пред нас е поезија која била со соптсвен блесок уште во својот изгрев, поезија не на лекторско одушевување, а на сопствена длабоколична доживеаност, поезија со живителните струи на еден свој и својствен индивидуален темперамент... пред нас е поезија низ која се утврдила една разнострано јарка творечка поединечност, една потполно суверена творечка личност.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8-9.</ref> Во еден разговор со [[Луан Старова]] од 1990 година, самиот Конески се искажал за надворешните влијание врз неговата поезија: „Јас не му должам ништо ниту на [[Пол Елијар|Елијар]], ниту на [[Луј Арагон|Арагон]], како човек што сум се формирал и воспитувал на друг пат. Контактот со нив секако имаше друго значење... Мојот интерес беше во друг правец, кон словенските книжевности. И донекаде кон [[Германска книжевност|германската]]... Не, не јас од влијанија не се плашам! И тоа за моја среќа не е минус.... Јас [[Француска поезија|француската поезија]] сум ја читал главно преку [[Антологија|антологии]]. Инаку сум читал целосно поети кои по некој случај, нивниет збирки дошле до мене. Не поради тоа што сум барал.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8.</ref> ===Поетската постапка на Конески=== [[Податотека:Blaže Koneski 1968.jpg|мини]] Како човек со толку звучна биографија, дури и од денешна перспектива вчудовидувачка е неговата перманентна скромност во настојувањата да ги разоткрие механизмите на сопственото поетско творештво. Конески е еден од ретките поети кои не само што вложуваат толку напор да го осознаат самиот креативен процес туку имаат и смелост и капацитет сознанијата да им ги приопштат на идните читатели. Впрочем, најтипичниот пример е есејот „Еден опит“ во кој Конески како искусен поет ги опсервира тајните на поетскиот занает. Тргнувајќи од сопствениот творечки опит, тој особено го потенцира значењето на усната народна традиција како основна платформа врз која ја артикулира својата поединечност. „Легендите, што подоцна ќе најдат обработка и во некои мои текстови, јас не сум ги запознал од книги, ами сум ги слушал од старите во својата селска куќа, во првото детство“, - се потсетува Конески укажувајќи: „Уште оттогаш преминала во мене Стерна, страшната подземна вода.“ Уште со овие реченици Конески децидно укажува дека тој не ја создава својата поезија од ништо, туку, напротив, воспоставува жив, интимен дијалог со претходната усна или писмена поетска традиција. Оттука, предлагајќи го тријадниот модел: традиција-колектив-автор, Конески смета дека и тој самиот нужно создава во дослух како со постојната културна традиција така и со јазикот, сензибилитетот, кодот и духот на колективот, како и на сопствената епоха: „Јас вршев иновација, ги вклопував старите пораки во современ израз и ги варирав по начин што му одговара на интересот на современиот човек.“ Во есејот, Конески ја истакнува интимната врска со традицијата и искажува голема почит кон безимените творци на усната поезија. На пример, користењето на мотивите од народната поезија јасно се согледува во неговите песни: „Болен Дојчин“, „Стерна“, „[[Одземање на силата]]“, „Марковиот манастир“ итн. Сепак, тој истакнува дека неговото надоврзување на народната поезија не е механичко, односно дека во неговите песни има малку такви кои, по [[Метафора|метафориката]], метриката и изразните својства, се напишани во духот на народната поезија, туку од самите негови почетоци, постојано посветувал поголемо внимание на говорниот јазик, така што не може да се нарече традиционалист.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 176-178.</ref> [[Податотека:Blaze_Koneski_01.jpg|мини|Блаже Конески - споменик во Прилеп]] Еден од најинтригантните теоретски пунктови за креативниот процес е (хипо)тезата на Конески за откривањето на песната, образложена во есеите „[[Еден опит]]“, „Совпаѓања“ и „За поезијата“. Тој и самиот истакнува дека има впечаток дека никогаш не бил разбран како што треба, особено ако се има предвид дека оваа негова теорија не е само чиста шпекулативна конструкција, туку дека таа е негово интимно, реално поетско доживување или, како што самиот вели, „еден вид чувствена сензација“. Всушност, при настанувањето на неколку најпознати, антологиски песни („Тешкото“, „Стерна“ итн.), Конески доживеал една речиси мистична визија: „... одеднаш бев обземен од чувство дека јас песната заправо не ја пишувам, ами ја откривам.“ Всушност, идентификувајќи се себеси како откривач на песната, Конески ја демонстрира својата скромност, настојувајќи да се ослободи од речиси неизбежната творечка суета. Притоа недвосмислено истакнува дека веројатно не е првиот поет и уметник кој дошол до тоа сознание и оттаму потекнува неговиот поттик да даде рационално објаснение на таа појава. Во тој поглед, Конески истакнува дека поетот има изострен слух за она што се случува во речевната дејност на колективот. На пример, некои жанровски песни, како што е случајот со патриотската и со ангажираната поезија, настануваат под влијание на поширокиот општествено-историски амбиент. И воопшто, според Конески, во самиот колектив се подготвува јазичниот материјал што ѝ дава сила на поетската експресија.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 178-180.</ref> Посочувајќи на неколку примери од доменот на руската поезија ([[Лермонтов]], [[Мандељштам]], [[Блок]]), Конески сепак се решава да го илустрира, а со самото тоа и да го објасни откривањето на песната преку неколку паралели меѓу уметноста на зборот и ликовната уметност. Во овој контекст, тој го наведува примерот на [[ренесанса|ренесансниот]] мајстор [[Микеланџело]], кој истакнувал дека ги правел своите скулптури така што од каменот го отфрлал тоа што е непотребно. Аналогна постапка Конески препознава и кај современите вајари кои земаат некоја природна форма, корен од дрво и др., и со интервенција што дозволува да ја препознаеме лесно таа првобитна форма - создаваат скулптури или, да се изразиме на свој јазик, ја откриваат во неа скулптурата. На пример, често песните настануваат така што некоја изрека, некоја животна ситуација, некој рудиментарен податок обележан со емоционален набој послужува како основа на песната. Од сопственото поетско искуство тој потврдува дека на аналоген начин настануваат не ретко и песни. Индикативно е и дека во есејот „Совпаѓања“ Конески сведочи дека самиот поим „откривање“ бил веќе во употреба во терминологијата на старите руски зографи, затоа што, согласно со средновековната иконописна традиција и црковните канони, иконописецот не ја создава сликата, ами постепено ја открива.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180-181 и 194.</ref> Својата постапка на создавање на песната Конески опширно ја илустрира во есејот „Генерирање на една песна“ во која го опишува постанокот на кратката песна „Одлагање“. Така, тој објаснува дека откривањето или генерирањето на песната започнало со еден стих кој не го задржал во последната верзија на песната, а кој настанал многу порано, во друга состојба и по друг повод при што му се вртел во мислите неколку години. [[Стих]]от гласи: „се јави само нељубимата“. Емоционално заситен, стихот лесно предизвикал, како свое дополнение, едне претходен стих за потоа тие два стиха да послужат како излезна точка за генерирање на песната. На тој начин, една сензација довела до откривање, т.е. генерирање на цела песна.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 200-204.</ref> Според Конески, поетот не создава од ништо (''ex nihilo''). Она што го прави поетот - поет, тоа е особениот усет за речевната дејност на колективот, така што крајниот производ, односно песната, е плод на комплициран процес во кој учествуваат наведените три фактора: традицијата, колективот и авторот. Имено, во настанувањето (откривањето) на песната поетот нужно се служи со веќе постојниот јазичен материјал на традицијата и колективот, што го црпи не само од пишаниот збор туку и од секидневната говорна стихија. Оттука, песната се открива благодарејќи на осетливиот слух на големите поети. Песната се открива и со помош на претходните песни. Песната се открива и како плод на духот и атмосферата на времето, односно, во својот културен и книжевен контекст. Со други зборови, секоја песна има свое време и свој поет, а тоа најдобро се гледа од констатацијата на Конески: „Јас сум свесен дека денеска не можам да напишам еден текст како ‚[[Тешкото (песна)|Тешкото]]‘, иако сега ја владеам поетската вештина секако повеќе отколку во [[1946]] година.“<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180.</ref> Најлапидарните аманети за процесот на раѓањето на проста и строга македонска песна Конески ни ги оставил токму во своите куси песни. Само со неколку стихови тој сугерира дека создавањето (откривањето) на песната е природен, спонтан чин: :И песната е дел од флората, :Таа никнува како смреката, :како бамјата, како гравот. И во песната „Поетика“ е артикулирана мошне слична идеја: :Јас песните ги берев :од дрвото на животот :како што селаните во Ракотинци :пред Дуовден :берат зрели цреши :од црешовите дрвја. Имено, поетот отворено признава дека не ги создава туку ги бере песните. Еден од множеството предуслови за откривање на песната, според Конески, е и искреноста, која зрачи од неговите песни: поетот е свесен дека во поезијата едноставно да лажеш не е можно. Макар што во песната „[[Македонски поети]]“ поетот со чувство на скептицизам признава дека - создавајќи [[поезија]] - му се чини дека прави најзалудна работа на светот, тој сепак подвлекува дека пак е се со човечка смисла исполнето. Иако поетот на едно место зборува за значењето на самоконтролата при пишувањето, споредувајќи го зборот со див коњ, а на друго место пак потсетува дека уметноста на зборот е порив, и за смисла не прашува, тој сепак насетува дека во поезијата, како и во животот, ништо случајно не е. Токму тоа интимно чувство Конески го изразува и во сосема кусата (програмска) поетска творба под наслов „Песните“: :Неук, си мислев: :па тие тука :случајно се јавуваат. :А сега назад погледнувам, :гледам - :па тие ме обврзуваат! Сепак, кроки-портретот на Конески како откривач на песната, би бил посиромашен кога би се занемарил фактот дека тој е еден од малкуте писатели од нашиот културен простор кај кои средбата и откривањето на источните култури резултирале со низа провокативни книжевни текстови. Имено, од патувањата на Исток извираат инспиративните патописни текстови и записи „Камикаyе“, „Сличности“, „Бедната Индија“ и „Слез“, објавени во делото „[[Дневник по многу години]]“ ([[1988]]). Мошне интересно е дека Конески ги заокружува и ги поврзува поетскиот и препејувачкиот опус во својата последна поетска книга „Црн овен“ ([[1993]]), објавувајќи препеви од древноисточните литератури како интегрален дел и финален циклус од [[стихозбирка]]та. Всушност, циклусот „Пораки од Исток“ е составен од македонските (посредни) препеви на песните: „Плач за градот Ур“, потресен текст од сумерската литература; познатата поема „Носорог“, текст од древноиндиската литература кој традиционално му се припишува на Готама [[Буда]]; тибетската молитва „Повикување на душите“; како и песната „Танц на евнусите“ од [[Камала Дас]]. Со овие извонредни препеви, на крајот од својот творечки пат, Конески му ги открива на македонскиот читател филозофските длабочини и естетските дострели на древноисточните литератури. == Значење и влијание == [[Податотека:Koneski pred MANU (2).JPG|мини|десно|Споменик на Блаже Конески пред зградата на [[МАНУ]] во Скопје]] Со своето дело, Конески извршил широко влијание врз културно-општествената заедница, како во Македонија, така и на просторот на поранешна [[Југославија]] и во европски рамки. За научното и книжевното творештво на Конески пишувале голем број книжевници и теоретичари, како: [[Александар Спасов]], Оливера Јашар Настева, [[Зузана Тополињска]], [[Блаже Ристовски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Луан Старова]], [[Катица Ќулавкова]], [[Томе Саздов]], [[Трајко Стаматоски]], [[Слободан Мицковиќ]], [[Лилјана Тодорова]], [[Ружа Паноска|Ружа Пановска]], [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]], [[Вера Стојчевска-Антиќ]], Максим Каранфиловски, [[Атанас Вангелов]], [[Науме Радически|Науме Радичевски]], [[Зоран Анчевски]], [[Људмил Спасов]], [[Емилија Црвенковска]], [[Димитар Пандев]] итн. Покрај тоа, за Конески пишувале и Виктор Фридман, Кристина Крамер, Збигњев Голомб, Франтишек Вацлав Мареш, Манфред Јенихен, Жак Гошрон, Ендрју Харви, [[Хусто Хорхе Падрон]], Костас Валетас, Јон Димитру, Јон Милош, Ронел Александер итн.<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 11-12.</ref> [[Податотека:ОУ БК.jpg|мини|ОУ „Блаже Конески“ во Општина Аеродром, Скопје]] Во студијата од 2002 година, „Блаже Конески, стожерна личност — белег на епохата“, [[Милан Ѓурчинов]] го нарекува Конески „стожерна личност кој сестрано ја обележил својата епоха“ и „''ренесансна личност'' на нашата културна преродба кој постојано ја имаше пред себе ''глобалната визија на својата епоха''.“ Тие погледи ги дели и [[Матеја Матевски]], кој вели: „Нашата [[култура]] денес, и секоја помисла за феноменот Македонија со право се поврзуваат со името на Блаже Конески и, пред сè, со неговото име, зашто тој ги осветлуваше и афирмираше... пред лицето на современиот свет суштината на македонското битие, основните негови белези, израз и потврда на неговото историско постоење и на неговата иднина: јазикот и литературата.“ И [[Георги Старделов]] го истражувал творештвото на Конески, особено во книгите „Одземање на силата — Поезијата на Блаже Конески“ (1989) и „Епоха Блаже Конески“ (2018), во кои со името на Конески ја поврзува петтата епоха во историјата на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и [[Македонска книжевност|македонската книжевност]]. Притоа, според Старделов, делото на Конески е подвиг „кој го подготвуваа столетијата на нашето духовно траење, низ кои тој толку ингениозно умееше да го излачи, да го впие во своето севкупно и единствено дело она најесенцијалното — базичните духовни процеси и личности, базичните квинтесенции на македонското поетско и јазично историско траење во просторот и времето. Блаже Конески со сè што се зафати и до сè што допре, во сè продре и нурна најдлабоко. Тоа го направи во науката, тоа на уште повеличав начин го оствари во поезијата.“ Според [[Петре М. Андреевски]], „Блаже Конески беше најмаркантната личност на нашиот културен простор. Светски поет и лингвист, најбогата библиотека собрана во еден човек... Дај Боже барем на сто години да ни се раѓа Блаже Конески!“. Најпосле, во 1968 година, по повод доделувањето на почесниот докторат на Конески на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]], [[Џорџ Бидл]] го претставил Конески како „истакнат [[Граматика|граматичар]] и [[Лексикографија|лексикограф]], вдахновен поет и педагог, кодификатор на македонскиот литературен јазик, чија работа... значително го има збогатено полето на [[Славистика|словенската филологија]].“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 9-11.</ref> [[Податотека:Б.Конески.jpg|мини|Биста на Блаже Конески во дворот на истоименото училиште во Општина Аеродром, Скопје]] Во 2018 година, по повод одбележувањето на 70-годишнината од објавувањето на првата стихозбирка на Блаже Конески „Земјата и љубовта“ (1948), [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]] организирал научен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|title=Научен собир за Блаже Конески|work=iml.edu.mk|accessdate=2018-12-26|archive-date=2018-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918063701/http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Македонската академија на науките и уметностите промовирала три изданија посветени на Конески: „Епоха Блаже Конески“ од академик [[Георги Старделов]], „Блаже Конески. Чествувања по повод јубилејот 50 години МАНУ“, приредено од академик [[Луан Старова]], и „Критички изданија за Блаже Конески“ во редакција на академик [[Милан Ѓурчинов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%83-%d1%9c%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%bc%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82/|title=МАНУ ќе промовира три изданија посветени на Блаже Конески|last=НМ|date=2018-12-19|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2018-12-26}}</ref> Претходно, во Небрегово била промовирана книгата „Како го читам Конески“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nezavisen.mk//mk/vesti/2018/09/85837/|title=Во Небрегово промовирана книгата „Како го читам Конески“|work=nezavisen.mk|accessdate=2018-12-26}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во чест на Конески, од 4 јуни 1997 година, [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје го носи негово име.<ref name="ReferenceA"/> На 5 мај 2023 година бил претставен првиот долгометражен [[документарен филм]] посветен на животот и делото на Конески, со наслов „Јанѕа“ во [[Режисер|режија]] на [[Никола Калајџиски]].<ref>[https://kinoteka.mk/јанѕа-првиот-долгометражен-докум/ „Јанѕа“, првиот долгометражен документарен филм посветен на Блаже Конески, вечерва во Кинотеката (пристапено на 11.5.2023)]</ref> Според [[Никола Гелевски]], Конески е првиот лик на модерната Македонија во целокупниот [[20 век|20. век]]. Неговата појава го „минерализира“ „мекото ткиво“ на македонската култура и тој претставува ’рбет на националниот културен развој.<ref name="ReferenceD"/> [[Влада Урошевиќ]], пак, тврди дека низ поетскиот развој на Конески, кој оставил низа антологиски песни кои го минале судот на времето и ја потврдиле својата трајност, може да се следи историјата на промените во [[македонска поезија]] во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Според Урошевиќ, поетското дело на Конески е вградено во темелите на македонската поезија и во себе ги носи како животописот на една исклучителна личност така и соништата и траумите на својот народ.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-76.</ref> На Конески му се посветени две песни на македонскиот поет [[Анте Поповски]]: „Во мислите дом“<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 9.</ref> и * „Песна за Ева“.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 303.</ref> == Библиографија == Творештвото на Конески е богато и опфаќа голем број прозни, поетски, есеистички и други дела:<ref>„Библиографија на поетските книги“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 159.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78-79.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72-73.</ref><ref>„Куса биографија: Блаже Конески“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 240.</ref> {{refbegin|2}} * ''Гладна кокошка просо сонуе'' (едночинка, 1945) * ''[[Мостот (поема)|Мостот]]'' (Култура, 1945) * ''Правопис на македонскиот литературен јазик'' (соавтор) (1945) * ''Песни'' (со [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], [[Гого Ивановски]] и [[Лазо Каровски]], Главен одбор на НОМС, 1946) * ''[https://archive.org/details/1947_20231227 Од борбата]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1947) * ''[[Земјата и љубовта]]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1948) * ''Македонски учебници од 19 век'' (прв дел) (1949) * ''Македонската литература во 19 век'' (прв дел) (1950) * ''[[Македонски правопис со правописен речник (1950)|Македонски правопис со правописен речник]]'' (со [[Крум Тошев]], 1950) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (прв дел, 1952) * ''Македонската литература во 19 век'' (втор дел) (1952) * ''Беседи и огледи'' (есеи, 1952) * ''За македонскиот литературен јазик'' (1952) * ''[[Песни (Блаже Конески, 1953)|Песни]]'' (Кочо Рацин, 1953) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (втор дел, 1954) * ''[[Везилка (книга)|Везилка]]'' (Култура, 1955) * ''[[Лозје (книга)|Лозје]]'' (Кочо Рацин, 1955) * ''Македонски учебници од 19 век'' (втор дел) (1959) * ''[[Везилка (второ издание)|Везилка (второ, дополнето издание)]]'' (Култура, 1961) * ''Есеи: За македонската литература'' (есеи, 1961) * ''Речник на македонскиот јазик'' (1961) * ''Песни'' (Кочо Рацин, 1963) <ref>http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} </ref> * ''[http://www.makedonika.org/whatsnew/history_makedonski.pdf Историја на македонскиот јазик]'' (1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга втора, 1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга трета, 1966) * ''[[Стерна (книга)|Стерна]]'' (Мисла, 1966) * ''Песни'' (со [[Рацин]], [[Вапцаров]], [[Коле Неделковски|Неделковски]], [[Славко Јаневски|Јаневски]], [[Ацо Шопов|Шопов]], [[Гого Ивановски|Ивановски]], [[Гане Тодоровски|Тодоровски]], [[Матеја Матевски|Матевски]], [[Петре М. Андреевски|Андреевски]], [[Анте Поповски|Поповски]], Наша книга, 1967), * ''Ракување'' (Мисла, 1969) * ''Јазикот на македонската народна поезија'' (1971) * ''Везилка'' (Македонска книга, 1971) * ''Беседи и огледи'' (1972) * ''Записи'' (Македонска книга, 1974) * ''Стари и нови песни'' (Стремеж, Прилеп, 1978) * ''Лозје и песни во проза; Места и мигови'' (Мисла, 1981) * ''Игра со дете'' (Мисла, 1982) * ''Чешмите'' (поезија, 1984) * ''Македонскиот 19. век, јазични и книжевно-историски прилози'' (1986) * ''Ликови и теми'' (есеи, 1987) * ''Послание'' (Култура, 1987) * ''[[Тиквешки зборник]]'' (студија, 1987) * ''Средба во рајот'' (Мисла, 1988) * ''Дневник од Нишка бања'' (Разгледи, 1988) * ''[[Црква (Блаже Конески)|Црква]]'' (Мисла, 1988) * ''[[Дневник по многу години]]'' (Македонска книга, 1988) * ''[[Златоврв (книга)|Златоврв]]'' (Македонска книга, 1989) * ''Поезија'' (Константин Миладинов), читање на Блаже Конески (1989) * ''[[Сеизмограф (книга)|Сеизмограф]]'' (Мисла, 1989) * ''[[Македонски места и теми]]'' (есеи, 1991), * ''[[Небесна река]]'' (Македонска книга, 1991), * ''[[Светот на легендата и песната]]'' (есеи и прилози, 1993), * ''[[Црн овен]]'' (Култура, 1993) {{refend}} == Награди == Конески е добитник на повеќе награди и признанија, како:<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/> * годишната награда на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]] (1953) * наградата на Сојузот на писателите на Југолсавија (за стихозбирката „Везилка“, 1956) * „[[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]]“ (за редакцијата на првиот том на Речникот на македонскиот јазик, 1961) * „11 Октомври“ (за „Историја на македонскиот јазик“, 1965) * наградата [[АВНОЈ (награда)|АВНОЈ]] (1966) * „11 Октомври“ (за „Записи“, 1974) * [[Награда „Кирил Пејчиновиќ“|наградата „Кирил Пејчиновиќ“]] (за преведувачки опус, 1976) * „11 Октомври“ (за животно дело, 1979) *„[[Награда Гоце Делчев|Гоце Делчев]]“ * наградата „[[Награда „Браќа Миладиновци“|Браќа Миладиновци]]“ (за „Записи“, 1974) * наградата „[[Награда „Кочо рацин“|Кочо Рацин]]“ (за „Записи“, 1974) * [[Његошева награда]] (за „Записи“, 1975) * „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ * [[Хердерова награда]] * „Златен венец“ на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]] (1981) * наградата на „[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]“ (за книжевен опус, 1981) * наградата „[[Бранко Миљковиќ (награда)|Бранко Миљковиќ]]“ (1985) * наградата „[[Скендер Куленовиќ (награда)|Скендер Куленовиќ]]“ (1985) * наградата на Сојузот на писателите на [[СССР]] * [[Награда „13 Ноември“|наградата „13 Ноември“]] (за „Македонскиот 19 век“, 1986) * Вуковата награда на КЛЗ на Србија (1987) * Рациновото признание (за „Дневник по многу години“, 1988) * наградата „Книга на годината“ (за „Сеизмограф“, 1989) == Поврзано == *[[Спомен-дом „Блаже Конески“]] *[[Македонска академија на науките и уметностите]] *[[Список на македонски писатели]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга |last=Андреевски |first=Цане |title=Разговори со Конески |publisher=Култура |location=Скопје |year=1991 |ref=harv}} == Надворешни врски == {{рв|Blaže Koneski}} * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf ''Македонски правопис со правописен речник'' (1950), Блаже Конески и Крум Тошев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110924094843/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf |date=2011-09-24 }} * [http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf ''Песни'' (1953) - Блаже Конески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} * [http://www.scribd.com/full/47267365?access_key=key-251di0qqt9dw1wmdzoh ''Македонскиот јазик во развојот на словенските литературни јазици'' (1968), Блаже Конески ] * [http://mling.ru/iazik/makedonski/history_makedonski/ ''Историја на македонскиот јазик'' (1986) - Блаже Конески] {{s-start}} {{s-aca}} {{s-bef|before=[[Михаил Петрушевски]]}} {{s-ttl|title=Ректор на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|years=1958–1963}} {{s-aft|after=[[Ѓорѓи Филиповски]]}} {{s-end}} {{Добитници на златен венец}} {{Македонска книжевност}} {{МАНУ}} {{Претседател на МАНУ}} {{Ректори на УКИМ}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конески, Блаже}} [[Категорија:Блаже Конески| ]] [[Категорија:Луѓе од Небрегово]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Југословенски јазичари]] [[Категорија:Југословенски слависти]] [[Категорија:Југословенски македонисти]] [[Категорија:Ректори на УКИМ]] [[Категорија:Претседатели на ДПМ]] [[Категорија:Претседатели на МАНУ]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] fl1i6upfbi5q6oa6jzacfksxrzygnqa 0 2211 5652093 5626448 2026-11-01T15:06:53Z Gurther 105215 5652093 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писмо|type=[[Азбука]]|name=Кирилица|sample= Romanian Traditional Cyrillic - Lord's Prayer text.png|languages=Национално писмо на: <br> {{знаме|Belarus}}<br> {{знаме|Bosnia and Herzegovina}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Bulgaria}}<br> {{знаме|Kazakhstan}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Kyrgyzstan}}<br> {{знаме|Macedonia}}<br> {{знаме|Mongolia}} (покрај монголското)<br> {{знаме|Montenegro}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Russia}}<br> {{знаме|Serbia}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Tajikistan}}<br> {{знаме|Ukraine}}|time=[[Старословенска азбука|Старата кирилица]] постоела од околу 940 година|fam1=[[Египетски хиероглифи]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/521235.stm Oldest alphabet found in Egypt]. BBC. 1999-11-15. Retrieved 2015-01-14.</ref>|fam2=[[Протосинаетска азбука]]|fam3=[[Феникијска азбука]]|fam4=[[Грчка азбука]]|fam5=[[Глаголица]]|sisters=[[Латиница]]<br>[[Коптска азбука]]<br>[[Ерменска азбука]]<br>[[Грузиска азбука]]<br>[[Грчка азбука]]|unicode={{ublist |class=nowrap |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf U+0400–U+04FF] {{smaller|Cyrillic}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0500.pdf U+0500–U+052F] {{smaller|Cyrillic Supplement}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U2DE0.pdf U+2DE0–U+2DFF] {{smaller|Cyrillic Extended-A}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/UA640.pdf U+A640–U+A69F] {{smaller|Cyrillic Extended-B}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U1C80.pdf U+1C80–U+1C8F] {{smaller|Cyrillic Extended-C}}}}}} '''Кирилица''' — [[писмо]] што се користи за различни азбуки низ [[Евроазија]] (посебно во [[Источна Европа]], [[Кавказ]], [[Средна Азија]] и [[Северна Азија]]). Таа е заснована на [[Старословенска азбука|старата кирилица]] развиена во крајот на IX век од н.е. за време на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]].<ref>{{Наведена книга|first=Francis|last=Dvornik|title=The Slavs: Their Early History and Civilization|url=https://archive.org/details/slavstheirearlyh0000fran|quote=The Psalter and the Book of Prophets were adapted or "modernized" with special regard to their use in Bulgarian churches, and it was in this school that glagolitic writing was replaced by the so-called Cyrillic writing, which was more akin to the Greek uncial, simplified matters considerably and is still used by the Orthodox Slavs.|year=1956|place=Boston|publisher=American Academy of Arts and Sciences|page=[https://archive.org/details/slavstheirearlyh0000fran/page/179 179]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=YIAYMNOOe0YC&pg=PR1&dq=Curta,+Florin,+Southeastern+Europe+in+the+Middle+Ages,+500-1250+(Cambridge+Medieval+Textbooks),+Cambridge+University+Press#v=onepage&q=Cyrillic%20preslav&f=false|title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250|series=Cambridge Medieval Textbooks|author=Florin Curta|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0521815398|pages=221–222}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=J-H9BTVHKRMC&pg=PR3-IA34&lpg=PR3-IA34&dq=The+Orthodox+Church+in+the+Byzantine+Empire+Cyrillic+preslav+eastern#v=onepage&q=%20preslav%20eastern&f=false|chapter=The Orthodox Church in the Byzantine Empire|title=Oxford History of the Christian Church|author=J. M. Hussey, Andrew Louth|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=0191614882|pages=100}}</ref> Таа е основата на [[Азбука|азбуки]]те кои се користат за разни јазици, особено оние од православно словенско потекло и несловенски јазици кои биле под влијание на рускиот јазик. Во 2011 околу 252 милиони луѓе во Евроазија ја користеле како официјална азбука на нивните национални јазици, со што пола од нив се во [[Русија]].<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_population List of countries by population]</ref> Со влегувањето на Бугарија во Европската Унија на 1 јануари 2007 година, кирилицата стана третото официјално писмо на [[Европска Унија|Европската Унија]], по [[Латиница|латиничното писмо]] и [[Грчка азбука|грчкото писмо]].<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=Leonard Orban|title=Cyrillic, the third official alphabet of the EU, was created by a truly multilanguagel European|url=http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-07-330_en.pdf|website=europe.eu|accessdate=3 August 2014|date=24 May 2007}}</ref> Кирилицата е изведена од [[Грчка азбука|грчкото]] унцијално писмо потпомогнато од буквите од постарата [[Глаголица|глаголичка азбука]], вклучувајќи и некои лигатури. Овие дополнителни букви биле користени за [[Старословенски јазик|старословенските]] звуци кои не постоеле на грчки. Писмото е именувано во чест на браќата<ref>''Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; ''Encyclopædia Britannica'', Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – 1972, p. 846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; ''Encyclopedia of World Cultures'', David H. Levinson, 1991, p. 239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, ''The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East'', p. 151, 1997; Lunt, ''Slavic Review'', June 1964, p. 216; Roman Jakobson, ''Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies''; Leonid Ivan Strakhovsky, ''A Handbook of Slavic Studies'', p. 98; V. Bogdanovich, ''History of the ancient Serbian literature'', Belgrade, 1980, p. 119</ref> [[Св. Кирил и Методиј|Свети Кирил и Методиј]] кои ја создале глаголицата. Современите научници веруваат дека кирилицата била развиена и формализирана од првите ученици на Кирил и Методиј. На почетокот на 18 век, кирилицата користена во Русија во голема мера била реформирана од страна на [[Петар Велики]] по неговото враќање од неговата Голема амбасада во [[Западна Европа]]. Новата форма на писмото беше послична на латиницата, неколку архаични букви биле отстранети и неколку букви биле лично создадени од страна на Петар Велики (како што е Я која беше инспирирана од латиничната R). Типографската култура на Западна Европа исто така беше усвоена.<ref name="Civil Type">{{Наведена мрежна страница|title=Civil Type and Kis Cyrillic|url=http://typejournal.ru/en/articles/Civil-Type|website=typejournal.ru|accessdate=22 March 2016}}</ref> == Букви == Кирилицата се проширила низ источнословенските и некои од јужнословенските територии и се користела за пишување на локалните јазици како што е [[Староруски јазик|старорускиот]]. Нејзината адаптација од локалните јазици произвела голем број на кирилични азбуки. {| cellpadding="4" class="Unicode" style="font-size: larger; text-align: center; margin-bottom: 10px;" summary="Letters of the early Cyrillic alphabet" |+ style="font-size:smaller;" |[[Старословенска азбука|Старословенската азбука]]<ref>А. Н. Стеценко. ''Хрестоматия по Старославянскому Языку'', 1984.</ref><ref>Cubberley, Paul. ''The Slavic Alphabets'', 1996.</ref> | [[А (кирилица)|А]] | [[Б]] | [[В (кирилица)|В]] | [[Г]] | [[Д]] | [[Е (кирилица)|Е]] | [[Ж]] | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]]<ref>Variant form Ꙃ</ref> | [[З|Ꙁ]] | [[И]] | [[І (кирилица)|І]] | [[К (кирилица)|К]] | [[Л]] | [[М (кирилица)|М]] | [[Н (кирилица)|Н]] | [[О (кирилица)|О]] | [[П]] | [[Р (кирилица)|Р]] | [[С (кирилица)|С]] | [[Т (кирилица)|Т]] | [[Ѹ|ОУ]]<ref>Variant form Ꙋ</ref> | [[Ф]] |- | [[Х (кирилица)|Х]] | [[Ѡ]] | [[Ц (кирилица)|Ц]] | [[Ч]] | [[Ш]] | [[Щ]] | [[Ъ]] | [[Ы|ЪІ]]<ref>Variant form ЪИ</ref> | [[Ь]] | [[Ѣ]] | [[Я|Ꙗ]] | [[Ѥ]] | [[Ю]] | [[Јус|Ѫ]] | [[Јус|Ѭ]] | [[Јус|Ѧ]] | [[Јус|Ѩ]] | [[Ѯ]] | [[Ѱ]] | [[Ѳ]] | [[Ижица|Ѵ]] | [[Ҁ]]<ref name="Lunt">Lunt, Horace G. ''Old Church Slavonic Grammar, Seventh Edition'', 2001.</ref> |} [[Податотека:Meletius_Smotrisky_Cyrillic_Alphabet.PNG|мини|Страница од ''Црквнословенска граматика'' од Мелетиј Смотрицки (1619).]] Буквите исто така имале бројчени вредности кои не биле засновани на кириличниот азбучен ред, туку биле наследени од грчките претходници на буквите. {| cellpadding="4" class="Unicode" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" summary="Letters of the Early Cyrillic alphabet" |+[[Кирилични бројки]] | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |- | А | В | Г | Д | Є | Ѕ | З | И | Ѳ |- |- | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 |- | І | К | Л | М | Н | Ѯ | Ѻ | П | Ч ([[Koppa (Cyrillic)|Ҁ]]) |- |- |100 |200 |300 |400 |500 |600 |700 |800 |900 |- | Р | С | Т | Ѵ | Ф | Х | Ѱ | Ѿ | Ц |} Старата кирилица тешко се претставувала на компјутерите. Многу од формите на буквите се разликувале од тие на современата кирилица, се разликувале во голема мера во разните ракописи и се менувале со текот на времето. Неколку фонтови вклучуваат соодветни [[глиф]]и за создавање на азбуката. Стандардниот Unicode 5.1 објавен на 4 април 2008 година, во голема мера ја подобри поддршката на компјутерите во однос на Старата кирилица и современиот[[Црковнословенски јазик| црковнословенски]] јазик. Во Microsoft Windows, фонтот на корисничкиот интерфејс на Segoe UI има целосна поддршка за архаичните кирилични букви дури од Windows 8. {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" class="Unicode" style="vertical-align: top; border-collapse: collapse; border: 1px solid rgb(153, 153, 153); text-align: center; clear: both; margin-bottom: 10px;" ! colspan="12" style="background-color:#fbec5d; font-family:inherit; font-weight:normal;" | '''Кирилични букви''' |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | style="width:7%;" | [[А (кирилица)|<big>А</big><br> <small>A</small>]] | style="width:7%;" | [[Б|<big>Б</big><br> <small>Be</small>]] | style="width:7%;" | [[В (кирилица)|<big>В</big><br> <small>Ve</small>]] | style="width:7%;" | [[Г|<big>Г</big><br> <small>Ge</small>]] | style="width:7%;" | [[Ґ|<big>Ґ</big><br> <small>Ge upturn</small>]] | style="width:7%;" | [[Д|<big>Д</big><br> <small>De</small>]] | style="width:7%;" | [[Ђ|<big>Ђ</big><br> <small>Dje</small>]] | style="width:7%;" | [[Ѓ|<big>Ѓ</big><br> <small>Gje</small>]] | style="width:7%;" | [[Е (кирилица)|<big>Е</big><br> <small>Ye</small>]] | style="width:7%;" | [[Ё (кирилица)|<big>Ё</big><br> <small>Yo</small>]] | style="width:7%;" | [[Є|<big>Є</big><br> <small>Yest</small>]] | style="width:7%;" | [[Ж|<big>Ж</big><br> <small>Zhe</small>]] |- valign="top" | [[З|<big>З</big><br> <small>Ze</small>]] | <big>З́</big><br> <small>Zje</small> | [[Ѕ (кирилица)|<big>Ѕ</big><br> <small>Dze</small>]] | [[И|<big>И</big><br> <small>I</small>]] | [[І (кирилица)|<big>І</big><br> <small>Dotted I</small>]] | [[Ї (кирилица)|<big>Ї</big><br> <small>Yi</small>]] | [[Й|<big>Й</big><br> <small>Short I</small>]] | [[Ј (кирилица)|<big>Ј</big><br> <small>Je</small>]] | [[К (кирилица)|<big>К</big><br> <small>Ka</small>]] | [[Л|<big>Л</big><br> <small>El</small>]] | [[Љ|<big>Љ</big><br> <small>Lje</small>]] | [[М (кирилица)|<big>М</big><br> <small>Em</small>]] |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | [[Н (кирилица)|<big>Н</big><br> <small>En</small>]] | [[Њ|<big>Њ</big><br> <small>Nje</small>]] | [[О (кирилица)|<big>О</big><br> <small>O</small>]] | [[П|<big>П</big><br> <small>Pe</small>]] | [[Р (кирилица)|<big>Р</big><br> <small>Er</small>]] | [[С (кирилица)|<big>С</big><br> <small>Es</small>]] | <big>С́</big><br> <small>Sje</small> | [[Т (кирилица)|<big>Т</big><br> <small>Te</small>]] | [[Ћ|<big>Ћ</big><br> <small>Tshe</small>]] | [[Ќ (кирилица)|<big>Ќ</big><br> <small>Kje</small>]] | [[У|<big>У</big><br> <small>U</small>]] | [[Ў|<big>Ў</big><br> <small>Short U</small>]] |- valign="top" | [[Ф|<big>Ф</big><br> <small>Ef</small>]] | [[Х (кирилица)|<big>Х</big><br> <small>Kha</small>]] | [[Ц (кирилица)|<big>Ц</big><br> <small>Tse</small>]] | [[Ч|<big>Ч</big><br> <small>Che</small>]] | [[Џ|<big>Џ</big><br> <small>Dzhe</small>]] | [[Ш|<big>Ш</big><br> <small>Sha</small>]] | [[Щ|<big>Щ</big><br> <small>Shcha</small>]] | <big>Ъ</big><br> <small>Hard&nbsp;sign (Yer)</small> | [[Ы|<big>Ы</big><br> <small>Yery</small>]] | [[Ь|<big>Ь</big><br> <small>Soft&nbsp;sign (Yeri)</small>]] | [[Э|<big>Э</big><br> <small>E</small>]] | [[Ю|<big>Ю</big><br> <small>Yu</small>]] |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | [[Я|<big>Я</big><br> <small>Ya</small>]] |- valign="top" | colspan="12" style="background-color:#b0bf1a; font-family:inherit; font-weight:normal;" | '''Важни несловенски кирилични букви''' |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | <big>Ӏ</big><br> <small>Palochka</small> | <big>Ә</big><br> <small>Cyrillic Schwa</small> | <big>Ғ</big><br> <small>Ayn</small> | <big>Ҙ</big><br> <small>Bashkir Dhe</small> | <big>Ҫ</big><br> <small>Bashkir The</small> | <big>Ҡ</big><br> <small>Bashkir Qa</small> | <big>Җ</big><br> <small>Zhje</small> | <big>Қ</big><br> <small>Ka with<br> descender</small> | <big>Ң</big><br> <small>Ng</small> | <big>Ҥ</big><br> <small>En-ghe</small> | <big>Ө</big><br> <small>Barred O</small> | <big>Ү</big><br> <small>Straight U</small> |- valign="top" | <big>Ұ</big><br> <small>Straight U<br> with stroke</small> | <big>Һ</big><br> <small>Shha (He)</small> | <big>Ҳ</big><br> <small>Kha with<br> descender</small> | <big>Ӑ</big><br> <small>A with<br> breve</small> |- valign="top" | colspan=12 style="background-color:#87ceeb;font-family:inherit; font-weight:normal;" |'''Кирилични букви користени во минатото''' |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" |<big>Ꙗ</big><br> <small>A&nbsp;iotified</small> | <big>Ѥ</big><br> <small>E&nbsp;iotified</small> | [[Јус|<big>Ѧ</big><br> <small>Yus&nbsp;small</small>]] | [[Јус|<big>Ѫ</big><br> <small>Yus&nbsp;big</small>]] | [[Јус|<big>Ѩ</big><br> <small>Yus&nbsp;small iotified</small>]] | [[Јус|<big>Ѭ</big><br> <small>Yus&nbsp;big iotified</small>]] | [[Ѯ|<big>Ѯ</big><br> <small>Ksi</small>]] | [[Ѱ|<big>Ѱ</big><br> <small>Psi</small>]] | <big>Ꙟ</big><br> <small>Yn</small> | [[Ѳ|<big>Ѳ</big><br> <small>Fita</small>]] | [[Ижица|<big>Ѵ</big><br> <small>Izhitsa</small>]] | <big>Ѷ</big><br> <small>Izhitsa okovy</small> |- valign="top" | [[Ҁ|<big>Ҁ</big><br> <small>Koppa</small>]] | [[Ѹ|<big>ОУ</big><br> <small>Uk</small>]] | [[Ѡ|<big>Ѡ</big><br> <small>Omega</small>]] | <big>Ѿ</big><br> <small>Ot</small> | [[Ѣ|<big>Ѣ</big><br> <small>Yat</small>]] |} == Облици на буквите и типографија == Текот на развојот на кириличната типографија преминал директно од [[Среден век|средновековната]] фаза при крајот на [[барок]]от, без [[ренесанса|ренесансна]] фаза како во [[Западна Европа]]. Доцносредновековните кирилични букви (кои сѐ уште постојат на многу [[Икона|иконски]] натписи денес) имале карактеристична тенденција да бидат многу издолжени и тесни, вообичаено со споен начин на пишување. [[Петар Велики]], цар на Русија, ја направил задолжителна употребата на латинизираните форми на писмото во почетокот на XVIII век. Со текот на времето, овие форми биле во голема мера прифатени и во другите јазици кои го користиле писмото. На тој начин, за разлика од поголемиот дел од модерните грчки фонтови кои ги задржале принципите на дизајн на малите букви (како што се поставувањето на серифи, правилата за дебелината на буквите, иако грчките големи букви ги користат принципите на дизајн на латиницата), современите кирилични фонтови се во голема мера исти со тие на модерните латинични фонтови во рамките на исто фонтско семејство. Создавањето на некои од кириличните сметачки фонтови според латиничните исто така придонесе за нагледна латинизација на кирилицата. [[Податотека:Cyrillic_upright-cursive-n.png|десно|рамка|Букви во регуларни (печатни) и курзивни (рачни) варијанти.]] Големите и малите букви на кириличните облици немаат големи разлики како во латиничната типографија.<ref>Bringhurst (2002) writes "in Cyrillic, the difference between normal lower case and small caps is more subtle than it is in the Latin or Greek alphabets,..." (p 32) and "in most Cyrillic faces, the lower case is close in color and shape to Latin small caps" (p 107).</ref> Кириличните фонтови како и латиничните имаат обични и [[курзив]]ни форми (практично сите популарни современи фонтови вклучуваат паралелни групи на латиница и кирилица, каде што многу од глифите, на било големи или мали букви, едноставно се исти за двете). Сепак, терминологијата за фонтот во повеќето словенски јазици (на пример македонскиот, рускиот итн.) не ги користи зборовите "римски" и "италски" во оваа смисла.<ref>Name ''{{јаз|ru-Latn|ital'yanskiy shrift}}'' (Italian font) in Russian refers to a particular font family [http://citforum.univ.kiev.ua/open_source/fonts/theory/thumbs/ris320.jpg JPG] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926182512/http://citforum.univ.kiev.ua/open_source/fonts/theory/thumbs/ris320.jpg|date=26 September 2007}}, whereas ''{{јаз|ru-Latn|rimskiy shrift}}'' (roman font) is just a synonym for Latin font, Latin alphabet.</ref> Наместо тоа, номенклатурата ги следи германските начини на именување: [[Податотека:Cyrillic_cursive.png|мини|Курзивна кирилица.]] Во стандардниот македонски и стандардниот српски јазик за некои курзивни букви е дозволено да бидат различни од оние што се користат во другите јазици, а во регуларните форми нема разлики од други јазици <ref>{{Наведена книга |last1=Peshikan |first1=Mitar |last2=Jerković |first2=Jovan |last3=Pižurica |first3=Mato |title=Pravopis srpskoga jezika |date=1994 |publisher=Matica Srpska |page=42 |ref=PravopisSrpskog}}</ref>. Овие форми исто така често се користат и во регуларните фонтови особено за реклами, патни знаци, натписи, постери и слично, тие помалку се користат во весници или книги. [[Податотека:Cyrillic_alphabet__distribution map.png|мини|Дистрибуција на кирилицата низ светот.<br> {{Легенда|#0b280b|Кирилицата е единственото официјално писмо.}} {{Легенда|#217821|Кирилица е ко-официјална со друга азбука. Во случаите на Молдавија и Грузија, ова е во отцепените региони кои не се признати од централната власт.}} {{Легенда|#87de87|Кирилицата не е официјална, но е во општа употреба како наследено писмо.}}{{Легенда|#999999|Кирилицата не се користи.}}]] == Кирилични азбуки == Меѓу другите, кирилицата е стандардно писмо за пишување на следниве јазици: * '''Словенски јазици''': [[Белоруски јазик|белоруски]], [[Бугарски јазик|бугарски]], [[Македонски јазик|македонски]], [[Руски јазик|руски]], [[Русински јазик|русински]], [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (за [[Српски јазик|стандарден српски]], [[Босански јазик|босански]] и [[Црногорски јазик|црногорски]]), [[Украински јазик|украински]] * '''Несловенски јазици''': [[Апхаски јазик|апхаски]], [[Алеутски јазик|алеутски]] (денес главно во црквните текстови), [[Башкирски јазик|башкирски]], [[Чувашки јазик|чувашки]], [[Ерзјански јазик|ерзјански]], [[Казашки јазик|казахстан]]ски (каде ќе се замени со латиницата до 2025<ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/kazakhstan-switch-official-alphabet-cyrillic-latin|title=Alphabet soup as Kazakh leader orders switch from Cyrillic to Latin letters|last=Reuters|date=2017-10-26|work=The Guardian|access-date=2017-10-30|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>),[[Килдинсколапонски јазик| килдинсколапонски]], [[Коми (јазик)|Коми]], [[Киргиски јазик|киргиски]], [[Мариски јазик|мариски]], [[Мокшански јазик|мокшански]], [[Монголски јазик|монголски]], [[Осетски јазик|осетски]], [[Ромска азбука|ромски]] (на некои дијалекти), [[Јакутски јазик|јакутск]]и, [[Таџички јазик|таџилчки]], [[Татарски јазик|татарски]], тлингитски (денес само во црквните текстови), [[Тувански јазик|тувански]], [[Удмуртски јазик|удмуртски]], Јуит (во сибирски Јупик) и Јупипк (во [[Алјаска]]). Кириличното писмо исто така се користи за јазиците на Алјаска,<ref>[http://www.asna.ca/alaska/ "Orthodox Language Texts"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100904042152/http://www.asna.ca/alaska/ |date=2010-09-04 }}, Retrieved 2011-06-20</ref> [[Словени|словенска Европа]] (освен за [[Западни Словени|западните Словени]] и некои [[јужни Словени]]), [[Кавказ]], [[Сибир]] и рускиот Далечен Исток. Првата азбука изведена од кирилицата била Абур која се користи за [[Коми (јазик)|Коми]]. Други кирилилни азбуки се[[Комска азбука| молдоцовската азбука]] за комскиот јазик и разни азбуки на [[Кавкаски јазици|кавказките јазици]]. === Македонска кирилица === {{Главна|Македонска азбука}} Македонската кирилична азбука била составена во [[1945]] година по налог на [[АСНОМ]]. Има 31 буква и е најслична со српската кирилична азбука со исклучок на буквите Ѕ, Ќ и Ѓ. Македонската кирилица ги содржи следниве букви (гласови): :'''А а Б б В в Г г Д д Ѓ ѓ Е е Ж ж З з Ѕ ѕ И и''' :'''Ј ј К к Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р ''' :'''С с Т т Ќ ќ У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Џ џ Ш ш''' == Име == Бидејќи писмото било измислено и популаризирано од страна на следбениците на [[Св. Кирил и Методиј]], името ја означува почитта кон нив наместо нивно авторство. Името "Кирилица" често ги збунува луѓето кои не се запознаени со историјата на писмото бидејќи тоа не се идентификува со земјата на потекло (за разлика од "грчка азбука"). Некои ја нарекуваат "руска азбука" бидејќи руската е најпопуларната и највлијателната азбука заснована на писмото.<ref>Tsanev, Stefan. ''Български хроники, том 4 (Bulgarian Chronicles, Volume 4)'', Sofia, 2009, p. 165</ref> На македонски, бугарски, руски и српски кириличното писмо е исто така познато како ''азбука'', збор добиен од старите имиња на првите две букви од повеќето кирилични азбуки (исто како што терминот ''алфабет ''потекнува од првите две грчки букви, ''алфа'' и ''бета''). == Историја == [[Податотека:Azbuka_1574_by_Ivan_Fyodorov.png|мини|Страница од Азбука, првиот учебник за рутенијанскиот јазик, испечатена од [[Иван Фјодоров]] во 1574 година. Оваа страница ја вклучува кирилицата.]] Кирилицата беше создадена за време на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]].<ref name="Cubberley1996">Paul Cubberley (1996) "The Slavic Alphabets". In Daniels and Bright, eds. ''The World's Writing Systems.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-507993-0}}.</ref> Таа била изведена од [[Грчка азбука|грчкото унцијално писмо]], дополнето со лигатури и согласки од постарата [[Глаголица|глаголичка азбука]] за звуците кои не постоеле во грчкиот јазик. Според традицијата кирилицата и глаголицата биле формализирани или од страна на [[Св. Кирил и Методиј|Свети Кирил и Методиј]] кои го шириле христијанството меѓу јужните Словени, или од страна на нивните ученици.<ref name="Columbia Encyclopedia 1972, p.846">''Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; ''Encyclopædia Britannica'', Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – 1972, p.846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; ''Encyclopedia of World Cultures'', David H. Levinson, 1991, p.239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, ''The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East'', p.151, 1997; Lunt, ''Slavic Review'', June, 1964, p. 216; Roman Jakobson, ''Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies''; Leonid Ivan Strakhovsky, ''A Handbook of Slavic Studies'', p.98; V. Bogdanovich, ''History of the ancient Serbian literature'', Belgrade, 1980, p.119</ref><ref name="ReferenceB">The Columbia Encyclopaedia, Sixth Edition. 2001–05, O.Ed. Saints Cyril and Methodius "Cyril and Methodius, Saints) 869 and 884, respectively, “Greek missionaries, brothers, called Apostles to the Slavs and fathers of Slavonic literature."</ref><ref name="BritGlago">Encyclopædia Britannica, ''Major alphabets of the world, Cyrillic and Glagolitic alphabets'', 2008, O.Ed. "The two early Slavic alphabets, the Cyrillic and the Glagolitic, were invented by St. Cyril, or Constantine (c. 827–869), and St. Methodii (c. 825–884). These men from Thessaloniki who became apostles to the southern Slavs, whom they converted to Christianity."</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Kazhdan|first1=Alexander P.|title=The Oxford dictionary of Byzantium|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0002unse_d7l6|year=1991|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-504652-8|page=507|quote=Constantine (Cyril) and his brother Methodius were the sons of the droungarios Leo and Maria, who may have been a Slav.}}</ref> Пол Куберлеј смета дека иако Кирил ја има кодифицирано и проширено глаголицита, неговите учениците биле тие кои ја создале кирилицата од грчки букви во 890-тите како посоодветно писмо за црковните книги. Подоцна кирилицата се проширила меѓу другите словенски народи, како и меѓу несловенските Власи и [[Молдавци]]. Кирилицата и [[глаголица]]та се користеле за [[Црковнословенски јазик|црквнословенскиот јазик]], особено за [[Старословенски јазик|старословенската]] варијанта. Оттука, изразите како што се "И е десеттата кирилична буква" обично се однесуваат на редоследот на црквнословенската азбука; не секое кирилично писмо ја користи секоја буква која постои во писмото. Кирилицата ја замени глаголицата во 12 век. Литературата произведена на старословенски јазик наскоро се прошири на север и стана [[Лингва франка|''lingua franca'']] на Балканот и Источна Европа.<ref name="ReferenceA">"On the relationship of old Church Slavonic to the written language of early Rus'" Horace G. Lunt; Russian Linguistics, Volume 11, Numbers 2–3 / January, 1987</ref><ref>{{Наведена книга|last=Schenker|first=Alexander|title=The Dawn of Slavic|publisher=Yale University Press|year=1995|location=|pages=185–186, 189–190|url=|doi=|id=|isbn=}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Lunt|first=Horace|title=Old Church Slavonic Grammar|year=1959|url=https://archive.org/details/oldchurchslavoni0000lunt|publisher=Mouton de Gruyter|pages=[https://archive.org/details/oldchurchslavoni0000lunt/page/3 3]–4|isbn=}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Wien|first=Lysaght|title=Old Church Slavonic (Old Bulgarian)-Middle Greek-Modern English dictionary|publisher=Verlag Bruder Hollinek|year=1983}}</ref><ref name="fortson">Benjamin W. Fortson. ''Indo-European Language and Culture: An Introduction'', p. 374</ref> Азбуката што се користи за современиот [[црковнословенски јазик]] во [[Православна црква|православните]] и источно-католичките обичаи сѐ уште изгледа како Старата кирилица. === Реформи на кирилицата === Во текот на својата историја, кирилицата претрпела повеќе реформи со кои биле поедноставувани облиците на буквите и составот на азбуките бил приспособуван кон особеностите на одделните словенски јазици. Во Русија, првата голема реформа била спроведена од [[Петар Велики]] во 1708–1710 година со воведувањето на граѓанската азбука (''гражданский шрифт''). Биле поедноставени облиците на буквите и биле отстранети повеќе архаични букви и знаци, особено оние преземени од грчката азбука што повеќе не биле потребни за запишување на рускиот јазик, како [[Ѯ]], [[Ѱ]] и [[Ѡ]]. Биле напуштени и бројни дијакритички знаци и лигатури, а наместо [[Кирилични броеви|кириличните броеви]] постепено почнале да се употребуваат арапските броеви. Реформата придонела за создавањето на поедноставената графичка основа на современата руска кирилица. Во Србија, [[Вук Стефановиќ Караџиќ]] во првата половина на XIX век ја реформирал српската кирилица според фонетскиот принцип „''еден глас — една буква''“. Од азбуката биле отстранети повеќе архаични букви од црковнословенската традиција, а биле воведени или стандардизирани букви за гласови карактеристични за српскиот јазик, меѓу кои Ј, Љ, Њ, Ђ и Ћ. Со тоа српската азбука била значително поедноставена и приближена кон говорниот јазик. Во Бугарија, современата азбука била обликувана преку повеќе реформи. Особено значајна била правописната реформа од 1945 година, со која биле укинати буквите Ѣ (јат) и Ѫ ([[Носовка|голема носовка]]). Буквата Ѣ била заменета со Е или Я, во зависност од зборот и изговорот, додека Ѫ главно била заменета со Ъ, а во некои случаи со А. Исто така, престанало пишувањето на Ъ и Ь на крајот на зборовите. Со ова бугарската азбука била намалена од 32 на 30 букви. == Поврзаноста со другите писма == === Латиница === [[Податотека:Latinalphabet_Former_Yugoslavia_2008.png|мини|Мапата го покажува ширењето на употребата на латиницата во областите на поранешна [[Југославија]].]] Голем број на јазици пишувани со кирилично писмо исто така се пишуваат и со латиницата, како што се [[Азербејџански јазик|азербејџан]]скиот, [[Узбечки јазик|узбечки]]от, [[Српски јазик|српски]]от и [[Романски јазик|романски]]от (во [[Молдавија|Република Молдавија]] до 1989 година, во [[Романија]] во текот на 19 век). По распаѓањето на Советскиот Сојуз во 1991 година, некои од поранешните републики официјално ја замениле кирилицата со латиницата. Транзицијата заврши во поголемиот дел од Молдавија (со исклучок на отцепениот регионот на [[Приднестровие]], каде [[Молдавска кирилица|молдовската кирилица]] е официјална), [[Туркменистан]], [[Азербејџан]], но [[Узбекистан]] сѐ уште ги користи и двата системи на пишување. Според р[[Русија|уската]] влада кирилицата мора да се користи за сите јавни комуникации во сите [[федерални субјекти на Русија]], за да се промовираат поблиски врски низ федерација. Ова е доста контроверзно за говорниците на многу од словенските јазици; за другите како што се говорниците на [[Чеченски јазик|чеченск]]и и [[Ингушки јазик|ингушетски]], законот имал политички последици. На пример, сепаратистичката чеченска владата ја направила официјална латиничната скрипта која сѐ уште се користи од страна на многу Чечени. Оние во дијаспората, особено одбиле да ја користат чеченската кирилица која ја поврзуваат со рускиот империјализам. [[Податотека:Cyrillic Europe.PNG|мини|Мапа на европските земји покажувајќи го писмото на националниот јазик. {{Легенда-табела|#008000|Грчко|#008080|Грчко и латинично|#000080|Латинично|#800080|Латинично и кирилично|#FF0000|Кирилично|#FF6600|Грузиско|#FFCC00|Ерменско|title=Писма во Европа}}]] Стандардниот [[Српски јазик|српски]] ги користи и [[Српски јазик|кирилицата и латиницат]]а. Кирилицата е номинално официјалното писмо на српската администрација според српскиот устав;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ustavni.sud.rs/page/view/en-GB/235-100028/constitution |title=Serbian constitution |accessdate=2018-03-03 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723055855/http://www.ustavni.sud.rs/page/view/en-GB/235-100028/constitution |url-status=dead }}</ref> сепак, законот не ги регулира писмата на стандардниот јазик или пак самиот стандарден јазик воопшто. Во практиката писмата се еднакви, со што латиницата се користи почесто за нежслужбени работи.<ref>http://www.csmonitor.com/World/Europe/2008/0529/p20s01-woeu.html</ref> Жуангското писмо, користено меѓу 1950-тите и 1980-тите години во делови од Народна Република Кина, користело мешавина од латинични, фонетски, нумерично-засновани и кирилични букви. Нелатиничните букви вклучувајќи ја и кирилица биле отстранети од азбуката во 1982 година и се замениле со латинични букви кои изгледале слично на буквите кои ги замениле. === Романизација === Постојат различни системи за романизацијата на кириличниот текст, вклучувајќи транслитерација на кириличниот правопис во [[Латински јазик|латинични]] букви и [[Транскрипција (лингвистика)|транскрипција]] во однос на [[изговор]]от. Стандардни системи на транслитерација на кирилицата во латиница се: * Научна транслитерација, која се користи во лингвистиката врз основа на [[Хрватска азбука|босанската и хрватската латиница]]. * Работната група за романизациски системи<ref>[http://www.eki.ee/wgrs/ ''UNGEGN Working Group on Romanization Systems'']</ref> на [[Обединети нации|Обединетите Нации]] препорачува различни системи за одредени јазици. Овие се најчесто користeните во целиот свет. * ISO 9:1995, од Меѓународната организација за стандардизација. * Американското библиотечно здружение и библиотеката на конгресот за романизацијата на словенските азбуки (АLА-LC романизација), што се користи во библиотеките во Северна Америка. * BGN/PCGN Романизацијата (1947), Американскиот одбор за географски имиња и Постојаниот комитет за географски имиња за британска службена употреба). * GOST 16876, сега непостоечки советски транслитерациски стандард. Заменет од GOST 7.79 кој е еквивалент на ISO 9. * Волапукското кодирање, неформална транслитерација на кириличен текст преку латинична ASCII. Поврзано: [[Транслитерација на белорускиот јазик|Транслитерација на белорускиот]], [[Упростен систем за романизацијата на бугарскиот јазик|бугарскиот]] и [[Транслитерација на македонското писмо|македонскиот]]. === Кирилизација === Претставувањето на другите системи на пишување со кирилични букви се нарекува кирилизација. == Поврзано == * [[Список на јазици кои користат кирилица]] * [[Список на кирилични букви]] * [[Кирилични симболи во Уникод]] * [[Глаголица]] * [[Азбука]] * [[Македонски писатели]] * [[Југословенска Брајова азбука]] == Наводи== {{Reflist}} ==Дополнителна литература== *Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012. [http://ivanilievlogosmaster.blogspot.com/2012/07/scriptura-mundi-cyrillic-alphabet.html Short History of the Cyrillic Alphabet] *[[Robert Bringhurst|Bringhurst, Robert]] (2002). ''[[The Elements of Typographic Style]]'' (version 2.5), pp.&nbsp;262–264. Vancouver, Hartley & Marks. {{ISBN|0-88179-133-4}}. *Nezirović, M. (1992). ''Jevrejsko-španjolska književnost''. Sarajevo: Svjetlost. [cited in Šmid, 2002] *Šmid, Katja (2002). "{{Наведена мрежна страница|url=http://hispanismo.cervantes.es/documentos/smidX.pdf |title=Los problemas del estudio de la lengua sefardí |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407074136/http://hispanismo.cervantes.es/documentos/smidX.pdf |archivedate=7 April 2008 |df= }}&nbsp;{{small|(603 [[Kibibyte|KiB]])}}", in ''Verba Hispanica'', vol X. Liubliana: Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Liubliana. {{ISSN|0353-9660}} *'The Lives of St. Tsurho and St. Strahota', Bohemia, 1495, Vatican Library *Philipp Ammon: [http://sjani.ge/sjani-17/ფილიპპ%20ამონი.pdf ''Tractatus slavonicus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200719225708/http://sjani.ge/sjani-17/%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%9E%20%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98.pdf |date=2020-07-19 }} in: ''Sjani (Thoughts) Georgian Scientific Journal of Literary Theory and Comparative Literature'', N 17, 2016, pp.&nbsp;248–56 == Надворешни врски == {{Commons}} *[http://czyborra.com/charsets/cyrillic.html The Cyrillic Charset Soup] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161203230933/http://czyborra.com/charsets/cyrillic.html |date=2016-12-03 }} overview and history of Cyrillic charsets. *[http://transliteration.eki.ee/ Transliteration of Non-Roman Scripts], a collection of writing systems and transliteration tables *[http://www.omniglot.com/writing/cyrillic.htm History and development of the Cyrillic alphabet] *[http://localfonts.eu/cyrillic-alphabets-of-slavic-languages/ Cyrillic Alphabets of Slavic Languages] review of Cyrillic charsets in Slavic Languages. *[http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html data entry in Old Cyrillic / Стара Кирилица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140222042759/http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html |date=2014-02-22 }} *[http://blog-en.namepedia.org/2015/04/cyrillic-and-its-long-journey-east/ Cyrillic and its Long Journey East - NamepediA Blog] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201108154052/https://blog-en.namepedia.org/2015/04/cyrillic-and-its-long-journey-east/ |date=2020-11-08 }}, article about the Cyrillic script [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Кирилица]] [[Категорија:Источна Европа]] [[Категорија:Писма со ISO 15924 кодови со четири букви]] 0k62nt05qyye00mj0dzfelq818a1euj 0 2226 5652355 5638301 2026-11-02T10:41:15Z Buli 2648 5652355 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Goethe (Stieler 1828).jpg|мини|Јохан Волфганг фон Гете]] '''Јохан Волфганг фон Гете''' ({{langx|de|Johann Wolfgang von Goethe}}; {{роден на|28|август|1749}}, [[Франкфурт|Франкфурт на Мајна]] - {{починал на|22|март|1832}}, [[Вајмар]]) — германски романописец, поет, драматург, хуманист, научник, [[филозоф]] и десет години [[премиер]] на војводството [[Вајмар]]. Гете бил една од клучните фигури на [[Германска литература|германската литература]] и движењето [[Вајмарски класицизам]] во доцниот [[XVIII век|XVIII]] и раниот [[XIX век|XIX]] век; ова движење коинцидира со [[просветителство]]то, ''[[Бура и натисок|Sturm und drang]]'', [[Сентиментализам|сентиментализмот]] и [[Романтизам|романтизмот]]. Како автор на ''[[Гетеов Фауст|Фауст]]'' и ''[[Теорија на боите|Теоријата на боите]]'', тој го инспирирал [[Чарлс Дарвин|Дарвин]] во неговото независно откривање на [[премаксила]]та на човечката вилица и концентрацијата на идеите за [[еволуција]]та. Влијанието на Гете се ширело низ [[Европа]] и за време на следниот век неговата работа била примарен извор на инспирација во [[Европска класична музика|музиката]], [[драма]]та, [[поетика]]та и [[филозофија]]та.<ref>[[Паскал Гилевски]], Романтизам, Матица Македонска, Скопје, 2004, стр. 31 - 35</ref> == Живот == === Рани години (1749–1765) === Таткото на Гете, правникот и кралскиот советник [[Јохан Каспар Гете]] ([[1710]]–[[1782]]), живеел со неговото семејство во голема куќа во [[Франкфурт на Мајна]], тогаш дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Како богат член на [[буржоазија]]та, тој го поминал најголемиот дел од своето време собирајќи препарирани животни и слики. Гетеовата мајка, [[Катарина Елизабет Текстор]] ([[1731]]–[[1808]]), се омажила за 38-годишниот Јохан Каспар кога имала само 17 години. Сите нивни деца, освен Гете и неговата сестра [[Корнелија Фридерик Кристијана]], кои биле родени во [[1750]] година, починале на рана возраст. Од татко му, Јохан Волфганг ги наследил смислата за ред и сериозноста, додека од мајка му ги презел ведрината на духот, бујната фантазија и неисцрпната дарба за раскажување. Како син на правник во слободниот град [[Франкфурт]], на кого имотот на таткото кројач и гостилничар му овозможил да се издигне меѓу франкфуртското благородништво, младиот Гете ја запознал во студиите во [[Лајпциг]] послободната граѓанска култура, а во [[Стразбур]] го запознал [[Јохан Готфрид Хердер]]<ref>[[Раде Силјан]], ''Странски автори и дела'', Матица македонска, Скопје, 2001, стр. 21.</ref>.<ref name="ReferenceA">Душан Томовски, „Поговор“, во: Јохан Волфганг Гете, ''Фауст''. Скопје: Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1989, стр. 229.</ref> Јохан Каспар и приватните учители му држеле предавања на Гете за сите општи предмети, посебно јазиците ([[Латински јазик|латински]], [[Грчки јазик|грчки]], [[Француски јазик|француски]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[Хебрејски јазик|хебрејски]]). Гете, исто така, земал часови по [[танцување]], [[јавање]] и [[мечување]]. Тој имал силна одбивност кон [[црква]]та и ја окарактеризирал нејзината историја како „редица на грешки и насилство“. Негова голема страст било [[цртање]]то; [[музика]]та, пак, не му била страст. Гете набрзо станал заинтересиран за [[литература]]та; [[Фридрих Готлиб Клопшток]] и [[Хомер]] биле меѓу неговите најрани омилени писатели. Тој имал голема посветеност кон [[театар]]от, исто така, при што бил многу фасциниран од сцените со [[Кукла|кукли]] кои се одржувале во [[театар]]от ''[[Вилхелм Мајстер]]''. Неговата желба за сестрано образование особено била поттикната од средбите и разговорите со францускиот [[офицер]] Франсоа Теас, кој престојувал во нивната куќа за време на [[седумгодишната војна]].<ref name="ReferenceA"/> Според сведочењето на самиот Гете, голем дел од неговото образование било под влијание на Французите.<ref name="P. Ekerman, 1960">J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 16.</ref> Додека студирал право во [[Лајпциг]], Гете редовно го посетувал театарот и галериите, така што и самиот започнал да се занимава со [[бакрорез]].<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 115.</ref> === 1765-1832 === Во текот на [[1770]]-[[1771]] година, Гете живеел во [[Стразбур]], каде допатувал за да ги доврши студиите. Таму, тој се запознал со творецот на новите [[Просветителство|антипросветителски]] идеи, [[Хердер]],<ref name="ReferenceA"/> од кого научил дека вистинскиот живот треба да се бара во [[природа]]та и [[историја]]та; дека најголемата вредност на [[човек]]от лежи во неговата оригиналност и поединечност; дека големите дела потекнуваат од [[срце]]то и дека [[поезија]]та ја создаваат скриените и несвесни изливи на поетскиот гениј. Под неговото влијание, Гете ги засакал [[Хомер]], [[Шекспир]], [[Осијан]] и народните песни. Истовремено, тој се вљубил во девојката Фридерика Брион, која претставувала инспирација за најполетните песни од неговата младост.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 115-116.</ref> Во [[1772]] година, почитувајќи ја желбата на татко му, Гете престојувал одредено време во [[Вецлар]], каде на 25 мај 1772 година се запишал во списокот на судските практиканти, но не постојат документи кои би докажале дека тој учествувал во работата на тамошниот [[суд]]. Се знае дека тој немал никаков интерес за судската пракса, а присуствувал само на неколку заседанија на судот, и тоа само како слушател.<ref>Л.А., „Гете и неговиот Вертер“, во: Јохан Волфганг Гете, ''Страданијата на младиот Вертер''. Скопје: Кочо Рацин, 1957, стр. 9-10.</ref> Исто така, во текот на една година, Гете работел како адвокат во Франкфурт.<ref name="ReferenceA"/> На патот од Вецлар кон Франкфурт, во Еренбрајштајн, Гете ја запознал Максимилијана Ларош, која на почетокот на следната година пристигнала во Франкфурт како сопруга на богатиот тгровец Брентано. Гете бил чест гостин во нивниот дом, а на Максимилијана ѝ ги читал своите поетски творби. Долго време, Брентано се однесувал љубезно кон Гете, но потоа наеднаш станал љубоморен и Гете одлучил повеќе да не го посетува нивниот дом.<ref>Л.А., „Гете и неговиот Вертер“, во: Јохан Волфганг Гете, ''Страданијата на младиот Вертер''. Скопје: Кочо Рацин, 1957, стр. 13.</ref> На почетокот од [[1775]] година, Гете се запознал со убавата и богата Лили Шенеман со која заминал во [[Швајцарија]], иако се плашел од трајна врска со неа. Таа ги инспирирала Гете за неколку песни, како што се: „На езерото“, “Есенско расположение“, „Поглед на езерото од ридот“ итн. Меѓутоа, поради нескладот меѓу нивните погледи на светот, оваа врска набргу пропаднала и Гете се вратил во [[Германија]], прифаќајќи ја поканата на младиот [[вајмар]]ски војвода, [[Карл Август, војвода на Сакс-Вајмар-Ајзенах]]. Таму, [[војвода]]та успеал да го приврзе кон себе и Гете останал трајно во Вајмар, каде што на почетокот се занимавал со практични работи од областа на [[геологија]]та, [[ботаника]]та, [[минералогија]]та и [[анатомија]]та. Во Вајмар, Гете ја запознал госпоѓата фон Штајн, многу образована жена која успеала да го скроти неговиот бунтовен карактер. И нејзе Гете ѝ посветил неколку свои песни („На Шарлота фон Штајн“, „На Лида“, „Ноќни мисли“ итн.).<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 118-116.</ref><ref>Душан Томовски, „Поговор“, во: Јохан Волфганг Гете, ''Фауст''. Скопје: Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1989, стр. 229-230.</ref> Една од најважните епизоди во животот на Гете бил неговиот двегодишен престој во [[Италија]], од [[1786]] до [[1788]] година, каде што заминал сакајќи да се ослободи од сите обврски и да ѝ се посвети само на поезијата. Таму Гете се запознал со [[Антика|античката култура]] и се заинтересирал за античката [[уметност]]. Патувањето во [[Рим]], [[Неапол]] и [[Сицилија]] Гете ги опишал во делото „Патување низ Италија“.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 119-116.</ref> За време на [[Француска револуција|Француската револуција]], Гете присуствувал на неуспешниот воен поход на вајмарскиот војвода против француските востаници, кој го опишал во делото „Војната во Франција“ од [[1793]] година. Во [[1794]] година, Гете се зближил со Шилер, со што започнала нивната долга книжевна соработка при што до преселбата на Шилер во Вајмар, во [[1799]] година, тие интензивно се допишувале, а потоа интензивно се дружеле, разменувале мислења и пишувале. На преминот од [[XVIII век|XVIII]] кон [[XIX век]], Гете повторно се занимавал со практични проблеми од областа на минералогијата, [[оптика]]та, [[остеологија]]та и геологијата, а многу малку време посветувал на книжевноста.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 120-121.</ref> Во староста, во шеесеттата година од животот, Гете искрено се вљубил во младата Мина, па дури и мислел дека тоа било првиот пат кога бил вистински вљубен, а кога веќе имал над 70 години ја побарал за жена младата Улрике, верувајќи дека ќе биде среќен сопруг.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 239-240.</ref> Гете починал во [[Вајмар]], на [[22 март]] [[1832]] година. Неговиот долгогодишен соработник [[Јохан Петер Екерман]] вака го опишува телото на Гете утредента по неговата смрт: „... Утрото по Гетеовата смрт ме обзеде длабок копнеж уште еднаш да ги видам неговите земни остатоци. Неговиот верен слуга Фридрих ми ја отвори собата во која лежеше тој. Испружен на грбот почиваше како да спие; цртите на неговото возвишено-благородно лице отсликуваа длабок мир и тишина. Големото чело како сè уште да се бавеше со мислите. Ме фати желба за прамен од неговата коса, но големото стравопочитување ме спречи да го пресечам. Телото лежеше завиткано во бел чаршав, околу него беа поставени големи парчиња мраз за што подолго да го одржат свеж. Фридрих го крена чаршавот и јас се восхитив од божествената убавина на тоа тело. Градите необично големи, широки и испакнати; рацете и нозете полни и умерено мускулести; стапалата фини и со најубав облик, и никаде на целото тело ни трага од дебелина или слабост или пропаднатост. Совршен човек лежеше пред мене во голема убавина и восхитот што го почувствував поради тоа за момент направи да заборавам дека бесмртниот дух го напушти тоа тело. Ја положив раката на неговото срце - насекаде владееше длабока тишина - и се тргнав настрана за да ги пуштам задржаните солзи слободно да течат.“<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 114.</ref> == Творештво == ===Периодизација на творештвото на Гете=== Големиот опус на Гете може хронолошки да се подели на три периода:<ref>Душан Томовски, „Поговор“, во: Јохан Волфганг Гете, ''Фауст''. Скопје: Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1989, стр. 230.</ref> * Првиот период ги опфаќа творбите напишани во неговата младост, како што се: „Книгата за Анета“, „Лајпцишка книга со песни“ (1768-1769), „Наумничавоста на вљубените“ (1768-1769), „Совиновниците“ (1767-1769), „За германската архитектура“ (1771), „Штрасбуршка лирика“ (1771), „По повод Шекспировиот ден“ (1772), „Гец фон Берлихинген“ (1772), „Клавиго“ (1774), „Страдањата на младиот Вертер“ (1774) и „Стела“ (1775). * Вториот период од неговото творештво го означува свртувањето кон класицизмот и ги опфаќа делата: „Вајмарската лирика“ (1776-1778), „Тајни“ (1784-1785), „Ифигенија на Таурис“ (1787), „[[Егмонт (Гете)|Егмонт]]“ (1787), „Тасо“ (1790), „Фауст, еден фрагмент“ (1790), „[[Годините на учењето на Вилхелм Мајстер]]“ (1795-1796), „[[Римски елегии]]“ (1795), „Венецијански епиграми“ (1796), „Ксении“ (1797), „Херман и Доротеја“ (1798) и „Балади“ (1798). * Третиот период ги опфаќа делата напишани во староста, како: „Фауст, прв дел“ (1808), „Душевни сродности“ (1809), „За науката на боите“ (1810), „[[Поезијата и вистината]]“ (1811-1833), „Италијански патувања“ (1816-1817), „[[Западно-источен диван]]“ (1819), „[[Годините на патувањата на Вилхелм Мајстер]]“ (1821), „[[Мариенбадските елегии]]“ (1823), „Фауст, втор дел“ (1832). ===Раното творештво=== Гете започнал да пишува [[поезија]] под влијание на германските и француските автори. Првите песни на Гете имаат претежно духовен и пригоден карактер и директно се под влијание на германските поети од [[XVIII век]]. Водејќи се од тогашната литературна мода, во [[Лајпциг]] ја објавил својата прва збирка песни во анакреонтичарски дух, „Анета“, а потоа напишал и една симпатична игра со наслов „Табиетите на вљубениот“ во која ги опишал својот однос и љубомората кон Кетхен Шенкопф, ќерката на еден гостилничар од Лајпциг. Неговата поезија од овој период е во „[[рококо]]“-стил и во неа Гете ги слави [[вино]]то, [[љубов]]та и [[Епикуризам|епикурејскиот]] начин на живот. Но, во следната збирка „Нови песни“ и во малата рококо-[[комедија]] „Совиновници“ (напишана по враќањето од Лајпциг во Франкфурт), Гете се јавуваат првите знаци на ослободувањето од рококо-стилот и преминот кон други теми. Подоцна, за време на престојот во Стразбур, Гете започнал да пишува силни песни, исполнети со непосредност, природност и вистинитост, во кои тој настојува да ги ослободи своите чувства преку еден вид поетски исповеди. Притоа, покрај песните во наивен тон во стилот на народните песни (како „Ружа на ридот“ или „Кралот во Тула“), кај него се развиваат и слободните ритми кои тој ги користи пишувајќи химни за големите луѓе (како „Прометеј“, „Песна за Мухамед“, „Ганимед“). Заедно со песните посветени на Фридерика Брион, овие [[Химна|химни]] ги претставуваат најполетните и најубавите стихови на Гете од времето на „бујноста и вриењето“ (''Sturm und Drang''). По враќањето во Франкфурт, во [[1773]] година Гете го објавил своето прво поголемо дело, кое му донело поширока слава - [[драма]]та „[[Гец фон Берлихинген]]“.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Rad, Beograd, 1964, стр. 115-117.</ref> Според сведочењето на самиот Гете, на почетокот од неговото творештво тој бил нејасен и неговите идеи биле несвесни, меѓутоа уште тогаш имал чувство за она што е вистинско. На пример, драмата „Гец фон Берлихинген“ ја напишал кога имал 22 години, а десет години подоцна се восхитувал на вистинитоста на своето прикажување во неа. идеите за некои од неговите рани балади тој ги носел во главата долги години пред да ги напише, додека некои песни настанале на сосема спротивен начин: тие се јавувале ненадејно, т.е. нив ги напишал набрзина, за време на бурен поетски занос.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 3-6.</ref> === „Гец фон Берлихинген“ === По враќањето во Франкфурт, во [[1773]] година Гете го објавил своето прво поголемо дело, кое му донело поширока слава - [[драма]]та „[[Гец фон Берлихинген]]“ во која доаѓа до израз Гетеовиот бунтовнички дух и желбата за [[слобода]]. Подлога на драмата е автобиографијата на витезот Гец, една од најомилените личности на [[16 век]]. Гец е последен остаток од [[Феудализам|феудализмот]], кој и покрај реформирањето, ги зачувал вкусовите и тежнеењата на [[среден век|средниот век]], и кој не умеел да ги сфати новите задачи. Тој цел живот го минал во разбојнички напади и војни. Иако драмата е заснована врз автобиографијата на Гец, во делото Гете не се придржувал доследно на историските факти и го претставил Гец како борец за слобода на селаните и за обединување на Германија. Гете на свој начин го сфатил овој јунак, и средновековен витез-разбојник го претворил во вистински приврзаник на стилот „Sturm und Drang“ на [[XVIII век]]. Гете го прикажал со идеални особини, како заштитник на правдата. Со ова дело, Гете сакал да укаже на политичките противречности меѓу [[буржоазија]]та и стариот [[Феудализам|феудален]] сталеж, но неговите современици не го разбрале Гетеовиот повик за борба против тиранијата и претежно се воодушевувале од емоционалните сцени во драмата.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 117.</ref> Огромното значење на драмата „Гец фон Берлихинген“ е во тоа што му нанел одлучен удар на [[псевдокласицизам|псевдокласицизмот]], но и на сите класични правила утврдени од времето на [[Шекспир]]. === „Страдањата на младиот Вертер“ === ''главна статија: [[Страдањата на младиот Вертер]]'' Ова дело има своја подлога од животот на Гете. Во [[1772]] година тој се пресеилил во [[Вецлар]], каде работел како писар, и требало по желба на татка си да се оддаде на правничката кариера. Романот „Страдањата на младиот Вертер“, објавен во [[1774]] година, Гете го означил како својата „главна исповед“ и со него стекнал поширока, европска слава. Во романот ја опишал кралската судска институција во која работел. Таму тој се запознал со двајцата секретари Кестнер и Јерусалем. Меѓу нив се случила историјата што послужила како основа за делото. Кестнер тајно се верил со петнаесетгодишната Лота, која Гете ја запознал и се вљубил во неа. Но кога дознал дека е вереница на пријателот, се обидел да ги контролира своите чувства, и тие продолжиле да другаруваат, иако Кестнер и Лота забележале што се случува во душата на поетот. Во моментот кога Гете веќе не бил во состојба да се бори со себе, заминал од Вецлар, оставајќи му трогателно писмо на својот пријател. Се вратил во Франкфурт и додека се обидувал на своите впечатоци да им даде уметничка форма, добил вест за самоубиството на Јерусалем. Сето ова послужило како тема на познатиот роман. Младиот Вертер во книжевноста е првиот поголем претставник на сфаќањето на светот што се нарекува „светска тага“, и кое во почетокот на [[XIX век]] завладеало во [[Европа]]. Вертер е прототип на оние јунаци кои ја прекриле Европа, дури до [[Русија]], со таен печат на челото, со своите несфатливи страдања, потресувајќи ги чувствителните женски срца. Главниот лик во романот е млад идеалист, кој страда не само поради љубовните маки, туку и поради спротивноста на своите идеали со германската стварност, како и поради неспособноста да го премости јазот меѓу своето „јас“ и светот. Низ нагласените и нијансираните расположенија на Вертер се насетува незадоволството на Гете од тогашните општествени околности, кои го спречувале слободниот развој на човечката личност.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 117-118.</ref> === „Фауст“ === ''главна статија: [[Фауст од Гете]]'' Прашањето за ограниченоста на нашето сознание, за личноста на човекот, за односот меѓу науката и верата, сето ова нашло длабок израз во поемата „Фауст“. Немирните идеи да се прејдат границите на човечката природа и сојузот со [[пекол]]от поради остварување на тие идеи, народната фантазија им ги припишувала на познати луѓе уште од незапамтени времиња, но тие љубопитни луѓе секогаш биле во рамнотежа: секогаш наоѓале смирување во религијата. Дури во ренесансата се појавил Фауст со своите основни линии, со своето барање и душевната подвоеност. Прашањето дали [[Фауст]] навистина постоел, останува отворено. Според податоците собрани од научниците кои го признаваат постоењето на Фауст, тој се родил во [[Книтлинген]] во [[Виртемберг]], се прославил во [[Германија]] со волшебништво и маѓионичарство, и умрел околу [[1540]] година. Личноста на Фауст се поврзува со многу градови. Во [[Лајпциг]], во еден познат вински подрум и денес на ѕидот стои слика поставена во [[1525]] година, а која го претставува Фауст на винско буре. Прв од германските писатели кој му посветил внимание на Фауст бил [[Лесинг]], но не успеал да ја доврши драмата, а дури и деловите се изгубени. [[Фридрих Милер]] напишал на оваа тема филозофски роман, но никој не успеал да внесе толку длабока филозофска содржина како Гете. Гете работел на „Фауст“ околу 60 години, така што во ова дело може да се видат трагите на сите фази од неговото поетско творештво. Всушност, неговата првобитна намера била во рамките на старата легенда за Фауст да го прикаже својот диховен развој.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 121.</ref> Првиот дел е првпат печатен во [[1808]] година, но подоцна претрпел измени. Вториот дел е печатен веднаш по смртта на авторот, во [[1832]] година. ===Други дела=== Од 1770-тите потекнуваат уште две дела на Гете: [[трагедија]]та „[[Клавихо (драма од Гете)|Клавихо]]“, која поради вештиот заплет се смета за една од неговите најуспешни драми, и драмата „[[Стела (драма од Гете)|Стела]]“, со која тој прикажува еден вид слаб пандан на ликот на Вертер. Исто така, се смета дека со драмата „Клавихо“ Гете сакал да се ослободи од гризењето на совеста поради разделбата со Фридерика Брион. Подоцна, откако се населил во Вајмар, Гете започнува да пишува медитативни песни исполнети со симболизам, како што се: „Божествено“, „Границите на човештвото“, „На Месечината“, „Песната на духовите над водите“, „Патниковата ноќна песна II“ итн. Поради мисловната содржина, овие песни на Гете имаат многу побавен ритам во споредба со песните од младоста, а во неговите балади од оовј период природата се јавува како извор на страв и на среќа.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 118-119.</ref> Патувањето низ Италија во 1786-1788 година претставувало голема инспирација во творештвото на Гете. Така, по враќањето од Италија, во 1788 година, тој ги објавил познатите „[[Римски елегии]]“, а во [[1790]] година и „[[Венецијански епиграми]]“, создадени како резултат на неговото второ патување низ Италија. Овие две дела ги изразуваат и чувствата на Гете кон Кристијана Вулпиус, која подоцна му станала жена. По враќањето од Италија во Вајмар, Гете ги објавил класичните драми: „[[Егмонт (драма од Гете)|Егмонт]]“, „[[Ифигенија на Таурида (драма од Гете)|Ифигенија на Таурида]]“ и „[[Торквато Тасо (драма од Гете)|Торквато Тасо]]“ кои ги дотерувал и преработувал додека бил во Италија, настојувајќи да им даде посовршена форма. Така, „Ифигенија“ и „Тасо“ Гете ги преправил од дотогашната прозна форма во петтостопен [[јамб (поезија)|јамб]], а драмата „Егмонт“ ја оставил во проза. Иако била преработена во Италија, оваа драма покажува знаци на Гете од младоста, и тоа како во поглед на композицијата така и во однос на славењето на храброста и незадоволството од современите општествени прилики. Содржината на „Ифигенија“ Гете ја презел од истоимената драма на [[Еврипид]], но со потполно нова, [[хуманист]]ичка концепција, иако при нејзиното пишување се придружувал кон трите класични типови на единство.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 119-120.</ref> Под влијание на [[Француска револуција|Француската револуција]], Гете напишал неколку помали, често недовршени, дела, а во [[1792]] година го објавил и делото „Војна во Франција“. Исто така, како реакција на сè поголемиот егоизам во тогашното општество, во [[1793]] година го препеал долногерманскиот [[еп]] „[[Лисецот Рајнеке]]“, во хексаметарски стихови. Во [[1794]] година, Гете се зближил со Шилер, со што започнала нивната книжевна соработка: до [[1799]] година, тие интензивно се допишувале, а потоа Гете соработувал со списанијата на Шилер; исто така, двајцата напишале и циклус епиграми во кои ги исмеале медиокритетството и негативните појави во книжевноста; нивната соработка го доживеала врвот во [[1797]] година, кога двајцата ги напишале најубавите класични балади. Така, Гете ги создал незаборавните „Коринтската невеста“, „Копачот на богатство“, „Ученикот на волшебникот“, „Бог и бајадерата“ итн. Во [[1796]] година, Гете го завршил романот „[[Годините на учењето на Вилхелм Мајстер]]“ во кој пишувал за разни воспитни проблеми. Од тоа време потекнува и идиличниот еп во хексаметри „[[Херман и Доротеја]]“ во кој се слават семејниот живот и брачната љубов.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 120.</ref> На преминот од 18 кон [[XIX век]] Гете пишувал многу малку, бидејќи бил посветен на научната работа од која произлегло делото „Наука за боите“ од [[1810]] година. Првото поголемо поетско дело го објавил во [[1809]] година - [[роман]]от „[[Избор по сродноста]]“ во кои пишува за привлекувањето и борбата меѓу човечките склоности и [[Етика|етички]] принципи. Потоа, тој започнал да ја пишува својата [[автобиографија]], но го завршил само првиот дел „Од мојот живот“, со поднаслов „Поезијата и вистината“, во кој се зборува за неговиот живот од раѓањето до преминот во Вајмар. Подоцнежните фази од животот Гете ги изнесол во делата „Патување низ Италија“, „Патот во Швајцарија 1797. година“, „Војната во Франција“ и во неколку помали дела. Зголемениот интерес за персиската лирика, особено за поетот Хафис, нашло одраз во збирката „[[Западно-источен диван]]“, а до крајот на животот успеал да заврши уште две дела на кои работел подолг период: романот „[[Годините на патувањата на Вилхелм Мајстер]]“ од [[1821]] година, каде што ги искажува своите погледи за моралното воспитување на човекот, и вториот дел на “Фауст“, завршен непосредно пред неговата смрт. Според многу критичари, овие две дела не ја достигнале висината на неговите претходни дела. Најпосле, меѓу лирските дела од последната творечка фаза на Гете се издвојува „Мариенбадската елегија“ од [[1823]] година, како свидетелство за неговото самопрегорно откажување од среќата. Другите песни од овој период се одликуваат со многу рефлексии и гатанки, така што се тешки за толкување. Според симболизмот и параболичното значење особено се истакнуваат неговите „[[Максими и рефлексии]]“, кои се формулирани десет години пред неговата смрт.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 121-122.</ref> Во последните децении на својот живот Гете се интересирал и за народното творештво. Всушност, уште во младоста тој ја препеал српската народна песна „[[Хасанагиница]]“ за потребите на Хердеровата збирка на народни песни. Подоцна, благодарение на [[браќата Грим]], неговиот интерес уште повеќе за зголемил и тој често објавувал разни статии, рецензии и белешки за народната поезија.<ref>Dragoslava Perišić, „Pogovor“, во: Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 122.</ref> ===Осврт кон творештвото на Гете=== Според сопственото сведоштво, голем дел од своето образование, Гете ѝ го должел на француската култура.<ref name="P. Ekerman, 1960"/><ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 16.</ref> Исто така, во младоста тој бил под влијание на [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]] (особено, неговата драма „[[Мини од Барнхелм]]“), поетот [[Кристоф Мартин Виланд]], историчарот [[Јохан Јоаким Винклман]] итн.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 50-51.</ref> Исто така, тој го познавал творештвото на [[Молиер]] уште од младоста и од него учел во текот на целиот живот при што секоја година задолжително читал по неколку Молиерови дела.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 74.</ref> Најпосле, големо влијание врз него извршиле старогрчките и француските автори, а уште повеќе: Голдсмит, Стерн и [[Шекспир]],<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 20.</ref> додека во староста тој бил под влијание на [[Кант]].<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 13.</ref> Гете бил плоден творец и целиот живот работел неуморно. Според неговото сведоштво, целиот него живот се состоел од труд и работа и ниту четири недели во текот на целокупниот живот не живеел според неговата волја.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 17.</ref> Притоа, во одреден период од животот секој ден пишувал по еден авторски табак: на пример, делото „Браќа и сестри“ го напишал за само три дена, „Клавих“ за осум дена, а во еден ден пишувал и по две-три песни од „Западно-источниот диван“, и тоа во секое место (в поле, во кочија или во гостилница). Дури во староста, неговата продуктивност се намалила и тогаш пишувал само периодично и под определени околности: на пример, на вториот дел од „Фауст“ работел само во текот на утрото, па и тогаш само неколку редови или, во најдобар случај, само една страница.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 9-10.</ref> Според сопственото признание на Гете, сите негови песни се засновани врз стварноста, односно градбата за песните секогаш ја земал од стварноста.<ref name="ReferenceB">J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 29.</ref> На пример, според неговото тврдење, во „Сродни души“ нема ниту еден ред кој не го доживеал лично.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 7.</ref> Како поет, Гете никогаш не тежнеел кон нешто апстрактно, туку во својата душа ги примал впечатоците, а потоа уметнички ја заокружувал и обликувал својата интуиција при што своите впечатоци ги искажувал живо со цел и читателите да ги стекнат истите впечатоци.<ref name="ReferenceC">J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 8.</ref> Оттука, наспроти субјективниот метод на [[Шилер]], во својата поезија Гете постојано се држел до принципот на објективното и го признавал само него.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 42.</ref> Кога сакал да ги искаже своите идеи, Гете го правел тоа во малите поетски творби во кои преовладувал определено единство (на пример, „Метаморфозата на животните“, „Метаморфозата на билките“, „Завет“ итн.). Единственото поголемо дело во кое свесно работел на прикажувањето на една изразена идеја бил романот „Сродни души“<ref name="ReferenceC"/> Осврнувајќи се врз своето творештво, Гете истакнал дека луѓето никогаш не биел задоволни од него и посакувале тој да биде поинаков. Притоа, поради неговиот стремеж да ги покаже своите вистински чувства, луѓето го сметале за горд. Тоа произлегувало оттаму што во однос на прашањата поврзани со [[религија]]та, [[наука]]та и [[политика]]та, тој секогаш имал храброст да го каже она што го чувствувал.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 15.</ref> Во староста, Гете ги групирал своите противници во неколку групи: прво, противници од глупост, т.е. оние кои не го разбрале и го оцениле неповолно без воопшто да го запознаат; второ, завидливците кои не можеле да се помират со неговиот талент и слава и кои сакале да го уништат; некои, пак, станале негови противници поради то ашти тие самите не биле успешни; во четвртата група се оние кои имале свои причини да го напаѓаат, а кои го напаѓале поради некој недостаток кој одамна го надминал; најпосле, некои го напаѓале поради тоа што имале различни погледи, т.е. поради фактот што целото негово време му робувало на субјективниот правец, а тој бил осамен приврзаник на објективните стремежи.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Rad, Beograd, 1960, стр. 11-12.</ref> == Дела == ''[[Роман]]и'' * Страдањата на младиот Вертер * Годините на учењето на Вилхем Мајстер (1796) * Избор према сличности * Годините на патувањата на Вилхем Мајстер (1821) * Од мојот живот: Поезијата и вистината (''Aus meine Leben: Dichtung und Wahrheit'') ''Драми'' * Гец од Берлихинген (1773) * Клавихо * Стела * Ифигенија во Таурис * Егмонт (1788) * Торквато Тасо (1789) * Фауст, прв дел (1808) * Фауст, втор дел (1832) ''Песни'' * Прометеј I * Кралот џуџе * Римски елегии (1888) * Лисецот Рајнеке (Reineke Fuchs) * Годините на учењето на волшебништво * Херман и Доротеја (1797) ''Научни дела'' * Метаморфоза на билките (1790) * Теорија на боите (1810) * Патувањето во Италија * Посмртни дела * Гетеовите разговори ==Погледите на Гете за уметноста== ===Гете за поезијата=== Според Гете, стварноста ги обезбедува мотивите и градбата за поезијата, а задачата на поетот е од нив да создаде оживеана целина; оттука, ниеден реален предмет не е непоетичен, ако поетот знае вешто да го искористи.<ref name="ReferenceB"/> Напротив, секој посебен случај станува општ и поетски токму со тоа што него ќе го изрази поетот.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 47.</ref> Во таа смисла, задачата на поетот не е да ги изрази своите субјективни чувства, туку тој станува поет откако ќе го усвои и ќе успее да го изрази Светот.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 38.</ref> Во продолжение, тој смета дека поетот треба да ги избегнува големите дела кои бараат голем напор и духовна сила за да се усоврши големата целина; притоа, ако поетот не успее да ја оствари таа целина, делото е уништено, а ако пак не успее целосно да ги разработи поединечните делови, тогаш ќе страда целината на делото. Наспроти тоа, предноста на малите поетски дела се состои во тоа што во нив поетот може да ги избере оние предмети со кои тој владее.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 22-25.</ref> Според него, стварноста ги обезбедува мотивите, суштината и јадрото на поетското творештво, а задачата на поетот е од тоа да создаде убава оживеана целина.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 23.</ref> Притоа, токму во мотивите, во ситуацијата, се состои вистинската суштина на поезијата.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 46.</ref> === Гете за драмската уметност=== Според Гете, за да се пишуваат [[Драмска уметност|драмски дела]] е потребна посебна способност, зашто делата може да бидат интересни за читање и за размислување, но сосема поинаку изгледаат кога ќе се прикажат во [[театар]]от. За да биде добро, драмското дело мора да биде симболично, а тоа значи дека секое дејствие мора да има вредност сама по себе и во неа да се наоѓа зачетокот на уште поважно дејствие.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 71.</ref> Гете го исмева класичниот закон за тројното единство на драмското дејствие нарекувајќи го „најглупав закон“. Според него, основа на драмата, а јасното дејствие, а трите единства се добри само ако со нив се постигнува јасно дејствие, а во спротивно, писателот не треба да се придржува кон нив. Со други зборови, многу е поважно добро да се прикаже предметот на драмата, а не слепо да се почитува законот за тројното единство. Притоа, ако предметот има морално дејствие, тоа ќе се изрази самото по себе, дури ако писателот се грижи само за ефикасна и уметничка обработка на предметот на драмата.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 76-77.</ref> Ако драмскиот писател е продуктивен и има благороден менталитет кој се одразува во драмските дела, тогаш тие можат да ја освојат душата на народот. Затоа, драмскиот писател кој ја познава својата мисија, треба постојано да работи на своето усовршување за да изврши благородно влијание врз народот.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 79-80.</ref> Што се однесува до театарскиот [[глумец]], според Гете, за да ја почувствуваме неговата слобода на [[дух]]от, тој мора потполно да владее со својата улога, а тоа ќе го постигне со проучување и со својата фантазија и [[темперамент]], а мора да поседува и одредена младешка енергија. За таа цел, глумецот треба да учи од [[сликар]]ите и [[вајар]]ите, меѓутоа усвојувањето на телесното не е доволно, туку глумецот треба да ги проучува старите и новите писатели и така да го образува својот дух, а тоа ќе му помогне да ја разбере својата улога.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 78-79.</ref> === Гете за сликарството=== Според Гете, во [[природа]]та ништо не убаво ако според природните закони не е мотивирано како вистинито. Меѓутоа, за оваа природна вистина да се прикаже вистинито и на сликата, таа мора да биде образложена преку истакнување на влијателните нешта. Иако сликарот мора верно да ја прикаже природата во нејзините детали, сепак во високите сфери на уметничката постапка, во кои некоја слика станува вистинска слика, тој има повеќе слобода и може дури да премине кон фикции. Понатаму, низ целата уметност се провлекува користењето на културното наследство, зашто сите големи мајстори го користеле она што било добро кај неговите претходници. Најпосле, уметноста треба да создава за оние органи со чија помош ја сфаќаме; во спротивно, таа не ја исполнува својата задача. Оттука, религиозната содржина може да биде добар предмет во уметноста само ако е општочовечка.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 81-83.</ref> ==Значење и влијание== Според сведочењето на самиот Гете, [[Валтер Скот]] искористил една сцена од неговото дело „Егмонт“ при што Гете се изразил пофално за таа постапка, која ја извел разумено; исто така, ликот на Мињон му послужила на Скот како пример за еден од неговите романи, но прашање е дали со истата мудрост.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 4-5.</ref> Денес, Гете се смета за класик на [[Германска книжевност|германската]] и светската [[книжевност]], а за него писателот Клингер рекол: „Потомството ќе се чуди дека постоел таков човек“. Слично на тоа, Мартини изјавил: „Колку поголемо станува временското растојание, толку повеќе се зголемува свеста за Гетеовата универзалност, за сеопфатниот и не само од боговите подарениот, туку макотрпно здобиениот интегритет на овој живот.“<ref name="ReferenceA"/> Од друга страна, постојат и критички ставови за творештвото на Гете. Така, [[Карл Маркс|Маркс]] и [[Фридрих Енгелс|Енгелс]] го истакнувале противрчениот карактер на Гетеовите ставови во кој „постојано се борат генијалниот поет, кој чувствувал одвратност кон бедата на својата средина, и плашливиот син на франкфуртскиот патрициј или вајмарскиот таен советник кој согледува дека е принуден да склопи примирје со таа средина и да се навикне на неа. Затоа, Гете е час колосален гениј, час ситничар; час е непокорен, ироничен гениј кој го презира светот, час е внимателен, задоволен со сешто, теснограден филистер.“<ref>Фридрих Енгелс, ''Лудвиг Фојербах и крај класичне немачке филозофије''. Култура: Београд, 1947, стр. 64.</ref> Во продолжение, според српскиот поет [[Јован Дучиќ]], денес, Гете делува студено и застарено.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 294.</ref> Во својот говор одржан во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] во 1949 година, [[Томас Ман]] рекол за Гете дека „... да го поткрене врвот на пирамидата на своето битие колку што е тоа можно – во тоа била целата негова насоченост; на првото и последното место му било важна изградбата на една обемна лична култура, а на одбивањето на секакво вознемирување, на секоја пречка и метеж во својата поединечност, чија единственост умеел добро да ја оцени, ја посветувал целата своја животна вештина. На таа одбрана, на тоа непопуштање и инстинктивно чување себеси, на тоа постојано повлекување му припаѓа и она „одрекување“ кое го спроведувал во љубовта...“ Инаку, самиот Ман за романот изјавиле дека е „здодевна, граѓанска творба, но станува збор за пропаѓањето – токму во тоа е она литерарното...“<ref>О. Бихаљи-Мерин, „Натурализам и грађански дух“, во. Томас Ман, ''Чаробни брег''. Београд: Просвета, 1956, стр. XX-XXI.</ref> Исто така, додека го пишувал делото „[[Смрт во Венеција]]“, Ман секојдневно го читал Гете за да го потврди својот стил во равојната линија на германската епика.<ref>О. Бихаљи-Мерин, „Натурализам и грађански дух“, во. Томас Ман, ''Чаробни брег''. Београд: Просвета, 1956, стр. XXII.</ref> Кусиот расказ „Тврдење“ од збирката „[[Имитатор на гласови]]“ на австрискиот писател [[Томас Бернхард]] е посветен на последните зборови на Гете.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 52.</ref> == Наводи == {{рв|Johann Wolfgang von Goethe}} {{наводи}} {{Романтизам}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гете, Јохан Волфганг фон}} [[Категорија:Јохан Волфганг фон Гете| ]] [[Категорија:Германски писатели]] [[Категорија:Германски поети]] [[Категорија:Германски романописци]] [[Категорија:Германски филозофи]] [[Категорија:Германски драматурзи]] [[Категорија:Просветителски филозофи]] [[Категорија:Членови на Леополдина]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Пантеисти]] [[Категорија:Германски монархисти]] [[Категорија:Луѓе од Франкфурт]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Книжевни теоретичари]] [[Категорија:Германски мемоаристи]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките]] [[Категорија:Германски автобиографи]] [[Категорија:Германски историчари]] [[Категорија:Апсолвенти на Стразбуршкиот универзитет]] 7par8yhi6yko45d3txkszzq1d86i7bs 0 4741 5652225 5332662 2026-11-01T21:50:37Z Buli 2648 /* Живот */ 5652225 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Ацо Караманов | портрет=Ацо Караманов.jpg | px=180px | опис= Ацо Караманов | наставка = | роден-дата= 31 јануари 1927 | роден-место= [[Радовиш]], [[Кралство СХС]] <br> (денес [[Македонија]]) | починал-дата= {{починал на и возраст|df=yes|1944|10|07|1927|01|31}} | починал-место= во близина на [[Берово]] }} [[Податотека:Ацо Караманов пишува поезија.jpg|мини|десно|250п|Ацо Караманов како пишува поезија.]] '''Ацо Караманов''' ({{роден во|Радовиш}}, {{роден на|31|јануари|1927}} - {{починал на|7|октомври|1944}}) — [[Република Македонија|македонски]] [[поет]] и учесник во [[НОБ]]. == Живот == Караманов е роден во [[Радовиш]], како најстаро дете во семејството на Васил и Софија.<ref>[http://www.utrinski.mk/?ItemID=E9A70C324972DB438EF882243F560C26 Милан Ѓурчинов „Парадокси и тајни на една виорна младост“], Утрински весник, 30.01.2007</ref> Кога имал само три месеци, неговото семејство го напуштило родното место поради службата на таткото и отишле прво во [[Белград]], потоа и во други места низ [[Србија]], но во село [[Велико Орашје]] се задржале повеќе години. Таму, Ацо го завршил основното образование и благодарение на неговиот учител кај малиот Караманов рано се јавила љубовта кон [[книжевност]]а. Своите први стихови тој ги напишал уште во второ одделение, односно на 9-годишна возраст. Согледувајќи ги предиспозициите на Ацо Караманов, неговиот учител лично го одвел да го полага приемниот испит во гимназијата во [[Смедерево]] кој го положил со одличен успех. Во прво време, тој живеел сам со мајка му во Смедерево, а потоа кога татко му добил служба во [[Скопје]], се преселиле во Македонија. При крајот на учебната 1937/38 година се запишал во Првата машка скопска гимназија. Во [[1941]] се вклучил во [[СКОЈ]] и активно учествувал во растурање летоци и други акции. Од првиот ден на окупацијата изразил спремност за борба против фашизмот. Како скоевец посетувал илегални состаноци на кои се проучувале материјали, за целите на народноослободителната борба на народите на Југославија. За време на одморите, меѓу часовите, јавно заземал негативен став према фашизмот. Развил активност за опфаќање нови симпатизери и активности за ослободителното движење. Особена активност пројавил во разобличувањето на фашистичките младински организации какви што биле: ''[[Браник (организација)|Браник]], [[Легионер]], Отец Паисиј'' и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро Кралевски и други|publisher=Историски Архив - Скопје|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=73}}</ref> Кон крајот на мај [[1944]] година семејство се преселило во родниот [[Радовиш]]. На [[5 септември]] [[1944]] станал член на четвртиот баталјон на [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска ударна бригада]]. При формирањето на [[Педесетта македонска дивизија|Педесеттата македонска дивизија]] на НОВЈ, на [[17 септември]] [[1944]] година во селото [[Митрашинци]], бил прераспределен во нејзината [[Тринаесетта македонска ударна бригада|Тринаесеттата македонска бригада]]<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=671-672|oclc=499142958}}</ref> каде партизанувал само 32 дена. Загинал на [[7 октомври]] [[1944]] година во борбата против германските фашисти кај селото [[Смојмирово]], [[Берово|Беровско]]. Бил тешко ранет кога извршувал извидничка акција и потоа ѕверски избоден со бајонети од германските војници,<ref>„Спомен книга за загинатите борци во НОВ и од фашистичкиот терор од Радовиш и Радовишко“, Радовиш, 1986, 25 стр.</ref> на денот кога го испејал и последниот стих „Ние и кога умираме треба да пееме“. == Творештво == Овој талентиран писател живеел само 17 години, но неговите хумани пораки запишани во стихотворбите остануваат да сведочат за творечкиот талент, за детската визија за поубавиот свет, за недосонуваното и недоживеано слободарско утро. Во текот на својот живот Караманов не објавил ниту една поетска или прозна книга, но колку што сега е познато, од него се сочувани околу 280 поетски творби, како и неговите бележници, лектирски тетратки, дневнични записи и епистоларија (писма и дописки).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://makedonskijazik.mk/2011/04/blog-post_20-4.html |title=Александар – Ацо Караманов - избор од творештвото |accessdate=2015-08-07 |archive-date=2015-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115085938/http://makedonskijazik.mk/2011/04/blog-post_20-4.html |url-status=dead }}</ref> Меѓу зачуваните поетски творби се: ''Приказна'' (1943/1944), романот ''Трупот со сини очи'', незавршениот роман ''Човекот што испил арсеник'', дневник, есеи, осврти и писма.<ref name=":1" /> Низа години по [[Втората светска војна]] за него се знаело само како за револуционерен поет кој пишувал естрадна лирика, верувајќи во создавањето на еден нов и поинаков свет. По заслуга на [[Милан Ѓурчинов]] и Радивое Пешиќ, негови школски другари, денес се достапни делата: * „Црвена пролет“, издадена во 1963, 1984 и 1989 година; * „Прозните записи“, издадена во 1981 година; * „Сребрените соништа“; и * „Големата песна на Ацо Караманов“, издадена во 2006 година. Караманов покрај пишувањето исто така се занимавал и со цртање на [[карикатура|карикатури]]. Делото на Караманов е напишано на српскохрватски и на бугарски јазик. Според студија на проф. [[Александар Јорданов]], поранешен амбасадор на Бугарија, во македонските архиви се чуваат непреведени бугарски текстови на поетот, посветени на национални херои од бугарската историја, како што се [[Васил Левски]], [[Христо Ботев]] и слични.<ref>Алекс Данов, Непознатият Караманов – принос към българо-македонските литературни отношения. [https://faktor.bg/bg/articles/nepoznatiyat-karamanov-prinos-kam-balgaro-makedonskite-literaturni-otnosheniya Фактор.бг. 23 април 2018].</ref> == Чествување == Ацо Караманов е личност чие име го носат една улица во [[Скопје]] и во [[Радовиш]], детската градинка во [[Радовиш]], општинската установа „Центар за култура - Радовиш“, еден фолклорен ансамбл (ФА „Ацо Караманов“). Во негова чест, секоја година се одржуваат „[[Караманови средби]]“ кои ги поврзуваат поетите од сите [[Балкански Полуостров|балкански]] земји, па и пошироко. == Наводи == {{наводи}} ==Поврзано== * [[Македонска книжевност]] * [[Радовиш]] * [[Караманови средби]] == Надворешни врски == * [[:s:Ацо Караманов|Ацо Караманов]] на [[Викиизвор]] * [[Раде Силјан]], [https://www.reper.net.mk/2015/05/21/za-poetskoto-tvorestvo-na-aco-karamanov/ „За поетското творештво на Ацо Караманов“] * [https://makedonskijazik.mk/2011/04/%D0%B0%D1%86%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2.html Ацо Караманов – живот и творештво] * [http://acokaramanov.com.mk/#zanas Веб страна посветена на Ацо Караманов и неговото творештво] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210712103245/http://acokaramanov.com.mk/#zanas |date=2021-07-12 }} * [https://radovisnews.mk/2019/01/aco-karamanov/ Ацо Караманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210712103242/https://radovisnews.mk/2019/01/aco-karamanov/ |date=2021-07-12 }} {{Нормативна контрола}} {{Македонска книжевност}} {{DEFAULTSORT:Караманов, Ацо}} [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски автори на стрипови]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Луѓе од Радовиш]] [[Категорија:Родени во 1927 година]] [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Починати во Берово]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] f5nc92gez9y5wl9ujht1spbpykaen8f 5652232 5652225 2026-11-01T21:59:23Z Buli 2648 /* Живот */ 5652232 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Ацо Караманов | портрет=Ацо Караманов.jpg | px=180px | опис= Ацо Караманов | наставка = | роден-дата= 31 јануари 1927 | роден-место= [[Радовиш]], [[Кралство СХС]] <br> (денес [[Македонија]]) | починал-дата= {{починал на и возраст|df=yes|1944|10|07|1927|01|31}} | починал-место= во близина на [[Берово]] }} [[Податотека:Ацо Караманов пишува поезија.jpg|мини|десно|250п|Ацо Караманов како пишува поезија.]] '''Ацо Караманов''' ({{роден во|Радовиш}}, {{роден на|31|јануари|1927}} - {{починал на|7|октомври|1944}}) — [[Република Македонија|македонски]] [[поет]] и учесник во [[НОБ]]. == Живот == === Детство и образование === Караманов е роден во [[Радовиш]], како најстаро дете во семејството на Васил и Софија.<ref>[http://www.utrinski.mk/?ItemID=E9A70C324972DB438EF882243F560C26 Милан Ѓурчинов „Парадокси и тајни на една виорна младост“], Утрински весник, 30.01.2007</ref> Кога имал само три месеци, неговото семејство го напуштило родното место поради службата на таткото и отишле прво во [[Белград]], потоа и во други места низ [[Србија]], но во село [[Велико Орашје]] се задржале повеќе години. Таму, Ацо го завршил основното образование и благодарение на неговиот учител кај малиот Караманов рано се јавила љубовта кон [[книжевност]]а. Своите први стихови тој ги напишал уште во второ одделение, односно на 9-годишна возраст. Согледувајќи ги предиспозициите на Ацо Караманов, неговиот учител лично го одвел да го полага приемниот испит во гимназијата во [[Смедерево]] кој го положил со одличен успех. Во прво време, тој живеел сам со мајка му во Смедерево, а потоа кога татко му добил служба во [[Скопје]], се преселиле во Македонија. При крајот на учебната 1937/38 година се запишал во Првата машка скопска гимназија. === Револуционерна дејност и загинување === Во [[1941]] се вклучил во [[СКОЈ]] и активно учествувал во растурање летоци и други акции. Од првиот ден на окупацијата изразил спремност за борба против фашизмот. Како скоевец посетувал илегални состаноци на кои се проучувале материјали, за целите на народноослободителната борба на народите на Југославија. За време на одморите, меѓу часовите, јавно заземал негативен став према фашизмот. Развил активност за опфаќање нови симпатизери и активности за ослободителното движење. Особена активност пројавил во разобличувањето на фашистичките младински организации какви што биле: ''[[Браник (организација)|Браник]], [[Легионер]], Отец Паисиј'' и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро Кралевски и други|publisher=Историски Архив - Скопје|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=73}}</ref> Кон крајот на мај [[1944]] година семејство се преселило во родниот [[Радовиш]]. На [[5 септември]] [[1944]] станал член на четвртиот баталјон на [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска ударна бригада]]. При формирањето на [[Педесетта македонска дивизија|Педесеттата македонска дивизија]] на НОВЈ, на [[17 септември]] [[1944]] година во селото [[Митрашинци]], бил прераспределен во нејзината [[Тринаесетта македонска ударна бригада|Тринаесеттата македонска бригада]]<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=671-672|oclc=499142958}}</ref> каде партизанувал само 32 дена. Загинал на [[7 октомври]] [[1944]] година во борбата против германските фашисти кај селото [[Смојмирово]], [[Берово|Беровско]]. Бил тешко ранет кога извршувал извидничка акција и потоа ѕверски избоден со бајонети од германските војници,<ref>„Спомен книга за загинатите борци во НОВ и од фашистичкиот терор од Радовиш и Радовишко“, Радовиш, 1986, 25 стр.</ref> на денот кога го испејал и последниот стих „Ние и кога умираме треба да пееме“. == Творештво == Овој талентиран писател живеел само 17 години, но неговите хумани пораки запишани во стихотворбите остануваат да сведочат за творечкиот талент, за детската визија за поубавиот свет, за недосонуваното и недоживеано слободарско утро. Во текот на својот живот Караманов не објавил ниту една поетска или прозна книга, но колку што сега е познато, од него се сочувани околу 280 поетски творби, како и неговите бележници, лектирски тетратки, дневнични записи и епистоларија (писма и дописки).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://makedonskijazik.mk/2011/04/blog-post_20-4.html |title=Александар – Ацо Караманов - избор од творештвото |accessdate=2015-08-07 |archive-date=2015-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115085938/http://makedonskijazik.mk/2011/04/blog-post_20-4.html |url-status=dead }}</ref> Меѓу зачуваните поетски творби се: ''Приказна'' (1943/1944), романот ''Трупот со сини очи'', незавршениот роман ''Човекот што испил арсеник'', дневник, есеи, осврти и писма.<ref name=":1" /> Низа години по [[Втората светска војна]] за него се знаело само како за револуционерен поет кој пишувал естрадна лирика, верувајќи во создавањето на еден нов и поинаков свет. По заслуга на [[Милан Ѓурчинов]] и Радивое Пешиќ, негови школски другари, денес се достапни делата: * „Црвена пролет“, издадена во 1963, 1984 и 1989 година; * „Прозните записи“, издадена во 1981 година; * „Сребрените соништа“; и * „Големата песна на Ацо Караманов“, издадена во 2006 година. Караманов покрај пишувањето исто така се занимавал и со цртање на [[карикатура|карикатури]]. Делото на Караманов е напишано на српскохрватски и на бугарски јазик. Според студија на проф. [[Александар Јорданов]], поранешен амбасадор на Бугарија, во македонските архиви се чуваат непреведени бугарски текстови на поетот, посветени на национални херои од бугарската историја, како што се [[Васил Левски]], [[Христо Ботев]] и слични.<ref>Алекс Данов, Непознатият Караманов – принос към българо-македонските литературни отношения. [https://faktor.bg/bg/articles/nepoznatiyat-karamanov-prinos-kam-balgaro-makedonskite-literaturni-otnosheniya Фактор.бг. 23 април 2018].</ref> == Чествување == Ацо Караманов е личност чие име го носат една улица во [[Скопје]] и во [[Радовиш]], детската градинка во [[Радовиш]], општинската установа „Центар за култура - Радовиш“, еден фолклорен ансамбл (ФА „Ацо Караманов“). Во негова чест, секоја година се одржуваат „[[Караманови средби]]“ кои ги поврзуваат поетите од сите [[Балкански Полуостров|балкански]] земји, па и пошироко. == Наводи == {{наводи}} ==Поврзано== * [[Македонска книжевност]] * [[Радовиш]] * [[Караманови средби]] == Надворешни врски == * [[:s:Ацо Караманов|Ацо Караманов]] на [[Викиизвор]] * [[Раде Силјан]], [https://www.reper.net.mk/2015/05/21/za-poetskoto-tvorestvo-na-aco-karamanov/ „За поетското творештво на Ацо Караманов“] * [https://makedonskijazik.mk/2011/04/%D0%B0%D1%86%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2.html Ацо Караманов – живот и творештво] * [http://acokaramanov.com.mk/#zanas Веб страна посветена на Ацо Караманов и неговото творештво] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210712103245/http://acokaramanov.com.mk/#zanas |date=2021-07-12 }} * [https://radovisnews.mk/2019/01/aco-karamanov/ Ацо Караманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210712103242/https://radovisnews.mk/2019/01/aco-karamanov/ |date=2021-07-12 }} {{Нормативна контрола}} {{Македонска книжевност}} {{DEFAULTSORT:Караманов, Ацо}} [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски автори на стрипови]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Луѓе од Радовиш]] [[Категорија:Родени во 1927 година]] [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Починати во Берово]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] nkel9f9bviprr5ne5a4wxie2k6p66qd 0 8449 5652229 5473378 2026-11-01T21:54:48Z ~2026-58203-32 138273 5652229 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Општина Македонски Брод | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline = | image_alt = q3wrerswtgRSg[ | image_caption = | image_flag = Flag of Makedonski Brod Municipality.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Makedonski Brod Municipality (2012).svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион|Југозападен]] | established_title = Година кога е основана | established_date = 1913 (во рамки на [[Кралство Србија]]) | seat = [[Македонски Брод]] | parts_type = Населени места | parts_style = 52 | p1 = Градот [[Македонски Брод]] и селата: [[Белица (Македонски Брод)|Белица]], [[Бенче]], [[Битово]], [[Близанско]], [[Брезница (Порече)|Брезница]], [[Брест (Порече)|Брест]], [[Вир]], [[Волче]], [[Горни Манастирец]], [[Горно Ботушје]], [[Горно Крушје (Порече)|Горно Крушје]], [[Грешница (Македонски Брод)|Грешница]], [[Девич]], [[Долни Манастирец]], [[Долно Ботушје]], [[Долно Крушје]], [[Драгов Дол]], [[Дреново (Македонски Брод)|Дреново]], [[Заград]], [[Звечан]], [[Здуње (Македонски Брод)|Здуње]], [[Зркле]], [[Ижиште]], [[Инче]], [[Калуѓерец]], [[Ковач (село)|Ковач]], [[Ковче]], [[Косово (Македонски Брод)|Косово]], [[Крапа]], [[Лаг]], [[Латово]], [[Локвица]], [[Лупште]], [[Могилец]], [[Модриште]], [[Ореовец (Порече)|Ореовец]], [[Рамне (Порече)|Рамне]], [[Растеш]], [[Русјаци]], [[Самоков]], [[Сланско]], [[Слатина (Порече)|Слатина]], [[Старо Село (Македонски Брод)|Старо Село]], [[Суводол (Порече)|Суводол]], [[Сушица (Македонски Брод)|Сушица]], [[Тажево]], [[Томино Село]], [[Тополница]], [[Требино]], [[Требовље]] и [[Црешнево (Порече)|Црешнево]] | government_footnotes = | leader_party = [[ВМРО-ДПМНЕ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Жарко Ристески]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 888,97 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 5889 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +045 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = MB | website = {{URL|https://www.mbrod.gov.mk/}} | footnotes = }} [[File:Makedonski Brod Municipality.svg|thumb|right|245px|Карта на Општина Македонски Брод со селските атари.]] [[File:Ethnic groups of Makedonski Brod Municipality.svg|thumb|right|245px|Демографска карта на Општина Македонски Брод со селските атари.]] '''Општина Македонски Брод''' — [[Општини во Македонија|општина]] во западниот дел на [[Република Македонија]]. Седиште на општината е истоимениот град [[Македонски Брод]]. Градот е еден од помалите градови во [[Македонија]], кој се наоѓа во областа [[Порече]]. Градот лежи на бреговите на горното сливно подрачје на реката [[Треска]]. Со новата територијална поделба на Македонија од [[2005]] година кон поранешната Општина Македонски Брод е припоена и [[Општина Самоков]]. == Географија == Општинатa [[Македонски Брод]] граничи со општините: [[Општина Желино|Желино]] и [[Општина Брвеница|Брвеница]] на север, [[Општина Студеничани|Студеничани]] и [[Општина Сопиште|Сопиште]] на североисток, [[Општина Чашка|Чашка]] и [[Општина Долнени|Долнени]] на југоисток, [[Општина Крушево|Крушево]] и [[Општина Пласница|Пласница]] на југ, [[Општина Кичево|Кичево]] на југозапад и [[Општина Гостивар|Гостивар]] на северозапад. Територијата на општината се наоѓа под влијаније на умерено-континентална клима, кој се одликува со ладни и врнежливи зими, суви и топли лета. На високите планини е изразена планинска клима со кратки и ладни лета и долги и снежни зими. Најтопол месец со средна просечна месечна температура е [[јули]] со 25˚C. Најстуден месец со средна просечна месечна температура е [[декември]] со -15 до 3˚C. Екстремните температура се движат од 41˚C во [[август]] до -27˚C во [[јануари]]. == Историја == Според еден надгробен споменик пронајден во селото [[Крапа]], утврдено е дека просторот бил населен со [[Римјани]]. Подоцна, со доаѓањето на [[Словени]]те, во овој крај се доселило словенското племе [[Берзити]], односно [[Брсјаци]]. Во околината на селото [[Девич]], видливи се остатоци од градби што ја потврдуваат претпоставката дека на тој простор, во средниот век, постоела населба која функционирала како центар на целата област. Таму се издигаат [[Девини Кули]] кои се изградени во близина на пештерата [[Пешна]], каде пак се наоѓаат остатоци од ѕидините на градот, кој, според преданието, го изградила младата девојка [[Пешна]], сестра на јунакот [[Крале Марко]]. Во градот [[Македонски Брод]] и неговата околина биле изградени и голем број цркви, меѓу кои и градската црква [[Црква „Св. Богородица“ - Македонски Брод|Св. Богородица]], [[Црква „Св. Димитриј“ - Требино|Св. Димитрија]] во с. [[Требино]], [[Црква „Св. Никола“ - Пласница|Св. Никола]] во с. [[Пласница]], и др. == Стопанство == Буџетот на општината се утврдува со Буџетот на приходите и трошоците на општината. Буџетот на општината содржи биланс на приходи и трошоци на Буџетот, а се однесува за фискалната година од 12 (дванаесет) месеци која почнува од 1 јануари, а завршува на 31 декември од секоја календарска година. Предлогот на Буџетот на општината го утврдува градоначалникот и го доставува до советот на општината за донесување не подоцна од средината на месец ноември. Советот на општината не може да го разгледува Буџетот на општината по истекот на 20 (дена) од доставувањето до советниците на совет на општината. Во општината Македонски Брод има фабрика за преработување на дрво, 40% од општината е покриена со шума и оваа фабрика денес работи со зголемена продуктивност и делотворност. „[[Сувенир (фабрика)|Сувенир]]“ од [[Самоков]] е фабрика за производство на метални производи. Најголем дел од производите се разни видови [[муниција]] и [[експлозив]]ни материјали, како и поправка на оружје. Оваа фабрика е еден од најголемите производители на [[оружје]] во Македонија. Шумарството во Бродскиот регион е една од најзначајните и доста перспективните стопански гранки. Тоа произлегува од фактот што во регионот 50% и повеќе е под шума и е најбогат регион со шуми во [[Република Македонија]]. Македонски Брод може да се пофали со голем број планини и врвови, како што се [[Бушова Планина]], [[Песјак (планина)|Песјак]], [[Солунска Глава]], [[Боро Поле]], [[Добра Вода]] и др. Надморската височина се движи од 620 до 2.100 м. Тие се испресечени со реки, потоци и долови кои почесто се плитки а поретко се длабоки. Бреговите се благо наклонети, умерено стрмни (во најголем дел), стрмни и многу стрмни (во најмал дел). Наклонот во поголемиот дел се движи околу 11-20 степени. Шумите се претежно проодни и погодни за изградба на патишта, освен стрмните брегови во повисоките делови и во доловите на поголемите реки. За шумарството во општината се грижи Македонски шуми подружница „Јане Сандански“ - Македонски Брод. == Демографија == Со новата територијална поделба на Република Македонија од [[2005]] година, [[Општина Самоков|општината Самоков]] беше припоена кон општина Македонски Брод. Денес општината брои 7.141 жител. Во [[2004]] година општина Македонски Брод имаше 5.517 жители, во [[2002]] - 5.558 жители. Општина Самоков имаше 1.553 во [[2002]] и 2.057 во [[1994]].<ref name="ДЗС">{{наведена мрежна страница|url=http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Naselenie__ProcenkiNaselenie/126_Popis_Ops_NasPolStar3112_mk.px/table/tableViewLayout2/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef|title=Население во Република Македонија на 31.12 по специфични возрасни групи, по пол, по општини, по години|publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија]]|accessdate=2 мај 2018}}{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Етнички групи во општината (според пописот од 2002): {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[Македонци]] | 6.927 | 97 |- | [[Албанци]] | 0 | 0,0 |- | [[Турци]] | 181 | 2,54 |- | [[Роми]] | 3 | 0,03 |- | [[Власи]] | 0 | 0,00 |- | [[Срби]] | 20 | 0,31 |- | [[Бошњаци]] | 1 | 0,01 |- |останати | 7 | 0,10 |} {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Вероисповед''' | '''Вкупно''' |- | [[Православието во Македонија|православни]] | '''6.882''' |- | [[Исламот во Македонија|муслимани]] | 182 |- | [[Католицизмот во Македонија|католици]] | 4 |- | [[Протестантството во Македонија|протестанти]] | 0 |- | останати | 73 |- |} {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Јазик''' | '''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] | '''6.929''' |- |[[Албански јазик|албански]] | 0 |- |[[Турски јазик|турски]] | 181 |- |[[Ромски јазик|ромски]] | 2 |- |[[Влашки јазик|влашки]] | 0 |- |[[Српски јазик|српски]] | 17 |- |[[Босански јазик|бошњачки]] | 0 |- | останати | 12 |- |} == Самоуправа и политика == Градоначалник на општина Македонски Брод е [[Жарко Ристески]] од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Тој бил повторно избран на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори од 2025 година]] за мандат од четири години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/11Zj37HZKLiwCsnfgIdmBWa-I1br_d7VW/view|title= Дополнување на Заклучок за конечност на резултати од гласањето во втор круг за Локалните Избори 2025 година одржани на 02.11.2025 година |date=6 ноември 2025|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|accessdate=8 ноември 2025}}</ref> Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 11 члена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> Администрацијата е составена од следниве сектори и одделенија: *Сектор за правни финансиски и општи работи **Одделение за правни и општи работи **Одделение за финансирање и буџет *Сектор за урбанизам, комунални дејности, локален економски развој и заштита на животната средина **Одделение за урбанизам и заштита на животната средина **Одделение за комунални дејности и локален економски развој Општинските органи на Македонски Брод се сместени во зградата на Градското Собрание во градот. Во оваа зграда работат: општинскиот совет, градоначалникот, општинска администрација како и претставници на подрачните единици на министерствата. Прописите на општина Македонски Брод се донесуваат согласно со законот на Република Македонија за [[локална самоуправа]]. За некои прописи согласност дава советот на општина и градоначалникот на општината. == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Peshna Cave.jpg|мини|Пештерата [[Пешна]]]] Покрај другите огромни природни богатства во општина Македонски Брод има и голем број на подземни пештери. Поради ова во текот на секоја година се одржуваат разни спелеолошки манифестации во селата каде што се најубавите пештери, тоа се најатрактивните пештери во Македонија и пошироко. Тие се наоѓаат во селата Слатина и Белица. Од федерацијата за спелеологија побарано е од локалната самоуправа во општината да се одобри градење на главен спелеолошки центар на Балканот во селата со најатрактивни пештери во Македонија. == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == Македонски Брод претставува град со спортски дух, спортска култура и спортска традиција. Уште од поодамна во Македонски Брод се игра [[фудбал]], а во поскоро време се развиваат и други спортови. Тоа се [[карате]] и [[мал фудбал]]. Секоја година во периодот на месец [[Август]] се одржува традиционален турнир во мал фудбал. Постојат неколку спортови кои оствариле високи резултати. Сите спортски настани се случуваат на градскиот стадион или во спортската сала на [[СУ „Св. Наум Охридски“ - Македонски Брод|СУ “Св. Наум Охридски“]] Ловот и риболовот се карактеристични спортови за општина Македонски Брод. На поголем дел од општината тие претставуваат и традиционални спортови кои се пренесуваат од колено на колено, осебено ловот. Во општината има ловно друштво „Песјак“ кое активно работи на заштита на корисниот и реткиот [[дивеч]] на територијата на Македонски Брод. Ловното друштво преку зимата хумано се грижи за беспомошните животни. Исто така има и спортско риболовно друштво "Треска" кое активно се крижи за водниот свет низ реката Треска и вештачкото езеро "Козјак". Двете друштва издаваат дозволи за ловење и риболов во определени периоди согласно со законот. Ловењето без дозвола се казнува. Домот на културата е единствена културна институција во Македонски Брод и регионот. Домот со работа започна во 1981 г. Располага со корисна површина од 750 м² со концертна сала од 310 седишта. Во составот на Домот работат: КУД “Седми Септември” со фолклорна секција, оркестар и пејачка група, драмско студио, ликовен клуб, библиотека, кино дејност. === Фудбалски клубови === * [[ФК Пролетер]] * [[ФК Сувенир]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Makedonski Brod Municipality}} * [http://www.mbrod.gov.mk/ Општина Македонски Брод] * [http://abv.mk/company.aspx?id=3412 Општина Македонски Брод во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306134626/http://www.abv.mk/company.aspx?id=3412 |date=2016-03-06 }} {{Општини во Република Македонија}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Општина Македонски Брод| ]] n9o3u0mpmt2fkb3lfq5skaypbcs7euk 0 9790 5652344 5618815 2026-11-02T10:26:02Z ~2026-58548-82 138288 /* Култура и спорт */ 5652344 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Ерековци | регион= | општина= {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | население= 217 | година= 2002 | поштенски број= 7514 | надморска височина= 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=28 | lon_sec=59 | слава= [[Велигден]] | мрежно место= | карта = Ерековци во Општина Прилеп.svg }} '''Ерековци''' — село во [[Општина Прилеп]], во околината на градот [[Прилеп]], од левата страна на патот [[Прилеп]] - [[Битола]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Erekovci-Sunset.jpg|мини|лево|Зајдисонце кај Ерековци]] Ерековци е рамничарско село на надморска височна од 660 метри, недалеку од Бакарно Гумно. Се наоѓа во крајниот јужен дел од [[Прилепско Поле]]. Од градот [[Прилеп]] селото е оддалечено 22 километри. Во Ерековци работат основно училиште до IV одделение и 4 прехранбени продавници. == Историја == Пред доаѓањето на Турците селото се нарекувало Сливово,(Слива = Ерик тур.) == Стопанство == Населението се занимава исклучиво со [[земјоделство]] особено со одгледување [[тутун]] и [[жито|житни култури]] (најмногу [[пченица]] и [[јачмен]]). == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|881 |1953|1003 |1961|789 |1971|643 |1981|684 |1991|561 |1994|455 |2002|385 |2021|217 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ерековци живееле 478 жители, од кои 360 [[Турци]], 110 [[Македонци]] и 8 [[Роми]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 246.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Ерековци имало 110 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Ерековци се води како мешано македонско-турско село во Прилепската Каза на Битолскиот Санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според Димитар Гаџанов во 1916 година во Ерековци живееле 554 жители, од кои 425 [[Турци]] и 129 [[Македонци]].<ref>Гаджанов, Димитър Г. Мюсюлманското население в Новоосвободените земи, во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 267.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Турци]] и 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002&nbsp;г. во Ерековци живеат 385 жители. Од нив 382 биле [[Македонци]], 1 Србин и 2 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 217 жители, од кои 197 [[Македонци]], 3 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 3 останати и 12 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''881''' |- |1953 |266 |— |736 |1 |— |— |... |— |— |'''1.003''' |- |1961 |698 |— |89 |... |... |1 |... |1 |— |'''789''' |- |1971 |624 |1 |16 |— |... |2 |... |— |— |'''643''' |- |1981 |677 |— |7 |— |— |— |... |— |— |'''684''' |- |1991 |556 |— |5 |— |— |— |... |— |— |'''561''' |- |1994 |450 |— |4 |— |— |— |... |1 |— |'''455''' |- |2002 |382 |— |— |— |— |1 |— |2 |— |'''385''' |- |2021 |197 |— |3 |— |— |1 |1 |3 |12 |'''217''' |} === Родови === Ерековци е македонско село, додека во минатото во селото имало и Турци. '''Турски родови во селото биле:''' * '''Доселеници:''' ''Гомарлар (10 к.), Сирвилер (8 к.), Љамелер (7 к.), Тиролар (6 к.), Голи Мутолар (6 к.), Палалар (7 к.), Крџелер (13 к.), Кара-Асанлар (13 к.), Амзалар (6 к.) и Ганиалар (5 к.)'' овие родови претежно дошле во исто време, тоа било во втората половина на XVIII век. Во родот Палалар се знае следното родословие: Селман (жив на 72&nbsp;г. во 1950-тите) Рамадан-Суљман (наречен Палалар) -Селман-Абаз. '''Македонски родови:''' * '''Доселеници:''' ''Вршковци (12 к.)'' овде живееле и пред 1912 година, доселени се од селото [[Штавица]], подалечно потекло од селото [[Кален]] во [[Мариово]]; Од 1912 до 1940 се доселиле родовите; ''Марковци (3 к.)'' доселени се од селото [[Лознани]]; ''Карабелевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Новоселани (Битолско)|Новоселани]]; ''Шестаковци (2 к.) и Кромидовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Боротино]]; ''Николевци (2 к.)'' доселени се од селото [[Вирово]] во [[Железник]]; ''Китановци (3 к.), Бошевци (2 к.) и Јошевци (2 к.)'' доселени се од селото [[Лознани]]; ''Дојчиновци (4 к.) и Наумчевци (3 к.)'' доселени се од селото [[Чепигово]]; ''Мицковци (5 к.) и Сиџимовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Шелеверци]]; ''Стојковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Веселчани]]; Годините 1955 и 1956 на имотите на иселените турски родови населени се Македонци од [[Караорман|Караорманските села]] (10 к.), [[Струшко]] (10 к.), [[Кичевско]] (5 к.) и [[Мариово]] (5 к.).<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == Основно училиште Кирил и Методиј, до IV одделение. Во селото функционира и Месна Заедница, со цел подобрување на животните услови во селото. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1495 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на просторија на мз.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 252 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == Село Ерековци го слави како селска слава големиот Христијански празник Велигден. По повод Христијанскиот празник Водици,традиционално секоја година селото организира собир во Црковниот Храм -Воскресение Христово-, проследено со фрлање на крст во базенот на Црквата. == Култура и спорт == Од спортот во Ерековци,фудбалскиот клуб Стрела. Во селото долги години опстојувало и Културно Уметничко Друштво. == Иселеништво == Во последно време селото почнува демографски да изумира. Тоа се должи на емиграцијата село-град т.е. и така малиот број на младо население во потрага за подобар живот заминуваат во [[Прилеп]], [[Битола]], а нечесто и во [[Скопје]]. Заради малиот број на ученици селското училиште може наскоро да биде затворено. Од село Ерековци постојат голем број на иселеници во Австралија,САД,Германија,Швајцарија,Франција,Австрија,Србија и др. Турското население од ова село е иселено во [[Турција]].<ref name=":1" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Ерековци| ]] 4o06hloa0a1zqf7c71b13cevk85knnf 5652347 5652344 2026-11-02T10:28:43Z ~2026-58548-82 138288 /* Култура и спорт */ 5652347 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Ерековци | регион= | општина= {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | население= 217 | година= 2002 | поштенски број= 7514 | надморска височина= 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=28 | lon_sec=59 | слава= [[Велигден]] | мрежно место= | карта = Ерековци во Општина Прилеп.svg }} '''Ерековци''' — село во [[Општина Прилеп]], во околината на градот [[Прилеп]], од левата страна на патот [[Прилеп]] - [[Битола]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Erekovci-Sunset.jpg|мини|лево|Зајдисонце кај Ерековци]] Ерековци е рамничарско село на надморска височна од 660 метри, недалеку од Бакарно Гумно. Се наоѓа во крајниот јужен дел од [[Прилепско Поле]]. Од градот [[Прилеп]] селото е оддалечено 22 километри. Во Ерековци работат основно училиште до IV одделение и 4 прехранбени продавници. == Историја == Пред доаѓањето на Турците селото се нарекувало Сливово,(Слива = Ерик тур.) == Стопанство == Населението се занимава исклучиво со [[земјоделство]] особено со одгледување [[тутун]] и [[жито|житни култури]] (најмногу [[пченица]] и [[јачмен]]). == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|881 |1953|1003 |1961|789 |1971|643 |1981|684 |1991|561 |1994|455 |2002|385 |2021|217 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ерековци живееле 478 жители, од кои 360 [[Турци]], 110 [[Македонци]] и 8 [[Роми]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 246.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Ерековци имало 110 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Ерековци се води како мешано македонско-турско село во Прилепската Каза на Битолскиот Санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според Димитар Гаџанов во 1916 година во Ерековци живееле 554 жители, од кои 425 [[Турци]] и 129 [[Македонци]].<ref>Гаджанов, Димитър Г. Мюсюлманското население в Новоосвободените земи, во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 267.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Турци]] и 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002&nbsp;г. во Ерековци живеат 385 жители. Од нив 382 биле [[Македонци]], 1 Србин и 2 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 217 жители, од кои 197 [[Македонци]], 3 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 3 останати и 12 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''881''' |- |1953 |266 |— |736 |1 |— |— |... |— |— |'''1.003''' |- |1961 |698 |— |89 |... |... |1 |... |1 |— |'''789''' |- |1971 |624 |1 |16 |— |... |2 |... |— |— |'''643''' |- |1981 |677 |— |7 |— |— |— |... |— |— |'''684''' |- |1991 |556 |— |5 |— |— |— |... |— |— |'''561''' |- |1994 |450 |— |4 |— |— |— |... |1 |— |'''455''' |- |2002 |382 |— |— |— |— |1 |— |2 |— |'''385''' |- |2021 |197 |— |3 |— |— |1 |1 |3 |12 |'''217''' |} === Родови === Ерековци е македонско село, додека во минатото во селото имало и Турци. '''Турски родови во селото биле:''' * '''Доселеници:''' ''Гомарлар (10 к.), Сирвилер (8 к.), Љамелер (7 к.), Тиролар (6 к.), Голи Мутолар (6 к.), Палалар (7 к.), Крџелер (13 к.), Кара-Асанлар (13 к.), Амзалар (6 к.) и Ганиалар (5 к.)'' овие родови претежно дошле во исто време, тоа било во втората половина на XVIII век. Во родот Палалар се знае следното родословие: Селман (жив на 72&nbsp;г. во 1950-тите) Рамадан-Суљман (наречен Палалар) -Селман-Абаз. '''Македонски родови:''' * '''Доселеници:''' ''Вршковци (12 к.)'' овде живееле и пред 1912 година, доселени се од селото [[Штавица]], подалечно потекло од селото [[Кален]] во [[Мариово]]; Од 1912 до 1940 се доселиле родовите; ''Марковци (3 к.)'' доселени се од селото [[Лознани]]; ''Карабелевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Новоселани (Битолско)|Новоселани]]; ''Шестаковци (2 к.) и Кромидовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Боротино]]; ''Николевци (2 к.)'' доселени се од селото [[Вирово]] во [[Железник]]; ''Китановци (3 к.), Бошевци (2 к.) и Јошевци (2 к.)'' доселени се од селото [[Лознани]]; ''Дојчиновци (4 к.) и Наумчевци (3 к.)'' доселени се од селото [[Чепигово]]; ''Мицковци (5 к.) и Сиџимовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Шелеверци]]; ''Стојковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Веселчани]]; Годините 1955 и 1956 на имотите на иселените турски родови населени се Македонци од [[Караорман|Караорманските села]] (10 к.), [[Струшко]] (10 к.), [[Кичевско]] (5 к.) и [[Мариово]] (5 к.).<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == Основно училиште Кирил и Методиј, до IV одделение. Во селото функционира и Месна Заедница, со цел подобрување на животните услови во селото. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1495 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на просторија на мз.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 252 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == Село Ерековци го слави како селска слава големиот Христијански празник Велигден. По повод Христијанскиот празник Водици,традиционално секоја година селото организира собир во Црковниот Храм -Воскресение Христово-, проследено со фрлање на крст во базенот на Црквата. == Култура и спорт == Од спортот во Ерековци,постои и активно се натпреварува фудбалскиот клуб Стрела. Во селото долги години опстојувало и Културно Уметничко Друштво. == Иселеништво == Во последно време селото почнува демографски да изумира. Тоа се должи на емиграцијата село-град т.е. и така малиот број на младо население во потрага за подобар живот заминуваат во [[Прилеп]], [[Битола]], а нечесто и во [[Скопје]]. Заради малиот број на ученици селското училиште може наскоро да биде затворено. Од село Ерековци постојат голем број на иселеници во Австралија,САД,Германија,Швајцарија,Франција,Австрија,Србија и др. Турското население од ова село е иселено во [[Турција]].<ref name=":1" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Ерековци| ]] rzpzvl9s82nu3o6ga3ppwmjjavqoerd 0 10837 5652173 5651965 2026-11-01T19:30:09Z Ehrlich91 24281 /* Историја */ 5652173 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Боиште | слика = Воздушен поглед на Боиште 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Боиште | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 2 | година = 2021 | поштенски број = 7202 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 910 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=06 | lon_sec=01 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Боиште во Општина Демир Хисар.svg }} '''Боиште''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Воздушен поглед на Боиште.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на селото]] Селото најпрвин запишано како Боишта се сретнува во {{римски|16}} век. Под слични варијанти се сретнува и низ годините подоцна. Името се поврзува со [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор боиште со значење „место каде што се бие бој, бојно поле“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|63}}</ref> Според друго објаснување за името, тоа е деминутивна форма на личното име Бојмир или Бојо, кој бил првиот жител на ова село.<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=13-15}}</ref> == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во [[Железник]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], чиј атар високо се издига до сртот на [[Плакенска Планина]], каде што се допира со подрачјето на [[Општина Ресен]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 октомври 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=33}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 910 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води земјен асфалтен пат, кој всушност претставува дел од [[Регионален пат 29371|регионалниот пат 29371]]. Асфалтот завршува кај двоењето со селото [[Вирово]]. На север се граничи со [[Церово (Демирхисарско)|Церово]] и [[Лесково]], на исток со [[Стругово]], на југ со [[Обедник]] и [[Смилево]] и на исток со селото [[Лева Река]] од [[Општина Ресен]].<ref name="ГеоНасДХ"/> == Историја == Селото првпат се споменува во опширниот пописен дефтер од 1467/68 година со називот '''Селце''' и друг назив '''Вишта''', во кој биле регистрирани 30 семејства, 2 вдовици, 2 неженети или вкупно 152 жители. Вкупно плаќале данок 1.460 акчиња. Во 1558 година, селото имало 33 семејства и 2 неженети или вкупно 167 жители.<ref name="ГеоНасДХ"/> Селото важело за едно од поголемите села во текот на {{римски|20}} век во Железник, но по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], како резултат на емиграционо движење, бројот на жители драстично се намалил.<ref name="ГеоНасДХ"/> Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е голем и зафаќа простор од {{км2|22}}, при што преовладуваат шумите со 1.176,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 495,2 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 439,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|686 |1953|661 |1961|495 |1971|382 |1981|180 |1991|9 |1994|22 |2002|7 |2021|2 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во селото Боиште имало 650 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Боишта'' се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 80 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Боиште имало 720 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од ова село се иселило грото од населението, така што бројот се намалил од 495 жители во 1961 година, на само 22 жители во 1994 година и тоа е доведено во фаза на наполно раселување, а е населено со македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 7 жители.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=13 јуни 2016}}</ref> Сепак, во летниот период од годината во селото доаѓаат т.н. „викендаши“, чиј број се движи и над 50.<ref name="ГеоНасДХ"/> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|650|720|686|661|495|382|180|9|22|7|2}} === Родови === Боиште е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Железник|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к-5, АЕ 97|others= |year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Богдановци'' (9 к.); ''Дамчевци'' со ''Тодорчевци'', ''Јанковци'', ''Банаковци'', ''Здравевци'' и ''Трајковци'' (11 к.); ''Џамбазовци'' (11 к.); ''Белевци'' (5 к.); ''Боцевци'' и ''Божиновци'' (3 к.); ''Вељанчевци'' (20 к.); ''Вековци'' (6 к.); ''Гајтановци'' со ''Чешалковци'' и ''Чукалковци'' (5 к.); ''Зајаковци'' (2 к.); ''Даљановци'' (5 к.); ''Пројковци'' со ''Китановци'' (6 к.); ''Перумуновци'' (4 к.); ''Цветковци'' со ''Јошаревци'' (10 к.); и ''Попевци (7 к.).'' === Иселеништво === До 1952 година населението многу малку се иселувало од селото. Иселеници имало само во [[Битола]] (2 семејства).<ref name=":3" /> Посилен бран на иселување има после 1953 година, за што сведочи големиот пад на население, во 1953 во селото е забележана бројка од 661. А во 2002 година во селото живееле само 7 жители. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Поранешно училиште во Боиште 2.jpg|Влезната порта Податотека:Поранешно училиште во Боиште.jpg|Поранешното училиште Податотека:Поранешно училиште во Боиште 3.jpg|Поранешното училиште </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Боиште било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]], нахија Демир Хисар, во [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Смилево, во која покрај селото Боиште, се наоѓале и селата Обедник и Смилево. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Вирово, во која влегувале селата Боиште, Вирово, Лесково и Церово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0643 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на приватен објект - куќа на Васил Талевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 6 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|134}}</ref> * [[Градиште (Боиште)|Градиште]] — градиште од доцноантичко време; * [[Св. Атанас (Боиште)|Св. Атанас]] — црква од средниот век; и * [[Св. Петка (Боиште)|Св. Петка]] — црква од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, од 1850 година; * [[Црква „Св. Петка“ - Боиште|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква; и * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште|Црква „Св. Атанасиј“]] („Св. Атанас“) — манастирска црква од поново време, потоа одново градена во 2010 година поради лошата состојба. ;Манастири * [[Боишки манастир]] — понов помал манастир пред селото. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=13}}</ref> * [[Боишка Река]] — река кај селото; и * [[Бела Вода (Боишка)|Бела Вода]] — мала река низ селото, притока на Боишка Река. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Боишка Река кај Боиште.jpg|Боишка Река пред селото Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште 7.jpg|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Боиште.jpg|Малата селска црква „Св. Петка“ Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште.jpg|Манастирската црква „Св. Атанасиј“ Податотека:Бела Вода низ Боиште.jpg|Бела Вода низ селото </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name="ГеоНасДХ"/> * [[Ѓурѓовден]] (6 мај) — селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Боиште * [[Тале Тодоров Дојчиновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Тале Димов Анѓелевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Петре Марков Анѓелевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":0" /> * [[Ѓеорги Петров Талев]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Тале Ристев Трајковски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Даме Петровски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Тале Иванов Јовановски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Коте Ставрев Јошески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2" /> * [[Науме Илиовски]] — македонски партизан; * [[Велика Кочоска]] (1909-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]], активистка во [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Демир Хисар]] * [[Железник]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Boište}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Боиште| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] 5emo3xbh2khyelzic96yb2am59ozjnp 0 10844 5652127 5651852 2026-11-01T16:32:40Z Ehrlich91 24281 5652127 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Жван | слика = Воздушен поглед на Жван.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Жван | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 242 | година = 2021 | поштенски број = 7244 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 690 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=07 | lon_sec=07 | слава = [[Петковден]] | мрежно место = | карта = Жван во Општина Демир Хисар.svg }} '''Жван''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. Жван важи за рурален центар на Горен Железник и во него уште работи основното училиште и поштата, а во минатото имало и здравствена амбуланта. Меѓу селата [[Слоештица]] и Жван е сместен [[Топлички манастир|Топличкиот манастир]]. == Потекло на името == [[Податотека:Воздушен поглед на дел од Жван.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на Отрап, што е издвоен дел од селото, каде се наоѓаат и повеќе општествени установи и две цркви]] Во минатото селото Жван преживеало многубројни војни, па поради тие војни е поделено на два дела, односно селото Жван и подмесноста Отрап. Според една легенда, името Жван е добиено според [[ан]]от што се наоѓал во месноста Отрап. Кога тој ан станал познат луѓето често се прашувале каде ќе одиш и тие често одговарале ан, со што анот станал живан и со текот на времето селото го нарекле Жван. Според друго објаснување, името доаѓа од личното име Жван, кој бил прв доселеник во селото.<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=35-38}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на подрачјето на [[Општина Демир Хисар]], од левата страна на [[Црна Река]], на патот којшто води од [[Демир Хисар]] за [[Кичево]] и претставува развиен рурален центар.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=31 октомври 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=123}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 690 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1305|регионалниот пат 1305]]. Жван е познато демирхисарско село, кое било административно седиште на општини во минатото. Секогаш во него имало пошта и ан. И денес, селото важи за административен центар на Горен Железник.<ref name="ГеоНасДХ"/> Во 1950 година, селото било електрифицирано, во 1970 година добило водовод, а во 1975 година и асфалтен пат.<ref name="ГеоНасДХ"/> Селото Жван се наоѓа северно од градот [[Демир Хисар]]. Сместено е под планината [[Бигла]], непосредно под [[Рудник „Демир Хисар“|рудникот за железна руда]]. Соседни села на Жван: [[Слоештица]] и [[Мренога]] од југозапад и југ, [[Бабино]] од северозапад, [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]] од север, и [[Сопотница]] од исток. {{wide image|Викиекспедиција Железник Дополнителни 04.jpg|1024px|Панорамски поглед на Жван, погледнато од дворот на црквата „[[Црква „Св. Петка“ - Жван|Св. Петка]]“}} == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 158.jpg|мини|300п|десно|Спомен-плоча на селската чешма за паднатите борци во НОБ]] Селото првпат се споменува во опширниот пописен дефтер од 1468 година, под ојконимот Жван како село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]], со вкупно 60 семејства, 1 неженет и 4 вдовици, или вкупно околу 317 жители, при што селото вкупно плаќало 4.647 акчиња данок. Селото се споменува и во дефтерот од 1568 година, со 230 жители.<ref name="ГеоНасДХ"/> Според истражувањата на [[Пане Перуновски]] селото во пописните турски дефтери е запишано како '''Џван-хане'''. Селото првин се наоѓало на потегот на црквите „Света Петка“ и „Свети Димитрија“, кои се на левата страна на Црна Река. Со оглед на денешната распространетост на селото од двете страни на реката се забележува одредено проширување. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> Во селото постои споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 9,1&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 456,4 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 248,9 хектари, а на пасиштата 154,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има две воденици, 2 продавници со кафеански дел, како и 2 шпедитерски превозника.<ref name="ГеоНасДХ"/> Жван е познат широко по своето производство на грав и други зрнести и градинарски растенија. Дел од населението чува и стока, особено крави, кози и коњи.<ref name="ГеоНасДХ"/> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 164.jpg|Дел од малото жванско поле Податотека:Летен пејзаж кај Жван.jpg|Нива во полето </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|779 |1953|907 |1961|904 |1971|786 |1981|699 |1991|531 |1994|506 |2002|428 |2021|242 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во селото Жван имало 340 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Жван се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 41 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Жван имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во текот на втората половина на [[XX век]], од Жван се иселил значителен број од населението. Во 1961 година селото имало 904 жители, а во 1994 година 506 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 428 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 август 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 242 жители, од кои 220 [[Македонци]] и 22 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|779|907|904|786|699|531|506|428|242}} === Родови === Жван е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1951 година родови во селото:<ref name=":4">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Близнаковци'' (7 к.), ''Шулевци'' (7 к.), ''Бучуковци'' (7 к.), ''Рутевци'' (4 к.), ''Грошаровци'' (2 к.) и ''Станојовци'' (6 к.). * '''Со непознато потекло:''' ''Ташовци'' (4 к.), ''Џамбазовци'' (5 к.), ''Јанкуловци'' (2 к.), ''Лапевци'' (2 к.) и ''Ташовци'' (1 к.). * '''Доселеници со познато место на потекло:''' ''Каравиловци'' (33 к.), се делат на ''Пецовци'', ''Стевановци'', ''Гроздановци'', ''Кузмановци'', ''Калевци'' и ''Филиповци'', доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Галичник]]. Го знаат следното родословие: Мице (жив, 95 години во 1951 г.)-Вилип-Миленко, дошол таткото или дедото на Миленко; ''Талевци'' (4 к.), ''Андревци'' (2 к.) и ''Дуковци'' (3 к.), ''Андревци'' и ''Дуковци'' се деленици од ''Талевци''. Доселени се од селото [[Базерник]]; ''Бабинци'' (3 к.), ''Калаповци'' (3 к.) и ''Кучкаровци'' или ''Талевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Бабино]]; ''Бавчанџиовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Бучин]], [[Крушевско]]; ''Павлевци'' (7 к.), доселени се од селото [[Прострање]]; ''Китовци'' (3 к.), ''Здравевци'' (3 к.), ''Најдовци'' (4 к.) и ''Ендековци'' (3 к.), доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Дамчевци'' (3 к.), доселени се од селото [[Слоештица]] и ''Момировци'' (2 к.), доселени се од [[Битолско]]. === Иселеништво === До 1951 година иселеници од селото има во [[Битола]] (2 семејства), [[Аргентина]] (1 семејство), [[Соединети Американски Држави|САД]] (1 семејство), [[Бугарија]] (1 семејство) и во [[Демир Хисар]] (3 семејства).<ref name=":4" /> Бројот на иселени семејства изнесува околу 100, а најмногу се иселени во градовите [[Битола]], [[Скопје]] и [[Кичево]], како и во странство ([[Австралија]], [[Германија]] и други).<ref name="ГеоНасДХ"/> == Општествени установи == * [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Жван]] — централно основно училиште до IX одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref> * Дом на културата * Месна заедница „Жван“ * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|7244]]) * Поранешна здравствена амбуланта * Поранешна аптека <gallery mode="packed" heights="170п"> Податотека:ОУ „Браќа Миладиновци“ - Жван 6.jpg|Основното училиште Податотека:Поранешна амбуланта во Жван.jpg|Поранешната амбуланта Податотека:Пошта во Жван.jpg|Поштата Податотека:Поранешна амбуланта во Жван 2.jpg|Поранешната амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == Во [[XIX век]], Жван било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Битола|Битолската Каза]] ([[Демир Хисар|нахија Демир Хисар]]), на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Жван, во која покрај селото Жван, се наоѓале и селата Вирово, Мренога, Радово, Слоештица, Сопотница, Суво Грло и Церово. Општината Жван постоела и во периодот 1950-1952, кога влегувале селата Жван, Мренога, Слојштица, Сопотница и Суво Грло. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0648 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 268 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Топлички манастир.jpg|мини|300п|десно|Поглед на Топличкиот манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|136}}</ref> * [[Градиште (Жван)|Градиште]] — населба од доцноантичко време; * [[Латинска Црква (Жван)|Латинска Црква]] — црква од средниот век; * [[Мајданиште (Жван)|Мајданиште]] — населба и топилница од доцноантичко време; * [[Св. Арангел (Жван)|Св. Арангел]] — црква и некропола од средниот век; * [[Св. Илија (Жван)|Св. Илија]] — црква од средниот век; и * [[Селиште (Жван)|Селиште]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Црква „Св. Димитриј“]] — позната и како „Латинска црква“, изградена во 1634 година; * [[Црква „Св. Петка“ - Жван|Црква „Св. Петка“]] — главна селска и гробишна црква; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — селска црква; и * [[Црква „Св. Илија“ - Жван|Црква „Св. Илија“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Топлички манастир]] — средновековен манастир; и * [[Жвански манастир]] — нов манастир над селото. ;Споменици * Спомен-чешма за загинатите во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] на сретсело; и * Споменик за паднатите борци во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во дворот на училиштето. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Жван 6.jpg|Средновековната црква „Св. Димитриј“ Податотека:Црква „Св. Илија“ - Жван.jpg|Манастирската црква „Св. Илија“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван 9.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Жван 2.jpg|Гробишната црква „Св. Петка“ Податотека:Споменик во Жван.jpg|Споменик за Илинденското востание </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name="ГеоНасДХ"/> * [[Петковден]] (8 август) — селска слава == Личности == ;Родени во Жван * [[Никола Стојанов Калапоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Никола Јонов Кузманоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":0" /> * [[Тале Грозданов Гроздановски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Трајко Петров Дамчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Коста Ристев Бавчанџиски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Мирче Крстев Близнакоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2" /> * [[Јонче Најдов Најдоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Пејко Јанкулев Јанкулески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Мицко Јошев Јошески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Божин Павловски]] (р. 1942) — македонски писател; * [[Раде Силјан]] (р. 1950) — македонски поет, есеист, критичар, преведувач; и * [[Борис Дамчевски]] — македонски партизан. ;Починати во Жван * [[Демир Идрисовски]] (? [[Трновци]], Битолско-2 април 1941) — македонски борец, убиен од страна на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската окупаторска власт]]. ;По потекло од Жван * [[Мартин Филиповски|Мартин]] и [[Стефан Филиповски]] ([[Next Time]]) — македонски музичари со потекло од Жван; и * [[Јонче Христовски]] — по потекло од Жван. == Култура и спорт == Жван во минатото имал многу успеси во спортот. Претежно во фудбалот. Најпрво се натпреварувал во општинска лига и го освоил пехарот во шеесеттите години. Потоа со квалификациите во Македонски Брод, Жван се пласира во Регион. Спортот во Жван се распаднал во 1995-1996. Денес после 15 години Жван повторно формира екипа, која очекува да започне Општинска лига за да може да се натпреваруваат. == Занимливости == * Жван се споменува во повеќе епизоди на [[анимација (филм)|анимираната]] серија „[[Еднооки]]“. * Игор Џамбазов го има во неколку наврати спомнато Жван, во познатата Жванска изрека „Во светот постојат три типа на луѓе: луѓе, нелуѓе и Жванци“. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 157.jpg|Полусрушена куќа во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 159.jpg|Сретселото во Жван Податотека:Викиекспедиција Железник 160.jpg|Улица во селото Жван Податотека:Викиекспедиција Железник 161.jpg|Куќи во селото Жван Податотека:Викиекспедиција Железник 162.jpg|Поглед на Жван Податотека:Поглед на Жван.jpg|Поглед на Жван </gallery> == Поврзано == * [[Општина Демир Хисар]] * [[Железник]] * [[Жван (Украина)]] — истоимено село во [[Виничка област|Виничката област]], [[Украина]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žvan}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Жван| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] ohe1x7t89szxxscidh6ncapdjlprhmr 0 10846 5652117 5644993 2026-11-01T16:11:07Z Ehrlich91 24281 5652117 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Журче | слика = Воздушен поглед на Журче.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 150 | година = 2021 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=03 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=14 | lon_sec=11 | слава = [[Голема Богородица]]<br>[[Свети Атанасиј|Св. Атанасиј]] | мрежно место = | карта = Журче во Општина Демир Хисар.svg }} '''Журче''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 240.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото од патот кон [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]]]] Името на селото се верува дека потекнува од личното име Журо или Журан, некој овчар доселен тука. Можно е и да е изведено од личното име Добрижил, што во превод означува „добро да живее“ или „да живее вечно“. Се верува дека ова лично име било името на првиот жител, кој тука се доселил со своето семејство.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=40-44}}</ref> Бидејќи селото било основано во подрачје со диви коприви, една теорија за името е дека потекнува од билката жур.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во областа [[Железник]], во североисточниот дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], чиј атар нашироко се допира со подрачјето на [[Општина Крушево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 март 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=127}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Демир Хисар]], селото е оддалечено околу 10 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1306|регионалниот пат 1306]]. Атарот на селото Журче се граничи со 11 села и тоа: [[Сладуево]], [[Граиште]] и [[Бараково]] на југ, [[Единаковци]], [[Света]], [[Пресил]] и [[Бирино]] (двете последни се крушевски села) на исток, [[Острилци]] (крушевско село) и [[Ракитница]] на север, [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]] и [[Прибилци]] на запад. Селото е оддалечено 10 километри од градот [[Демир Хисар]], а од најблискиот поголем град, [[Битола]], е оддалечено 40 километри на север. Селото се наоѓа во непосредна близина на регионалниот пат Демир Хисар-[[Крушево]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=372|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2020-03-29|archive-date=2018-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819122924/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=372|url-status=dead}}</ref> Селото е ридско-планинско, сместено во блага долина.<ref name=":0" /> Куќите во селото се оддалечени една од друга и се одликуваат со простран двор, на чии рабови се наоѓаат разни помошни простории. Секоја куќа поседува свој бунар.<ref name=":0" /> == Историја == Создавањето на селото е околу 1200 година, кога ова место било обраснато со диви коприви.<ref name=":0" /> Селото е споменато во [[Душанова грамота|Душановата грамота]] за манастирот [[Трескавец]] кај [[Прилеп]] од 1334/35 година, каде е запишано како Жоурче.<ref name=":0" /> Журче се смета за стара населба, која е спомената во 1468 година во пописниот турски дефтер. Во селото имало 55 христијански семејства, од кои 3 неженети и 16 вдовици, со вкупно 342 жители. Годишно плаќале по 5.224 акчиња данок. Во 1568 година имало 151 жител.<ref name=":0" /> Журче е заведено и во [[Слепченски кодик|Слепченскиот кодик]] од {{римски|16}} век.<ref name=":0" /> Во отоманските документи, селото се споменува во 1636 година (помеѓу 15 јули и 3 септември) во еден спор за заем. Во документот е запишано дека поп Стојко од село Журче позајмил од [[вакаф]]от на Махмуд-ага 1.000 акчиња со лихва од 150 акчиња. Бидејќи лихвата не ја платил, тој е уапсен.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија прва (1980). Скопје: Архив на Македонија. Стр.29</ref> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> Во селото постои споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> На споменикот се наоѓаат две спомен-плочи, едната за одржаниот митинг на 30 август 1942 година од страна на [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|крушевскиот партизански одред „Питу Гули“]], а втората за паднатите борци во НОБ во селото. <gallery mode="packed" heights="170п" caption="Споменик за [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] во селото"> Податотека:Викиекспедиција Железник 243.jpg|Поглед на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Журче 2.jpg|Спомен-плоча на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Журче 3.jpg|Спомен-плоча на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Журче.jpg|Поглед на споменикот </gallery> == Стопанство == Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот на селото е голем и зафаќа простор од {{км2|22,6}}. На него преовладуваат шумите на површина од 1.693,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 129,6 хектари, а на обработливото земјиште 291,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитско мерење во 2023 година, атарот на Журче зафаќа вкупна површина од 2.390,8 хектари. Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 1.964,2 хектари (82,2%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (242,6 хектари), обработливо земјиште (150 хектари), иглолисна шума (24,5 хектари), изградено (населено) земјиште (8,8 хектари), празен терен (0,4 хектари), повеќегодишни култури (0,3 хектари) и зимзелена широколисна шума (0,1 хектар).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data (ID: 24007575)|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во отоманскиот период, мештаните се занимавале со сточарство, особено одгледување на овци и кози. Исто така, голем број од машкото население одел на печалба низ Балканот.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="170п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 244.jpg|Полето пред селото Податотека:Landuse Zhurche.png|Покриеност на земјиште на Журче 2023 Податотека:Продавница во Журче.jpg|Продавница во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|739 |1953|766 |1961|704 |1971|595 |1981|527 |1991|336 |1994|285 |2002|255 |2021|150 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во селото Журче имало 350 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Журче се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 58 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Журче имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина. Во 1961 година броело 704 жители, а во 1994 година 285 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 255 жители, од кои 254 [[Македонци]] и 1 [[Влав]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 јули 2016}}</ref> Денес, Журче бележи намалување и според неофицијални податоци има 150 жители, чиј број во текот на летото привремено се зголемува.<ref name=":0" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 150 жители, од кои 145 [[Македонци]], 2 останати и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|350|400|739|766|704|595|527|336|285|255|150}} === Родови === Журче е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref name=":2">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелски и доселенички со непозната старина:''' ''Мусовци'' (2 к.), ''Савевци'' (4 к.), ''Мраовци'' (2 к.), ''Ќосевци'' (11 к.), ''Грнчаровци'' (1 к.), ''Марковци'' (2 к.), ''Чадевци'' (4 к.), ''Саравовци'' (3 к.), ''Кусевци'' (8 к.), ''Тарунчевци'' (5 к.), ''Грашуловци'' (1 к.), ''Петревци'' (6 к.), ''Смилевци (2 к.), ''Жилковци'' (4 к.) и ''Волчевци'' (4 к.). Доселени од охридското село [[Велмеј]]. Биле тројца браќа, се занимавале со сточарство, имале големи проблеми од Турците затоа се иселиле, првиот од тројцата браќа застанал во селото [[Сопотница]], вториот брат застанал во селото Журче и третиот брат застанал во [[Крушево]]. * '''Доселени со позната старина:''' ''Јосифовци'' (8 к.) и ''Бошковци'' (8 к.), доселени се од селото [[Бараково]]; ''Поповци'' (4 к.) и ''Чолаковци'' (3 к.), доселени се од селото [[Горно Врбени|Екши Су]], [[Лерин]]ско ([[Егејска Македонија]]); ''Бисовци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Охридско]]; ''Цапарковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Цапари]], [[Битолско]]; ''Барлевци'' (8 к.) доселени се од селото [[Загориче]]; ''Брсјаковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Пуста Река]], [[Крушевско]]; ''Граиштанци'' (7 к.), доселени се од селото [[Граиште]]; ''Ѓорговци'' (3 к.), доселени се од селото [[Црнилиште]], [[Прилепско]]; ''Тушловци'' (3 к.), доселени се од селото [[Лисолај]], [[Битолско]]; ''Шлакевци'' (5 к.), доселени се од селото [[Белче]] и ''Ѓоргијовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Свето Тодори]], [[Битолско]]. === Иселеништво === До 1952 година, иселеници од селото имало во [[Соединети Американски Држави|САД]] (5 семејства), [[Србија]] (4 семејства), [[Аргентина]] (1 семејство), [[Бугарија]] (1 семејство), [[Битола]] (2 семејства), и во [[Куманово]] (1 семејство).<ref name=":2" /> Иселеништвото продолжило и понатаму, и најмногу иселеници од селото има во градовите [[Битола]], [[Скопје]], [[Прилеп]] и [[Демир Хисар]], но има иселеници и во европските и во прекуокеанските држави.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 242.jpg|мини|300п|десно|Поранешниот руиниран задружен дом во селото]] * [[ПУ „Гоце Делчев“ - Журче|Основно училиште „Гоце Делчев“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]]. Првото училиште во селото било отворено во 1920 година. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], ова училиште дејствувало како осумгодишно и го носело името „Св. Кирил и Методиј“.<ref name=":0" /> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Журче било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]], нахија Демир Хисар, на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Демир Хисар, во која покрај селото Журче, се наоѓале и селата Бараково, Белче, Вардино, Граиште, Единаковци, Кутретино, Мургашево, Ново Село, Лесково, Прибилци, Ракитница, Растојца, Сладуево, Слепче, Стругово и Суви Дол. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Прибилци, во која влегувале селата Журче, Прибилци и Спадуево. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0626 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 март 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 189 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/801|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329172811/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/801|archive-date=2020-03-29|dead-url=|accessdate=29 март 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 239.jpg|мини|десно|300п|Манастирската црква „Св. Атанасиј“ во [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Бачилиште (Журче)|Бачилиште]] — сакрален објект и некропола од доцноантичко време; * [[Даблики (Журче)|Даблики]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Љубов Камен (Журче)|Љубов Камен]] — населба од неолитот; * [[Мартинец (Журче)|Мартинец]] — населба од средниот век; * [[Св. Илија (Журче)|Св. Илија]] — црква и населба од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Журче|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна манастирска црква; и * [[Црква „Св. Илија“ - Журче|Црква „Св. Илија“]] — црква пред селото. ;Манастири * [[Журчевски манастир]] — женски манастир од {{римски|12}} век == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Илинден]] (2 август) — селска слава * [[Голема Богородица]] — црковна слава * [[Свети Атанасиј|Св. Атанасиј]] — црковна слава == Личности == ;Родени во Журче * [[Нове Јошев Лозановски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Ристе Стојанов Георгиевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Петре Ристев Николовски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Стеван Најдоски Стојанов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том IV, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Ванчо Јанкулоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Стеван Митревски]] — македонски партизан. *[[Јосив Бошевски]] (р. 1948) — бригаден генерал на [[Армија на Македонија|АРМ]] *Тале Вељановски - македонски револуционер од ВМРО, курир на војводата Блаже Крстев Биринчето, а за време на илинденското востание бил назначен за војвода на Ношпалската чета. По востанието заминува на печалба во Америка каде работи како работник на изградба на пруга. ;Починале во Журче * [[Иван Котев]] — револуционер * [[Блаже Крстев]] (1873-1911) — револуционер <!--== Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žurče}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Журче| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] 4sb9fx79xzly4v1tnjijryk2gtp88w3 5652130 5652117 2026-11-01T16:42:02Z Ehrlich91 24281 5652130 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Журче | слика = Воздушен поглед на Журче.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 150 | година = 2021 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=03 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=14 | lon_sec=11 | слава = [[Илинден]] | мрежно место = | карта = Журче во Општина Демир Хисар.svg }} '''Журче''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 240.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото од патот кон [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]]]] Името на селото се верува дека потекнува од личното име Журо или Журан, некој овчар доселен тука. Можно е и да е изведено од личното име Добрижил, што во превод означува „добро да живее“ или „да живее вечно“. Се верува дека ова лично име било името на првиот жител, кој тука се доселил со своето семејство.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=40-44}}</ref> Бидејќи селото било основано во подрачје со диви коприви, една теорија за името е дека потекнува од билката жур.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во областа [[Железник]], во североисточниот дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], чиј атар нашироко се допира со подрачјето на [[Општина Крушево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 март 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=127}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Демир Хисар]], селото е оддалечено околу 10 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од најблискиот поголем град, [[Битола]], е оддалечено 40 километри на север.<ref name=":0" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1306|регионалниот пат 1306]]. Селото се наоѓа во непосредна близина на регионалниот пат Демир Хисар-[[Крушево]] (Р1306). Атарот на селото Журче се граничи со 11 села и тоа: [[Сладуево]], [[Граиште]] и [[Бараково]] на југ, [[Единаковци]], [[Света]], [[Пресил]] и [[Бирино]] (двете последни се крушевски села) на исток, [[Острилци]] (крушевско село) и [[Ракитница]] на север, [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]] и [[Прибилци]] на запад.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=372|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2020-03-29|archive-date=2018-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819122924/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=372|url-status=dead}}</ref> Селото е ридско-планинско, сместено во блага долина.<ref name=":0" /> Куќите во селото се оддалечени една од друга и се одликуваат со простран двор, на чии рабови се наоѓаат разни помошни простории. Секоја куќа поседува свој бунар.<ref name=":0" /> == Историја == Создавањето на селото е околу 1200 година, кога ова место било обраснато со диви коприви.<ref name=":0" /> Селото е споменато во [[Душанова грамота|Душановата грамота]] за манастирот [[Трескавец]] кај [[Прилеп]] од 1334/35 година, каде е запишано како Жоурче.<ref name=":0" /> Журче се смета за стара населба, која е спомената во 1468 година во пописниот турски дефтер. Во селото имало 55 христијански семејства, од кои 3 неженети и 16 вдовици, со вкупно 342 жители. Годишно плаќале по 5.224 акчиња данок. Во 1568 година имало 151 жител.<ref name=":0" /> Журче е заведено и во [[Слепченски кодик|Слепченскиот кодик]] од {{римски|16}} век.<ref name=":0" /> Во отоманските документи, селото се споменува во 1636 година (помеѓу 15 јули и 3 септември) во еден спор за заем. Во документот е запишано дека поп Стојко од село Журче позајмил од [[вакаф]]от на Махмуд-ага 1.000 акчиња со лихва од 150 акчиња. Бидејќи лихвата не ја платил, тој е уапсен.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија прва (1980). Скопје: Архив на Македонија. Стр.29</ref> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> Во селото постои споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> На споменикот се наоѓаат две спомен-плочи, едната за одржаниот митинг на 30 август 1942 година од страна на [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|крушевскиот партизански одред „Питу Гули“]], а втората за паднатите борци во НОБ во селото. <gallery mode="packed" heights="170п" caption="Споменик за [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] во селото"> Податотека:Викиекспедиција Железник 243.jpg|Поглед на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Журче 2.jpg|Спомен-плоча на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Журче 3.jpg|Спомен-плоча на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Журче.jpg|Поглед на споменикот </gallery> == Стопанство == Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот на селото е голем и зафаќа простор од {{км2|22,6}}. На него преовладуваат шумите на површина од 1.693,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 129,6 хектари, а на обработливото земјиште 291,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитско мерење во 2023 година, атарот на Журче зафаќа вкупна површина од 2.390,8 хектари. Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 1.964,2 хектари (82,2%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (242,6 хектари), обработливо земјиште (150 хектари), иглолисна шума (24,5 хектари), изградено (населено) земјиште (8,8 хектари), празен терен (0,4 хектари), повеќегодишни култури (0,3 хектари) и зимзелена широколисна шума (0,1 хектар).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data (ID: 24007575)|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во отоманскиот период, мештаните се занимавале со сточарство, особено одгледување на овци и кози. Исто така, голем број од машкото население одел на печалба низ Балканот.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="170п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 244.jpg|Полето пред селото Податотека:Landuse Zhurche.png|Покриеност на земјиште на Журче 2023 Податотека:Продавница во Журче.jpg|Продавница во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|739 |1953|766 |1961|704 |1971|595 |1981|527 |1991|336 |1994|285 |2002|255 |2021|150 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во селото Журче имало 350 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Журче се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 58 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Журче имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина. Во 1961 година броело 704 жители, а во 1994 година 285 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 255 жители, од кои 254 [[Македонци]] и 1 [[Влав]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 јули 2016}}</ref> Денес, Журче бележи намалување и според неофицијални податоци има 150 жители, чиј број во текот на летото привремено се зголемува.<ref name=":0" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 150 жители, од кои 145 [[Македонци]], 2 останати и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|350|400|739|766|704|595|527|336|285|255|150}} === Родови === Журче е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref name=":2">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелски и доселенички со непозната старина:''' ''Мусовци'' (2 к.), ''Савевци'' (4 к.), ''Мраовци'' (2 к.), ''Ќосевци'' (11 к.), ''Грнчаровци'' (1 к.), ''Марковци'' (2 к.), ''Чадевци'' (4 к.), ''Саравовци'' (3 к.), ''Кусевци'' (8 к.), ''Тарунчевци'' (5 к.), ''Грашуловци'' (1 к.), ''Петревци'' (6 к.), ''Смилевци (2 к.), ''Жилковци'' (4 к.) и ''Волчевци'' (4 к.). Доселени од охридското село [[Велмеј]]. Биле тројца браќа, се занимавале со сточарство, имале големи проблеми од Турците затоа се иселиле, првиот од тројцата браќа застанал во селото [[Сопотница]], вториот брат застанал во селото Журче и третиот брат застанал во [[Крушево]]. * '''Доселени со позната старина:''' ''Јосифовци'' (8 к.) и ''Бошковци'' (8 к.), доселени се од селото [[Бараково]]; ''Поповци'' (4 к.) и ''Чолаковци'' (3 к.), доселени се од селото [[Горно Врбени|Екши Су]], [[Лерин]]ско ([[Егејска Македонија]]); ''Бисовци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Охридско]]; ''Цапарковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Цапари]], [[Битолско]]; ''Барлевци'' (8 к.) доселени се од селото [[Загориче]]; ''Брсјаковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Пуста Река]], [[Крушевско]]; ''Граиштанци'' (7 к.), доселени се од селото [[Граиште]]; ''Ѓорговци'' (3 к.), доселени се од селото [[Црнилиште]], [[Прилепско]]; ''Тушловци'' (3 к.), доселени се од селото [[Лисолај]], [[Битолско]]; ''Шлакевци'' (5 к.), доселени се од селото [[Белче]] и ''Ѓоргијовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Свето Тодори]], [[Битолско]]. === Иселеништво === До 1952 година, иселеници од селото имало во [[Соединети Американски Држави|САД]] (5 семејства), [[Србија]] (4 семејства), [[Аргентина]] (1 семејство), [[Бугарија]] (1 семејство), [[Битола]] (2 семејства), и во [[Куманово]] (1 семејство).<ref name=":2" /> Иселеништвото продолжило и понатаму, и најмногу иселеници од селото има во градовите [[Битола]], [[Скопје]], [[Прилеп]] и [[Демир Хисар]], но има иселеници и во европските и во прекуокеанските држави.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Гоце Делчев“ - Журче|Основно училиште „Гоце Делчев“]] — подрачно основно училиште до V одделение во состав на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]]<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref> * Дом на културата <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 242.jpg|Домот на културата (2016 г.) Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Журче.jpg|Основното училиште Податотека:Дом на културата во Журче.jpg|Домот на културата (2026 г.) </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Журче било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]], нахија Демир Хисар, на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Демир Хисар, во која покрај селото Журче, се наоѓале и селата Бараково, Белче, Вардино, Граиште, Единаковци, Кутретино, Мургашево, Ново Село, Лесково, Прибилци, Ракитница, Растојца, Сладуево, Слепче, Стругово и Суви Дол. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Прибилци, во која влегувале селата Журче, Прибилци и Спадуево. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0626 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 март 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 189 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/801|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329172811/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/801|archive-date=2020-03-29|dead-url=|accessdate=29 март 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 239.jpg|мини|десно|300п|Манастирската црква „Св. Атанасиј“ во [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|137}}</ref> * [[Бачилиште (Журче)|Бачилиште]] — сакрален објект и некропола од доцноантичко време; * [[Даблики (Журче)|Даблики]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Љубов Камен (Журче)|Љубов Камен]] — населба од неолитот; * [[Мартинец (Журче)|Мартинец]] — населба од средниот век; и * [[Св. Илија (Журче)|Св. Илија]] — црква и населба од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Журче|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна манастирска црква; и * [[Црква „Св. Илија“ - Журче|Црква „Св. Илија“]] — црква пред селото. ;Манастири * [[Журчевски манастир]] — женски манастир од {{римски|12}} век ;Споменици * Споменик за загинатите во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] на сретсело, каде има и спомен-чешма за одржаниот митинг на крушевскиот партизански одред „Питу Гули“. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 233.jpg|Журчевскиот манастир Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 20.jpg|Црквата „Св. Илија“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Илинден]] (2 август) — главна селска слава; * [[Голема Богородица]] — црковна слава; и * [[Свети Атанасиј|Св. Атанасиј]] — црковна слава. == Личности == ;Родени во Журче * [[Нове Јошев Лозановски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Ристе Стојанов Георгиевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Петре Ристев Николовски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Стеван Најдоски Стојанов]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том IV, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Ванчо Јанкулоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Стеван Митревски]] — македонски партизан; * [[Јосив Бошевски]] (р. 1948) — бригаден генерал на [[Армија на Македонија|АРМ]]; и * [[Тале Вељановски]] - македонски револуционер од ВМОРО, курир на војводата Блаже Крстев Биринчето, а за време на илинденското востание бил назначен за војвода на Ношпалската чета. По востанието заминува на печалба во Америка каде работи како работник на изградба на пруга. ;Починале во Журче * [[Иван Котев]] — револуционер; и * [[Блаже Крстев]] (1873-1911) — револуционер. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 232.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед во Журче.jpg|Улица во селото Податотека:Прозорец на традиционална куќа во Журче.jpg|Прозорец на стара куќа во селото Податотека:Стара куќа во Журче.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Традиционална куќа во Журче.jpg|Традиционална куќа во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Демир Хисар]] * [[Железник]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žurče}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Журче| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] le0uyesxhb70ubmvawkutyd7unvo3c0 0 10847 5652169 5644996 2026-11-01T18:56:00Z Ehrlich91 24281 5652169 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Загориче | слика = Воздушен поглед на Загориче.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Загориче | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 94 | година = 2021 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 674 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=11 | lon_sec=45 | слава = [[Свети Никола|Св. Никола Летен]] | мрежно место = | карта = Загориче во Општина Демир Хисар.svg }} '''Загориче''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 297.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото доаѓа од личното име Загоро или Загора, веројатно од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор „гори“. Најверојатно доаѓа од името на првиот доселеник, што се претпоставува дека било Загурче.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=44-46}}</ref> Втората теорија е дека селото го добило името по тоа што било сместено зад една гора, Задгора или Задгориче.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во областа [[Железник]], во крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Битола]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=28 март 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=127}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 674 метри. Од градот [[Демир Хисар]] е оддалечено околу 6 километри, додека од магистралниот пат Демир Хисар-[[Битола]] околу 1 километар.<ref name="енциклопедија" /> Од најблискиот поголем град, [[Битола]], е оддалечено 26 километри на север.<ref name=":0" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1305|регионалниот пат 1305]]. Загориче се наоѓа по течението на реката [[Обедничица]]. Загориче се граничи со следниве села: со [[Стругово]] на север и на исток, со [[Утово]] на југ и дел со [[Лопатица (Битолско)|Лопатица]] ([[Општина Битола]]) преку некогашното село [[Чагор]], со атарот на селото [[Крагуево]] (некогашно село) и со селото [[Кутретино]] на исток.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=354|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2020-03-28|archive-date=2018-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182221/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=354|url-status=dead}}</ref> Во 1958 година селото добило електрична енергија, во 1982 година водовод, а асфалтен пат од 1975 година.<ref name=":0" /> == Историја == Загориче се смета за стара населба, која е спомената во 1468 година во пописниот турски дефтер со името „Загориче“. Во селото имало 25 христијански семејства, од кои 3 неженети и 2 вдовици, со вкупно 130 жители. Селото плаќало 2.172 акчиња. Во 1568 година, селото имало 85 жители.<ref name=":0" /> Во селото постои споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> == Стопанство == Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот на селото е мал и зафаќа простор од {{км2|4,1}}. На него преовладуваат пасиштата на површина од 177,6 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 174,7 хектари, а на шумите 42,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитско мерење во 2023 година, атарот на Загориче зафаќа вкупна површина од 438,1 хектар. Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 234,3 хектари (53,5%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (126,6 хектари), обработливо земјиште (63,6 хектари), иглолисна шума (5,8 хектари), изградено (населено) земјиште (5,6 хектари), празен терен (1,5 хектари) и повеќегодишни култури (0,7 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data (ID: 24007575)|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото работела продавница.<ref name="енциклопедија" /> Во селото се одгледуваат житни и полјоделски култури, од кои најмногу [[тутун]]. Исто така, се чува стока.<ref name=":0" /> Во селото работат две продавници за колонијални стоки, две мали сточарски фарми и еден автопревозник. Во минатото имало воденица.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Landuse Zagoriche.png|Покриеност на земјиште на Загориче 2023 Податотека:Амбар во Загориче.jpg|Амбар во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|208 |1953|225 |1961|247 |1971|255 |1981|299 |1991|253 |1994|140 |2002|115 |2021|94 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Загориче имало 140 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 238.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Загориче имало 128 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Загориче се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 13 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 247 жители, а во 1994 година 140 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 115 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 август 2016}}</ref> Денес, Загориче бележи мало зголемување и според неофицијални податоци има 140 жители, чиј број во текот на летото привремено се зголемува.<ref name=":0" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 94 жители, од кои 89 [[Македонци]] и 5 останати. {{Пописи|140|128|208|225|247|255|299|253|140|115|94}} === Родови === Загориче е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref>{{Наведена книга|title=Железник-Загориче|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 97/1а |others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Шалевци'' (3 к.), ''Питроповци'' (1 к.) и ''Шубаковци'' (8 к.). * '''Доселеници:''' ''Тркалевци'' (2 к.) и ''Кузевци'' (10 к.), доселени се од селото [[Обедник]]. Во родот ''Тркалевци'' се знае следното родословие: Пере (жив на 75&nbsp;г. во 1951 година) Недан-Стојан-Нечо, кој се доселил; ''Подмолковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Подмол]] кај [[Прилеп]]; ''Лачовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Граиште]], каде припаѓале на родот ''Распашновци''; ''Журчановци'' (1 к.), доселени се од селото [[Журче]]; ''Клепачовци'' (1 к.) и ''Србиновци'' (1 к.), доселени се од селото [[Сопотница]], родот ''Клепачовци'' подалечно потекло имаат од селото [[Клепач]] кај [[Прилеп]]; ''Апостоловци'' (3 к.), доселени се од селото [[Стругово]] и ''Бабинци'' или ''Здравевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Бабино]]. === Иселеништво === Во текот на 1960-тите години се случило големо иселување на мештаните и се иселиле над 30 домаќинства, од кои најмногу во градовите [[Битола]], [[Демир Хисар]] и [[Скопје]], како и во европските и во прекуокеанските држави.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Дом на културата во Загориче.jpg|мини|300п|десно|Поранешниот дом на културата]] * Поранешно основно училиште<ref name=":1" />, подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]], кое било заедничко со соседното село [[Утово]] * Дом на културата == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Загориче било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]], нахија Демир Хисар, на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Лопатица, во која покрај селото Загориче, се наоѓале и селата Габаловци, Лисолај, Лопатица, Метимир, Облаково, Свињиште, Секирали, Стрежево, Утово и Црновец. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Загориче, во која влегувале селата Загориче, Обедник, Стругово и Утово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0627 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во рамки на избирачкото место е опфатено и селото [[Утово]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=28 март 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 124 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/805|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324192953/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/805|archive-date=2020-03-24|dead-url=|accessdate=28 март 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селската црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|137}}</ref> * [[Калуѓерска Река (Загориче)|Калуѓерска Река]] — црква од средниот век; и * [[Куќиште (Загориче)|Куќиште]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Загориче|Црква „Св. Никола“]] — селска црква, заедничка со соседното [[Утово]] ;Споменици * Споменик за паднатиот борец во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] - [[Стојко Огненовски]] == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Никола|Св. Никола Летен]] (3 јуни) — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 273.jpg|Сретселото Податотека:Детски парк во Загориче.jpg|Детски парк во селото Податотека:Игралиште во Загориче.jpg|Спортско игралиште Податотека:Кош во Загориче.jpg|Кош во селото Податотека:Кошаркарско игралиште во Загориче.jpg|Кошаркарско игралиште </gallery> == Поврзано == * [[Општина Демир Хисар]] * [[Железник]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zagoriče}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Загориче| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] d2an9li6l9bg0a2okry8txo21row5y3 5652174 5652169 2026-11-01T19:36:13Z Ehrlich91 24281 5652174 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Загориче | слика = Воздушен поглед на Загориче.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Загориче | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 94 | година = 2021 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 674 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=11 | lon_sec=45 | слава = [[Свети Никола|Св. Никола Летен]] | мрежно место = | карта = Загориче во Општина Демир Хисар.svg }} '''Загориче''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 297.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото доаѓа од личното име Загоро или Загора, веројатно од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор „гори“. Најверојатно доаѓа од името на првиот доселеник, што се претпоставува дека било Загурче.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=44-46}}</ref> Втората теорија е дека селото го добило името по тоа што било сместено зад една гора, Задгора или Задгориче.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во областа [[Железник]], во крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Битола]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=28 март 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=127}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 674 метри. Од градот [[Демир Хисар]] е оддалечено околу 6 километри, додека од магистралниот пат Демир Хисар-[[Битола]] околу 1 километар.<ref name="енциклопедија" /> Од најблискиот поголем град, [[Битола]], е оддалечено 26 километри на север.<ref name=":0" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1305|регионалниот пат 1305]]. Загориче се наоѓа по течението на реката [[Обедничица]]. Загориче се граничи со следниве села: со [[Стругово]] на север и на исток, со [[Утово]] на југ и дел со [[Лопатица (Битолско)|Лопатица]] ([[Општина Битола]]) преку некогашното село [[Чагор]], со атарот на селото [[Крагуево]] (некогашно село) и со селото [[Кутретино]] на исток.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=354|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2020-03-28|archive-date=2018-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182221/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=354|url-status=dead}}</ref> Во 1958 година, селото добило електрична енергија, во 1982 година водовод, а асфалтен пат од 1975 година.<ref name=":0" /> == Историја == Загориче се смета за стара населба, која е спомената во 1468 година во пописниот турски дефтер со името „Загориче“. Во селото имало 25 христијански семејства, од кои 3 неженети и 2 вдовици, со вкупно 130 жители. Селото плаќало 2.172 акчиња. Во 1568 година, селото имало 85 жители.<ref name=":0" /> Селото било тимар на бег, чија ќерка се омажила за бегот од Утово. Имал изградено и своја кула.<ref name=":0" /> Во селото имало доселувања од горните планински демирхисарски села, како [[Лесково]], [[Боиште]], [[Церово (Демирхисарско)|Церово]] и други.<ref name=":0" /> Во селото постои споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> == Стопанство == Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот на селото е мал и зафаќа простор од {{км2|4,1}}. На него преовладуваат пасиштата на површина од 177,6 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 174,7 хектари, а на шумите 42,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитско мерење во 2023 година, атарот на Загориче зафаќа вкупна површина од 438,1 хектар. Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 234,3 хектари (53,5%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (126,6 хектари), обработливо земјиште (63,6 хектари), иглолисна шума (5,8 хектари), изградено (населено) земјиште (5,6 хектари), празен терен (1,5 хектари) и повеќегодишни култури (0,7 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data (ID: 24007575)|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото работела продавница.<ref name="енциклопедија" /> Во селото се одгледуваат житни и полјоделски култури, од кои најмногу [[тутун]]. Исто така, се чува стока.<ref name=":0" /> Во селото работеле две продавници за колонијални стоки, две мали сточарски фарми и еден автопревозник. Во минатото имало воденица. Дел од просторот на задружниот дом бил претворен за преработка на печурки.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Landuse Zagoriche.png|Покриеност на земјиште на Загориче 2023 Податотека:Амбар во Загориче.jpg|Амбар во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|208 |1953|225 |1961|247 |1971|255 |1981|299 |1991|253 |1994|140 |2002|115 |2021|94 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Загориче имало 140 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 238.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Загориче имало 128 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Загориче се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 13 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 247 жители, а во 1994 година 140 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 115 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 август 2016}}</ref> Околу 2015 година, Загориче бележи мало зголемување и според неофицијални податоци има 140 жители, чиј број во текот на летото привремено се зголемува.<ref name=":0" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 94 жители, од кои 89 [[Македонци]] и 5 останати. {{Пописи|140|128|208|225|247|255|299|253|140|115|94}} === Родови === Загориче е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref>{{Наведена книга|title=Железник-Загориче|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 97/1а |others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Шалевци'' (3 к.), ''Питроповци'' (1 к.) и ''Шубаковци'' (8 к.). * '''Доселеници:''' ''Тркалевци'' (2 к.) и ''Кузевци'' (10 к.), доселени се од селото [[Обедник]]. Во родот ''Тркалевци'' се знае следното родословие: Пере (жив на 75&nbsp;г. во 1951 година) Недан-Стојан-Нечо, кој се доселил; ''Подмолковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Подмол]] кај [[Прилеп]]; ''Лачовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Граиште]], каде припаѓале на родот ''Распашновци''; ''Журчановци'' (1 к.), доселени се од селото [[Журче]]; ''Клепачовци'' (1 к.) и ''Србиновци'' (1 к.), доселени се од селото [[Сопотница]], родот ''Клепачовци'' подалечно потекло имаат од селото [[Клепач]] кај [[Прилеп]]; ''Апостоловци'' (3 к.), доселени се од селото [[Стругово]] и ''Бабинци'' или ''Здравевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Бабино]]. === Иселеништво === Во текот на 1960-тите години се случило големо иселување на мештаните и се иселиле над 30 домаќинства, од кои најмногу во градовите [[Битола]], [[Демир Хисар]] и [[Скопје]], како и во европските и во прекуокеанските држави.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Дом на културата во Загориче.jpg|мини|300п|десно|Поранешниот дом на културата]] * Поранешно основно училиште,<ref name=":1" /> подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]], кое било заедничко со соседното село [[Утово]] * Дом на културата == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Загориче било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]], нахија Демир Хисар, на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Лопатица, во која покрај селото Загориче, се наоѓале и селата Габаловци, Лисолај, Лопатица, Метимир, Облаково, Свињиште, Секирали, Стрежево, Утово и Црновец. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Загориче, во која влегувале селата Загориче, Обедник, Стругово и Утово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0627 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во рамки на избирачкото место е опфатено и селото [[Утово]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=28 март 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 124 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/805|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324192953/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/805|archive-date=2020-03-24|dead-url=|accessdate=28 март 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селската црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|137}}</ref> * [[Калуѓерска Река (Загориче)|Калуѓерска Река]] — црква од средниот век; и * [[Куќиште (Загориче)|Куќиште]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Загориче|Црква „Св. Никола“]] — селска црква, заедничка со соседното [[Утово]] ;Споменици * Споменик за паднатиот борец во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] - [[Стојко Огненовски]] == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Никола|Св. Никола Летен]] (3 јуни) — селска слава <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Загориче == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120п"> Податотека:Викиекспедиција Железник 273.jpg|Сретселото Податотека:Детски парк во Загориче.jpg|Детски парк во селото Податотека:Игралиште во Загориче.jpg|Спортско игралиште Податотека:Кош во Загориче.jpg|Кош во селото Податотека:Кошаркарско игралиште во Загориче.jpg|Кошаркарско игралиште </gallery> == Поврзано == * [[Општина Демир Хисар]] * [[Железник]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zagoriče}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Загориче| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] i2dn2dwibrghyxjewgu8l3gnyqoi8le 0 11164 5652331 5634989 2026-11-02T09:57:53Z Andrej.776 133149 /* Личности */ Додаден Трајче Ѓорески во списокот на личности 5652331 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Обршани | слика = Поглед во Обршани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица низ селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 672 | година = 2002 | поштенски број = 7525 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 589 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=46 | слава = | мрежно место = | карта = Обршани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Обршани''' — село во [[Општина Кривогаштани]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Обршани.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во западниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], а на југозападната страна на територијата на [[Општина Кривогаштани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=9 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=217}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 589 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Кривогаштани]] е оддалечено 7 километри. Претставува природен крстопат кон [[Прилеп]]-[[Крушево]]-[[Демир Хисар]]. Низ селото поминува [[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]], кој ја поврзува [[Пелагонија]] со [[Железник]]. Селото е големо низинско село помеѓу селата [[Пашино Рувци]], [[Бела Црква]] и [[Боротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари длабоки 3 до 6 метри. Нема извори во околината.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Чатојца, Камење, Ливадски Пат, Средни Пат, Друм, Боротински Пат и Камберица.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на четири маала: Сугароско, Паскоско, Ѓореско и Баир Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Обршани е старо македонско село. Во него се наоѓаат родови, кои најверојатно се староседелски. Прв пишан помен за селото се среќава од 1337 година кога кралот [[Стефан Душан]] го прилoжил на [[Манастир Трескавец|манастирот Трескавец]].<ref name=":0" /> Селото се споменува и во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''Абршани'' и имало 35 семејства, 2 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн. 4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 74</ref> Околу 500 метри североисточно од селото се наоѓа месноста Црквиште, каде денес има ливади и нема остатоци од старини. Денес, таму се наоѓа [[Обршански манастир|Обршанскиот манастир]]. Покрај патот за соседното село Боротино во нивите и во ливадите биле ископувани стари гробови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 588 [[хектар]]и, додека на пасиштата и на шумите отпаѓаат мали површини.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> За време на турското ропство во селото постоеле [[Чифлиг|чифлици]] и тоа: Велиов, Бајрамоски, Аџи Здравев и Ицкоичин. Сопствениците на првите два живееле во [[Битола]], а другите во [[Прилеп]]. По ослободување од османлиската власт, жителите ја купиле чифчиската земја, а некои ја добиле и со аграрната реформа.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1005 |1953|1169 |1961|1229 |1971|1247 |1981|1138 |1991|863 |1994|825 |2002|793 |2021|672 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Обршани живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":5">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Обршани имало 448 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="D.M.Brancoff 1905">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Обршани се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 65 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Обршани е големо село, но со намалување на бројот на жителите. Така, во 1961 година селото броело 1.229 жители, главно македонско население, а во 1994 година бројот се намалил на 825 жители, од кои 823 биле [[Македонци]] и двајца жители [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Обршани живееле 793 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 672 жители, од кои 667 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|540|448|1.005|1.169|1.229|1.247|1.138|863|825|793|672}} === Родови === Обршани е старо македонско село, во него живеат родови кои не знаат дали се староседелски или доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1955 година родови во селото се: * '''Староседелци и доселеници со непознато потекло:''' ''Смургевци'' (13 к.), ''Истинџиовци'' (11 к.), ''Аџиовци'' (10 к.), ''Дамчевци'' (9 к.), ''Момировци'' (4 к.), ''Глушевци'' (4 к.), ''Станчевци'' (2 к.), ''Шестаковци'' (4 к.), ''Бардинковци'' (2 к.), ''Размовци'' (1 к.), ''Ѓоревци'' (9 к.) и ''Дрлевци'' (4 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Шарковци'' (13 к.), „доселени се некогаш од [[Шар Планина|Шар Планина”]] [[Полошка Котлина|Полог]]; ''Китановци'' (5 к.), доселени се од [[Кривогаштани]]; ''Мисковци'' (11 к.), доселени се од [[Воѓани]]; ''Рулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Рулја]] во [[Лерин]]ско; ''Козаровци'' (2 к.), доселени се од [[Воѓани]], таму им се род ''Банковци''; ''Киселовци'' (2 к.), доселени се во 1936 година од [[Кривогаштани]], таму имаат роднини; ''Пасковци'' (14 к.), доселени од селото [[Воѓани]], каде имаат роднини, во Воѓани се доселени од [[Растојца]] во [[Железник]]. а во Растојца од некое место кое е сега во [[Албанија]]. === Иселеништво === Се знае за следните постари иселени родови и семејства од ова село: ''Стојчевци'' (6 к.) иселени се во [[Оптичари]], ''Стомнаровци'' (2 к.), ''Лисковци'' (2 к.), ''Дрлевци'' (1 к.), ''Пасковци'' (1 к.), ''Кромидовци'' (1 к.) и ''Рувчевци'' (1 к.), иселени се во [[Пашино Рувци]], ''Плитаровци'' (2 к.), ''Глуши'' (1 к.) и ''Шарковци'' (1 к.), иселени се во [[Бучин]], ''Бишиновци'' (1 к.) и ''Естенџиовци'' (1 к.), иселени се во [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]], ''Обршанци'' (2 к.), иселени се во [[Поешево]], ''Ќајовци'' (2 к.), ''Обршанци'' (2 к.) и ''Размовци'' (1 к.), иселени се во [[Боротино]], ''Пасковци'' (3 к.), иселени се во [[Крушеани]], ''Колчаковци'' (4 к.), иселени се во [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]] и ''Прдлевци'' (2 к.), иселени се во [[Свето Тодори]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани|Основно училиште „Јонче Смугрески“]], централно деветгодишно основно училиште * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Домот на културата во Обршани.jpg|Дом на културата Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 2.jpg|Основното училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 6.jpg|Старото училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 5.jpg|Детско игралиште </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Обршани било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бела Црква, во која покрај селото Обршани, се наоѓале и селата Бела Црква, Бучин, Воѓани, Пашино Рувци, Пресил и Света. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Обршани, во која влегувале селата Боротино, Обршани и Пашино Рувци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1515 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 584 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 596 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=9 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|305}}</ref> * [[Селска Црква (Обршани)|Селска Црква]] — осамени наоди од римско време; и *[[Крај Патот (Обршани)|Крај Патот]] — некропола од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Обршани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, подигната во првата половина на XIX век; и * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — манастирска црква во месноста Црквиште. ;Манастири * [[Обршански манастир]] — нов манастир во близина на селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани 6.jpg|Манастирската црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Обршански манастир.jpg|Конакот во изградба Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Бела Црква 24.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Обршани * [[Нове Неданов]] (1868-1903) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Диме Јанкулев Смугрески]] (1871-1906) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Никола Китанов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Недан Николов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Диме Кузманов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Даме Кузманов Дамчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Атанас Неделков Ѓорески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Атанас Трајчев Козароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Саве Анев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Диме Крстев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> * [[Веле Јончев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Лазар Новев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Даме Костов Стомнароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Здравка Ангеловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Драган Ванчев Андревски]] (1950-) — генерал-мајор на [[АРМ]]. * Трајче Ѓорески (1915-1997) ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 217 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * [[Јонче Смугрески]] (1923 — 1945), во НОБ, кај Битола == Култура и спорт == Во селоти работи фудбалскиот клуб [[ФК Партизан (Обршани)|ФК „Партизан“]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Парк во Обршани.jpg|Парк во селото Податотека:Сретсело на Обршани.jpg|Сретселото Податотека:Куќа во Обршани.jpg|Стара куќа Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 4.jpg|Фудбалско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Obršani}} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Обршани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] 9d4pvb047byjfmco6r0kqaml9353fm6 5652333 5652331 2026-11-02T10:00:21Z Andrej.776 133149 /* Личности */ Додадено повеќе податоци за Трајче Ѓорески 5652333 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Обршани | слика = Поглед во Обршани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица низ селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 672 | година = 2002 | поштенски број = 7525 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 589 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=46 | слава = | мрежно место = | карта = Обршани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Обршани''' — село во [[Општина Кривогаштани]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Обршани.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во западниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], а на југозападната страна на територијата на [[Општина Кривогаштани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=9 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=217}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 589 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Кривогаштани]] е оддалечено 7 километри. Претставува природен крстопат кон [[Прилеп]]-[[Крушево]]-[[Демир Хисар]]. Низ селото поминува [[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]], кој ја поврзува [[Пелагонија]] со [[Железник]]. Селото е големо низинско село помеѓу селата [[Пашино Рувци]], [[Бела Црква]] и [[Боротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари длабоки 3 до 6 метри. Нема извори во околината.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Чатојца, Камење, Ливадски Пат, Средни Пат, Друм, Боротински Пат и Камберица.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на четири маала: Сугароско, Паскоско, Ѓореско и Баир Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Обршани е старо македонско село. Во него се наоѓаат родови, кои најверојатно се староседелски. Прв пишан помен за селото се среќава од 1337 година кога кралот [[Стефан Душан]] го прилoжил на [[Манастир Трескавец|манастирот Трескавец]].<ref name=":0" /> Селото се споменува и во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''Абршани'' и имало 35 семејства, 2 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн. 4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 74</ref> Околу 500 метри североисточно од селото се наоѓа месноста Црквиште, каде денес има ливади и нема остатоци од старини. Денес, таму се наоѓа [[Обршански манастир|Обршанскиот манастир]]. Покрај патот за соседното село Боротино во нивите и во ливадите биле ископувани стари гробови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 588 [[хектар]]и, додека на пасиштата и на шумите отпаѓаат мали површини.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> За време на турското ропство во селото постоеле [[Чифлиг|чифлици]] и тоа: Велиов, Бајрамоски, Аџи Здравев и Ицкоичин. Сопствениците на првите два живееле во [[Битола]], а другите во [[Прилеп]]. По ослободување од османлиската власт, жителите ја купиле чифчиската земја, а некои ја добиле и со аграрната реформа.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1005 |1953|1169 |1961|1229 |1971|1247 |1981|1138 |1991|863 |1994|825 |2002|793 |2021|672 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Обршани живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":5">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Обршани имало 448 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="D.M.Brancoff 1905">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Обршани се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 65 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Обршани е големо село, но со намалување на бројот на жителите. Така, во 1961 година селото броело 1.229 жители, главно македонско население, а во 1994 година бројот се намалил на 825 жители, од кои 823 биле [[Македонци]] и двајца жители [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Обршани живееле 793 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 672 жители, од кои 667 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|540|448|1.005|1.169|1.229|1.247|1.138|863|825|793|672}} === Родови === Обршани е старо македонско село, во него живеат родови кои не знаат дали се староседелски или доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1955 година родови во селото се: * '''Староседелци и доселеници со непознато потекло:''' ''Смургевци'' (13 к.), ''Истинџиовци'' (11 к.), ''Аџиовци'' (10 к.), ''Дамчевци'' (9 к.), ''Момировци'' (4 к.), ''Глушевци'' (4 к.), ''Станчевци'' (2 к.), ''Шестаковци'' (4 к.), ''Бардинковци'' (2 к.), ''Размовци'' (1 к.), ''Ѓоревци'' (9 к.) и ''Дрлевци'' (4 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Шарковци'' (13 к.), „доселени се некогаш од [[Шар Планина|Шар Планина”]] [[Полошка Котлина|Полог]]; ''Китановци'' (5 к.), доселени се од [[Кривогаштани]]; ''Мисковци'' (11 к.), доселени се од [[Воѓани]]; ''Рулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Рулја]] во [[Лерин]]ско; ''Козаровци'' (2 к.), доселени се од [[Воѓани]], таму им се род ''Банковци''; ''Киселовци'' (2 к.), доселени се во 1936 година од [[Кривогаштани]], таму имаат роднини; ''Пасковци'' (14 к.), доселени од селото [[Воѓани]], каде имаат роднини, во Воѓани се доселени од [[Растојца]] во [[Железник]]. а во Растојца од некое место кое е сега во [[Албанија]]. === Иселеништво === Се знае за следните постари иселени родови и семејства од ова село: ''Стојчевци'' (6 к.) иселени се во [[Оптичари]], ''Стомнаровци'' (2 к.), ''Лисковци'' (2 к.), ''Дрлевци'' (1 к.), ''Пасковци'' (1 к.), ''Кромидовци'' (1 к.) и ''Рувчевци'' (1 к.), иселени се во [[Пашино Рувци]], ''Плитаровци'' (2 к.), ''Глуши'' (1 к.) и ''Шарковци'' (1 к.), иселени се во [[Бучин]], ''Бишиновци'' (1 к.) и ''Естенџиовци'' (1 к.), иселени се во [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]], ''Обршанци'' (2 к.), иселени се во [[Поешево]], ''Ќајовци'' (2 к.), ''Обршанци'' (2 к.) и ''Размовци'' (1 к.), иселени се во [[Боротино]], ''Пасковци'' (3 к.), иселени се во [[Крушеани]], ''Колчаковци'' (4 к.), иселени се во [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]] и ''Прдлевци'' (2 к.), иселени се во [[Свето Тодори]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани|Основно училиште „Јонче Смугрески“]], централно деветгодишно основно училиште * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Домот на културата во Обршани.jpg|Дом на културата Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 2.jpg|Основното училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 6.jpg|Старото училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 5.jpg|Детско игралиште </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Обршани било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бела Црква, во која покрај селото Обршани, се наоѓале и селата Бела Црква, Бучин, Воѓани, Пашино Рувци, Пресил и Света. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Обршани, во која влегувале селата Боротино, Обршани и Пашино Рувци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1515 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 584 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 596 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=9 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|305}}</ref> * [[Селска Црква (Обршани)|Селска Црква]] — осамени наоди од римско време; и *[[Крај Патот (Обршани)|Крај Патот]] — некропола од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Обршани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, подигната во првата половина на XIX век; и * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — манастирска црква во месноста Црквиште. ;Манастири * [[Обршански манастир]] — нов манастир во близина на селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани 6.jpg|Манастирската црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Обршански манастир.jpg|Конакот во изградба Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Бела Црква 24.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Обршани * [[Нове Неданов]] (1868-1903) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Диме Јанкулев Смугрески]] (1871-1906) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Никола Китанов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Недан Николов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Диме Кузманов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Даме Кузманов Дамчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Атанас Неделков Ѓорески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Атанас Трајчев Козароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Саве Анев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Диме Крстев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> * [[Веле Јончев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Лазар Новев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Даме Костов Стомнароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Здравка Ангеловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Драган Ванчев Андревски]] (1950-) — генерал-мајор на [[АРМ]]. * Трајче Ѓорески (1915-1997) — македонски партизан, учесник во НОБ. ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 217 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * [[Јонче Смугрески]] (1923 — 1945), во НОБ, кај Битола == Култура и спорт == Во селоти работи фудбалскиот клуб [[ФК Партизан (Обршани)|ФК „Партизан“]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Парк во Обршани.jpg|Парк во селото Податотека:Сретсело на Обршани.jpg|Сретселото Податотека:Куќа во Обршани.jpg|Стара куќа Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 4.jpg|Фудбалско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Obršani}} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Обршани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] ck4huo2uwmjxskj6dy349enh2hhnkg0 5652334 5652333 2026-11-02T10:04:13Z Andrej.776 133149 /* Личности */ Додадено страница за Трајче Ѓорески 5652334 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Обршани | слика = Поглед во Обршани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица низ селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 672 | година = 2002 | поштенски број = 7525 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 589 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=46 | слава = | мрежно место = | карта = Обршани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Обршани''' — село во [[Општина Кривогаштани]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Обршани.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во западниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], а на југозападната страна на територијата на [[Општина Кривогаштани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=9 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=217}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 589 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Кривогаштани]] е оддалечено 7 километри. Претставува природен крстопат кон [[Прилеп]]-[[Крушево]]-[[Демир Хисар]]. Низ селото поминува [[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]], кој ја поврзува [[Пелагонија]] со [[Железник]]. Селото е големо низинско село помеѓу селата [[Пашино Рувци]], [[Бела Црква]] и [[Боротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари длабоки 3 до 6 метри. Нема извори во околината.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Чатојца, Камење, Ливадски Пат, Средни Пат, Друм, Боротински Пат и Камберица.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на четири маала: Сугароско, Паскоско, Ѓореско и Баир Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Обршани е старо македонско село. Во него се наоѓаат родови, кои најверојатно се староседелски. Прв пишан помен за селото се среќава од 1337 година кога кралот [[Стефан Душан]] го прилoжил на [[Манастир Трескавец|манастирот Трескавец]].<ref name=":0" /> Селото се споменува и во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''Абршани'' и имало 35 семејства, 2 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн. 4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 74</ref> Околу 500 метри североисточно од селото се наоѓа месноста Црквиште, каде денес има ливади и нема остатоци од старини. Денес, таму се наоѓа [[Обршански манастир|Обршанскиот манастир]]. Покрај патот за соседното село Боротино во нивите и во ливадите биле ископувани стари гробови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 588 [[хектар]]и, додека на пасиштата и на шумите отпаѓаат мали површини.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> За време на турското ропство во селото постоеле [[Чифлиг|чифлици]] и тоа: Велиов, Бајрамоски, Аџи Здравев и Ицкоичин. Сопствениците на првите два живееле во [[Битола]], а другите во [[Прилеп]]. По ослободување од османлиската власт, жителите ја купиле чифчиската земја, а некои ја добиле и со аграрната реформа.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1005 |1953|1169 |1961|1229 |1971|1247 |1981|1138 |1991|863 |1994|825 |2002|793 |2021|672 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Обршани живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":5">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Обршани имало 448 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="D.M.Brancoff 1905">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Обршани се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 65 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Обршани е големо село, но со намалување на бројот на жителите. Така, во 1961 година селото броело 1.229 жители, главно македонско население, а во 1994 година бројот се намалил на 825 жители, од кои 823 биле [[Македонци]] и двајца жители [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Обршани живееле 793 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 672 жители, од кои 667 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|540|448|1.005|1.169|1.229|1.247|1.138|863|825|793|672}} === Родови === Обршани е старо македонско село, во него живеат родови кои не знаат дали се староседелски или доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1955 година родови во селото се: * '''Староседелци и доселеници со непознато потекло:''' ''Смургевци'' (13 к.), ''Истинџиовци'' (11 к.), ''Аџиовци'' (10 к.), ''Дамчевци'' (9 к.), ''Момировци'' (4 к.), ''Глушевци'' (4 к.), ''Станчевци'' (2 к.), ''Шестаковци'' (4 к.), ''Бардинковци'' (2 к.), ''Размовци'' (1 к.), ''Ѓоревци'' (9 к.) и ''Дрлевци'' (4 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Шарковци'' (13 к.), „доселени се некогаш од [[Шар Планина|Шар Планина”]] [[Полошка Котлина|Полог]]; ''Китановци'' (5 к.), доселени се од [[Кривогаштани]]; ''Мисковци'' (11 к.), доселени се од [[Воѓани]]; ''Рулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Рулја]] во [[Лерин]]ско; ''Козаровци'' (2 к.), доселени се од [[Воѓани]], таму им се род ''Банковци''; ''Киселовци'' (2 к.), доселени се во 1936 година од [[Кривогаштани]], таму имаат роднини; ''Пасковци'' (14 к.), доселени од селото [[Воѓани]], каде имаат роднини, во Воѓани се доселени од [[Растојца]] во [[Железник]]. а во Растојца од некое место кое е сега во [[Албанија]]. === Иселеништво === Се знае за следните постари иселени родови и семејства од ова село: ''Стојчевци'' (6 к.) иселени се во [[Оптичари]], ''Стомнаровци'' (2 к.), ''Лисковци'' (2 к.), ''Дрлевци'' (1 к.), ''Пасковци'' (1 к.), ''Кромидовци'' (1 к.) и ''Рувчевци'' (1 к.), иселени се во [[Пашино Рувци]], ''Плитаровци'' (2 к.), ''Глуши'' (1 к.) и ''Шарковци'' (1 к.), иселени се во [[Бучин]], ''Бишиновци'' (1 к.) и ''Естенџиовци'' (1 к.), иселени се во [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]], ''Обршанци'' (2 к.), иселени се во [[Поешево]], ''Ќајовци'' (2 к.), ''Обршанци'' (2 к.) и ''Размовци'' (1 к.), иселени се во [[Боротино]], ''Пасковци'' (3 к.), иселени се во [[Крушеани]], ''Колчаковци'' (4 к.), иселени се во [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]] и ''Прдлевци'' (2 к.), иселени се во [[Свето Тодори]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани|Основно училиште „Јонче Смугрески“]], централно деветгодишно основно училиште * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Домот на културата во Обршани.jpg|Дом на културата Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 2.jpg|Основното училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 6.jpg|Старото училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 5.jpg|Детско игралиште </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Обршани било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бела Црква, во која покрај селото Обршани, се наоѓале и селата Бела Црква, Бучин, Воѓани, Пашино Рувци, Пресил и Света. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Обршани, во која влегувале селата Боротино, Обршани и Пашино Рувци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1515 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 584 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 596 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=9 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|305}}</ref> * [[Селска Црква (Обршани)|Селска Црква]] — осамени наоди од римско време; и *[[Крај Патот (Обршани)|Крај Патот]] — некропола од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Обршани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, подигната во првата половина на XIX век; и * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — манастирска црква во месноста Црквиште. ;Манастири * [[Обршански манастир]] — нов манастир во близина на селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани 6.jpg|Манастирската црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Обршански манастир.jpg|Конакот во изградба Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Бела Црква 24.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Обршани * [[Нове Неданов]] (1868-1903) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Диме Јанкулев Смугрески]] (1871-1906) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Никола Китанов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Недан Николов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Диме Кузманов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Даме Кузманов Дамчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Атанас Неделков Ѓорески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Атанас Трајчев Козароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Саве Анев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Диме Крстев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> * [[Веле Јончев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Лазар Новев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Даме Костов Стомнароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Здравка Ангеловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Драган Ванчев Андревски]] (1950-) — генерал-мајор на [[АРМ]]. * [[Трајче Ѓорески]] (1915-1997) — македонски партизан, учесник во НОБ. ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 217 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * [[Јонче Смугрески]] (1923 — 1945), во НОБ, кај Битола == Култура и спорт == Во селоти работи фудбалскиот клуб [[ФК Партизан (Обршани)|ФК „Партизан“]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Парк во Обршани.jpg|Парк во селото Податотека:Сретсело на Обршани.jpg|Сретселото Податотека:Куќа во Обршани.jpg|Стара куќа Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 4.jpg|Фудбалско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Obršani}} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Обршани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] br4jx13rv1o1ok2tkh15oi0cx5t6fzc 5652370 5652334 2026-11-02T10:55:24Z Andrej.776 133149 /* Личности */ Сменето во НОВ 5652370 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Обршани | слика = Поглед во Обршани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица низ селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 672 | година = 2002 | поштенски број = 7525 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 589 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=46 | слава = | мрежно место = | карта = Обршани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Обршани''' — село во [[Општина Кривогаштани]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Обршани.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во западниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], а на југозападната страна на територијата на [[Општина Кривогаштани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=9 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=217}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 589 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Кривогаштани]] е оддалечено 7 километри. Претставува природен крстопат кон [[Прилеп]]-[[Крушево]]-[[Демир Хисар]]. Низ селото поминува [[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]], кој ја поврзува [[Пелагонија]] со [[Железник]]. Селото е големо низинско село помеѓу селата [[Пашино Рувци]], [[Бела Црква]] и [[Боротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари длабоки 3 до 6 метри. Нема извори во околината.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Чатојца, Камење, Ливадски Пат, Средни Пат, Друм, Боротински Пат и Камберица.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на четири маала: Сугароско, Паскоско, Ѓореско и Баир Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Обршани е старо македонско село. Во него се наоѓаат родови, кои најверојатно се староседелски. Прв пишан помен за селото се среќава од 1337 година кога кралот [[Стефан Душан]] го прилoжил на [[Манастир Трескавец|манастирот Трескавец]].<ref name=":0" /> Селото се споменува и во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''Абршани'' и имало 35 семејства, 2 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн. 4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 74</ref> Околу 500 метри североисточно од селото се наоѓа месноста Црквиште, каде денес има ливади и нема остатоци од старини. Денес, таму се наоѓа [[Обршански манастир|Обршанскиот манастир]]. Покрај патот за соседното село Боротино во нивите и во ливадите биле ископувани стари гробови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 588 [[хектар]]и, додека на пасиштата и на шумите отпаѓаат мали површини.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> За време на турското ропство во селото постоеле [[Чифлиг|чифлици]] и тоа: Велиов, Бајрамоски, Аџи Здравев и Ицкоичин. Сопствениците на првите два живееле во [[Битола]], а другите во [[Прилеп]]. По ослободување од османлиската власт, жителите ја купиле чифчиската земја, а некои ја добиле и со аграрната реформа.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1005 |1953|1169 |1961|1229 |1971|1247 |1981|1138 |1991|863 |1994|825 |2002|793 |2021|672 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Обршани живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":5">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Обршани имало 448 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="D.M.Brancoff 1905">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Обршани се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 65 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Обршани е големо село, но со намалување на бројот на жителите. Така, во 1961 година селото броело 1.229 жители, главно македонско население, а во 1994 година бројот се намалил на 825 жители, од кои 823 биле [[Македонци]] и двајца жители [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Обршани живееле 793 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 672 жители, од кои 667 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|540|448|1.005|1.169|1.229|1.247|1.138|863|825|793|672}} === Родови === Обршани е старо македонско село, во него живеат родови кои не знаат дали се староседелски или доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1955 година родови во селото се: * '''Староседелци и доселеници со непознато потекло:''' ''Смургевци'' (13 к.), ''Истинџиовци'' (11 к.), ''Аџиовци'' (10 к.), ''Дамчевци'' (9 к.), ''Момировци'' (4 к.), ''Глушевци'' (4 к.), ''Станчевци'' (2 к.), ''Шестаковци'' (4 к.), ''Бардинковци'' (2 к.), ''Размовци'' (1 к.), ''Ѓоревци'' (9 к.) и ''Дрлевци'' (4 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Шарковци'' (13 к.), „доселени се некогаш од [[Шар Планина|Шар Планина”]] [[Полошка Котлина|Полог]]; ''Китановци'' (5 к.), доселени се од [[Кривогаштани]]; ''Мисковци'' (11 к.), доселени се од [[Воѓани]]; ''Рулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Рулја]] во [[Лерин]]ско; ''Козаровци'' (2 к.), доселени се од [[Воѓани]], таму им се род ''Банковци''; ''Киселовци'' (2 к.), доселени се во 1936 година од [[Кривогаштани]], таму имаат роднини; ''Пасковци'' (14 к.), доселени од селото [[Воѓани]], каде имаат роднини, во Воѓани се доселени од [[Растојца]] во [[Железник]]. а во Растојца од некое место кое е сега во [[Албанија]]. === Иселеништво === Се знае за следните постари иселени родови и семејства од ова село: ''Стојчевци'' (6 к.) иселени се во [[Оптичари]], ''Стомнаровци'' (2 к.), ''Лисковци'' (2 к.), ''Дрлевци'' (1 к.), ''Пасковци'' (1 к.), ''Кромидовци'' (1 к.) и ''Рувчевци'' (1 к.), иселени се во [[Пашино Рувци]], ''Плитаровци'' (2 к.), ''Глуши'' (1 к.) и ''Шарковци'' (1 к.), иселени се во [[Бучин]], ''Бишиновци'' (1 к.) и ''Естенџиовци'' (1 к.), иселени се во [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]], ''Обршанци'' (2 к.), иселени се во [[Поешево]], ''Ќајовци'' (2 к.), ''Обршанци'' (2 к.) и ''Размовци'' (1 к.), иселени се во [[Боротино]], ''Пасковци'' (3 к.), иселени се во [[Крушеани]], ''Колчаковци'' (4 к.), иселени се во [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]] и ''Прдлевци'' (2 к.), иселени се во [[Свето Тодори]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани|Основно училиште „Јонче Смугрески“]], централно деветгодишно основно училиште * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Домот на културата во Обршани.jpg|Дом на културата Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 2.jpg|Основното училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 6.jpg|Старото училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 5.jpg|Детско игралиште </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Обршани било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бела Црква, во која покрај селото Обршани, се наоѓале и селата Бела Црква, Бучин, Воѓани, Пашино Рувци, Пресил и Света. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Обршани, во која влегувале селата Боротино, Обршани и Пашино Рувци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1515 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 584 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 596 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=9 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|305}}</ref> * [[Селска Црква (Обршани)|Селска Црква]] — осамени наоди од римско време; и *[[Крај Патот (Обршани)|Крај Патот]] — некропола од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Обршани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, подигната во првата половина на XIX век; и * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — манастирска црква во месноста Црквиште. ;Манастири * [[Обршански манастир]] — нов манастир во близина на селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани 6.jpg|Манастирската црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Обршански манастир.jpg|Конакот во изградба Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Бела Црква 24.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Обршани * [[Нове Неданов]] (1868-1903) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Диме Јанкулев Смугрески]] (1871-1906) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Никола Китанов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Недан Николов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Диме Кузманов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Даме Кузманов Дамчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Атанас Неделков Ѓорески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Атанас Трајчев Козароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Саве Анев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Диме Крстев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> * [[Веле Јончев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Лазар Новев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Даме Костов Стомнароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Здравка Ангеловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Драган Ванчев Андревски]] (1950-) — генерал-мајор на [[АРМ]]. * [[Трајче Ѓорески]] (1915-1997) — македонски партизан, учесник во НОВ. ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 217 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * [[Јонче Смугрески]] (1923 — 1945), во НОБ, кај Битола == Култура и спорт == Во селоти работи фудбалскиот клуб [[ФК Партизан (Обршани)|ФК „Партизан“]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Парк во Обршани.jpg|Парк во селото Податотека:Сретсело на Обршани.jpg|Сретселото Податотека:Куќа во Обршани.jpg|Стара куќа Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 4.jpg|Фудбалско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Obršani}} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Обршани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] df696lipjjhz83b840ggniywjc5mryu 5652380 5652370 2026-11-02T11:09:07Z Andrej.776 133149 /* Личности */ НОВ е Народноослободителната војска на Македонија и тоа се поврзува 5652380 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Обршани | слика = Поглед во Обршани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица низ селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 672 | година = 2002 | поштенски број = 7525 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 589 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=46 | слава = | мрежно место = | карта = Обршани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Обршани''' — село во [[Општина Кривогаштани]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Обршани.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во западниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], а на југозападната страна на територијата на [[Општина Кривогаштани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=9 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=217}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 589 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Кривогаштани]] е оддалечено 7 километри. Претставува природен крстопат кон [[Прилеп]]-[[Крушево]]-[[Демир Хисар]]. Низ селото поминува [[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]], кој ја поврзува [[Пелагонија]] со [[Железник]]. Селото е големо низинско село помеѓу селата [[Пашино Рувци]], [[Бела Црква]] и [[Боротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари длабоки 3 до 6 метри. Нема извори во околината.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Чатојца, Камење, Ливадски Пат, Средни Пат, Друм, Боротински Пат и Камберица.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на четири маала: Сугароско, Паскоско, Ѓореско и Баир Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Обршани е старо македонско село. Во него се наоѓаат родови, кои најверојатно се староседелски. Прв пишан помен за селото се среќава од 1337 година кога кралот [[Стефан Душан]] го прилoжил на [[Манастир Трескавец|манастирот Трескавец]].<ref name=":0" /> Селото се споменува и во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''Абршани'' и имало 35 семејства, 2 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн. 4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 74</ref> Околу 500 метри североисточно од селото се наоѓа месноста Црквиште, каде денес има ливади и нема остатоци од старини. Денес, таму се наоѓа [[Обршански манастир|Обршанскиот манастир]]. Покрај патот за соседното село Боротино во нивите и во ливадите биле ископувани стари гробови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 588 [[хектар]]и, додека на пасиштата и на шумите отпаѓаат мали површини.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> За време на турското ропство во селото постоеле [[Чифлиг|чифлици]] и тоа: Велиов, Бајрамоски, Аџи Здравев и Ицкоичин. Сопствениците на првите два живееле во [[Битола]], а другите во [[Прилеп]]. По ослободување од османлиската власт, жителите ја купиле чифчиската земја, а некои ја добиле и со аграрната реформа.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1005 |1953|1169 |1961|1229 |1971|1247 |1981|1138 |1991|863 |1994|825 |2002|793 |2021|672 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Обршани живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":5">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Обршани имало 448 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="D.M.Brancoff 1905">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Обршани се води како чисто македонско село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 65 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Обршани е големо село, но со намалување на бројот на жителите. Така, во 1961 година селото броело 1.229 жители, главно македонско население, а во 1994 година бројот се намалил на 825 жители, од кои 823 биле [[Македонци]] и двајца жители [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Обршани живееле 793 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 672 жители, од кои 667 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|540|448|1.005|1.169|1.229|1.247|1.138|863|825|793|672}} === Родови === Обршани е старо македонско село, во него живеат родови кои не знаат дали се староседелски или доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1955 година родови во селото се: * '''Староседелци и доселеници со непознато потекло:''' ''Смургевци'' (13 к.), ''Истинџиовци'' (11 к.), ''Аџиовци'' (10 к.), ''Дамчевци'' (9 к.), ''Момировци'' (4 к.), ''Глушевци'' (4 к.), ''Станчевци'' (2 к.), ''Шестаковци'' (4 к.), ''Бардинковци'' (2 к.), ''Размовци'' (1 к.), ''Ѓоревци'' (9 к.) и ''Дрлевци'' (4 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Шарковци'' (13 к.), „доселени се некогаш од [[Шар Планина|Шар Планина”]] [[Полошка Котлина|Полог]]; ''Китановци'' (5 к.), доселени се од [[Кривогаштани]]; ''Мисковци'' (11 к.), доселени се од [[Воѓани]]; ''Рулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Рулја]] во [[Лерин]]ско; ''Козаровци'' (2 к.), доселени се од [[Воѓани]], таму им се род ''Банковци''; ''Киселовци'' (2 к.), доселени се во 1936 година од [[Кривогаштани]], таму имаат роднини; ''Пасковци'' (14 к.), доселени од селото [[Воѓани]], каде имаат роднини, во Воѓани се доселени од [[Растојца]] во [[Железник]]. а во Растојца од некое место кое е сега во [[Албанија]]. === Иселеништво === Се знае за следните постари иселени родови и семејства од ова село: ''Стојчевци'' (6 к.) иселени се во [[Оптичари]], ''Стомнаровци'' (2 к.), ''Лисковци'' (2 к.), ''Дрлевци'' (1 к.), ''Пасковци'' (1 к.), ''Кромидовци'' (1 к.) и ''Рувчевци'' (1 к.), иселени се во [[Пашино Рувци]], ''Плитаровци'' (2 к.), ''Глуши'' (1 к.) и ''Шарковци'' (1 к.), иселени се во [[Бучин]], ''Бишиновци'' (1 к.) и ''Естенџиовци'' (1 к.), иселени се во [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]], ''Обршанци'' (2 к.), иселени се во [[Поешево]], ''Ќајовци'' (2 к.), ''Обршанци'' (2 к.) и ''Размовци'' (1 к.), иселени се во [[Боротино]], ''Пасковци'' (3 к.), иселени се во [[Крушеани]], ''Колчаковци'' (4 к.), иселени се во [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]] и ''Прдлевци'' (2 к.), иселени се во [[Свето Тодори]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани|Основно училиште „Јонче Смугрески“]], централно деветгодишно основно училиште * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Домот на културата во Обршани.jpg|Дом на културата Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 2.jpg|Основното училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 6.jpg|Старото училиште Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 5.jpg|Детско игралиште </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Обршани било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бела Црква, во која покрај селото Обршани, се наоѓале и селата Бела Црква, Бучин, Воѓани, Пашино Рувци, Пресил и Света. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Обршани, во која влегувале селата Боротино, Обршани и Пашино Рувци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1515 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 584 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 596 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=9 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|305}}</ref> * [[Селска Црква (Обршани)|Селска Црква]] — осамени наоди од римско време; и *[[Крај Патот (Обршани)|Крај Патот]] — некропола од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Обршани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, подигната во првата половина на XIX век; и * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — манастирска црква во месноста Црквиште. ;Манастири * [[Обршански манастир]] — нов манастир во близина на селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обршани 6.jpg|Манастирската црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Обршански манастир.jpg|Конакот во изградба Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Бела Црква 24.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Обршани * [[Нове Неданов]] (1868-1903) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Диме Јанкулев Смугрески]] (1871-1906) — македонски револуционер од [[ВМРО]]. * [[Никола Китанов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Недан Николов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Диме Кузманов Георгиоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Даме Кузманов Дамчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Атанас Неделков Ѓорески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Атанас Трајчев Козароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Саве Анев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Диме Крстев Паскоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> * [[Веле Јончев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Лазар Новев Смугрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Даме Костов Стомнароски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Здравка Ангеловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Драган Ванчев Андревски]] (1950-) — генерал-мајор на [[АРМ]]. * [[Трајче Ѓорески]] (1915-1997) — македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 217 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * [[Јонче Смугрески]] (1923 — 1945), во НОБ, кај Битола == Култура и спорт == Во селоти работи фудбалскиот клуб [[ФК Партизан (Обршани)|ФК „Партизан“]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Парк во Обршани.jpg|Парк во селото Податотека:Сретсело на Обршани.jpg|Сретселото Податотека:Куќа во Обршани.jpg|Стара куќа Податотека:ОУ „Јонче Смугрески“ - Обршани 4.jpg|Фудбалско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Obršani}} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Обршани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] rko6qmz1h9y7qvlnbrvp7ligo10989n 0 12332 5652094 5649234 2026-11-01T15:09:28Z Gurther 105215 5652094 wikitext text/x-wiki {{Infobox WS |type=[[Азбука]] |name=Глаголица<br>{{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}<br>ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ |time=[[862]]/[[863]] до [[Среден век|средниот век]] |languages=[[Старословенски јазик|старословенски]] |creator=[[Свети Кирил и Методиј]] |sample=Glagolithic tablet.jpg |caption=<small>[[Башчанска плоча|Башчанската плоча]]</small> |iso15924=Glag }} {{Историја на азбуката}} {{Македонски јазик}} '''Глаголското писмо''' или '''глаголица''' ([[Старословенски јазик|старословенски]]: {{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}, ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ) — најстарата позната [[Словенски јазици|словенска]] [[азбука]]. Била создадена од [[Константин Филозоф|Св. Кирил]] (827 — 869) и [[Св. Методиј]] (826 — 885) во [[855]] или околу [[862]]/[[863]] за преведување на [[Библија]]та и други книги на [[Словенски јазици|словенски јазик]]. Името доаѓа од [[старословенски јазик|старословенскиот збор]] {{Script|Cyrs|глаголи}}, што значи „зборува“, „кажува“, „говори“, „вели“, „изрекува“. На старословенски се користи зборот „Кириловица“ за оваа азбука. ==Букви== Глаголицата има 38 букви, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири букви водат потекло од графеми во [[среден век|средновековното]] курзивно [[Грчка азбука|грчко писмо (мали букви)]], но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ''ша'', ''шта'' и ''ци'' доаѓаат од [[хебрејско писмо|хебрејското писмо]] (буквите [[шин]] и [[цади]]) — [[фонема|фонемите]] кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во повеќето [[словенски јазици]]. Другите букви се со непознато потекло. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на [[Хазари]] во [[Херсон]]. Хрватската глаголица има долга и интересна историја, подолга од 1000 години. [[Хрвати]]те биле единствениот народ во [[Европа]] кому [[папа]]та му има дозволено да се користи со сопствениот јазик и писмо во црквата. Друга теорија (видете [[Црноризец Храбар]]) вели дека глаголицата се заснова на старословенски [[Рунско писмо|руни]] (''цртки и рецки''), кои се користеле само за свети текстови во [[Словенска религија|словенската религија]]. == Историја == Глаголицата е првото словенско писмо составено од [[Св. Кирил|Св. Константин — Кирил Филозоф]] пред заминувањето на познатата [[Моравска мисија]] во 863 година.<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската Глаголица|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=3–7}}</ref> Писмото е составено врз основа на гласовниот систем на [[Македонски дијалекти|македонскиот дијалектен]] говор од [[Солунско|Солунскиот крај]], врз чијашто основа Светите Кирил и Методиј формирале општословенски книжевен јазик.<ref name="Македонската глаголица" /> [[Ростислав (кнез)|Ростислав]], кнезот на [[Велика Моравија]], сакал да го ослободи [[словени|словенскиот]] народ во неговото царство од зависноста од источните [[франки]]ски свештеници и затоа, во [[862]] побарал од [[Византиски императори|византискиот цар]] да му прати дваjца мисионери, [[Свети Кирил и Методиј]], во Велика Моравија. Кирил создал нова азбука: глаголица. Азбуката била користена во Велика Моравија помеѓу [[863]] (кога Кирил и Методиј пристигнале таму) и [[885]] за владини и црковни документи и во Великоморавското училиште основано од Кирил, каде се образувале следбениците на солунските браќа (како и самиот Методиј). [[Податотека:ZographensisColour.jpg|мини|лево|[[Зографско евангелие]] (крај на X/почеток на XI век)]] Во [[886]], источнофранкискиот епископ на [[Нитра]] по име [[Вихинг]] го забранил писмото и затворил 200 следбеници на Методиј (главно ученици од првобитното училиште). Потоа тие се распрснале или, според некои извори, биле продадени како робови. Меѓутоа тројца од нив, стигнале до Бугарија и од нив било побарано од страна на царот [[Борис I]] да ги образуваат свештениците на словенски јазик. По прифаќањето на христијанството во [[Бугарија]] во [[864]], верските [[церемонии]] биле изведувани на [[Грчки јазик|грчки]] од свештеници пратени од [[Византија]]. Заради сѐ поголемото византиско влијание и ослабувањето на државата, Борис гледал на новото писмо и и јазик во црквата како важен чекор за зачувување на независноста на Бугарија. Како резултат на преземените мерки, две академии биле отворени во [[Охридска книжевна школа|Охрид]] и [[Преславска книжевна школа|Преслав]]. Оттаму, учениците патувале по разни места и ја ширеле азбуката. Некои отишле во [[Хрватска]], откаде ја започнале хрватската варијанта која се користела многу долго време. Во [[1248]], папата [[Инокентиј IV]] им дал на хрватите уникатна привилегија да се користат со тој јазик и писмо во црквата. Некои од студентите на Охридската школа отишле во [[Бохемија]] каде таа азбука се користела во 10 и 11 век, заедно со други писма. Глаголицата исто така се користела и во Русија, меѓутоа прилично ретко. Мора да се потенцира дека кирилицата не е создадена од учениците на Кирил и Методиј. Причините за тоа се многу едноставни-тие од почит кон своите учители ја задржале глаголицата во Охридската школа и ја продолжиле нивната дејност. Кирилицата води делумно потекло од грчкото писмо, со (најмалку 10) уникатни словенски букви кои доаѓаат од глаголицата. Таа речиси целосно ја истиснала глаголицата за време на [[Среден век|средниот век]]. Денес глаголицата се користи само кај [[Црковнословенски јазик|црковнословенските]] и понекогаш во литургиските книги на мајчин јазик во католичката [[Крижевска епархија]] во Хрватска. Името „глаголица“ на [[Чешки јазик|чешки]] е ''hlaholice'', на [[Словачки јазик|словачки]] ''hlaholika'', на [[Полски јазик|полски]] ''głagolica'', на [[Руски јазик|руски]], [[Македонски јазик|македонски]] и [[Бугарски јазик|бугарски]] ''глаголица'', на [[Хрватски јазик|хрватски]] ''glagoljica'', на [[Украински јазик|украински]] ''глаголиця'', на [[Белоруски јазик|белоруски]] ''глаголіца'', на [[Словенечки јазик|словенечки]] ''glagolica'', на [[Српски јазик|српски]] ''глагољица/glagoljica'' итн. == Особености == [[File:Macedonia on Glagolitic.svg|right|170п|мини|Зборот „Македонија“ на глаголица и старословенски, заоблена форма.]] Азбуката има две варијанти: заоблена и аглеста. Кај заоблената варијанта доминираат кругови и криви линии, додека во аглестата прави агли и трапезоиди. Видете го [http://kodeks.uni-bamberg.de/AKSL/Schrift/GlagolVergleichAlphabet.htm приказот] на двете варијанти или на следната врска за [http://www.tug.org/TUGboat/Articles/tb17-1/tb50zubr.pdf подетално]. Кај аглестата варијанта се користат [[лигатура (типографија)|лигатури]] многу пообилно отколку кај кирилицата и латиницата. {{clear}} {| class="wikitable" |- ! Уникод ! Заоблена ! Аглеста ! Кирилица ! Изговор ! Назив ! Значење ! Потекло |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰰ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic az.svg|25px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Azu.svg|33px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[А (кирилица)|А]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɑ/}} | Аз | јас | [[Феникиска азбука|Феникиската буква]] [[алеф]] {{Script|Phnx|𐤀}} или [[крст]]<ref name="Schenker">{{Cite book|last=Schenker|first=Alexander M.|title=The dawn of Slavic: an introduction to Slavic philology|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1995|pages=168–172|chapter=Early Writing|isbn=978-0-300-05846-8}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰱ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic buky.svg|25px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Buky.svg|33px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[Б]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/b/}} | Буки | букви | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од хебрејската буква [[Бет (буква)|бет]] {{Script|Hebr|בּ}}<ref>{{Cite journal|last=ILIEVSKI|first=PETAR HR.|date=2002|title=GLAGOLICA: An Iconic Script for Visual Evangelic Preaching|url=https://www.jstor.org/stable/23065457|journal=Illinois Classical Studies|volume=27/28|pages=153–164|jstor=23065457|issn=0363-1923}}</ref> или [[Арамејска азбука|арамејската]] bīt {{Script|Armi|ܒ}}<ref>{{Cite journal|last=Jung|first=Hakyung|title=On the Origin of the Glagolitic Alphabet|url=https://www.academia.edu/24232159|journal=Scripta |volume=5 |pages=105–130|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰲ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic vedi.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Vede.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[В (кирилица)|В]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʋ/}} | Веди | знам | Можно од латинската буква [[V]]<ref name="Schenker" /> или превртена буква добро {{Script|Glag|Ⰴ}}<ref>{{Cite journal|last=Uspenskij|first=Boris|date=2013|title=Glagolitic Script as a Manifestation of Sacred Knowledge|url=https://search.proquest.com/docview/1550519312|language=en|pages=7–27,358|id={{ProQuest|1550519312}}}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰳ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic glagoli.svg|23px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Glagoli.svg|33px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[Г]], [[Ґ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɡ/}} | Глаголи | говори | Можно од грчката буква [[гама]] <math>\gamma</math><ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰴ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[Д]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d/}} | Добро | добро | Грчката буква [[Делта (буква)|делта]] {{Script|Grek|Δ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰵ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic jest.svg|23px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yestu.svg|33px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[Є]], [[Е (кирилица)|Е]], [[Э]], [[Ё (кирилица)|Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ/}} | Ест | е | Можно од самаритската буква [[Хе (буква)|хе]] {{Script|Samr|ࠄ}} или грчката [[сампи]] {{Script|Grek|ϡ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰶ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[Ж]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʒ/}} | Живете | живејте | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од [[Коптска азбука|коптската буква џанџа]] {{Script|Copt|ϫ}} или [[астролошки симболи|астролошкиот симбол]] за [[Риби (хороскопски знак)|риби]] {{Emoji presentation|♓️|text}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰷ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡z/}} | Ѕело | многу | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од ерменската буква за {{script|Armn|Ձ}}<ref>{{Cite web|title=Wiener slawistischer Almanach|url=https://periodika.digitale-sammlungen.de/wsa/Blatt_bsb00000477,00291.html|access-date=2020-08-26|website=periodika.digitale-sammlungen.de}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰸ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[З]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/z/}} | Землја | земја | Можно е варијанта на грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰹ,&nbsp;Ⰺ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic Iota.svg|29px|I]], [[File:Glagolitic izhe.svg|29px|Izhe]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Izhe.svg|33px|Izhe]] | style="text-align:center;" | [[І (кирилица)|Ι]], [[Ї (кирилица)|Ї]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | Иже | којшто |Можно од грчката буква [[ипсилон]] {{Script|Grek|Y}}<ref name="Kuznetsov 2012 7–14">{{Cite journal|last=Kuznetsov|first=Anatoly Mikhailovich|date=2012|title="Бывают странные сближенья…": греческий юпсилон и глаголица|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=461622|journal=Slavistica Vilnensis|language=ru|volume=57|pages=7–14|issn=2351-6895}}</ref> или [[јота (буква)|јота]] со диереза {{Script|Grek|ϊ}}<ref name="Schenker" /> |- |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰻ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic i.svg|25px|I]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square I.svg|33px|I]] | style="text-align:center;" |[[И]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | И | и | Можно од симболот за [[ихтис|риба]]<ref name="Kuznetsov 2012 7–14"/> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰼ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic djerv.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Djervi.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[Ѓерв|Ꙉ]], [[Ћ]], [[Ђ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡ʑ/}} | Ѓерв | дрво | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰽ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[К (кирилица)|К]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/k/}} | Како | како | Хебрејската буква [[Коф (буква)|коф]] {{Script|Hebr|ק}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰾ}} | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | [[File:Glagolitic Ljudьje.svg|x31px|Ljudie]] , [[File:Glagolitic ljudi.svg|x28px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ljudije.svg|33px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[Л]], [[Љ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/l/}}, {{IPA|/ʎ/}} | Људие | луѓе | Можно од грчката буква [[ламбда]] {{Script|Grek|λ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰿ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic mislete.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Myslite.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[М (кирилица)|М]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/m/}} | Мислите | мислите | Грчката буква [[Му (буква)|му]] {{Script|Grek|μ}}.<ref name="Schenker" /> Кај аглестата варијанта била заменета со слична на латинична/кирилична форма, делумно поради нејзината комплексност<ref>{{cite journal |last=Čunčić |first=Marica |date=1999 |title=Duktus tipaua glagoljskoga pisma |trans-title=Ductus of the types of Glagolitic script |url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=244114 |language=hr |journal=Filologija |issue=32 |pages=33 |publisher= Staroslavenski institut |publication-place=Zagreb}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱀ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Našь.svg|x29px|Našь]] ,[[File:Glagolitic nash.svg|x28px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Nashi.svg|33px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[Н]], [[Њ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/n/}}, {{IPA|/ɲ/}} | Наш | наш | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱁ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic on.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Onu.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[О]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | Он | тој/оној | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱂ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic pokoi.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Pokoji.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[П]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/p/}} | Покои | покој/спокој/спокојство/мир | Можно од постарата варијанта на грчката буква [[Пи (буква)|пи]] {{GrGl|Pi archaic}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱃ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic rtsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ritsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[Р (кирилица)|Р]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/r/}} | Р'ци | Речи!/ Кажи! | Можно од грчката буква [[Ро (буква)|ро]] {{Script|Grek|ρ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱄ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[С (кирилица)|С]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/s/}} | Слово | збор/слово | |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱅ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tverdo.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tvrido.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[Т (кирилица)|Т]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t/}} | Тврдо | тврдо/цврсто | Можно од грчката буква [[тау]] {{Script|Grek|τ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱆ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic uk.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Uku.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[У]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/u/}} | Ук | ук/учен/просветен | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''ижица'' {{script|Glag|Ⱛ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱇ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Fritu.svg|39px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Fritu.svg|32px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[Ф]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/f/}} | Фрт | | Варијанта на грчката буква [[Фи (буква)|фи]] {{Script|Grek|φ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱈ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kher.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Heru.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[Х (кирилица)|Х]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/x/}} | Хер | | Непознато, слична на ''глаголи'' {{script|Glag|Ⰳ}} и латинската буква [[h]]<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱉ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ot.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Otu.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[Ѡ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | От | од | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и превртено ''он''<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱋ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[Щ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/tʲ/}}, {{IPA|/ʃ͡t/}} | Шта | | Лигатура на ''ша'' {{Script|Glag|Ⱎ}} над ''тврдо'' {{Script|Glag|Ⱅ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱌ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[Ц (кирилица)|Ц]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡s/}} | Ци | | Хебрејската буква [[цаде]] на крајот од зборот{{Script|Hebr|ץ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱍ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic cherv.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Chrivi.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[Ч]], [[Џ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡ʃ/}} | Чрв | црв | Непознато, слична на ''шта'' {{Script|Glag|Ⱋ}};<ref name="Schenker" /> можно од хебејската буква [[цаде]] која не е на крајот од зборот {{Script|Hebr|צ}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱎ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[Ш]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʃ/}} | Ша | тишина | Хебрејската буква [[Шин (буква)|шин]] {{Script|Hebr|ש}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱏ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yer.svg|33px|Jeru]], [[File:Glagolitic Jerъ.svg|x33px|Jerъ]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeru.svg|33px|Jeru]] | style="text-align:center;" | [[Ъ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɯ/}} | Ер (голем) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|ⰟⰊ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yeri.svg|40px|Jery]] | | style="text-align:center;" | [[Ы]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɨ/}} | Ери | | Лигатура; [[диграф]] на ''ер'' ({{Script|Glag|Ⱏ}}) или ''ери'' ({{Script|Glag|Ⱐ}}), со ''иже'' ({{Script|Glag|Ⰹ, Ⰺ}}) или ''и'' (Ⰻ).<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱐ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yerj.svg|39px|Jeri]], [[File:Glagolitic Jerь.svg|x33px|Jerь]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeri.svg|39px|Jeri]] | style="text-align:center;" | [[Ь]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ə/}} | Ер (мал) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱑ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yat.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yati.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[Ѣ]], [[Я]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/æ/}}, {{IPA|/jɑ/}} | Јат | | Можно од епиграфската форма на грчката буква [[алфа]] {{Script|Grek|Α}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱖ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Yo.svg|40px]] | | style="text-align:center;" | [[Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jo/}} | | | Непознато:<ref name="Schenker" /> хипотетичка буква'','' не е сигурно дали постоела како посебна |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱓ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yu.svg|30px|Jou]] | | style="text-align:center;" | [[Ю]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ju/}} | Ју | | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱔ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ens.svg|30px|Ensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѧ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ̃/}} | [Мала носовка] | | Грчката буква [[епсилон]] {{Script|Grek|ε}}, која исто така се користи за означување на назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱗ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yens.svg|35px|Jensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѩ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɛ̃/}} | [Мала јотирана носовка] | | Лигатура на ''ест'' {{script|Glag|Ⰵ}} и ''мала носовка'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱘ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ons.svg|35px|Onsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѫ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ̃/}} | [Голема носовка] | | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''мала носовка'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱙ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yons.svg|35px|Jonsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѭ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɔ̃/}} | [Голема јотирана носовка] | | Лигатура на непозната буква и ''мала носовка'' {{Script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱚ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic fita.svg|30px|Thita]] | | style="text-align:center;" | [[Ѳ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/θ/}} | [Тита] | | Грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱛ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic izhitsa.svg|27px|Yzhica]] | | style="text-align:center;" | [[Ижица|Ѵ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/ʏ/}}, {{IPA|/i/}} | Ижица | | |} == Употреба на глаголицата во Словенија == Глаголицата редовно се користела за верски и световни цели во [[Истра]] и на хрватскиот брег (особено на островите во [[Кварнер]]). Во оваа област, глаголицата доживеала вистински развој со пронаоѓањето на печатењето — првата печатена книга на глаголица била објавена во [[1483]] година („Мисална книга“ или „[[Мисал]]“). [[Примож Трубар]], исто така, помогнал во ширењето на глаголицата, иако тој погрешно ја нарекол „хрватско“ писмо. Секако, глаголицата не била само хрватска. Значителен број глаголички записи се зачувани и на словенечки јазик. Повеќето од нив се наоѓаат по должината на хрватската граница: во близина на [[Копер]] и во Северна Истра (на пр. [[Кркавче]], [[Шмарје, Копер|Шмарје]]), како и во познатата црква во [[Храстовље]]<ref>{{наведена книга |last=Pucer |first=Alberto |year=2005 |title=Патување низ словенечка Истра |publisher=Libris |isbn=961-91468-1-6 |cobiss=219328768 |pages=50}}</ref> – каде фреските содржат натписи (графити) на глаголица. На пример, на сликата каде што Исус е камшикуван, изгребан е натписот: „Не удри, магаре, по овој свет човек кој ги создаде небото и земјата“. Поединечни записи се наоѓаат и во црквите во [[Горењска]] ([[Стара Фужина]], [[Бодешче]], [[Буковица (Шкофја Лока)|Буковица]] итн.), во [[Долењска]] и [[Приморска]] ([[Приморски Лог при Сеножечах]], [[Мисличе]], [[Илирска Бистрица]] итн.). Најстариот глаголички текст во Словенија е таканаречениот „Љубљански хомилијар“ (хомилијар = збирка проповеди), кој го проучувал [[Жига Зоис]]. Покрај Зоис, со глаголицата работеле и некои други познати Словенци: Линхарт, Бохорич, Копитар итн. Љубљанскиот епископ [[Томаж Хрен]] во [[XVI век|16]] и [[XVII век|17 век]] исто така ракополагал свештеници кои служеле на глаголица во Љубљанската катедрала, а исто така го проверувал и нивното познавање на ова писмо и на глаголичките книги. Во поединечни случаи, глаголичките свештеници служеле во цели парохии во Словенија: ова особено се однесува на Копер и неговата околина, а накратко (околу 1600 година) глаголички свештеници биле присутни и во Птуј. Сепак, низ историјата, споровите меѓу свештениците-глаголичари и латинските свештеници се повторувале. Глаголичарите се повикувале на официјално доделените права, но „Латините“ полека, но сигурно ги заменувале. Но, не насекаде: во словенечката парохија Долина во близина на Трст, глаголицата била зачувана до средината на [[XIX век|19 век]], а на некои места во Истра и Кварнер до почетокот на [[XX век|20 век]]. Бројни глаголски натписи, ракописи, па дури и правни акти сведочат за фактот дека глаголицата била широко распространета и во регионот на Трст. Најголем број натписи се зачувани во малата црква на Богородица Салвија (Мадона дела Салвија) во близина на Контовел. До околу 1930 година, во Долина имало дури шест земјишни регистри на глаголица и еден тестамент како правен акт. Покрај тоа, постоел и глаголски мисал. Најпознат бил глаголскиот мисал од Ричмање, кој датира од [[1483]] година. Периодот на создавање глаголски ракописи таму траел речиси еден век (од 1548 до 1617 година). Многу повеќе записи се зачувани во копарската епархија, во црквите, па дури и во приватните домови, а особено во [[Чрни Кал]]. За време на фашизмот, сеќавањето на глаголската (односно словенечката) литургија сè уште било живо во некои парохии на Приморјето. За време на најлошиот период од фашистичкиот прогон, поединечни свештеници го бранеле словенечкиот јазик врз основа на тоа што Папата дозволил миса на словенски јазик (на некои места дури и ги зачувале богослужбените книги на глаголица). Од времето пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], мора да се спомене уште еден познат Словенец кој се занимавал со глаголица. Тоа е д-р [[Антон Махнич]], словенечки [[теологија|теолог]], роден во [[Кобдиљ]] (во близина на [[Штањел]]) во областа [[Крас (област)|Крас]]. Тој им е познат на Словенците првенствено по неговите политички активности: како свештеник, тој остро се спротивставил на либералот [[Иван Тавчар]]. Тој исто така бил голем поддржувач на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] во сите области. Во втората половина на 19 век, националните прогресивни движења во [[Австроунгарија]] силно оживеале ([[Пролет на народите]]). Во тоа време, глаголицата доживеала нов импулс во Истра и Кварнер, бидејќи преку неа се нагласувал националниот јазик (словенечкиот и хрватскиот). На истата територија живееле и Италијанци, кои сакале што поскоро да ги потиснат Словенците и Хрватите (дури и пред официјалниот почеток на фашизмот). Затоа, Италијанците побарале од црковните власти целосна забрана на глаголицата. Црквата избрала човек кој отсекогаш бил верен римокатолик — Антон Махнич — и го назначила за епископ на оваа област (диецезата се наоѓала на Крк) за да се справи со овој проблем еднаш засекогаш. Но, се случило нешто неверојатно: Махнич веднаш сфатил дека глаголицата и употребата на народниот јазик не се спротивни на учењата на Црквата, бидејќи папата ги одобрил и двете. И уште повеќе: Махнич вложил максимални напори да ја зачува глаголицата, основал Глаголичка академија (на [[Крк]]) и дури се обидел да ја прошири нејзината употреба на сите територии населени со Словени. Во меѓувоениот период, употребата на глаголицата и словенечкиот или хрватскиот јазик во богослужбата била речиси задолжителна за целата територија на Кралството Југославија. Но, подоцна историјата тргнала во поинаков правец: [[Папа Јован XXIII|Папаta Јован XXIII]] дозволил верските обреди да се извршуваат на народните јазици низ целиот свет. Ова го ставило јазикот во преден план пред писмото, а глаголицата (како писмо) го доживеала својот конечен крај. Глаголицата е всушност многу сложена за пишување (една буква се состои од многу повеќе потези отколку во латиницата) и речиси 1000 години била само начин за свештениците да служат миса на мајчиниот јазик. Кога бил дозволен мајчиниот јазик, глаголицата повеќе не била потребна. == Уникод == Глаголицата е додадена во [[Уникод]]-от во верзијата 4 јануари Кодпоинт-опсегот е U+2C00 – U+2C5E. Поврзано: * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U2C00.pdf Приказ на глаголскиот код] == Галерија == <gallery> Податотека:ZographensisColour.jpg|[[Зографско четвороевангелие]] (XX-XX век), [[Зографски манастир]]. File:Македонската глаголица.pdf|Книгата „Македонската глаголица“ (2015) од акад. [[Ѓорѓи Поп-Атанасов]] со детален приказ и објаснувања на сите глаголски букви и ракописи напишани и најдени во [[Македонија]] (кликнете за да го отворите во целост). </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Fucic, Branko: ''Glagoljski natpisi''. (In: Djela Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti, knjiga 57.) Zagreb, 1982. 420 p. * Fullerton, Sharon Golke: ''Paleographic Methods Used in Dating Cyrillic and Glagolitic Slavic Manuscripts''. (In: Slavic Papers No јануари ) Ohio, 1975. 93 p. * Gosev, Ivan: ''Rilszki glagolicseszki lisztove''. Szofia, 1956. 130 p. * Jachnow, Helmut: Eine neue Hypothese zur Provenienz der glagolitischen Schrift - Überlegungen zum 1100. Todesjahr des Methodios von Saloniki. In: R. RathMayr (Hrsg.): ''Slavistische Linguistik 1985'', München 1986, 69-93. * Jagic, Vatroslav: ''Glagolitica. Würdigung neuentdeckter Fragmente'', Wien, 1890. * Kiparsky, Valentin: ''Tschernochvostoffs Theorie über den Ursprung des glagolitischen Alphabets'' In: M. Hellmann u.a. (Hrsg.): ''Cyrillo-Methodiana. Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slaven'', Köln 1964, 393-400. * Miklas, Heinz (Hrsg.): ''Glagolitica: zum Ursprung der slavischen Schriftkultur'', Wien, 2000. * Steller, Lea-Katharina: [http://fullextra.hu/modules.php?name=News&file=print&sid=782 ''A glagolita írás''] In: B.Virághalmy, Lea: ''Paleográfiai kalandozások''. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3 * Vais, Joseph: ''Abecedarivm Palaeoslovenicvm in usum glagolitarum''. Veglae, [Krk], 1917. XXXVI, 74 p. * Vajs, Josef: ''Rukovet hlaholske paleografie. Uvedení do knizního písma hlaholskeho''. V Praze, 1932. 178 p, LIV. tab. == Поврзано == * [[Глаголска миса]] * [[Македонска азбука]] * [[Македонски писма]] * [[Македонски јазик]] * [[Историја на македонскиот јазик]] {{Македонски писма}} {{македонска граматика}} {{Словенски азбуки}} [[Категорија:Глаголица| ]] [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Словенска култура]] [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Велика Моравија]] [[Категорија:Старословенски јазик]] o3u6ojyqgjp83iaf6tv0596e6adzqiq 0 14511 5652176 5632923 2026-11-01T19:41:43Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Baghdad_Convention_Center_inside.jpg|Baghdad_Convention_Center_inside.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:IronGargoyle|IronGargoyle]] поради: per [[:c:Commons:Deletion requests/File 5652176 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Ирачка војна | partof = [[Ирачки судир (2003–денес)|Ирачки судир]] и [[Војна против тероризмот]] | image = [[Податотека:Iraq header 2.jpg|700px|мини]] | image_size = | caption = | date = {{ubl|{{Start and end dates|2003|3|20|2011|12|18|df=yes}}<br />({{Age in years, months and days|2003|03|19|2011|12|18}})}} | place = [[Ирак]] | result = * [[Инвазија на Ирак (2003)|Инвазија]] и [[Историја на Ирак (2003–2011)|окупација на Ирак]] * Соборување на владата на [[Партијата Баас]] и погубување на [[Садам Хусеин]] * Појава на значителен бунт, пораст на [[Ал Каеда]] во [[Ирак]], граѓанска војна помеѓу 2006 и 2009 година * Последователно намалување на насилството и исцрпување на [[Ал Каеда]] од Ирак <ref>{{наведен нестручен часопис|url=http://www.macleans.ca/news/world/the-decline-of-al-qaeda/|title=The decline of al-Qaeda|magazine=[[Maclean's]]|author=Michael Petrou|date=9 September 2011|quote=George W. Bush gambled on surging thousands more troops to the embattled country. It paid off. Al-Qaeda in Iraq is now a diminished force without territory.}}</ref><ref>{{наведена книга|title=U.S. Conflicts in the 21st Century: Afghanistan War, Iraq War, and the War on Terror|author=Spencer C. Tucker|quote=Al Qaeda in Iraq was decimated by the end of the Iraq War in 2011|isbn=978-1440838798|date=14 December 2015|publisher=Bloomsbury Publishing USA |author-link=Spencer C. Tucker}}</ref> * Воспоставување [[парламентарна демократија]] и формирање нова влада предводена од шиитите * Повлекување на американските сили од Ирак во 2011 година * Посилно [[иран]]ско влијание во Ирак <ref>{{наведена книга |last=Galbraith |first=Peter W. |year=2007 |title=The End of Iraq: How American Incompetence Created a War Without End |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0743294249}}{{Page needed|date=August 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|title=Iran expands regional 'empire' ahead of nuclear deal|newspaper=Reuters|date=23 March 2015|access-date=2020-11-16|archive-date=2015-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110003249/http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalreview.com/corner/416770/how-stop-irans-growing-hegemony-mario-loyola|title=How to Stop Iran's Growing Hegemony – National Review Online|work=National Review Online|date=10 April 2015}}</ref> * Ескалација на секташки бунт по повлекувањето на САД што довел до подемот на [[Исламска Држава|Исламската држава Ирак и Левант]], наследникот на [[Ал Каеда]] во [[Ирак]] <ref name="ctc.usma.edu">{{cite news |url=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |url-status=dead |archive-date=26 August 2011 |title=The JRTN Movement and Iraq's Next Insurgency &#124; Combating Terrorism Center at West Point |publisher=Ctc.usma.edu |accessdate=2 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://2009-2017.state.gov/p/nea/rls/rm/221274.htm|title=Al-Qaeda's Resurgence in Iraq: A Threat to U.S. Interests|publisher=U.S. Department of State|accessdate=26 November 2010|date=5 February 2014}}</ref> * Повторна ескалација на судирот во 2013 година, завршувајќи во 2017 година * Враќање на американските сили во Ирак во 2014 година * Бунт на ниско ниво по 2017 година | combatant1 = '''Фаза на инвазија (2003)'''<br />'''{{flag|United States}}'''<br />{{flag|United Kingdom}}<br />{{flag|Australia}}<br />{{flag|Poland}}<br />{{flagdeco|Kurdistan}} [[Пешмерга]]<br />'''Подржано од''':<br />{{flag|Italy}}<ref>{{Cite web|url=https://www.toscanaoggi.it/Dossier/Speciali/Guerra-in-Iraq/Il-discorso-di-Berlusconi-alla-Camera|title=Il discorso di Berlusconi alla Camera|website=Toscana Oggi|accessdate=2020-11-16|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217180137/https://www.toscanaoggi.it/Dossier/Speciali/Guerra-in-Iraq/Il-discorso-di-Berlusconi-alla-Camera|url-status=dead}}</ref><br /> {{flag|Netherlands}}<ref>{{cite web|url=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2010/01/12/rapport-commissie-davids|title=Rapport Commissie-Davids|author=Regering|work=rijksoverheid.nl|accessdate=26 February 2017|date=12 January 2010|archive-date=2017-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203172608/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2010/01/12/rapport-commissie-davids|url-status=dead}}</ref> | combatant2 = '''Фаза на инвазија (2003)'''<br />'''{{flagcountry|Ba'athist Iraq}}''' * {{знаменце|Flag of Hejaz (1917).svg}} [[Арапи|Арапски волонтери]] '''Поддржано од:''' {{flag|Syria}}<br>{{flag|Libya|1977}} | combatant1a = '''По инвазијата<br />(2003–11) <br /> {{flagdeco|Iraq}} [[Ирак]] <br />{{flag|United States}}<br />{{flag|United Kingdom}} {{collapsible list | bullets = yes | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;text-align:left; | title = {{знаменце|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png}} [[Мултинационални сили (Ирак)|МНС–I]] <br /> (2003–09) | {{flag|United States}} <br /> (2003–09) | {{flag|United Kingdom}} <br /> (2003–09) | {{flag|Australia}} <br /> (2003–09) | {{flag|Romania}} <br /> (2003–09) | {{flag|Azerbaijan}} <br /> (2003–08) | {{flag|Kuwait}} <br /> (2003–08) | {{flag|Estonia}} <br /> (2003–09) | {{flag|El Salvador}} <br /> (2003–09) | {{flag|Bulgaria}} <br /> (2003–08) | {{flag|Moldova}} <br /> (2003–08) | {{flag|Albania}} <br /> (2003–08) | {{flag|Ukraine}} <br /> (2003–08) | {{flag|Denmark}} <br /> (2003–08) | {{flag|Czech Republic}} <br /> (2003–08) | {{flag|South Korea}} <br /> (2003–08) | {{flag|Singapore}} <br /> (2003–08) | {{flag|Croatia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} (2003–08) | {{flag|North Macedonia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Latvia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Poland}} <br /> (2003–08) | {{flag|Kazakhstan}} <br /> (2003–08) | {{flag|Mongolia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Georgia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Tonga}} <br /> (2004–08) | {{flag|Japan}} <br /> (2004–08) | {{flag|Armenia}} <br /> (2005–08) | {{flag|Slovakia}} <br /> (2003–07) | {{flag|Lithuania}} <br /> (2003–07) | {{flag|Italy}} <br /> (2003–06) | {{flag|Norway}} <br /> (2003–06) | {{flag|Hungary}} <br /> (2003–05) | {{flag|Netherlands}} <br /> (2003–05) | {{flag|Portugal}} <br /> (2003–05) | {{flag|New Zealand}} <br /> (2003–04) | {{flag|Thailand}} <br /> (2003–04) | {{flag|Philippines}} <br /> (2003–04) | {{flag|Honduras}} <br /> (2003–04) | {{flag|Dominican Republic}} <br /> (2003–04) | {{flag|Spain}} <br /> (2003–04) | {{flag|Nicaragua}} <br /> (2003–04) | {{flag|Iceland}} <br /> (2003–04) }} * [[Синови на Ирак]] ''Подржано од'':<br />{{знамеикона|IRN}} [[Иран]]<ref>Elaheh Rostami-Povey, ''Iran's Influence: A Religious-Political State and Society in Its Region'', pp. 130–154, Zed Books Ltd, 2010.</ref><ref>{{cite web |url=http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |title=Архивиран примерок |access-date=12 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151457/http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref><br />{{nowrap|{{flag|Iraqi Kurdistan}} }} * [[Пешмега]] | combatant2a = '''По инвазијата (2003–11)'''<br />{{знаменце|Flag_of_the_Ba%27ath_Party.svg}} '''[[БААС|Приврзаници на БААС]]''' * [[File:Logo of the Supreme Command for Jihad and Liberation.png|25px|link=]] [[Врховна команда за џихад и ослободување]] * {{знамеикона|Ba'athist Iraq}} [[Армија на луѓето од редот Накшбанди]] ---- {{знаменце|Flag of Jihad.svg}} [[Ирачки бунт (2003–11)#Сунитски исламисти|'''Сунитски бунтовници''']] * {{знаменце|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Ал-Каеда во Ирак]] (2004–06) * {{flagdeco|ISIL}} [[Исламса Држава Ирак]]<ref name="YouTube">{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2a01Rg2g2Z8#t=745|title=President Barack Obama Speaks With VICE News|date=16 March 2015|publisher=YouTube}}</ref> (од 2006) * [[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Исламска Армија на Ирак]] * [[Ансар ел-Суна]] (2003–07) ''Подржано од'':<br /> {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Саудиска Арабија]] ---- {{знаменце|Shiism arabic blue.svg}} [[Ирачки бунт (2003–11)#Шиитски исламисти|'''Шиитски бунтовници''']] * {{знаменце|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Армија Махди]] * [[File:Shiism arabic blue.svg|border|25px|link=]] [[Специјални групи (Ирак)|Специјални групи]] * {{знаменце|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Аса иб Ал ел-Хак]] * [[Борци од војната во Ирак|Останати]] ''Подржано од '':<br />{{IRN}} * {{знаменце|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border=no}} [[Сили на Кудс]]<ref>{{cite web|url=http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|title=Operations By Iran's Military Mastermind – Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider|accessdate=2020-11-16|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707121621/http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|url-status=dead}}</ref> | commander1 = '''{{flagdeco|Iraq}} [[Ајад Алави]]'''<br />{{flagdeco|Iraq}} [[Ибрахим ел-Џафари]]<br />{{flagdeco|Iraq}} [[Нури ел-Малики]]<br />{{знаменце|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png|size=23px}} [[Рикардо Санчес]]<br />{{знаменце|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png|size=23px}} [[Џорџ В. Чиси]]<br />{{знаменце|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png|size=23px}} [[Дејвид Петраус]]<br />{{знаменце|Flag of United States Forces&nbsp;– Iraq.png}} [[Рејмонд Т. Одиерно]]<br />{{знаменце|Flag of United States Forces&nbsp;– Iraq.png}} [[Лојд Остин]]<br />'''{{flagdeco|United States}} [[Џорџ Буш]]'''<br />{{flagdeco|United States}} [[Барак Обама]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Томи Франкс]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Доналд Рамшфелд]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Роберт Гејтс]]<br />'''{{Flagdeco|United Kingdom}} [[Тони Блер]]'''<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[Гордон Браун]]<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[Дејвид Камерун]]<br />'''{{flagdeco|Australia}} [[Џон Хавард]]'''<br />{{flagdeco|Australia}} [[Кевин Руд]]<br /> '''{{flagdeco|Italy}} [[Силвио Берлускони]]'''<br />{{flagdeco|Italy}} [[Романо Проди]]<br />'''{{flagdeco|Kuwait}} [[Џабер ел-Ахмад ел-Саба|Шеик Џабер]]'''{{KIA}}<br />{{flagdeco|Kuwait}} [[Саба ел-Ахмад ел-Џабер ел-Саба|Шеик Саба]]{{KIA}}<br />{{flagdeco|Spain}} [[Хосе Марија Азнар]]<br />{{flagdeco|Denmark}} [[Андерс Фог Расмусен]]<br />{{flagdeco|Poland}} '''[[Александер Квашниевски]]'''<br />{{flagdeco|Poland}} [[Лех Качински]]{{KIA}} | commander2 = '''{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Садам Хусеин]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Погубување на Садам Хусеин]]'''<br />{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Изат Ибрахим ад-Доури]]{{KIA}}<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Кусеј Хусеин]]{{KIA}}<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Удај Хусеин]]{{KIA}}<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Абид Хамид Махмуд]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=погубен]]<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Али Хасан ел-Маџид]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=погубен]]<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Барзан Ибрахим]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=погубен]]<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Таха Јасин Рамадан]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=погубен]]<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Тарик Азиз]]{{POW}}<br />{{знамеикона|Iraq|1991}} [[Мохамед Јунис ел-Ахмед]] ---- '''Сунитски бунтовници'''<br />'''{{знаменце|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Абу Мусаб ал Заркави|Абу Мусаб ел-Заркави]]{{KIA}}'''<br />{{знаменце|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Абу Ајуб ал Масри|Абу Ајуб ел-Масри]]{{KIA}}<br />{{знаменце|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Абу Омар ел-Багдади]]{{KIA}}<br />{{знаменце|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Абу Бакр ел-Багдади]]{{KIA}}<br />[[File:IAILogo.png|25px|link=]] Ишмаел Џубори<br />{{знаменце|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Абу Абдула ел-Шафи]]{{POW}} ---- '''Шиитски бунтовници'''<br />'''{{знаменце|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Муктада ел-Садр]]'''<br />[[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Абу Дера]]<br />{{знаменце|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Каис ел-Казали]]<br />{{знаменце|Shiism arabic blue.svg}} [[Аркам ел-Каби]]<br>{{знамеикона|Iran}} [[Касем Солејмани]]{{KIA}}<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7|title=Operations By Iran's Military Mastermind – Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider}}</ref> | strength1 = '''[[Ивазија на Ирак (2003)|Инвазивни сили]]''' (2003)<br />309,000<br />{{flag|United States}}: 192,000<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/2008/04/07/a-timeline-of-iraq-war-tr_n_95534.html|title=A Timeline of Iraq War, Troop Levels|work=The Huffington Post}}</ref><br />{{flag|United Kingdom}}: 45,000<br />{{flag|Australia}}: 2,000<br />{{flag|Poland}}: 194<br />{{знамеикона|Kurdistan}} [[Пешмерга]]: 70,000 '''[[Мултинационални сили|Коалициски сили]]''' (2004–09)<br />176,000 на врвот<br />'''[[Сили на САД - Ирак]]''' (2010–11)<br />112,000 при активирање<br />'''Безбедносни изведувачи''' 6,000–7,000 (проценка)<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |title=Deputy Assistant Secretary for International Programs Charlene Lamb's Remarks on Private Contractors in Iraq |publisher=U.S. Department of State |date=17 July 2009 |accessdate=23 October 2010}}</ref><br />'''[[Ирачки безбедносни сили]]'''<br />805,269 (воени и паравоени: 578,269,<ref>{{наведена книга |title=The Military Balance 2010|author1=International Institute for Strategic Studies|authorlink1=International Institute for Strategic Studies|author2=Hackett, James (ed.)|date=3 February 2010|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-1-85743-557-3|ref=IISS2010}}{{Page needed|date=August 2015}}</ref> полиција: 227,000)<br />'''[[Движења за будење во Ирак|Сили за будење]]'''<br />≈103,000 (2008)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/world/middleeast/29iraq.html?hpw |work=The New York Times |title=Troops Arrest an Awakening Council Leader in Iraq, Setting Off Fighting |first1=Alissa J. |last1=Rubin |authorlink1= Alissa J. Rubin |first2=Rod |last2=Nordland |date=29 March 2009 |accessdate=30 March 2010}}</ref><br />'''[[Ирачки Курдистан]]'''<br />≈400,000 (Курдска гранична стража: 30,000,<ref>{{cite web |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |title=The Kurdish peshmerga forces will not be integrated into the Iraqi army: Mahmoud Sangawi&nbsp;— Interview |publisher=Ekurd.net |date=22 January 2010 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=2019-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |url-status=dead }}</ref> '''[[Пешмерга]]''' 375,000) | strength2 = [[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 1991-2004.svg|20px]] '''[[Ирачки вооружени сили]]''': 375,000 (распуштени во 2003)<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Специјална републиканска гарда (Ирак)|Специјална ирачка републиканска гарда]]: 12,000<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Републиканска гарда (Ирак)|Ирачка републиканска гарда]]: 70,000–75,000<br />[[File:Fedayeen Saddam SSI.svg|20px]] [[Федајен Садам]]: 30,000 ---- '''[[Ирачки бунт (2003–11)#Сунитски сили|Сунитски бунтовници]]'''<br />≈70,000 (2007)<ref name=brookings>The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post-Saddam Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002041710/http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf |date= 2 October 2007}} 1 October 2007</ref><br />'''[[Ал Каеда]]'''<br />≈1,300 (2006)<ref>Pincus, Walter. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/16/AR2006111601509.html "Violence in Iraq Called Increasingly Complex"]. ''The Washington Post'', 17 November 2006.</ref><br /> '''[[Исламска Држава]]'''<br />≈1,000 (2008)<br />'''[[Армија на луѓето од редот Накшбанди]]'''<br />≈500–1,000 (2007) | casualties1 = '''[[Список на извештаи за смртност на ирачките безбедносни сили во Ирак|Ирачки безбедносни сили]]''' (по падот на Садам)<br /> '''Убиени''': 17,690<ref>260 killed in 2003,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110628233817/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm |date=2011-06-28 }} 15,196 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 67 killed in March 2009,[https://web.archive.org/web/20120226181744/http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html] 1,100 killed in 2010,[https://web.archive.org/web/20130116094430/http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM%3AWORLD] and 1,067 killed in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a total of 17,690 dead</ref><br /> '''Повредени''': 40,000+<ref>{{cite web |url=https://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf |title=Iraq War |publisher=U.S. Department of State |accessdate=18 November 2012}}</ref><br />'''[[Мултинационални сили - Ирак|Коалициски сили]]'''<br />'''Убиени''': 4,825 (4,507 (САД),<ref>The US [[United States Department of Defense|DoD]] and the [[Defense Manpower Data Center|DMDC]] list 4,505 US fatalities during the Iraq War.[http://www.defense.gov/casualty.pdf][https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/casualties.xhtml] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220329040958/https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/casualties.xhtml |date=2022-03-29 }} In addition to these, two service members were also previously confirmed by the DoD to have died while supporting operations in Iraq,[https://thefallen.militarytimes.com/marine-lance-cpl-angel-r-ramirez/2891852][https://thefallen.militarytimes.com/army-sgt-jerry-l-deloach/3512737] but have been excluded from the DoD and DMDC list. This brings the total of US fatalities in the Iraq War to 4,507.</ref> 179 (ОК),<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Ministry of Defence of the United Kingdom |accessdate=17 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |archivedate=11 October 2009}}</ref> 139 останати)<ref>{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |accessdate=24 August 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |archivedate=21 March 2011 }}</ref><br />'''Исчезнати/заробени''' (САД): 17 (9 починале во заробеништво, 8 спасени)<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2013/10/30/world/pow-and-mia-in-iraq-and-afghanistan-fast-facts |publisher=CNN |accessdate=5 June 2014 | title=POW and MIA in Iraq and Afghanistan Fast Facts}}; As of July 2012, seven American private contractors remain unaccounted for. Their names are: Jeffrey Ake, Aban Elias, Abbas Kareem Naama, Neenus Khoshaba, Bob Hamze, Dean Sadek and Hussain al-Zurufi. Healy, Jack, "[https://www.nytimes.com/2011/05/22/world/middleeast/22missing.html?pagewanted=all With Withdrawal Looming, Trails Grow Cold For Americans Missing In Iraq]", ''[[The New York Times]]'', 22 May 2011, p. 6.</ref><br />'''Ранети''': 32,776+ (32,292 (САД).,<ref name="defensecasualty">{{cite web|url=http://www.defense.gov/casualty.pdf |title=Casualty|accessdate=29 June 2016}}</ref> 315 (О.К.), 210+ останати<ref>33 Ukrainians,[http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090808232343/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument |date=2009-08-08 }} 31+ Italians,[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }}[https://web.archive.org/web/20040426022123/http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524] 30 Bulgarians,[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3355749.stm][http://www.novinite.com/view_news.php?id=33103] 20 Salvadorans,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2009-02-07-salvador-iraq_N.htm] 19 Georgians,[http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110513160916/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470 |date=2011-05-13 }} 18 Estonians,[http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/02/mil-090209-rianovosti06.htm] 1421+ Poles,[http://www.novinite.com/view_news.php?id=33116][https://web.archive.org/web/20070612101918/http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print][https://web.archive.org/web/20110501084237/http://www.highbeam.com/doc/1P2-16186603.html] 15 Spaniards,[https://web.archive.org/web/20110429012705/http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html][http://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190402233014/https://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan |date=2019-04-02 }} [https://web.archive.org/web/20190402224856/http://www1.albawaba.com/news/five-spanish-soldiers-four-us-troops-injured-iraq-bomb-attacks][http://english.peopledaily.com.cn/200404/09/eng20040409_139905.shtml] 10 Romanians,[http://english.people.com.cn/90001/90777/90853/6708832.html] 6 Australians,[https://web.archive.org/web/20110428201646/http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx] 5 Albanians, 4 Kazakhs,[https://web.archive.org/web/20120130025416/http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print] 3 Filipinos,[https://web.archive.org/web/20110707174014/http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm] and 2 Thais,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }}[http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130513184802/http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0 |date=2013-05-13 }} for a total of 210+ wounded</ref>)<ref name=mil>Many official U.S.&nbsp;tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=3 March 2011}}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-Total.pdf latest totals for injury, disease/other medical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |date=2 June 2011}}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/Iraq/index.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |date=21 March 2011}}</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=14 November 2006}}. UK Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=4 October 2012}}.</ref> '''Повредени/болни/останати *''': 51,139 (47,541 (САД),<ref>{{cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |title=Архивиран примерок |accessdate=7 February 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |archivedate=2 June 2011}}</ref> 3,598 ОК)<ref name=mil/><ref name=icasualties/><ref name=ukcasualties/><br />'''[[Приватна воена компанија|Изведувачи]]'''<br />'''[[Список на смртни случаи на приватни изведувачи во Ирак|Убиени]]''': 1,554<ref name="dol.gov">{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=U.S.&nbsp;Department of Labor |accessdate=15 December 2011 |archive-date=2017-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208041944/https://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S.&nbsp;Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |accessdate=23 October 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |archivedate=27 July 2011}}</ref><br />'''Ранети и повредени''': 43,880<ref name="dol.gov"/><ref name="projects.propublica.org"/><br />'''[[Синови на Ирак|Совети за будење]]'''<br />'''Убиени''': 1,002+<ref>185 in Diyala from June 2007 to December 2007,[https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print] 4 in assassination of [[Abdul Sattar Abu Risha|Abu Risha]], 25 on 12 November 2007,[https://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130514132150/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599 |date=2013-05-14 }} 528 in 2008,[http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |date=10 December 2016 }} 27 on 2 January 2009,[https://www.nytimes.com/2009/01/03/world/middleeast/03iraq.html] 13 on 16 November 2009,{{cite web |url=http://www.france24.com/en/node/4926131 |title=Архивиран примерок |accessdate=14 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429002216/http://www.france24.com/en/node/4926131 |archivedate=29 April 2011 }} 15 in December 2009,[https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30iraq.html] 100+ from April to June 2010,[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/06/20106653940383435.html#] [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128084675] 52 on 18 July 2010,[https://www.theguardian.com/world/2010/jul/18/iraq-suicide-bombings-kill-militia] [http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html] total of 1,002+ dead {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418161020/http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |date=18 April 2009 }}</ref><br />'''Повредени''': 500+ (2007),<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?_r=1&pagewanted=print |work=The New York Times |first1=Solomon |last1=Moore |first2=Richard A. |last2=Oppel |title=Attacks Imperil U.S.-Backed Militias in Iraq |date=24 January 2008}}</ref> 828 (2008)<ref>{{cite web |author=Greg Bruno |url=http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |title=Finding a Place for the 'Sons of Iraq' |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=26 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |archive-date=10 December 2016 |url-status=dead }}</ref> '''Вкупно мртви: 25,069'''<br />'''Вкупно повредени: 117,961''' | casualties2 = '''Ирачки мртви војници''' (период на инвазија): 5,388–10,800<ref>[http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#10.%20Karbala,%20Karbala%20gap,%20and%20north%20to%20Baghdad] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090902092036/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#10.%20Karbala,%20Karbala%20gap,%20and%20north%20to%20Baghdad |date=2009-09-02 }} // comw.org</ref><ref>[[Press release]] (28 October 2003). [http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm "New Study Finds: 11,000 to 15,000 Killed in Iraq War; 30 Percent are Non-Combatants; Death Toll Hurts Postwar Stability Efforts, Damages US Image Abroad"]. [[Project on Defense Alternatives]] (''via'' [[Common Dreams NewsCenter]]). Retrieved 2 September 2010. {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061017165045/http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm |date=17 October 2006}}</ref><ref>Conetta, Carl (23 October 2003). [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict&nbsp;— Project on Defense Alternative Research Monograph #8"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090902070831/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html |date=2009-09-02 }}. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Commonwealth Institute (Cambridge, Massachusetts)|Commonwealth Institute]]). Retrieved 2 September 2010.</ref><br />'''Бунтовници''' (по падот на Садам)<br />'''Убиени''': 26,544 (2003–11)<ref>597 killed in 2003,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm], 23,984 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 652 killed in May 2004,[http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/] 45 killed in March 2009,[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090903190008/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument |date=2009-09-03 }} 676 killed in 2010,[https://www.bloomberg.com/news/2010-12-30/iraq-civilian-deaths-drop-for-third-year-as-toll-eases-after-u-s-drawdown.html] and 590 killed in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a total of 26,544 dead</ref><br /><small>(4,000 [[Ирачки бунт (2003-2011)|странски борци]] убиени до септември 2006)<ref>[https://www.theguardian.com/world/2006/sep/28/iraq "4,000 fighters killed, 'al-Qaida in Iraq' tape says."] The Guardian. 28 September 2006.</ref></small><br />'''[[Притвореник|Притворени]]''': 12,000 (Ирачани, само во 2010 година)<ref name="cnn1">{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|accessdate=6 January 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|archivedate=23 October 2010}}</ref><br />119,752 Уапсени востаници (2003–2007)<ref>[https://www.stripes.com/news/insurgent-body-count-records-released-1.69423 "Insurgent body count documents released."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727084052/https://www.stripes.com/news/insurgent-body-count-records-released-1.69423 |date=2020-07-27 }} Stars and Stripes. 1 October 2007. Number of convictions not specified.</ref><br />'''Вкупно мртви: 31,608–37,344''' | casualties3 = '''Проценета смрт''':<br />'''[[Анкети на Лансет за жртвите во војната во Ирак|''Лансет'']]**''' (март 2003&nbsp;– јули 2006): '''654,965''' (95% CI: 392,979–942,636)<ref name="lancetOct2006">{{cite web|url=http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |title=Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |archivedate= 7 September 2015 }}&nbsp;{{small|(242&nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]]'', 11 October 2006</ref><ref name="Lancet supplement">{{cite web|url=http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf |title=The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006}}&nbsp;{{small|(603&nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the October 2006 Lancet study. It is also found here: {{cite web|url=http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |title=Архивиран примерок |accessdate=9 May 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128182122/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |archivedate=28 November 2007 }} [http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf]</ref><br />'''[[Анкета за здравјето на семејството во Ирак]]***''' (март 2003&nbsp;– јули 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref>[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Анкета за здравјето на семејството во Ирак"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref><br />'''[[Истражување на ОРБ за жртвите во војната во Ирак|ОРБ]]**''': (март 2003&nbsp;– август 2007): '''1,033,000''' (95% CI: 946,258–1,120,000)<ref>{{Cite web|date=2007-09-16|title=Greenspan admits Iraq was about oil, as deaths put at 1.2m|url=http://www.theguardian.com/world/2007/sep/16/iraq.iraqtimeline|access-date=2020-07-12|website=the Guardian|language=en}}</ref> <br />'''[[Анкета за здравјето на семејството во Ирак]]***''' (март 2003&nbsp;– јули 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref>[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Iraq Family Health Survey"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref><br />'''Студија за медицина ПЛОС**''': (март 2003&nbsp;– јуни 2011): '''405,000''' (95% CI: 48,000–751,000) <br />'''Документирана смрт од насилство''':<br />[[Проект за броење на телат во Ирак|Број на тела за Ирак]] (2003&nbsp;– 14 декември 2011): '''103,160–113,728''' евидентирани смртни случаи на цивили<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/ |title=Iraq Body Count |accessdate=27 April 2014}}</ref> и '''12,438''' нови смртни случаи додадени од дневниците во војната во Ирак<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/ |title=Iraq War Logs: What the numbers reveal |publisher=Iraq Body Count |accessdate=3 December 2010}}</ref><br />'''[[Associated Press]] '''(March 2003&nbsp;– April 2009): '''110,600'''<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2009Apr23/0,4675,MLIraqDeathToll,00.html |title=AP Impact: Secret tally has 87,215 Iraqis dead |author=Kim Gamel |date=23 April 2009 |accessdate=26 April 2014 |publisher=Fox News}}</ref> For more information see [[Casualties of the Iraq War]]. | notes = '''*''' повредени, заболени или други медицински: потребен медицински воздушен транспорт. Бројот на ВБ вклучува аеромирани евакуации".<br />'''**''' '''Вкупно вишок смртни случаи''' вклучуваат сите дополнителни смртни случаи како резултат на зголемено беззаконие, деградирана инфраструктура, посиромашно здравство и сл.<br />'''***''' '''Само насилна смрт''' – не вклучува вишок смртни случаи како резултат на зголемено беззаконие, посиромашна здравствена заштита итн. | campaignbox = }} '''Ирачката војна'''<ref group="nb">Судирот е познат и како Втора заливска војна или Трета заливска војна од оние кои ја сметаат војната Ирано-ирачката за прва заливска војна. Војната беше исто така наречена Втора војна во Ирак што се однесува на Заливската војна како прва војна во Ирак. Периодот на војната што траеше од 2003 до 2010 година беше нарекуван Операција за слобода на Ирак од страна на војската на Соединетите Американски Држави и Операција Нова Зора од 2010–2011 година.</ref> — долготраен вооружен судир, кој започнал во [[2003]] година со [[Инвазија на Ирак|инвазијата на Ирак]] од коалицијата предводена од [[Соединетите Американски Држави]], која ја соборила владата на [[Садам Хусеин]]. Судирот продолжил во поголемиот дел од следната деценија кога се појавил бунт за спротивставување на окупаторските сили и ирачката влада по инвазијата<ref name="Britannica2">{{наведена енциклопедија|title=Iraq War|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/870845/Iraq-War|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|accessdate=27 October 2012}}</ref>. Околу 151.000 до 1.033.000 [[Ирачани]] биле убиени во првите три до четири години од судирот. Американските трупи официјално се ПОВЛЕКЛЕ во [[2011]] година. Сепак, по ширењето на [[Сириска граѓанска војна|Сириската граѓанска војна]] и територијалните придобивки на [[Исламска држава|Исламска Држава Ирак и Левант]] (ИДИЛ), администрацијата на [[Барак Обама|Обама]] донела одлука за прераспределување на американските сили во Ирак во 2014 година. Војниците за цел имале одбранбени цели и приватни воени компании<ref name="Gielink 2007 1492">{{наведена книга|title=Private Military and Security Companies: Chances, Problems, Pitfalls and Prospects|last=Gielink|first=Dirk|author2=Maarten Buitenhuis|author3=René Moelker|publisher=VS Verlag|year=2007|isbn=978-3-531-14901-1|editor=Thomas Jäger, Gerhard Kümmel|page=149|chapter=No Contractors on the Battlefield: The Dutch Military's Reluctance to Outsource}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14659780|title=Blackwater's Prince Has GOP, Christian Group Ties|last=Flintoff|first=Corey|date=25 September 2009|accessdate=28 February 2009|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref>. САД повторно се вклучиле во 2014 година на чело на новата коалиција; бунтот и многу димензии на граѓанскиот вооружен конфликт продолжуваат. Инвазијата се случила како дел од „[[Војна против тероризмот|Војната против тероризмот]]“ на администрацијата на [[Џорџ В. Буш|Џорџ Буш]], по [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите на 11 септември]]<ref name="gen2">{{наведена книга|url=https://archive.org/details/generalswarinsid00gord|title=The Generals' War: The Inside Story of the Conflict in the Gulf|last1=Gordon|first1=Michael|last2=Trainor|first2=Bernard|date=1 March 1995|publisher=Little Brown & Co|location=New York|url-access=registration}}</ref>. Во октомври [[2002]] година, [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] го овластил [[Џорџ В. Буш|претседателот Буш]] да изврши воен напад против [[Ирак]], доколку одлучи дека тоа е потребно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/news/congress-says-yes-to-iraq-resolution/|title=Congress Says Yes To Iraq Resolution|last=Collins|first=Dan|work=CBS News|date=2002-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823053520/https://www.cbsnews.com/news/congress-says-yes-to-iraq-resolution/|archive-date=23 August 2019|accessdate=12 March 2019}}</ref> Ирачката војна започнала на [[20 март]] [[2003]] година,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.britannica.com/event/Iraq-War|title=Iraq War {{!}} 2003–2011|work=Encyclopædia Britannica|access-date=31 January 2017|language=en}}</ref> кога САД, придружувани од [[Велика Британија]] и неколку коалициски сојузници, ја започнале кампањата за бомбардирање „Шок и стравопочит“. Ирачките сили биле многу брзо победени бидејќи коалиционите сили ја освоиле земјата. Инвазијата довела до распад на владата; [[Садам Хусеин]] бил заробен за време на [[Операција „Црвена Зора“|операцијата „Црвена Зора“]] во декември истата година и погубен три години подоцна. Вакуумот на власта по смртта на Садам и лошото управување од страна на привремената власт на коалицијата довело до [[Граѓанска војна во Ирак (2006-2007)|широко распространета граѓанска војна]] меѓу [[шиитите]] и сунитите, како и долг бунт против коалициските сили. Многу од насилните востанички групи биле поддржани од [[Иран]] и [[Ал Каеда|Ал Каеда во Ирак]]. [[САД]] одговориле со испраќање на 170.000 војници во 2007 година .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-usa-pullout-idUSTRE7BH08E20111218|title=Timeline: Invasion, surge, withdrawal; U.S. forces in Iraq|date=18 December 2011|work=Reuters}}</ref> Оваа насобраност им дала поголема контрола на ирачката влада и војска и многумина ја оцениле како успешна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/news/iraq-and-afghanistan-a-tale-of-two-surges/|title=Iraq and Afghanistan: A tale of two surges|last=Hanson|first=Victor Davis|work=CBS News|date=December 2011 |accessdate=14 March 2019}}</ref> Во 2008 година, претседателот Буш се согласил на повлекување на сите борбени трупи на САД од [[Ирак]]. Повлекувањето било завршено во времето на претседателот [[Барак Обама]] во декември 2011 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20090227/ap_on_go_pr_wh/obama_iraq|title=Obama sets firm withdrawal timetable for Iraq|last=Feller|first=Ben|date=27 February 2009|work=[[Yahoo! News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302175610/http://news.yahoo.com/s/ap/20090227/ap_on_go_pr_wh/obama_iraq|archive-date=2 March 2009|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mcclatchydc.com/news/nation-world/world/article24511081.html|title=Unofficial Translation of U.S.-Iraq Troop Agreement from the Arabic Text|work=mcclatchydc|accessdate=7 January 2019}}</ref> Администрацијата на Буш го истакнала своето образложение за војната во Ирак главно на тврдењето дека Ирак поседува активна програма за [[оружје за масовно уништување]] (ОМУ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foxnews.com/story/raw-data-text-of-resolution-on-iraq|title=Raw Data: Text of Resolution on Iraq|date=25 March 2015|work=[[Fox News]]|publisher=Associated Press}}</ref> и дека ирачката влада претставува закана за [[Соединетите Американски Држави]] и нејзините коалициски сојузници. Некои официјални лица од САД лажно го обвиниле Садам дека ги засолнува и дека им дава поддршка на [[Ал-Каеда]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/003/033jgqyi.asp|title=Saddam's al Qaeda Connection|work=The Weekly Standard|access-date=2020-11-16|archive-date=2014-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141223072010/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/003/033jgqyi.asp|url-status=dead}}</ref> додека други ја навеле желбата да се стави крај на репресивната диктатура и да се донесе демократија на народот во Ирак. Во 2004 година, [[Комисија за нападите од 11 септември 2001 година|Комисијата за 11 септември]] соопштила дека нема докази за оперативна врска помеѓу режимот на [[Садам Хусеин]] и [[Ал Каеда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politifact.com/punditfact/statements/2014/dec/14/dick-cheney/cheney-torture-report-saddam-hussein-had-10-year-r/|title=Cheney on torture report: Saddam Hussein 'had a 10-year relationship with al-Qaida'|work=@politifact|language=en|accessdate=28 May 2019}}</ref> Во Ирак никогаш не биле пронајдени залихи на оружје или активна програма за [[оружје за масовно уништување]] .<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/03/22/iraq-war-wmds-an-intelligence-failure-or-white-house-spin/|title=The Iraq War and WMDs: An intelligence failure or White House spin?|last=|first=|date=2019|work=The Washington Post|access-date=}}</ref> Официјални претставници на администрацијата на Буш дале бројни тврдења за наводната врска Садам-ал-Каеда и [[Оружје за масовно уништување|оружјето за масовно уништување]] кои се засновале на замислени докази и кои разузнавачките служби ги отфрлиле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mcclatchydc.com/news/special-reports/iraq-intelligence/article24461020.html|title=Pentagon office produced 'alternative' intelligence on Iraq|last1=L|first1=Jonathan S.|last2=Newspapers|first2=ay-McClatchy|work=mcclatchydc|language=en|accessdate=21 April 2019}}</ref> Образложението на американските предвоени разузнавачки служби се соочило со големи критики како на домашен, така и на меѓународен план. „[[Чиклотов извештај|Чиклотовиот извештај“]], британска истрага за нејзината одлука да започне војна, бил објавен во 2016 година и заклучил дека воената акција можеби била неопходна, но не била последна можност во тоа време и дека последиците од инвазијата биле потценети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iraqinquiry.org.uk/the-inquiry/sir-john-chilcots-public-statement/|title=Sir John Chilcot's public statement 6 July 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20171123124608/http://www.iraqinquiry.org.uk/the-inquiry/sir-john-chilcots-public-statement/|archive-date=23 November 2017}}</ref> Кога бил испрашуван од [[Федерално истражно биро|ФБИ]], Садам Хусеин признал дека го задржал изгледот на поседување оружје за масовно уништување за да се појави силен пред [[Иран]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/02/saddam-hussein-fbi-iraq-iran|title=FBI reports describe Saddam Hussein's reasons for refusing UN inspectors|last=Nasaw|first=Daniel|date=2 July 2009|work=[[The Guardian]]|access-date=8 January 2020}}</ref> Тој исто така потврдил дека Ирак немал оружје за масовно уништување пред американската инвазија.<ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/22f65720d95b4ad0abf74eed6eddd79c/FBI-agent-who-interrogated-Saddam-Hussein-leads-airport-case|title=FBI agent who interrogated Saddam Hussein leads airport case|last=Anderson|first=Curt|date=January 9, 2017|access-date=8 January 2020|publisher=[[Associated Press]]}}</ref> После инвазијата, Ирак одржал [[Парламентарни избори во Ирак (2005)|повеќепартиски избори]] во 2005 година. [[Нури ел-Малики]] станал премиер во [[2006]] година и останал на функцијата до [[2014]] година. Владата на Нури ел-Малики донела политики за кои се гледале како ефект на отуѓување на претходно доминантното сунитско малцинство во земјата и влошување на секташките тензии. Во летото 2014 година, [[ИСИЛ]] започнал воена офанзива во [[северен Ирак]] и прогласил [[Светси калифат|светски исламски калифат]], што довело до [[Операција „Непоколеблива решителност“|операцијата „Непоколеблива решителност“]] како уште еден воен одговор на САД и нивните сојузници. Ирачката војна предизвикала најмалку сто илјади цивилни смртни случаи, како и десетици илјади воени смртни случаи (види проценки [[Втора заливска војна|подолу]] ). Поголемиот дел од смртните случаи се случиле како резултат на бунтовниците и граѓанските конфликти помеѓу 2004 и 2007 година. Последователно, [[Војна Ирак – ИСИЛ|војната Ирак - ИСИЛ]] од 2013 до 2017 година, која се смета за домино-ефект на инвазијата, предизвикала најмалку 155 000 смртни случаи, покрај раселувањето на пет милиони луѓе во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uniraq.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=7865:un-casualty-figures-for-iraq-for-the-month-of-august-2017&Itemid=633&lang=en|title=UN Casualty Figures for Iraq for the Month of August 2017|publisher=|accessdate=2020-11-16|archive-date=2017-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193307/http://www.uniraq.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=7865:un-casualty-figures-for-iraq-for-the-month-of-august-2017&Itemid=633&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iom.int/news/displacement-iraq-exceeds-33-million-iom|title=Displacement in Iraq Exceeds 3.3 Million: IOM|date=23 February 2016|work=International Organization for Migration}}</ref><ref>[http://iraqdtm.iom.int] 2,780,406 displaced and 2,844,618 returnees. Retrieved 2 January 2018.</ref> == Заднина == Силното меѓународно спротивставување на режимот на [[Садам Хусеин]] започнало по инвазијата на Ирак на Кувајт во 1990 година. Меѓународната заедница ја осудила инвазијата а во 1991 година воена коалиција предводена од [[Соединетите Американски Држави]] ја започнала [[Заливска војна|Заливската војна]] за протерување на Ирак од [[Кувајт]]. По [[Заливска војна|Заливската војна]], САД и нејзините сојузници се обиделе да го задржат Садам Хусеин под контрола со политика на ограничување. Оваа политика вклучувала бројни економски санкции од страна на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ООН]]; спроведување на ирачки зони за забранети летови прогласени од [[САД]] и [[Велика Британија]] за заштита на [[Курди]]те во ирачки [[Курдистан]] и [[Шиизам|шиити]]<nowiki/>те на југ од воздушни напади од страна на ирачката влада; и тековни инспекции за да се обезбеди усогласеност на Ирак со резолуциите на [[Обединетите нации]] во врска со ирачкото оружје за масовно уништување . [[Податотека:WeaponsInspector.JPG|лево|мини| Инспектор за оружје на ООН во Ирак, 2002 година]] Инспекциите биле извршени од Специјалната комисија на Обединетите нации (УНСКОМ), во соработка со [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]], кои работеле на тоа да обезбедат Ирак да ги уништи хемиското, биолошкото и јадреното оружје и постројките.<ref name="Zilinskas">Zilinskas, Raymond A., "UNSCOM and the UNSCOM Experience in Iraq", ''Politics and the Life Sciences'', Vol. 14, No. 2 (Aug. 1995), 230.</ref> Во деценијата по Заливската војна, Обединетите нации усвоиле 16 резолуции на Советот за безбедност со кои се барало целосно отстранување на ирачкото оружје за масовно уништување. Земјите-членки ја соопштиле својата фрустрација низ годините што [[Ирак]] ја попречувал работата на специјалната комисија и не ги сфаќал сериозно своите обврски за разоружување. Ирачките власти ги малтретирале инспекторите и ја попречувале нивната работа а во август 1998 година ирачката влада целосно ја прекинала соработката со инспекторите, тврдејќи дека инспекторите шпионирале за САД.<ref name="Fisk2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jp2mZr7BoGsC|title=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|last=Robert Fisk|date=18 December 2007|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-42871-4}} Digital copy, does not include page numbers.</ref> Подоцна биле потврдени наводите за шпионирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/unscom2.htm|title=U.S. Spied on Iraq Via U.N.|last=Barton Gellman|date=2 March 1999|work=Washington Post|access-date=9 November 2017}}</ref> Во октомври 1998 година, отстранувањето на ирачката влада станало официјална [[Надворешна политика на Соединетите Американски Држави|надворешна политика на САД]] со донесувањето на Актот за ослободување на Ирак . Актот обезбедил 97 милиони американски долари за ирачките „''демократски опозициски организации''“ да „''воспостават програма за поддршка на транзиција кон демократија во Ирак''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c105:H.R.4655.ENR:|title=Iraq Liberation Act of 1998 (Enrolled as Agreed to or Passed by Both House and Senate)|date=31 October 1998|publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20080711034008/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c105%3AH.R.4655.ENR%3A|archive-date=11 July 2008|accessdate=25 May 2006}}</ref> Ова законодавство било во спротивност со условите утврдени во Резолуцијата 687 на Советот за безбедност на Обединетите нации, која се фокусирала на оружје и програми за оружје и не споменувало промена на режимот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0687.htm|title=Resolution 687 (1991)|date=8 April 1991|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523015627/https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0687.htm|archive-date=23 May 2006|accessdate=25 May 2006}}</ref> Еден месец по усвојувањето на Законот за ослободување на Ирак, САД и Велика Британија започнале кампања за бомбардирање на Ирак, наречена [[Операција „Пустинска лисица“]] . Експресното образложение на кампањата било да се попречи способноста на владата на [[Садам Хусеин]] да произведува хемиско, биолошко и јадрено оружје, но персоналот на американските разузнавачки служби исто така се надевал дека тоа ќе помогне во ослабувањето на власта на Садам.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.library.cornell.edu/colldev/mideast/irqtar.htm|title=The Difference Was in the Details|last=William|first=Arkin|date=17 January 1999|work=The Washington Post|access-date=23 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909055202/http://www.library.cornell.edu/colldev/mideast/irqtar.htm|archive-date=9 September 2006|page=B1}}</ref> По изборот на [[Џорџ В. Буш]] за претседател во [[Претседателски избори во САД (2000)|2000 година]], САД тргнале кон поагресивна политика против Ирак. Платформата [[Републиканска партија (САД)|на]] кампањата на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија на]] изборите во 2000 година повикала на „''целосна имплементација''“ на Актот за ослободување на Ирак како „''почетна точка''“ во планот за „''отстранување''“ на Садам.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/ELECTION/2000/conventions/republican/features/platform.00/|title=Republican Platform 2000|access-date=25 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060421063832/http://www.cnn.com/ELECTION/2000/conventions/republican/features/platform.00/|archive-date=21 April 2006|publisher=CNN}}</ref> Малку формално движење кон инвазија се случило сè до [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите]] на [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|11 септември,]] иако биле изготвени плановите и состаноците се одржувале од првите денови на неговата администрација.<ref name="Woodward2004Chap1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/planofattackdefi00bobw|title=Plan of Attack|last=Bob Woodward|date=21 April 2004|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-6287-3|pages=[https://archive.org/details/planofattackdefi00bobw/page/9 9]–23|author-link=Bob Woodward|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2004/jan/12/usa.books|title=Bush decided to remove Saddam 'on day one'|last=Julian Borger|date=12 January 2004|work=The Guardian|access-date=12 November 2020}}</ref> == Предвоени настани == По [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите]] на [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|11 септември]], тимот за национална безбедност на администрацијата на Буш активно дебатирала за инвазијата на Ирак. На денот на нападите, министерот за одбрана Доналд Рамсфелд ги замолил своите соработници: „''најдобра брза информација.'' ''Пресудете дали доволно добро го погоди [[Садам Хусеин]] истовремено. Не само [[Осама бин Ладен]]''. “ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2002/09/04/september11/main520830.shtml|title=Plans For Iraq Attack Began on 9/11|date=4 September 2002|access-date=26 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060525035205/http://www.cbsnews.com/stories/2002/09/04/september11/main520830.shtml|archive-date=25 May 2006|publisher=CBS News}}</ref> Претседателот Буш разговарал со Рамсфелд на 21 ноември и го упатил да изврши доверлив преглед на ОПЛАН 1003, воениот план за напад на Ирак.<ref>Woodward 2004, 1–3.</ref> Рамсфелд се состанал со генералот Томи Франкс, командант на Централната команда на САД, на 27 ноември за да ги исполни плановите. Евиденција за состанокот вклучува прашање „''Како да се започне''?“, Во кое се наведени повеќе можни оправдувања за војната на САД во Ирак.<ref name="tv.msnbc.com">{{Наведени вести|url=http://tv.msnbc.com/2013/02/16/building-momentum-for-regime-change-rumsfelds-secret-memos/|title='Building momentum for regime change': Rumsfeld's secret memos|date=23 June 2001|access-date=19 January 2014|publisher=MSNBC|archive-date=2013-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130322001534/http://tv.msnbc.com/2013/02/16/building-momentum-for-regime-change-rumsfelds-secret-memos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://tv.msnbc.com/2013/02/16/building-momentum-for-regime-change-rumsfelds-secret-memos/|title='Building momentum for regime change': Rumsfeld's secret memos|last=Michael Isikoff|date=16 March 2013|access-date=31 March 2013|publisher=[[MSNBC]]|archive-date=2013-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130322001534/http://tv.msnbc.com/2013/02/16/building-momentum-for-regime-change-rumsfelds-secret-memos/|url-status=dead}}</ref> Образложението за инвазија на Ирак како одговор на 11 септември било под знак прашалник, бидејќи немало соработка меѓу Садам Хусеин и Ал Каеда .<ref>Smith, Jeffrey R. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/05/AR2007040502263.html "Hussein's Prewar Ties To Al-Qaeda Discounted"]. ''The Washington Post'', Friday, 6 April 2007; Page A01. Retrieved on 23 April 2007.</ref> [[Податотека:Rumsfeld-Memo-HowStart.jpg|лево|мини| Извадок од меморандумот на Доналд Рамсфелд од 27 ноември 2001 година <ref name="tv.msnbc.com"/>]] Претседателот Буш започнал со поставување на јавна основа за инвазија на Ирак во јануари 2002 година во [[Обраќање за состојбата на нацијата|обраќањето за состојбата на нацијата]], нарекувајќи го Ирак член на Оската на злото и велејќи: „''Соединетите Американски Држави нема да дозволат најопасните режими во светот да ни се закануваат со најразорното оружје во светот'' “.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/01/20020129-11.html|title=President Delivers State of the Union Address|work=georgewbush-whitehouse.archives.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20090502151928/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/01/20020129-11.html|archive-date=2 May 2009}}</ref> Буш го рекол ова и изнесел многу други ужасни обвинувања во врска со заканата од ирачко оружје за масовно уништување и покрај фактот што администрацијата на Буш знаела дека Ирак нема јадрено оружје и нема информации дали Ирак има биолошко оружје.<ref>Vox, 9 July 2016, [https://www.vox.com/platform/amp/2016/7/9/12123022/george-w-bush-lies-iraq-war "No, Really, George W. Bush Lied about WMDs"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191010075257/https://www.vox.com/platform/amp/2016/7/9/12123022/george-w-bush-lies-iraq-war |date=2019-10-10 }}</ref> Тој започнал да го испраќа својот случај пред меѓународната заедница за инвазија на Ирак во своето обраќање на [[12 септември]] [[2002]] година пред [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ООН]] .<ref>George W. Bush, [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/09/20020912-1.html "President's Remarks at the United Nations General Assembly:] Remarks by the President in Address to the United Nations General Assembly, New York City", official transcript, press release, [[The White House]], 12 September 2002. Retrieved 24 May 2007.</ref> Како и да е, извештајот од 5 септември 2002 година од генерал-мајор Глен Шафер открил дека Дирекцијата за разузнавање З2 на Здружениот началник на штабот заклучила дека знаењето на САД за различни аспекти на ирачката програма за оружје се движи од суштински нула до околу 75% и дека тоа знаење е особено слабо во однос на аспектите на можната програма за јадрено оружје: „''Нашето знаење за ирачката програма за јадрено оружје се заснова во голема мера - можеби 90% - на анализа на непрецизна разузнавачка информација''“, заклучиле тие. „''Нашите проценки во голема мера се потпираат на аналитички претпоставки и проценка отколку на цврсти докази.'' ''Доказната база е особено ретка за ирачките јадрени програми''. “ <ref name="IBTJ2memoStory">{{Наведени вести|url=https://www.ibtimes.com/little-evidence-iraq-wmds-ahead-2003-war-us-declassified-report-264519|title=Little evidence for Iraq WMDs ahead of 2003 war: U.S. declassified report|last=IBT Staff Reporter|date=8 February 2011|work=[[International Business Times]]|access-date=30 December 2018}}</ref><ref name="ShafferJ2memo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.documentcloud.org/documents/2697361-Myers-J2-Memo.html#document/p1|title=Iraq: Status of WMD Programs|last=Shaffer|first=Glen|date=5 September 2002|work=[[Politico]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424014613/https://www.documentcloud.org/documents/2697361-Myers-J2-Memo.html|archive-date=24 April 2016|accessdate=30 December 2018}}</ref> Слично на тоа, британската влада не нашла докази дека Ирак поседува јадрено оружје или друго оружје за масовно уништување и дека Ирак не претставува закана за Западот, заклучок што британските дипломати го споделиле со американската влада.<ref>The Independent, 15 Dec. 2006 [https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/diplomats-suppressed-document-lays-bare-the-lies-behind-iraq-war-428545.html "Diplomat's Suppressed Document Lays Bare the Lies behind Iraq War"]</ref> Клучните сојузници на САД во [[НАТО]], како [[Обединето Кралство|Велика Британија]], се согласиле со акциите на САД, додека [[Франција]] и [[Германија]] биле критички настроени кон плановите за инвазија во Ирак, аргументирајќи се за продолжување на дипломатијата и инспекциите на оружјето. После значителна дебата, Советот за безбедност на ООН усвоил компромисна резолуција, Резолуција 1441 на Советот за безбедност на ООН, со која се одобрува продолжување на инспекциите на оружје и ветува „''сериозни последици''“ за непочитување. Членовите на Советот за безбедност [[Франција]] и [[Русија]] јасно ставиле до знаење дека не сметаат дека овие последици вклучуваат употреба на сила за уривање на ирачката влада.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2364203.stm "France threatens rival UN Iraq draft"]. [[BBC News]], 26 October 2002. Retrieved on 23 April 2007</ref> Амбасадорите на САД и Велика Британија во ООН јавно го потврдиле ова читање на резолуцијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://manila.usembassy.gov/wwwhira3.html|title=U.S. Wants Peaceful Disarmament of Iraq, Says Negroponte|date=8 November 2002|publisher=Embassy of the United States in Manila|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103230014/http://manila.usembassy.gov/wwwhira3.html|archive-date=3 January 2006|accessdate=26 May 2006}}</ref> Резолуцијата 1441 поставила инспекции од Комисијата за следење, верификација и инспекција на Обединетите нации (УНМОВИM) и [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]] (МААЕ). Садам ја прифатил резолуцијата на 13 ноември и инспекторите се вратиле во Ирак под раководство на претседателот на УНМОВИM Ханс Бликс и генералниот директор на МААЕ, Мохамед ел-Барадеи . Од февруари 2003 година, МААЕ „''не најде докази или веродостојни индикации за заживување на програмата за јадрено оружје во Ирак''“; МААЕ заклучила дека одредени предмети што можеле да се користат во центрифуги за јадрено збогатување, како што се алуминиумски цевки, всушност биле наменети за друга употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Statements/2003/ebsp2003n006.shtml|title=Statements of the Director General|date=6 March 2003|publisher=IAEA|archive-url=https://web.archive.org/web/20060903185204/http://www.iaea.org/NewsCenter/Statements/2003/ebsp2003n006.shtml|archive-date=3 September 2006|accessdate=7 September 2006}}</ref> Во март 2003 година, Бликс изјавил дека е направен напредок во инспекциите контроли и не се пронајдени докази за [[оружје за масовно уништување]]. Во октомври 2002 година, [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на САД]] ја донел „Резолуцијата за Ирак “, со која претседателот го овластил „''да употреби какви било потребни средства''“ против Ирак. Анкетираните Американци во јануари 2003 година широко ја фаворизирале понатамошната дипломатија во однос на инвазијата. Сепак, подоцна истата година, Американците почнале да се согласуваат со планот на Буш. Владата на САД се вклучила во елаборатна домашна кампања за односи со јавноста за да ја пласира војната на своите граѓани. [[Американци]]те со големо мнозинство верувале дека Садам има оружје за масовно уништување: 85% сметале дека Ирак поседува, иако инспекторите не го откриле оружјето. До февруари 2003 година, 64% од Американците поддржувале преземање воена акција за отстранување на Садам од власт.<ref name="CBSnews-20030124">[https://www.cbsnews.com/stories/2003/01/23/opinion/polls/main537739.shtml "Poll: Talk First, Fight Later"]. CBS.com, 24 January 2003. Retrieved on 23 April 2007.</ref> На 5 февруари 2003 година, државниот секретар Колин Пауел се појавил пред ООН да презентира докази дека Ирак крие неконвенционално оружје. Како и да е, презентацијата на Пауел вклучувала информации засновани на тврдењата на [[Рафид Ахмед Алван ел-Џанаби|Рафид Ахмед Алван ел-Џанаби, со кодно име „Curveball“]], ирачки емигрант кој живеел во [[Германија]], кој подоцна признал дека неговите тврдења биле лажни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://abcnews.com/Blotter/iraqi-defector-al-janabi-codenamed-curveball-admits-wmd/story?id=12922213|title=Iraqi Defector 'Curveball' Admits WMD Lies, Is Proud of Tricking U.S.|last=Ferran|first=Lee|date=15 February 2011|publisher=ABC News}}</ref> Пауел исто така презентирал докази во кои се тврди дека Ирак имал врски со [[Ал Каеда]]. Како продолжение на презентацијата на Пауел, САД, [[Велика Британија]], [[Полска]], [[Италија]], [[Австралија]], [[Данска]], [[Јапонија]] и [[Шпанија]] предложиле резолуција со која се овластува употреба на сила во Ирак, но членките на [[НАТО]] како [[Канада]], [[Франција]] и [[Германија]], заедно со [[Русија]], силно повикале на продолжување на дипломатијата. Соочувајќи се со изгубен глас, како и веројатно вето од Франција и Русија, САД, Велика Британија, Полска, Шпанија, Данска, Италија, Јапонија и Австралија на крајот ја повлекле својата резолуција.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.globalpolicy.org/security/issues/iraq/attack/armtwist/2003/0317usbritspain.htm|title=US, Britain and Spain Abandon Resolution|date=17 March 2003|access-date=6 August 2006|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/06/sprj.irq.main/index.html|title=Bush: Iraq is playing 'willful charade'|date=7 March 2003|access-date=6 August 2006|publisher=CNN}}</ref> [[Податотека:Chirac_Bush_Blair_Berlusconi.jpg|мини| Од лево: францускиот претседател [[Жак Ширак]], американскиот претседател [[Џорџ В. Буш]], премиерот на Велика Британија [[Тони Блер]] и италијанскиот премиер [[Силвио Берлускони]] . Ширак бил против инвазијата, другите тројца водачи биле за.]] Во март 2003 година, Соединетите Американски Држави, Велика Британија, Полска, Австралија, Шпанија, Данска и Италија започнале да се подготвуваат за инвазијата во Ирак со мноштво на односи со јавноста и воени потези. Во обраќањето до нацијата на [[17 март]] [[2003]] година, Буш побарал Садам и неговите двајца синови Удај и Кусај да се предадат и да го напуштат Ирак, давајќи им рок од 48 часа. Долниот дом на [[Обединетото Кралство]] одржал дебата за одење во војна на [[18 март]] [[2003]] година, кога владиниот предлог бил одобрен од 412 до 149.<ref>{{Наведено списание|date=18 March 2003|title=Division No. 117 (Iraq)|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo030318/debtext/30318-47.htm|journal=Hansard|publisher=[[Parliament of the United Kingdom]]|volume=401|issue=365|access-date=29 October 2011}}</ref> Гласањето било клучен момент во историјата на администрацијата на Блер, бидејќи бројот на владини пратеници кои се побуниле против гласањето бил најголем од укинувањето на законите за пченка во 1846 година. Тројца владини министри поднеле оставки во знак на протест за војната, [[Џонсон Денам (политичар)|Џонсон Денам]], [[Филип Хант]] и тогашниот водач на Долниот дом Робин Кук . === Спротивставување на инвазијата === Во октомври 2002 година, поранешниот американски претседател [[Бил Клинтон]] предупредил за можните опасности од превентивната воена акција против Ирак. Говорејќи во Велика Британија на конференција на Лабуристичката партија тој рекол: „''Како превентивна акција денес, колку и да е оправдана, може да се врати со несакани последици во иднина.'' ''. . . Не ми е гајле колку се прецизни твоите бомби и оружјето кога ќе ги поставиш, невини луѓе ќе умрат'' “.<ref>{{Наведени вести|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0210/02/ip.00.html|title=CNN Inside Politics|access-date=23 October 2010|publisher=CNN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/clinton-urges-caution-over-iraq-as-bush-is-granted-war-powers-607775.html|title=Clinton urges caution over Iraq as Bush is granted war powers|last=Grice|first=Andrew|date=3 October 2002|work=The Independent|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513103153/http://www.independent.co.uk/news/world/politics/clinton-urges-caution-over-iraq-as-bush-is-granted-war-powers-607775.html|archive-date=13 May 2011|location=London}}</ref> Од 209 домашни [[Демократска партија (САД)|демократи]] во Конгресот, 126 гласале против Овластувањето за употреба на воена сила против Ирачката резолуција од 2002 година, иако 29 од 50 демократи во Сенатот гласаа „За“. Само еден републикански сенатор, Линколн Чефи, гласал против. Самостојниот независен во Сенатот, Џим Џефордс, гласал против. Пензионираниот американски маринец, поранешен секретар на морнарицата и иден американски сенатор [[Џим Веб]] напишал непосредно пред гласањето: „''Оние кои се залагаат за еднострана војна во Ирак, добро знаат дека нема стратегија за излез ако нападнеме''“ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.usnews.com/news/articles/2007/12/07/winning-over-the-senate-with-frank-words-and-a-keen-mind|title=Winning Over the Senate With Frank Words and a Keen Mind|last=Knight|first=Danielle|work=U.S. News & World Report|access-date=26 July 2015}}</ref> Во истиот период, [[Јован Павле II|папата Јован Павле II]] јавно ја осудил воената интервенција. За време на приватна средба, тој директно му кажал на Џорџ Буш: „''Господине претседател, го знаете моето мислење за војната во Ирак.'' ''Ајде да разговараме за нешто друго. Секое насилство, извршено врз еден или милион, е богохулство упатено на ликот и подобието Божјо'' “.<ref>LaRepubblica, (it]</ref> [[Податотека:London_anti-war_protest_banners.jpg|мини|Антивоен протест во Лондон, септември 2002 година. Организирана од британската коалиција „Стоп за војната“, на протестот учествувале до 400.000.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/2378843.stm|title=Anti-war protests under way|date=31 October 2002|work=BBC News|access-date=26 July 2015}}</ref>]] На 20 јануари 2003 година, францускиот министер за надворешни работи Доминик де Вилпен изјавил „''веруваме дека воената интервенција ќе биде најлошото решение''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ambafrance-us.org/news/statmnts/2003/vilepin012003.asp|title=Press conference of Foreign Affairs Minister Dominique de Villepin (excerpts)|date=20 January 2003|publisher=Embassy of France in the U.S|archive-url=https://web.archive.org/web/20060927144309/http://www.ambafrance-us.org/news/statmnts/2003/vilepin012003.asp|archive-date=27 September 2006|accessdate=13 February 2007}}</ref> Во меѓувреме, антивоените групи ширум светот организирале јавни протести. Според францускиот академик Доминик Рејни, помеѓу 3 јануари и 12 април 2003 година, 36 милиони луѓе ширум светот учествувале во скоро 3.000 протести против војната во Ирак, а [[Антивоени протести од 15 февруари 2003 година|демонстрациите на 15 февруари 2003 година]] биле најголеми. [[Нелсон Мандела|Нелсон Мандела го]] искажал своето спротивставување кон крајот на јануари, изјавувајќи „''Сè што сака (г. Буш) е ирачката нафта'' “ и се прашува дали Буш намерно ги минира [[ООН]] „''затоа што генералниот секретар на Обединетите нации [беше] црнец''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/mandela-slams-bush-on-iraq/|title=Mandela Slams Bush on Iraq|last=Jarrett Murphy|date=30 January 2003|access-date=19 January 2014|publisher=CBS News}}</ref> Во февруари 2003 година, главниот генерал на американската армија, Ерик Шинсеки, му рекол на Комитетот за вооружени служби во Сенатот дека ќе бидат потребни „''неколку стотици илјади војници''“ за да се обезбеди Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-02-25-iraq-us_x.htm|title=Army chief: Force to occupy Iraq massive|date=25 February 2003|work=USA Today|access-date=23 October 2010}}</ref> Два дена подоцна, американскиот секретар за одбрана Доналд Рамсфелд изјавил дека посветеноста на војниците по војната ќе биде помала од потребниот број на војници за да се добие војната и дека „''идејата дека ќе потрае неколку стотици илјади американски сили е далеку од можно''. " Заменик-министерот за одбрана Пол Волфовиц изјавил дека проценката на Шинсеки е „''далеку од умот''“, затоа што другите земји ќе учествуваат во окупаторските сили.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/02/27/sprj.irq.war.cost/|title=Administration fends off demands for war estimates&nbsp;– Mar. 3, 2003|date=26 February 2003|access-date=23 October 2010|publisher=CNN}}</ref> Шефот на германската дипломатија Јошка Фишер, иако се залагал за стационирање на германските трупи во [[Авганистан]], го советувал [[Канцелар на Германија|сојузниот канцелар]] Шредер да не се вклучува во војната во Ирак. Фишер славно се спротивставил на министерот за одбрана на Соединетите Американски Држави Доналд Рамсфелд на 39-тата конференција за безбедност во конференција за безбедност[[Минхен]] во 2003 година за наводните докази на секретарот за поседување на [[Оружје за масовно уништување|оружје за масовно уништување од страна]] на Ирак: ''„Извинете, не сум убеден!“'' <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/1421634/I-am-not-convinced-Fischer-tells-Rumsfeld.html|title=I am not convinced, Fischer tells Rumsfeld|last=Connolly|first=Kate|date=10 February 2003|work=Daily Telegraph|issn=0307-1235}}</ref> Постоеле и сериозни правни прашања околу започнувањето на војната против Ирак и Бушовата доктрина за превентивна војна воопшто. На [[16 септември]] [[2004]] година, [[Кофи Анан]], генерален секретар на Обединетите нации, за инвазијата изјавил: „''Посочив дека не е во согласност со [[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата]] на [[Повелба на Обединетите Нации|ООН]] .'' ''Од наша гледна точка, од гледна точка на Повелбата, тоа беше незаконско'' “.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3661134.stm|title=Iraq war illegal, says Annan|date=16 September 2004|work=BBC News|access-date=26 November 2016}}</ref> [[File:House_Session_October_8_2002_The_House_of_Representatives_debated_the_use_of_military_force_with_Iraq.webm|мини|300x300пкс|Претставничкиот дом на САД дебатира за употреба на воена сила со Ирак, 8 октомври 2002 година]] Во ноември 2008 година, лордот Бингам, ја опишал војната како сериозно кршење на [[Меѓународно право|меѓународното право]] и ги обвинил Велика Британија и Соединетите Американски Држави дека се однесуваат како „светски [[Вигилантизам|вигилантисти]]“. Тој исто така ја критикувал Велика Британија како „''окупаторска сила во Ирак''“ по нејзиното влегување во судирот. Во врска со третманот на ирачките затвореници во Абу Граиб, Бингам изјавил: „''Особено вознемирувачки за приврзаниците на владеењето на правото е циничниот недостаток на грижа за меѓународната законитост кај некои врвни службеници во администрацијата на Буш'' “. Во јули 2010 година, вицепремиерот на Велика Британија Ник Клег, за време на седницата за прашања кон премиерот, во Парламентот, ја осудил инвазијата во Ирак како „''нелегална''“ - иако подоцна појаснил дека ова е лично мислење, а не официјално.<ref name="cleggpmq">{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-10715629 | title=Clegg clarifies stance after saying Iraq war 'illegal' | work=BBC News | date=2010-07-21 }}</ref> == 2003 година: Инвазија == [[Податотека:T-54s,_T-55s,_Type_59s_or_Type_69s_at_Diwaniyah,_Iraq.jpg|мини|Уништени остатоци од ирачки тенкови во близина на Ал Кадисија]] [[Податотека:U.S._Marines_with_Iraqi_POWs_-_March_21,_2003.jpg|мини|Американските маринци придружуваат заробени непријателски затвореници во засолниште во пустината Ирак на 21 март 2003 година.]] [[Податотека:UStanks_baghdad_2003.JPEG|мини| Американски војници кај споменикот „Рацете на победата“ во [[Багдад]]]] Првиот тим на [[Централна разузнавачка агенција|Централната разузнавачка агенција]] влегол во Ирак на [[10 јули]] [[2002]] година.<ref name="operation1">Operation Hotel California, The Clandestine War inside Iraq, Mike Tucker and Charles Faddis, 2008.</ref> Овој тим бил составен од членови на одделот за специјални активности на [[ЦИА]], а подоцна му се придружиле и членови на воената елитна Заедничка команда за специјални операции (ЗКСО). Заедно, тие се подготвиле за инвазија на конвенционалните сили. Овие напори се состоеле во убедување на командантите на неколку ирачки воени дивизии да се предадат наместо да се спротивстават на инвазијата и да ги идентификуваат сите првични цели на раководството за време на извидувачки мисии со многу висок ризик. Што е најважно, нивните напори допреле до [[Курди|курдското население]] [[Пешмерга|на чело со групата Пешмерга]] кои требало да станат северен фронт на инвазијата. Заедно оваа сила ги победила силите на [[Ансар ел-Ислам]] во Ирачки Курдистан пред инвазијата, а потоа ја победила и ирачката армија на север.<ref>A Nation at War: Second Front; Allied Troops Are Flown Into Airfields In North Iraq, By C.&nbsp;J.&nbsp;Chivers, 24 March 2003</ref> Битката против [[Ансар ел-Ислам]] , позната како Операција „Викиншки чекан“, довела до смрт на значителен број милитанти и откривање на објект за хемиско оружје во [[Саргат]].<ref name="operation1"/><ref>A Nation at War: in the Field the Northern Front; Militants Gone, Caves in North Lie Abandoned By C. J. Chivers, 30 March 2003</ref> Во 5:34 часот по [[багдад]]ско на [[20 март]] [[2003]] година (9:34 часот)&nbsp;попладне, 19 март EST) започнала изненадената воена инвазија на Ирак.<ref name="GSorgOIF">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/iraqi_freedom.htm|title=Operation Iraqi Freedom|date=27 April 2005|work=Target Iraq|publisher=GlobalSecurity.org}}</ref> Немало објавување на војна. Инвазијата во Ирак во 2003 година била предводена од генералот на американската армија Томи Франкс, под кодното име „Операција Ирачка слобода“,<ref name="oil">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2003/03/21/world/nation-war-attack-us-british-troops-push-into-iraq-missiles-strike-baghdad.html?pagewanted=all|title=A nation at war: The attack; U.S. and British troops push into Iraq as missiles strike Baghdad compound|last=Patrick E. Tyler|date=21 March 2003|work=The New York Times|page=B8}}</ref> со кодно име на Обединетото Кралство Операција „Телик “ и австралиското кодно име „ Операција Сокол“ . Коалициските сили соработувале и со курдските сили на Пешмерга на северот. Приближно четириесет други влади, „ Коалицијата на волјата “ учествувале со обезбедување трупи, опрема, услуги, безбедност и специјални сили, со 248.000 војници од [[САД]], 45 000 британски војници, 2 000 австралиски војници и 194 полски војници од специјалните сили единицата ГРОМ испратена во [[Кувајт]] за инвазијата. Инвазивната сила била поддржана и од војниците на ирачката [[Курди|курдска]] милиција, за кои се проценува дека броеле над 70 000.<ref name="MajPeltier">{{Наведена мрежна страница|url=http://cgsc.cdmhost.com/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=/p4013coll3&CISOPTR=363|title=Surrogate Warfare: The Role of U.S. Army Special Forces|last=MAJ Isaac J. Peltier|publisher=U.S. Army|page=29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211141158/http://cgsc.cdmhost.com/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=%2Fp4013coll3&CISOPTR=363|archive-date=11 February 2009|accessdate=13 September 2009}}</ref> [[Податотека:Type_69_Iraq.jpg|мини|Ирачки тенк на автопатот 27, уништен во април 2003 година]] Според генералот Франкс, имало осум цели на инвазијата: „Прво, ставање крај на режимот на Садам Хусеин. Второ, да се идентификуваат, изолираат и елиминираат ирачките оружја за масовно уништување. Трето, да се бараат, да се фатат и да се протераат терористи од таа земја. Четврто, да се соберат такви разузнавачки информации за да можеме да се поврземе со терористичките мрежи. Петто, да собереме информации како што можеме да се однесуваме на глобалната мрежа на недозволено оружје за масовно уништување. Шесто, да се стави крај на санкциите и веднаш да им се достави хуманитарна поддршка на раселените и на многу сиромашни ирачки граѓани. Седмо , да ги обезбеди нафтените полиња и ресурсите на Ирак, кои припаѓаат на ирачкиот народ. И последно, да му помогнеме на ирачкиот народ да создаде услови за премин кон претставничка самоуправа<ref>{{cite web|url=http://learning.blogs.nytimes.com/2003/04/11/missions-accomplished|title=Missions Accomplished?|last1=Sale|first1=Michelle|last2=Khan|first2=Javid|date=11 April 2003}}</ref> Инвазијата била брза и одлучна операција наидувајќи на голем отпор, иако не онака како што го очекуваале американските, британските и другите сили. Ирачкиот режим се подготвувал да се бори и со конвенционална и со нередовна, асиметрична војна истовремено, отстапувајќи територија кога се соочувал со супериорни конвенционални сили, главно оклопни, но изведувајќи напади од помал обем во задниот дел користејќи борци облечени во цивилна и воена воена форма. [[Податотека:Iraq-War-Map.png|лево|мини| Картана рутите за инвазија и големите операции / битки од војната во Ирак до 2007 година]] Коалиционите трупи започнале воздушни и амфибиски напади на полуостровот ел-Фау за да ги обезбедат нафтените полиња таму и важните пристаништа, поддржани од воените бродови на Кралската морнарица, Полската морнарица и Кралската австралиска морнарица . 15-та поморска експедитивна единица на маринскиот корпус на САД, приложена на Третата &nbsp;Бригада на командоси и единицата на полските специјални единици [[ГРОМ специјална единица|ГРОМ]], го нападнале пристаништето Ум Каср, додека бригадата за воздушен напад на британската армија ги обезбедила нафтените полиња во јужен Ирак.<ref>{{Наведена книга|title=The Iraq War|url=https://archive.org/details/iraqwar0000keeg_a4n7|last=Keegan|first=John|date=2005|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7920-9|page=[https://archive.org/details/iraqwar0000keeg_a4n7/page/169 169]|author-link=John Keegan}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://history.army.mil/html/books/059/59-3-1/CMH_59-3-1.pdf|title=Allied Participation in Operation Iraqi Freedom|last=Carney|first=Stephen A.|date=2011|publisher=[[United States Army Center of Military History]]|pages=10, 98|access-date=2020-11-16|archive-date=2015-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102073405/http://www.history.army.mil/html/books/059/59-3-1/CMH_59-3-1.pdf|url-status=dead}}</ref> Тешкиот оклоп на американската трета пешадиска дивизија се преселил на запад, а потоа кон север преку западната пустина кон [[Багдад]], додека 1-та маринска експедитивна сила се движела полесно по должината на автопатот&nbsp;1 низ центарот на земјата, и 1 Оклопна дивизија се преселила на север преку источната мочуришна земја.<ref>Keegan, 145.</ref> Првата маринска дивизија на САД се борела преку Насирија во битка за заземање на главната клучка на патот.<ref>Keegan, 148-53.</ref> Третата пешадиска дивизија на Армијата на Соединетите Држави ги поразила ирачките сили вградени во и околу аеродромот Талил .<ref>{{Наведена книга|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|title-link=Cobra II|last1=Gordon|first1=Michael R.|last2=Trainor|first2=Bernard E.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-0-375-42262-1|page=[https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord/page/205 205]|author-link1=Michael R. Gordon|author-link2=Bernard E. Trainor}}</ref> Со обезбедувањето на аеродромите во Насирија и Талил во својот заден дел, 3-тата место&nbsp;Пешадиската дивизија поддржана од 101-та воздушна дивизија го продолжила својот напад северно кон Наџаф и Карбала, но силната бура од песок го забавил напредокот на коалицијата и имало застој да се консолидираат и да се осигурат дека линиите за снабдување се безбедни.<ref>Keegan, 154-5.</ref> Кога започнале повторно, тие го обезбедиле јазот Карбала, клучен пристап кон [[Багдад]], потоа ги обезбедиле мостовите над реката [[Еуфрат]]. Среде Ирак, 1-та морнарска дивизија се изборила за источната страна на Багдад и се подготвила за нападот да го заземе градот.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/marchuptakingbag00west|title=The March Up: Taking Baghdad with the 1st Marine Division|last1=West|first1=Bing|last2=General Ray L. Smith|date=September 2003|publisher=Bantam Books|isbn=978-0-553-80376-1|location=New York|author-link1=Bing West}}{{Се бара страница|date=August 2015}}</ref> [[Податотека:Marines_in_Saddams_palace_DM-SD-04-12222.jpg|алт=photograph of three Marines entering a partially destroyed stone palace with a mural of Arabic script|мини| Американските маринци од 1-от баталјон влегуваат во палатата за време на падот на Багдад .]] На 9 април, [[Багдад]] паднал, ставајќи крај на 24-годишното владеење на Садам. Американските сили ги зазеле напуштените министерства на Партијата Баас и, според некои извештаи што подоцна ги оспориле маринците на теренот, со сислено управувале во <ref name="articles.latimes.com">{{Наведени вести|url=https://articles.latimes.com/2004/jul/03/nation/na-statue3|title=Army Stage-Managed Fall of Saddam Statue|last=Zucchino|first=David|date=3 July 2004|work=Los Angeles Times|access-date=23 October 2010}}</ref> уривањето на огромната железна статуа на Садам, чии фотографии и видео станале симболични за настанот, иако подоцна истиот станал контроверзен. Ненадејниот пад на Багдад бил проследен со широко распространет извор на благодарност кон напаѓачите, но и масовно граѓанско нарушување, вклучувајќи грабеж на јавни и владини згради и драстично зголемен криминал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=2367|title=Stuff Happens|publisher=Defenselink.mil|accessdate=23 October 2010|archive-date=2009-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130124034/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=2367|url-status=dead}}</ref> Според [[Пентагон]], 250,000 тони од вкупно 650.000 тони бомба биле ограбени, обезбедувајќи значителен извор на муниција за ирачкиот бунт . Фазата на инвазија завршила кога Тикрит, родниот град на Садам, паднал со мал отпор и градот бил освоен од страна на американските маринци на работната единица Триполи . Во фазата на инвазија на војната (19 март - 30 април), околу 9.200 ирачки борци биле убиени од коалициските сили заедно со околу 3.750 неборци, т.е цивили кои не земале оружје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comw.org/pda/0310rm8.html|title=Research Monograph no. 8: The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict|last=Conetta|first=Carl|date=20 October 2003|work=Project on Defense Alternatives|archive-url=https://web.archive.org/web/20090831030201/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html|archive-date=31 August 2009}}</ref> Коалиционите сили пријавиле за смрт во борба на 139 воени лица на САД <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/25/AR2005102501190.html|title=A Look at U.S. Deaths in the Iraq War|date=25 October 2005|work=The Washington Post|access-date=11 November 2013|agency=Reuters}}</ref> и 33 воени лица на Велика Британија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icasualties.org/Iraq/Nationality.aspx?hndQry=UK|title=Operation Iraqi Freedom &#124; Iraq &#124; Fatalities By Nationality|date=28 May 2010|publisher=iCasualties|accessdate=2020-11-16|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201103247/http://www.icasualties.org/Iraq/Nationality.aspx?hndQry=UK|url-status=dead}}</ref> == 2003–2011: Фаза по инвазија == === 2003 година: Почетоци на бунтот === [[Податотека:USMarineTankinBaghdad.jpg|мини| Тенк на маринскиот корпус [[M1 Abrams|М1 Абрамс]] патролира во Багдад по неговиот пад во 2003 година.]] [[Податотека:USMC-15618.jpg|мини| [[Humvee|Погодено Humvee]] со импровизирана експлозивна направа во Ирак на 29 септември 2004 година. Персоналот во нападот бил тешко повреден, на чело со Мајкл Ф.Берет, воен полицаец во Одредот за поддршка на морското крило 373.]] [[Податотека:GROM_DN-SD-04-01612.JPEG|мини| Полските сили на [[ГРОМ специјална единица|ГРОМ]] во морските операции за време на војната во Ирак]] [[Податотека:Raid_during_Operation_Thar_Thar_Dam.jpg|мини|Маринци од компанијата „Д“, 3-тиот лесен оклопен баталјон за извидување ги чуваат затворениците пред да ги стават во нивното возило.]] На 1 мај 2003 година, претседателот Буш го посетил носачот на авиони УСС Абрахам Линколн кој работел на неколку милји западно од [[Сан Диего]], [[Калифорнија]]. На зајдисонце, тој го одржал својот национално телевизиски говор „''Остварена мисија''“, изнесен пред морнарите и авионите на палубата за летање. Буш прогласил крај на големите борбени операции во Ирак, поради поразот на ирачките конвенционални сили, притоа кажувајќи уште многу што треба да се направи. Како и да е, [[Садам Хусеин]] останал на слобода и постоеле значителен број на помали отпори. По говорот на Буш, коалиционите сили забележале дека нападите врз нејзините трупи постепено започнале да се зголемуваат во различни региони, како што е „ Сунитскиот триаголник “.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/iraqi_freedom-ops-maps.htm|title=Operation Iraqi Freedom Maps|publisher=GlobalSecurity.Org}}</ref> Првичните ирачки бунтовници биле снабдувани од стотици складишта со оружје создадени пред инвазијата од страна на ирачката армија и Републиканската гарда . Првично, ирачкиот отпор (опишан од коалицијата како „''Анти-ирачки сили''“) во голема мера произлезел од лојалистите на федаините и партијата на Садам, Баас, но набрзо верските радикали и Ирачаните лути од окупацијата придонеле за бунтот. Трите гувернери со најголем број напади биле Багдад, ел-Анбар и Саладин Тие три гувернери сочинуваат 35% од населението, но до декември 2006 година тие биле одговорни за 73% од смртните случаи на американската војска и уште поголем процент на неодамнешни смртни случаи на американската војска (околу 80%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://icasualties.org/oif/Province.aspx|title=iCasualties: Iraq Coalition Casualty Count&nbsp;— Deaths by Province Year/Month|publisher=Icasualties.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708203616/http://icasualties.org/oif/Province.aspx|archive-date=8 July 2008|accessdate=27 October 2008}}</ref> Бунтовниците користеле разни герилски тактики, вклучувајќи [[минофрлач]]и, ракети, самоубиствени напади, снајперисти, импровизирани експлозивни направи (ИЕД), автомобилски бомби, оган од мало оружје (обично со [[Автоматска пушка|нападни пушки]] ) и РПГ (ракетни гранати), како и саботажа против нафта, вода и електрични инфраструктури. Напорите на коалицијата за воспоставување поинвазиски Ирак започнале по падот на режимот на Садам. Коалиционите нации, заедно со Обединетите нации, започнале да работат на воспоставување стабилна, усогласена демократска држава, способна да се брани од силите што не се коалицирани, како и да се надминат внатрешните поделби.<ref name="Soriano">{{Наведени вести|url=http://www.newsmax.com/archives/articles/2005/1/13/232154.shtml|title=Poll: Iraqis out of patience|date=30 April 2004|work=USA Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20050116031824/http://www.newsmax.com/archives/articles/2005/1/13/232154.shtml|archive-date=16 January 2005}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=49603|title=Gloom descends on Iraqi leaders as civil war looms|last=Karouny|first=Mariam|date=23 July 2006|work=Turkish Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165233/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=49603|archive-date=30 September 2007|agency=Reuters}}</ref> Во меѓувреме, коалициските воени сили започнале неколку операции околу полуостровот на река [[Тигар (река)|Тигар]] и во Сунитскиот триаголник. Серија слични операции биле лансирани во текот на летото во [[Сунитски триаголник|Сунитскиот триаголник]]. Кон крајот на 2003 година, интензитетот и темпото на востанички напади почнале да се зголемуваат. Остриот наплив на герилски напади започнале востанички напор што бил наречен „ Рамазанска офанзива “, бидејќи се совпаднало со почетокот на муслиманскиот свет месец [[Рамазан]] . За да се спротивстават на оваа офанзива, коалиционите сили започнале да користат воздушна сила и артилерија повторно за прв пат од крајот на инвазијата, напаѓајќи сомнителни места кои служеле како заседи и минофрлачки лансирни позиции. Засилен бил надзорот над главните рути, патролите и рациите врз осомничените бунтовници. Покрај тоа, две села, вклучувајќи го и родното место на Садам, ел-Ауја и малото гратче Абу Хишма, биле опколени со бодликава жица и внимателно биле надгледувани. ==== Привремена власт на коалицијата и Група за истражување на Ирак ==== Кратко време по инвазијата, мултинационална коалиција создала Привремената коалициска власт (ПКК; {{ArB|سلطة الائتلاف الموحدة}}), со седиште во Зелената зона, како преодна влада на Ирак до воспоставување демократска влада. Цитирајќи ја Резолуцијата 1483 на Советот за безбедност на Обединетите нации и законите за војна, Привремената коалициска власт се поделила на извршна, [[Законодавна власт|законодавна]] и [[Судска власт|судска]] власт над ирачката влада од периодот на основање на ПКК на [[21 април]] [[2003]] година до неговото распуштање на [[28 јуни]] [[2004]] година. [[Податотека:Iraq_2003_occupation.png|лево|мини| Окупациони зони во Ирак заклучно со септември 2003 година]] Првично со ПКК раководел Џеј Гсрнер, поранешен американски воен офицер, но неговото назначување траело само до 11 мај 2003 година, кога претседателот Буш го назначил Л. Пол Бремер . На [[16 мај]] [[2003]] година, на неговиот прв ден на работа, Пол Бремер издал Наредба за привремена власт на Коалицијата 1 за да се исклучат од новата ирачка влада и членови на администрацијата на партијата Баатист. Оваа политика, позната како Де-Батификација, на крајот довела до отстранување од 85.000 до 100.000 Ирачани од нивната работа вклучувајќи 40.000 училишни наставници кои се приклучиле на Партијата Баат едноставно за да си го задржат работното место. Генералот на американската армија Рикардо Санчес ја нарекол одлуката „''катастрофален неуспех''“.<ref>Sanchez, Wiser in Battle, p.185.</ref> Бремер служел до распаѓањето на ПКК во јуни 2004 година. Во мај 2003 година, американскиот советник во Министерството за одбрана на Ирак во рамките на Привремената коалициска власт , Валтер Б. Слокомбе, се залагал за промена на предвоената политика на Буш за вработување на поранешната ирачка армија откако престанале непријателствата на теренот.<ref>"Reintegration of Regular [IRAQ] Army", DDR Tasks – The Army, 3 July 2003 10:03 AM</ref> Во тоа време, стотици илјади поранешни ирачки војници кои не биле платени со месеци чекале Привремената коалициска власт да ги вработи повторно да работат за да помогнат во обезбедувањето и обновата на Ирак. И покрај советите од американскиот воен штаб кои работат во рамките на Привремената коалициска власт , Бремер се состанал со претседателот Буш, преку видео конференција и побарал овластување за промена на американската политика. Буш им дал овластување на Бремер и Слокомб да ја променат предивоената политика. Слокомб ја објавил промената на политиката во пролетта 2003 година. Одлуката довела до отуѓување на стотици илјади поранешни вооружени ирачки војници, кои потоа се израмниле со разни движења на отпорот против окупацијата низ целиот Ирак. Неделава пред наредбата за распуштање на Ирачката армија, немало коалициски сили убиени од непријателска акција во Ирак; една недела потоа, пет американски војници биле убиени. Потоа, на [[18 јуни]] [[2003]] година, коалиционите сили отвориле оган кон поранешните ирачки војници кои протестирале во [[Багдад]], кои фрлале камења кон коалициските сили. Политиката за распуштање на ирачката армија била сменета од Привремената коалициска власт само неколку дена по нејзиното спроведување. Но, веќе било предоцна; поранешната ирачка армија го сменила својот сојуз од армија која била подготвена да соработува со ПКК до вооружен отпор против ПКК и коалициските сили.<ref>America vs. Iraq, 26 August 2013, National Geographic, Television Production, Documentary</ref> Друга група создадена од мултинационалните сили во Ирак по инвазијата била меѓународната [[Ирачка анкета група|група за истражување на Ирак]] со 1.400 члена, која спровела мисија за откривање на факти за пронаоѓање на програми за [[оружје за масовно уништување]] во Ирак. Во 2004 година, во Извештајот било наведено дека Ирак нема одржлива програма за оружје за масовно уништување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/iraq_wmd_2004/|title=Comprehensive Report of the Special Advisor to the DCI on Iraq's WMD – Central Intelligence Agency|publisher=|accessdate=2020-11-16|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002011819/https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/iraq_wmd_2004/|url-status=dead}}</ref> ==== Фаќање на поранешните владини лидери ==== [[Податотека:SaddamSpiderHole.jpg|мини| [[Садам Хусеин]] бил фатен од своето скривалиште во операцијата „Црвена зора“, 13 декември 2003 година]] Во летото 2003 година, мултинационалните сили се фокусирале на заробување на преостанатите водачи на поранешната влада. На 22 јули, рација од страна на САД&nbsp;101-та воздушна дивизија и војници од Работната група 20 ги убиле синовите на Садам (Удај и Кусај) заедно со еден од неговите внуци. Вкупно, над 300 врвни водачи на поранешната влада биле убиени или заробени, како и бројни помали функционери и воен персонал. Најзначајно е тоа што самиот [[Садам Хусеин]] бил заробен на [[13 декември]] [[2003]] година, на фарма во близина на Тикрит во [[Операција „Црвена Зора“|операцијата „Црвена Зора“]] .<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/01/09/sprj.nirq.saddam/|title=Pentagon: Saddam is POW|date=10 January 2004|publisher=CNN}}</ref> Акцијата била спроведена од 4-та пешадиска дивизија на Армијата на Соединетите Американски Држави и припадниците на Работната група 121. Информациите за локацијата на Садам биле од членовите на неговото семејство и поранешните телохранители.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.operation/index.html?iref=newssearch|title=Saddam 'caught like a rat' in a hole|date=15 December 2003|publisher=CNN}}</ref> Со фаќањето на Садам и падот на бројот на востанички напади, некои заклучиле дека мултинационалните сили преовладуваат во борбата против востанието. Привремената влада започнала со обука на новите ирачки безбедносни сили наменети за полиција на земјата, а Соединетите Американски Држави ветиле над 20 милиони американски долари пари за реконструкција во вид на кредит против идните приходи од нафта од Ирак. Приходите од нафта биле искористени и за обнова на училиштата и за работа на електрична и рафинирана инфраструктура. Набргу по фаќањето на Садам, елементите изоставени од привремениот орган на коалицијата започнале да агитираат за избори и формирање на привремена ирачка влада . Најистакнат меѓу нив бил [[Шиизам|шиитскиот]] свештеник [[Али ел-Систани|Големиот ајатолах Али ел-Систани]] . Привремената власт на коалицијата се спротивставила на дозволувањето демократски избори во овој момент.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2004/jan/19/usa.iraq|title=Why the U.S. is Running Scared of Elections in Iraq|date=19 January 2004|work=The Guardian|access-date=21 November 2006|location=London}}</ref> Востаниците ги засилиле своите активности. Двата нај турбулентни центри биле областа околу Фалуџа и сиромашните [[Шиизам|шиитски]] делови од градовите од [[Багдад]] (Садр) до Басра на југ. === 2004 година: Востанието се проширува === Почетокот на 2004 година бил обележан со релативно затишје во насилството. За време на ова време, бунтовничките сили се реорганизирале, проучувајќи ги тактиките на мултинационалните сили и планирајќи обнова на офанзивата. Сепак, насилството навистина се зголемило за време на пролетните борби во Ирак со странски борци од целиот [[Близок Исток]], како и со Ал-Каеда во Ирак, поврзана група на [[Ал-Каеда]] предводена од [[Абу Мусаб ал Заркави|Абу Мусаб ал-Заркави]], помагајќи да се поттикне бунтот. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="What is that about? I can find nowhere any specifics of Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn (or AQI) active in any 'insurgency', early 2004 (November 2014)">потребно е цитирање</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="What is that about? I can find nowhere any specifics of Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn (or AQI) active in any 'insurgency', early 2004 (November 2014)">потребно е цитирање</span>]]'' &#x5D;</sup> Како што растел бунтот, имало посебна промена во насочувањето од страна на коалициските сили кон новите ирачки безбедносни сили, бидејќи стотици ирачки цивили и полиција биле убиени во текот на следните неколку месеци во серија масовни бомбардирања. Организираниот сунитски бунт, со длабоки корени и националистички и исламистички мотиви, станувал сè помоќен низ целиот Ирак. Армијата на шиитските махди, исто така, започнала со напади врз цели на коалицијата во обид да ја преземе контролата од ирачките безбедносни сили. Јужните и централните делови на Ирак почнувале да избиваат во урбани герилски борби, бидејќи мултинационалните сили се обиделе да ја задржат контролата и се подготвиле за контраофанзива. Најсериозните борби во војната дотогаш започнале на [[31 март]] [[2004]] година, кога ирачките бунтовници во Фалуџа наишле на заседа на конвојот на Блеквотер САД, предводен од четворица американски приватни воени изведувачи, кои обезбедувале безбедност за угостителите на храна <nowiki><i>Eurest Support Services</i></nowiki> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/warriors/contractors/highrisk.html|title=frontline: private warriors: contractors: the high-risk contracting business|access-date=23 October 2010|publisher=PBS}}</ref> Четворицата вооружени изведувачи, Скот Хелвенстон, Јерко Зовко, Весли Баталона и Мајкл Тиг, биле убиени со рачни бомби и рачни оружја. Последователно, нивните тела биле извлечени од нивните возила од страна на месното население, тепани, запалени, а изгорените трупови биле обесени над мостот што поминувал преку [[Еуфрат]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/03/31/iraq.main/|title=U.S. expects more attacks in Iraq: Residents hang slain Americans' bodies from bridge|last=Flower|first=Kevin|date=31 March 2004|access-date=6 April 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040406012238/http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/03/31/iraq.main/|archive-date=6 April 2004|publisher=CNN|last2=Gray|first2=Melissa|last3=Kroll|first3=Sue|last4=Paulsen|first4=Vivian|last5=Sadik|first5=Auday}}</ref> Фотографиите од настанот биле објавени во новинските агенции ширум светот, предизвикувајќи голема огорченост и морален бес во Соединетите Американски Држави и предизвикале неуспешно „''пацифирање''“ на градот: Првата битка во Фалуџа во април 2004 година. [[Податотека:Defense.gov_News_Photo_041021-M-8096K-036.jpg|лево|мини| USMC M198 артилерија во близина на Фалуџа во октомври 2004 година]] Офанзивата била обновена во ноември 2004 година во најкрвавата битка во војната: Втората битка во Фалуџа, опишана од американската армија како „''најтешката урбана борба (во која тие биле вклучени) од Битката во градот Хуе во Виетнам''“. За време на нападот, американските силите користеле бел фосфор како запаливо оружје против востаничкиот персонал, привлекувајќи контроверзии. 46-дневната битка резултирала со победа на коалицијата, со 95 американски убиени војници заедно со приближно 1.350 востаници. Фалуџа била целосно уништена за време на борбите, иако цивилните жртви биле мали, бидејќи тие побегнале пред битката.<ref>Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 398–405</ref> Друг голем настан од таа година било откривањето на широко распространетата злоупотреба на затвореници во Абу Граиб, кое добило внимание на меѓународните медиуми во април 2004 година. Први извештаи за [[Злоупотреба на затвореници во Абу Граиб|злоупотреба на затвореник]] во Абу Граиб, како и графички слики што го прикажуваат американскиот воениот персонал подбивајќи ги и злоупотребувајќи ги ирачките затвореници, го привлекло вниманието на јавноста од извештајот за вестите на ''60 минути II'' (28 април) и написот на Симур М. Херш во ''[[:en:The New Yorker|The New Yorker]]'' (објавен на [[Интернет]] на [[30 април]]). Воениот дописник Томас Рикс тврдел дека овие откритија нанеле удар на моралните оправдувања за окупацијата во очите на многу луѓе, особено на Ирачаните, и биле пресвртница во војната.<ref>Thomas E. Ricks (2006) ''Fiasco, The American Military Adventure in Iraq''. Penguin</ref> 2004 година исто така го означила почетокот на воените преодни тимови во Ирак, кои биле тимови на американски воени советници распоредени директно во единиците на Новата ирачка армија. === 2005 година: Избори и преодна влада === На 31 јануари, Ирачаните ја [[Ирачки законодавни избори (2005)|избрале ирачката преодна влада]] со цел да подготват постојан устав. Иако одредено насилство и широко распространет сунитски бојкот го нарушиле настанот, повеќето од квалификуваните курдски и шиитски населенија учествувале. На 4 февруари, Пол Волфовиц објавил дека 15 000 американски војници чии долги патувања биле продолжени со цел да се обезбеди изборна безбедност ќе бидат повлечени од Ирак до следниот месец.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4235787.stm|title=U.S. to pull out 15,000 from Iraq|date=4 February 2005|work=BBC News|access-date=5 January 2010}}</ref> Февруари до април се покажале релативно мирни месеци во споредба со масакрот во ноември и јануари, со востанички напади во просек од 30 на ден од претходниот просек од 70. Битката кај Абу Граиб на [[2 април]] [[2005]] година претставувала напад врз силите на Соединетите Американски Држави во затворот Абу Граиб, кој се состоел од тежок минофрлач и ракетен оган, според кој околу 80–120 вооружени бунтовници нападнале со гранати, мало оружје и две возила - носејќи импровизирани експлозивни направи. Муницијата на американските сили била толку мала, што биле дадени наредби за поправање бајонети како подготовки за борба. Се сметало за најголем координиран напад врз американска база од војната во [[Виетнам]].<ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/meast/04/02/iraq.main|title=Insurgents attack Abu Ghraib prison|date=3 April 2005|access-date=26 March 2014|publisher=CNN|archive-date=2017-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203173058/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/meast/04/02/iraq.main/|url-status=dead}}</ref> Надежите за брз крај на бунтот и повлекување на американските трупи биле уништени во мај, најкрвавиот месец во Ирак од инвазијата. Самоубиствени бомбаши, за кои се верува дека се главно разочарани ирачки сунитскии [[Арапи]], [[Сиријци]] и [[Саудијци]], го пробиле Ирак. Нивните цели често биле шиитски собири или цивилни концентрации на шиити. Како резултат, над 700 ирачки цивили загинале во тој месец, како и 79 американски војници. Летото 2005 година се случиле борби околу [[Багдад]] и на Тал Афар во северозападен Ирак, додека американските сили се обиделе да ја затворат сириска граница. Ова довело до борби на есен во малите градови по долината на реката [[Еуфрат]] помеѓу главниот град и таа граница.<ref name="Ricks-2006">Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 413</ref> На 15 октомври се одржал референдум на кој бил [[Ирачки уставен референдум|ратификуван]] новиот ирачки устав. Ирачкото национално собрание било избрано во декември, со учество на сунитите, како и на курдите и шиитите.<ref name="Ricks-2006"/> Востаничките напади се зголемиле во 2005 година со 34.131 снимен инцидент, во споредба со вкупно 26.496 за претходната година.<ref>Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 414</ref> === 2006 година: Секташко насилство и постојана ирачка влада === [[Податотека:L_company_3rd_Battalion_3rd_Marines_search_house.jpg|лево|мини| Американски маринци од 3-тиот баталјон расчистуваат куќа во ел-Анбар .]] Почетокот на 2006 година бил обележан со разговори за создавање влада, растечко секташко насилство и континуирани антикоалициони напади. Секташкото насилство се проширило на ново ниво на интензитет по [[Бомбашки напад во џамијата ел-Аскари (2006)|бомбардирањето на]] [[Џамија Ал-Аскари|џамијата ел-Аскари]] во ирачкиот град [[Самара]], на [[22 февруари]] [[2006]] година. Експлозијата во џамијата, едно од најсветите места во шиитскиот ислам, се верува дека е предизвикана од бомба поставена од [[Ал Каеда]]. Иако немало повредени во експлозијата, џамијата била сериозно оштетена и бомбардирањето резултирало со насилство во текот на следните денови. Над 100 мртви тела со дупки од куршуми биле пронајдени на 23 февруари, а се смета дека биле убиени најмалку 165 лица. После овој напад, американската војска пресметала дека просечната стапка на убиства во [[Багдад|Багдад се]] зголемила тројно од 11 на 33 смртни случаи на ден. Во 2006 година ООН ја опишала околината во Ирак како „''ситуација слична на граѓанска војна''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=20726&Cr=Iraq&Cr1=|title=Decrying violence in Iraq, UN envoy urges national dialogue, international support|date=25 November 2006|publisher=UN News Centre}}</ref> На 12 март, пет војници на Армијата на Соединетите Американски Држави од 502-от пешадиски полк ја силувале 15-годишната ирачка девојка Абер Касим Хамза ел-Janанаби, а потоа ги убиле неа, нејзиниот татко, нејзината мајка Фахрија Таха Мухасен и нејзината шестгодишна сестра Хадел Касим Хамза ел-Џанаби. Војниците потоа го запалиле телото на девојчето за да сокријат докази за злосторството. Четворица од војниците биле осудени за силување и убиство а петтиот бил осуден за помали злосторства за учество во настаните, кои станале познати како [[силување и убиства во Махмудија]] .<ref>[https://www.nbcnews.com/id/30906766 Killings shattered dreams of rural Iraqi families] NBC News</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/iraqi-familys-relatives-confront-killer-20090529-bpm9.html|title=Iraqi family's relatives confront killer|last=Barrouquere|first=Brett|date=29 May 2009|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> [[Податотека:Bush_and_al-Maliki.jpg|мини|Нури ел-Малики се состанува со Џорџ Буш, јуни 2006 година]] На 6 јуни 2006 година, Соединетите Американски Држави биле успешни во следењето на [[Абу Мусаб ал Заркави|Абу Мусаб ал-Заркави]], водачот на Ал-Каеда во Ирак, кој бил убиен, додека присуствувал на состанок приближно 8 километри северно од Бакуба. Откако бил следен од британски авион, бил воспоставен радио контакт помеѓу контролорот и два авиони на американското воено воздухопловство Ф-16 Ц, кои ја идентификувале куќата и во 14:15, оловниот авион испуштил две водени бомби, каде што се наоѓал тој. Уште шест други - три машки и три женски лица - исто така биле пријавени како убиени. Меѓу убиените имало и една од неговите сопруги и нивното дете. Владата на Ирак стапила на должност на [[20 мај]] [[2006]] година, по одобрување од членовите на Ирачкото национално собрание . Ова следело по општите избори во декември 2005 година. Владата ја наследила Ирачката преодна влада, која продолжила да ја извршува функцијата привремена до формирањето на постојаната влада. ==== Извештајот на Истражувачката група за Ирак и погубувањето на Садам ==== Извештајот за Истражувачката група на Ирак бил објавен на [[6 декември]] [[2006]] година. Истражувачката група се состоела од луѓе од двете поголеми американски партии, на чело со потпретседателите Џејмс Бејкер, поранешен државен секретар (републиканец) и Ли Х. Хамилтон, поранешен американски&nbsp;Претставник (демократ). Истражувачката група заклучила дека „''ситуацијата во Ирак е сериозна и се влошува''“ и „''американските силите се чини дека се фатени во мисија која нема предвидлив крај'' “. Извештајот вклуќува препораки за зголемување на дипломатските мерки со [[Иран]] и [[Сирија]] и интензивирање на напорите за обука на ирачките трупи. На 18 декември, извештајот на Пентагон открил дека бунтовничките напади во просек имале околу 960 напади неделно, што е најголем од почетокот на извештаите во 2005 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/july-dec06/iraq_12-19.html|title=Attacks in Iraq at All-Time High, Pentagon Report Says|date=19 December 2006|work=Newshour|publisher=PBS|access-date=2020-11-16|archive-date=2014-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140115162534/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/july-dec06/iraq_12-19.html|url-status=dead}}</ref> Коалиционите сили формално ја пренеле контролата врз гувернерството на ирачката влада, прва по војната. Воените обвинители обвиниле осум американски маринци за убиства на 24 ирачки цивили во Хадита во ноември 2005 година, од кои 10 биле жени и деца. Четворица офицери биле обвинети и за откажување на должноста во врска со настанот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/22/AR2006122200143_pf.html|title=Marine Officers Charged in Haditha Case|last=Watkins|first=Thomas|date=22 December 2006|work=Washington Post}}</ref> Садам Хусеин бил обесен на [[30 декември]] [[2006]] година, откако ирачкиот суд го прогласил за виновен за злосторства против човештвото по едногодишно судење.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm|title=Saddam Hussein executed in Iraq|date=30 December 2006|work=BBC News|access-date=5 January 2010}}</ref> === 2007 година: бран на американските трупи === [[Податотека:Bush_surge_announcement_jan_2007.jpg|мини|Претседателот Џорџ В. Буш ја објавува новата стратегија за Ирак од Библиотеката на Белата куќа, 10 јануари 2007 година.]] На [[10 јануари]] 2007 година, преку телевизиско обраќање до јавноста, Буш предложил уште 21.500 војници за Ирак, програма за работа за Ирачаните, повеќе предлози за реконструкција и 1,2 милијарди американски долари&nbsp;за овие програми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/01/20070110-7.html|title=President's Address to the Nation|date=10 January 2007|publisher=The White House}}</ref> На [[23 јануари]] 2007 година, во годишното обраќање, Буш објавил „''распоредување на повеќе од 20 000 дополнителни војници и маринци во Ирак''“. На [[10 февруари]] 2007 година, Дејвид Петреус бил поставен командант на мултинационалните сили - Ирак (МНФ-I), функцијата со четири ѕвезди што ги надгледува сите коалициски сили во земјата, заменувајќи го генералот Џорџ Кејс. На својата нова позиција, Петреус ги надгледувал сите коалициски сили во Ирак и ги вовел во новата стратегија која ја навела администрацијата на Буш.<ref>{{Наведени вести|title=Petraeus Calls Iraq Situation Dire|last=Holusha|first=John|date=23 January 2007|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=Bush to Name a New General to Oversee Iraq|last=Gordon|first=Michael|date=5 January 2007|work=The New York Times}}</ref> На [[10 мај]] 2007 година, 144 пратеници од ирачкиот парламент потпишале законодавна петиција со која ги повикуваат САД да утврдат временски распоред за повлекување. На [[3 јуни]] [[2007]] година, ирачкиот парламент гласал со 85 за и 59 против за да се побара од ирачката влада да се консултира со парламентот пред да побара дополнително продолжување на мандатот на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ООН]] за операциите на коалицијата во Ирак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1180960615762&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|title=Iraqi parliament wants say in extension of US-led forces|date=5 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429195224/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1180960615762&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|archive-date=29 April 2011}}</ref> Притисоците врз американските трупи биле насочени кон континуираното повлекување на коалициските сили. На почетокот на 2007 година, британскиот премиер Блер објавил дека по [[Операција „Синбад“|операцијата Синбад]], британските трупи ќе започнат да се повлекуваат од Басра, предавајќи им ја безбедноста на Ирачаните. Во јули, данскиот премиер [[Андерс Фог Расмусен]], исто така, најавил повлекување на 441 дански војници од Ирак, оставајќи само единица од девет војници со четири набљудувачки хеликоптери. Во октомври 2019 година, новата данска влада соопштила дека нема повторно да отвори официјална истрага за учество на земјата во воената коалиција предводена од САД во ирачката војна во 2003 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelocal.dk/20191002/no-re-opening-of-iraq-war-commission-danish-government|title=No re-opening of Iraq war commission: Danish government|date=2 October 2019|work=thelocal.dk|language=en-GB}}</ref> ==== Планирано намалување на војската ==== Во говорот одржан пред Конгресот на [[10 септември]] 2007 година, Петреус „''предвиде повлекување на приближно 30.000 американски војници до следното лето, почнувајќи со марински контингент [во септември]“.'' <ref>Flaherty, A. (10 September 2007) [http://arquivo.pt/wayback/20160514224831/http://www.comcast.net/news/index.jsp?cat=GENERAL&fn=%2F2007%2F09%2F10%2F759884.html "Petraeus Talks of Troop Withdrawal"] Associated Press</ref> На [[13 септември]], Буш го поддржал ограниченото повлекување на војниците од Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6993721.stm|title=Bush pledges Iraq troop reduction|date=14 September 2007|work=BBC News|access-date=14 September 2007}}</ref> Буш изјавил дека 5.700 лица ќе бидат дома до [[Божиќ]] 2007 година, и очекува дека илјадници други ќе се вратат до јули 2008 година. Планот ќе ги врати бројот на војниците на нивното ниво пред напливот на почетокот на 2007 година. ==== Ефекти од напливот врз безбедноста ==== До март 2008 година, според извештајот на [[Пентагон]], насилството во Ирак било скратено од 40-80%.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/meast/06/23/iraq.security/|title=Pentagon: Violence down in Iraq since 'surge'|date=23 June 2008|publisher=CNN}}</ref> Независни извештаи покренале прашања во врска со тие проценки. Ирачки воен портпарол тврдел дека цивилните смртни случаи од почетокот на планот за напливот на војниците биле 265 во [[Багдад]], што е помалку од 1.440 во претходните четири недели. ''[[Њујорк Тајмс]] изброил'' повеќе од 450 ирачки цивили убиени во истиот период од 28 дена, врз основа на првичните дневни извештаи на ирачкото Министерство за внатрешни работи и службеници на болницата. Историски гледано, броењето спроведено од ''[[Њујорк Тајмс]]'' го потценило вкупниот број на жртви за 50% или повеќе, во споредба со студиите на [[Обединетите нации]], кои се потпираат на бројките на ирачкото Министерство за здравство.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070315/NEWS/703150441/1052|title=Baghdad violence decrease debatable|last=Damien Cave|date=15 March 2007|work=[[Telegram & Gazette]]|agency=The New York Times|location=Worcester, Mass.|access-date=2020-11-16|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613150253/https://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070315/NEWS/703150441/1052|url-status=dead}}</ref> Стапката на американските борбените смртни случаи во Багдад скоро двојно се зголемиле на 3,14 на ден во првите седум недели од „напливот“ на безбедносната активност, во споредба со претходниот период. Низ остатокот од Ирак се намалило малку.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/04/09/world/middleeast/09surge.html|title=Patterns of War Shift in Iraq Amid U.S.&nbsp;Buildup|last=Rubin|first=Alissa J.|date=9 April 2007|work=The New York Times|access-date=30 March 2010|last2=Wong|first2=Edward|author-link=Alissa J. Rubin}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icasualties.org/oif/SumDetails.aspx?hndRef=6|title=icasualties.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410070057/http://icasualties.org/oif/%28rb1qkx45ui3kpa55ngs5pj33%29/SumDetails.aspx?hndRef=6|archive-date=10 April 2008}}</ref> На [[14 август]] 2007 година, се случил [[Бомбашки напади во Кахтанија (2007)|најсмртоносниот напад од целата војна]] . Скоро 800&nbsp;цивили биле убиени од серија координирани самоубиствени бомбашки напади врз северната ирачка населба Кахтанија . Повеќе од 100&nbsp;куќи и продавници биле уништени во експлозиите. Американскитеофицијални лица ја обвиниле [[Ал Каеда]]. Насочените селани припаѓале на немуслиманското етничко малцинство Јазиди . Нападот можеби претставувал последен во една расправија што избила на почетокот на истата година кога припадниците на заедницата Јазиди ја каменувале до смрт тинејџерката, наречена Дуа Калил Асвад, обвинета за излегување со сунитски Арап. Убиството на девојчето е снимено преку мобилни телефони со камера, а видеото било поставено на [[Интернет]].<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20171018115215/https://www.theguardian.com/world/2007/aug/15/iraq.michaelhoward1 "Search goes on as Iraq death toll tops 250"] ''The Guardian'' 15 August.</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,22257645-663,00.html|title=Iraq toll could hit 500|last=Auer|first=Doug|date=17 August 2007|work=Herald Sun|access-date=23 October 2010|location=Melbourne|archive-date=2012-09-04|archive-url=https://archive.today/20120904140324/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/bomb-toll-rises-to-400/story-e6frf7mf-1111114201857|url-status=dead}}</ref><ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20171018115605/https://www.theguardian.com/world/2007/aug/18/iraq.topstories3 "They won't stop until we are all wiped out"] ''The Guardian'' 18 August 2007</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/08/22/world/middleeast/22iraq-top.html?_r=2&hp&oref=login&oref=slogin|title=Toll in Iraq Bombings Is Raised to More Than 500|last=Cave|first=Damien|date=22 August 2007|work=The New York Times|access-date=15 January 2011|last2=Glanz|first2=James}}</ref> На [[13 септември]] 2007 година, Абдул Сатар Абу Риша бил убиен во бомбашки напад во градот Рамади .<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6993211.stm|title=Iraqi insurgents kill key U.S.&nbsp;ally|date=13 September 2007|work=BBC News|access-date=14 September 2007}}</ref> Тој бил важен американски сојузник затоа што тој го предводел „ Анбарското будење “, сојуз на сунитски арапски племиња кои се спротивставувале на Ал Каеда. Последната организација ја презела одговорноста за нападот.<ref>{{Наведени вести|url=http://abcnews.com/Politics/story?id=3596631|title=Top Sunni Sheik Killed in IED Attack|last=Compton|first=Ann|date=13 September 2007|publisher=ABC News|last2=Terry McCarthy|last3=Martha Raddatz}}</ref> Во изјавата објавена на Интернет од [[Исламска држава Ирак|Исламска држава на Ирак се]] тој се нарекува Абу Риша „''едно од кучињата на Буш''“ и се опишува убиството во четвртокот како „''херојска операција која се подготвуваше повеќе од еден месец''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/14/AR2007091402539.html|title=Mourners Vow Revenge at Sheik's Funeral|last=Rising|first=David|date=14 September 2007|work=The Washington Post|access-date=10 September 2008}}</ref> [[Податотека:OIF_fatalities_by_month.png|мини|График на американски жртви на војници во Ирак март 2003 година - јули 2010 година, портокалово-сините месеци се периодот на бранот војници и неговите последици.]] Имало пријавен тренд на намалување на американски починати војници по мај 2007 година и насилството врз коалициските трупи паднало на „''најниските нивоа од првата година на американската инвазија''“. Овие, и уште неколку позитивни случувања, многу аналитичари му ги припишуват на напливот на војници. Податоци од [[Пентагон]] и други американски агенции како што е Државната канцеларија за отчетност (ДКО) утврдиле дека секојдневните напади врз цивилите во Ирак остануваат „''приближно исти''“ од февруари. ДКО исто така изјавил дека нема видлив тренд во секташкото насилство. Сепак, овој извештај бил спротивен на извештаите до Конгресот, кои покажале општ тренд на опаѓање на цивилни смртни случаи и етно-секташко насилство од декември 2006 година. До крајот на 2007 година, откако бранот војници започнал да се смирува, насилството во Ирак започнало да се намалува.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/23386.html|title=Despite drop in violence, Pentagon finds little long-term progress in Iraq|last=Nancy A. Youssef|date=18 December 2007|access-date=10 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917225934/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/23386.html|archive-date=17 September 2008|publisher=McClatchy}}</ref> Цели квартови во Багдад биле етнички исчистени од шиитски и сунитски милиции и секташкото насилство избувнало во секој ирачки град каде има мешано население.<ref name="guardian2007">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2007/mar/04/usa.iraq|title=Sects slice up Iraq as U.S.&nbsp;troops 'surge' misfires|last=Peter Beaumont|date=4 March 2007|work=The Guardian|access-date=23 October 2010|location=London}}</ref><ref name="independent1">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-is-disintegrating-as-ethnic-cleansing-takes-hold-478937.html|title=Iraq is disintegrating as ethnic cleansing takes hold|last=Cockburn|first=Patrick|date=20 May 2006|work=The Independent|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100202194816/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-is-disintegrating-as-ethnic-cleansing-takes-hold-478937.html|archive-date=2 February 2010|location=London}}</ref><ref name="ahram2006">{{Наведени вести|url=http://weekly.ahram.org.eg/2006/784/sc4.htm|title=There is ethnic cleansing|date=8 March 2006|work=Al-Ahram Weekly Online|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012224431/http://weekly.ahram.org.eg/2006/784/sc4.htm|archive-date=12 October 2010}}</ref> Истражувачкиот репортер Боб Вудворд ги цитира американските владини извори според кои американскиот „наплив“ не бил основната причина за падот на насилството во 2007-08 година. Наместо тоа, според тоа гледиште, намалувањето на насилството се должело на поновите тајни техники на американските воени и разузнавачки служби да пронајдат, наведат и убијат бунтовници, вклучително и тесна соработка со поранешни бунтовници. Во шиитскиот регион во близина на Басра, британските сили им ја предале безбедноста на регионот на ирачките безбедносни сили. Басра станала деветтиот град од 18 ирачки управи што се вратиле под контрола на локалните безбедносни сили од почетокот на окупацијата.<ref>{{Наведени вести|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gW-7Ed_dRI4S2lsuyMWJ2-0GO7aw|title=AFP: Iraq takes control of Basra from British army|date=15 December 2007|access-date=10 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527170051/http://afp.google.com/article/ALeqM5gW-7Ed_dRI4S2lsuyMWJ2-0GO7aw|archive-date=27 May 2013|publisher=AFP via Google}}</ref> ==== Политички случувања ==== Повеќе од половина од членовите на ирачкиот парламент за прв пат ја отфрлиле континуираната окупација на нивната земја. 144 од 275 пратеници потпишале законодавна петиција според која ирачката влада ќе побара одобрување од Парламентот пред да побара продолжување на мандатот на ООН за странските сили да бидат во Ирак, што истекува на крајот на 2008 година. Исто така, се барало распоред за повлекување на војската и замрзнување на големината на странските сили. Мандатот на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ООН]] за силите предводени од [[САД]] во Ирак ќе престане „''ако тоа го побара владата на Ирак''“. 59% од анкетираните во САД&nbsp;поддржиле распоред за повлекување. Во средината на 2007 година, Коалицијата започнала контроверзна програма за регрутирање ирачки сунити (често поранешни бунтовници) за формирање на милициите „''Гардијан''“. Овие имале за цел да поддржат и да обезбедат различни сунитски населби против исламистите.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.theage.com.au/news/world/us-uses-sunnis-to-patrol-streets/2007/08/19/1187462082102.html|title=US uses Sunnis to patrol streets|date=20 August 2007|work=The New York Times|location=Melbourne}}</ref> ==== Тензиите со Иран ==== Во 2007 година, тензиите значително се зголемиле меѓу [[Иран]] и ирачки Курдистан, поради последното придавање на засолниште на милитантната курдска сецесионистичка група Партија за слободен живот во Курдистан (ПЕЈАК). Според извештаите, Иран ги гранатирал позициите на ПЕЈАК во ирачки Курдистан од 16 август. Овие тензии дополнително се зголемиле со наводен граничен упад на ирански трупи на [[23 август]] кои нападнале неколку курдски села убивајќи непознат број цивили и милитанти.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/19172.html|title=Iranians attack Kurdish rebels in Iraq|last=Collins|first=Chris|date=23 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703071530/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/19172.html|archive-date=3 July 2009|publisher=McClatchy Washington Bureau|last2=Yaseen Taha}}</ref> Коалициските сили, исто така, започнаа да целат на наводните ирански оперативци на Кудс во Ирак, или апсејќи или убивајќи осомничени членови . Администрацијата на Буш и лидерите на коалицијата почнале јавно да изјавуваат дека Иран снабдува оружје, особено уреди со ЕФП, на ирачките бунтовници и милиции, но до денес не успеале да обезбедат никаков доказ за овие наводи. Натамошните санкции за иранските организации биле објавени и од администрацијата на Буш есента 2007 година. На [[21 ноември]] [[2007]] година, генерал-потполковник Џејмс Дубик, кој бил одговорен за обука на ирачките безбедносни сили, го пофалил Иран за неговиот „''придонес кон намалувањето на насилството''“ во Ирак поддржувајќи го неговиот завет за запирање на протокот на оружје, експлозиви и обука на екстремисти во Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gyE_23JcWcBZt06lpBqxSXqpkOXg|title=US general says Iran helping stop Iraq bloodshed|date=21 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527151841/http://afp.google.com/article/ALeqM5gyE_23JcWcBZt06lpBqxSXqpkOXg|archive-date=27 May 2013|agency=Agence France-Presse}}</ref> ==== Тензиите со Турција ==== Упадите на границите на милитантите на [[Курдска работничка партија|ПКК со]] седиште во Северен Ирак продолжиле да ги вознемируваат турските сили, со жртви и од двете страни. Есента 2007 година, турската војска го истакнала своето право да ја премине границата со [[ирачки Курдистан]] во „''жестока потера''“ врз милитантите на ПКК и започнала да ги гранатира курдските области во Ирак и да ги напаѓа базите на ПКК во регионот на планината Куди со авиони.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/10/AR2007101000393.html|title=Turkey Bombs Suspected Kurdish Rebels|last=HACAOGLU|first=SELCAN|newspaper=[[The Washington Post]] |date=10 October 2007|publisher=}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/10/14/iraq.turkey/|title=Attacks cross Iraq-Turkey border|last=Robertson|first=Nic|date=14 October 2007|publisher=CNN|last2=Ingrid Formanek|last3=Talia Kayali|access-date=2020-11-16|archive-date=2017-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203172513/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/10/14/iraq.turkey/|url-status=dead}}</ref> Турскиот парламент одобрил резолуција со која и се дозволува на војската да ја гони ПКК во ирачки Курдистан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aa16LVehMeiU&refer=home|title=Turkey May Attack Kurds Using Airstrikes, Troops|last=Meixler|first=Louis|date=23 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613163056/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087|archive-date=13 June 2010|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> Во ноември, турските вооружени сили нападнале делови од северен Ирак во првиот ваков напад на турски авиони од ескалацијата на граничните тензии.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20071113/iraq-turkey-kurds/|title=Turkish Helicopters Strike Inside Iraq|last=Barazanji|first=Yahya|date=13 November 2007|work=The Huffington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216052140/http://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20071113/iraq-turkey-kurds/|archive-date=16 February 2008}}</ref> Друга серија напади кон средината на декември погодиле цели на ПКК во регионите Кандил, Зап, Авашин и Хакурк. Во последната серија напади биле вклучени најмалку 50 авиони и артилерија, а курдските власти пријавиле еден цивил убиен и двајца ранети.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/12/16/world/middleeast/16cnd-turkey.html?_r=1&hp&oref=slogin|title=Turkey Bombs Kurdish Militant Targets in Iraq|last=Tavernise|first=Sabrina|date=16 December 2007|work=The New York Times}}</ref> ==== Контроверзии за приватното обезбедување на Блеквотер ==== На [[17 септември]] 2007 година, ирачката влада објавила дека ја одзема лиценцата на американската безбедносна фирма „ Блеквотер САД “ за вмешаност на фирмата во убиството на осум цивили, вклучително и една жена и новороденче,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/09/28/world/middleeast/28blackwater.html?em&ex=1191124800&en=4f97093bf0477829&ei=5087%0A|title=Blackwater Shooting Scene Was Chaotic|last=Glanz|first=James|date=28 September 2007|work=The New York Times|last2=Sabrina Tavernise}}</ref> во борба што следела по автомобилска експлозија. === 2008 година: Продолжување на секташкото насилство === [[Податотека:080216_3-14_graduation.jpg|мини|Војници на 3-та бригада, 14-та дивизија на ирачката армија завршуваат основна обука.]] Во текот на 2008 година, американски официјални лица и независни тинк-тенкови започнале да укажуваат на подобрувања во безбедносната состојба, мерено според клучните статистички податоци. Според [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Министерството за одбрана]] на [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|САД]], во декември [[2008]] година „''вкупното ниво на насилство''“ во земјата опаднало за 80% од пред почетокот на бранот во јануари 2007 година, а стапката на убиства во земјата се спуштила на нивото пред војната. Тие исто така истакнале дека бројката на жртви за американските сили во 2008 година изнесувала 314 наспроти бројката од 904 во 2007 година.<ref name="DecDefLink">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=52539|title=U.S.&nbsp;Deaths in Iraq Decrease in 2008|publisher=Defenselink.mil|accessdate=23 October 2010|archive-date=2009-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130124038/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=52539|url-status=dead}}</ref> Според институцијата Брукингс, ирачките цивилни жртви броеле 490 во ноември 2008 година наспроти 3.500 во јануари 2007 година, додека нападите против коалицијата броеле некаде од 200 до 300 неделно во втората половина на 2008 година, наспроти врвот од скоро 1.600 во лето 2007 година. Бројот на убиени ирачки безбедносни сили бил под 100 месечно во втората половина на 2008 година, од највисоки 200 до 300 во летото 2007 година. Во меѓувреме, вештината на ирачката војска се зголемила со започнувањето на пролетната офанзива против шиитските сили, за кои премиерот [[Нури ел-Малики]] претходно бил критикуван за дозвола за работа. Ова започнало со операција во март против армијата Мехди во Басра, што довело до борби во шиитските области нагоре и надолу по земјата, особено во областа Багдад во градот Сад-р До октомври, британскиот офицер одговорен за Басра изјавил дека од операцијата, градот станал „''безбеден''“ и има стапка на убиство споредлива со [[Манчестер]] во Англија. Американската војска исто така соопштила дека имало намалување за околу една четвртина во количината на експлозив изработен во [[Иран]] пронајден во Ирак во 2008 година, што веројатно укажува на промена на иранската политика.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2008/dec/12/iran-iraq|title=U.S.&nbsp;credits Iran for drop in Iraq roadside bombs|last=Tran|first=Mark|date=12 December 2008|work=The Guardian|access-date=5 May 2010|location=London}}</ref> Напредокот во сунитските области продолжило откако членовите на движењето Будење биле пренесени од американска во ирачка контрола.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7645647.stm|title=Awakening fears for Iraq's future|last=Sykes|first=Hugh|date=1 October 2008|work=BBC News}}</ref> Во мај, ирачката армија&nbsp;- поддржана од коалициска поддршка&nbsp;- започнала офанзива во Мосул, последното големо ирачко упориште на [[Ал Каеда]]. И покрај притворањето на илјадници лица, офанзивата не успеала да доведе до големи долгорочни безбедносни подобрувања во Мосул. На крајот на годината, градот останал главна точка на војната.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2008/sep/15/iraq.alqaida|title=Iraq: Al-Qaida intensifies its stranglehold in the world's most dangerous city|last=Steele|first=Jonathan|date=15 September 2008|work=The Guardian|access-date=5 May 2010|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.understandingwar.org/commentary/operation-mother-of-two-springs|title=Operation Mother of Two Springs|date=29 May 2008|work=Institute for the Study of War|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401092645/http://www.understandingwar.org/commentary/operation-mother-of-two-springs|archive-date=1 April 2010}}</ref> [[Податотека:Kurdish_lands_(3D).gif|мини|3Д катра на јужна Турција и северен Ирак]] Во регионална димензија, тековниот судир меѓу [[Турција]] и [[Курдска работничка партија|ПКК]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statewatch.org/terrorlists/docs/EUterrorlist-May-06.pdf|title=EU terror list|accessdate=23 October 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|title=U.S.&nbsp;terror list|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220152305/https://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|archive-date=20 February 2008}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://english.people.com.cn/200512/20/eng20051220_229424.html|title=NATO chief declares PKK terrorist group|date=20 December 2005|agency=Xinhua News Agency}}</ref> засилил на [[21 февруари]], кога Турција [[Турски упад во Северен Ирак (2007)|извршила копнен напад]] на планините Квандел во [[Северен Ирак]]. Во деветдневната операција, околу 10.000 турски војници напредувале до 25&nbsp;км во Северен Ирак. Ова бил првиот значителен копнен упад на турските сили од [[1995]] година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aAwz3G7kM9rE&refer=home|title=Turkish Army Begins Ground Assault on PKK in Iraq|last=Bentley|first=Mark|date=22 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613163056/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087|archive-date=13 June 2010|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=97414|title=Gov't gives no timetable for return|date=26 February 2008|work=Turkish Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116042340/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=97414|archive-date=16 January 2013}}</ref> Набргу по упадот, и ирачкиот кабинет и регионалната влада на [[Курдистан]] ги осудиле постапките на [[Турција]] и повикале на итно повлекување на турските трупи од регионот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/02/27/world/middleeast/27iraq.html?bl&ex=1204261200&en=0667d0ff53b714a8&ei=5087%0A|title=Iraq Cabinet Demands Turks Leave Kurdish Area in North|last=Kamber|first=Michael|date=27 February 2008|work=The New York Times}}</ref> Турските трупи се повлекле на [[29 февруари]].<ref>{{Наведени вести|url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hHDG79AIius7McB6xz3lTQFLIdhQD8V479B00|title=Turkish Troops Withdraw from Iraq|last=Torchia|first=Christopher|date=29 February 2008|agency=Associated Press}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=July 2018}}</ref> Судбината на [[Курди]]те и иднината на етнички разновидниот град Киркук останало спорно прашање во ирачката политика. Воени претставници на САД овие трендови ги дочекале со претпазлив оптимизам како што се приближувало она што се опишува како "''транзиција''" во [[Договор за статусот на силите САД – Ирак|Договорот за статус на силите САД – Ирак]], што бил договорен во текот на 2008 година <ref name="DecDefLink"/> Командантот на коалицијата, американскиот генерал Рејмонд Т.Одиерно, истакнал дека „''во воена смисла, транзициите се во најопасното време''“ во декември 2008 година. ==== Пролетни офанзиви врз шиитските сили ==== [[Податотека:IA-Sadr-City-04242008.jpg|лево|мини| Ирачки војник и возила од 42-ра&nbsp;Бригада, 11-та дивизија на ирачката армија за време на пресметка со вооружени милитанти во областа Садр во Багдад, 17 април 2008 година]] На крајот на март, ирачката армија, со воздушна поддршка на Коалицијата, започнала офанзива, наречена „''Обвинение на витезите''“, во Басра за да ја обезбеди областа од милициите. Ова била прва голема операција каде ирачката армија немала директна борбена поддршка од конвенционалните копнени трупи на коалицијата. На офанзивата се спротивставила армијата Махди, една од милициите, која контролирала голем дел од регионот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.csmonitor.com/2008/0326/p01s13-woiq.html?page=2|title=Across Iraq, battles erupt with Mahdi Army|last=Dagher|first=Sam|date=26 March 2008|work=The Christian Science Monitor|page=2}}</ref><ref name="driveinbasra">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/05/12/world/middleeast/12basra.html?ref=middleeast|title=Drive in Basra by Iraqi Army Makes Gains|last=Stephen Farrell and Ahmar Karim|date=12 May 2008|work=The New York Times|access-date=12 May 2008}}</ref> Борбите брзо се прошириле и во другите делови на Ирак: вклучувајќи ги Садр , Ал Кут, Ал Хилах и други. За време на борбите, ирачките сили наишле на силен отпор во Басра до тој степен што ирачката воена офанзива забавила, а високите стапки на опаѓање конечно ги принудиле на преговарачката маса. По разговорите соГенерал Касем Сулејмани, командант на бригадите Кодс на Иранската револуционерна гарда и застапувањето на иранската влада, на [[31 март]] 2008 година, ел-Садр им наредил на своите следбеници да прекинат огнот. Шиитските сили го чувале оружјето. До [[12 мај]] 2008 година, „''жителите на Басра со големо мнозинство пријавија значително подобрување во нивниот секојдневен живот''“ според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'' . „''Владините сили сега го презедоа седиштето на исламските милитанти и ги запреа одредите за смртта и силеџиите кои напаѓаа жени, христијани, музичари, продавачи на алкохол и секој осомничен за соработка со западните сили''“, се вели во извештајот; сепак, на прашањето колку време ќе биде потребно за да продолжи беззаконието ако ирачката армија замине, еден жител одговори: „''еден ден''“.<ref name="driveinbasra"/> Кон крајот на април, бомбашките напади крај патот продолжиле да се зголемуваат од ниското ниво во јануари - од 114 бомбашки напади на повеќе од 250, надминувајќи ја највисоката бројка од мај 2007 година. ==== Сведоштво на Конгресот ==== [[Податотека:General_David_Petraeus_in_testimony_before_Congress.jpg|мини|Генералот Дејвид Петреус во своето излагање пред Конгресот на 8 април 2008 година]] Говорејќи пред [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] на [[8 април]] 2008 година, генералот Дејвид Петреус повикал на одложување на повлекувањето на војската, велејќи: „''Јас постојано забележувам дека не сме свртеле никакви кривини, не сме виделе никакви светла на крајот од тунелот''“, повикувајќи се на коментарите на тогашниот претседател Буш и поранешниот генерал од времето на Виетнам, Вилијам Вестморленд . На прашање од Сенатот дали разумните луѓе не можат да се согласат за патот напред, Петреус изјавил: „''Ние се бориме за правото на луѓето да имаат други мислења''“. На сослушување од тогашниот претседател на Комитетот на Сенатот [[Џо Бајден]], амбасадорот Крокер признал дека [[Ал-Каеда|Ал Каеда]] во Ирак е помалку важна од организацијата Ал Каеда предводена од [[Осама бин Ладен]] по должината на границата со [[Авганистан]] и [[Пакистан]]. Пратениците од обете партии се пожалиле дека американските даночните обврзници го носат товарот на Ирак бидејќи заработуваат милијарди долари приходи од нафта. ==== Вооружување на Ирачките безбедносни сили ==== [[Податотека:Iraqi_soldiers_and_Blackhawk.jpg|мини| Единица на ирачката армија се подготвува да се качи на хеликоптерот на „Работна единица Багдад [[Сикорски УХ-60 Црн јастреб|УХ-60 Блекхоук“]] за мисија за контрабунтови во [[Багдад]] во 2007 година.]] Ирак станал еден од најголемите купувачи на американска воена опрема со нивната армија, заменувајќи ги нивните пушки [[АК-47|АК ‑ 47]] за американски пушки [[М16|М ‑ 16]] и М ‑ 4 .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/news/military/2008-05-21-iraqarms_N.htm|title=Iraqi forces load up on U.S.&nbsp;arms|last=Michaels|first=Jim|date=22 May 2008|work=USA Today|access-date=23 October 2010}}</ref> Само во 2008 година, Ирак купил оружје во вредност од над 12 милијарди американски долари <ref>{{Наведени вести|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JI24Ak02.html|title=Business as usual for U.S.&nbsp;arms sales|date=24 September 2008|work=Asia Times|access-date=23 October 2010|archive-date=2009-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724093252/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JI24Ak02.html|url-status=dead}}</ref> Ирак побарал 36 F F 16, најсофистициран систем за оружје што Ирак се обидел да го набави. [[Пентагон]] го известил Конгресот дека одобрил продажба на 24 американски напаѓачки хеликоптери на Ирак, проценети на дури 2,4 милијарди американски долари.&nbsp; Вклучувајќи ги и хеликоптерите, Ирак објавил дека планира да купи тенкови и оклопни возила, транспортни авиони и друга опрема и услуги во вредност од 10 милијарди американски долари. Во текот на летото, Министерството за одбрана објавило дека ирачката влада сака да нарача повеќе од 400 оклопни возила и друга опрема во вредност 3 милијарди американски долари и шест транспортни авиони Ц-130Ј, во вредност 1,5 милијарди американски долари. Од 2005 до 2008 година, САД придобиле приближно 20 милијарди американски долари од договорите за продажба на оружје со Ирак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/080708_us_surges_11_billion_in_arms_sales_to_iraq/|title=Center for Arms Control and Non-Proliferation: U.S. Surges $11&nbsp;Billion in Arms Sales to Iraq|date=6 August 2008|publisher=Armscontrolcenter.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100713020435/http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/080708_us_surges_11_billion_in_arms_sales_to_iraq/|archive-date=13 July 2010|accessdate=23 October 2010}}</ref> ==== Договор за статусот на силите ==== Договорот за статус на силите САД-Ирак бил одобрен од ирачката влада на [[4 декември]] 2008 година.<ref name="Zawya">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zawya.com/Story.cfm/sidANA20081204T131005ZTKH99/Iraq%20presidential%20council%20endorses%20US%20security%20pact|title=Iraq presidential council endorses U.S.&nbsp;security pact|publisher=Zawya.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180133/http://www.zawya.com/Story.cfm/sidANA20081204T131005ZTKH99/Iraq%20presidential%20council%20endorses%20US%20security%20pact|archive-date=11 May 2011|accessdate=23 October 2010}}</ref> Договорот утврдил дека американските борбени сили би се повлекле од ирачките градови до [[30 јуни]] 2009 година а сите американски сили би биле целосно надвор од Ирак до [[31 декември]] 2011 година. Пактот бил предмет на можни преговори што може да го одложат повлекувањето и закажаниот референдум за во средината на 2009 година во Ирак, за кој можеби ќе требало сите американскисили целосно да заминат до средината на 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf|title=White House: Iraq Status of Forces Agreement|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527195513/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf|archive-date=27 May 2010}}</ref> Пактот барал кривична пријава за држење затвореници над 24 часа и потребна потерница за претрес на домови и згради кои не се поврзани со некаков воен судир.<ref name="sofatext">{{Наведени вести|url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html|title=Status of Forces Agreement|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090801061936/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html|archive-date=1 August 2009|publisher=McClatchyDC}}</ref> Американските изведувачи кои работеле за американските силите требало да бидат предмет на ирачкиот кривичен закон, додека изведувачите работат за [[Стејт департмент]]от и другите американски држави&nbsp;агенциите можат да го задржат својот имунитет. Ако американските силите извршат сè уште неодлучни „''големи предумислени кривични дела''“ додека не се во функција и надвор од нивната база, тие ќе бидат предмет на сè уште неопределени процедури утврдени од заедничкиот комитет на САД и Ирак, доколку САД потврдат дека силите не биле на должност.<ref name="autogenerated1">{{Наведени вести|url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html|title=Status of Forces Agreement (Unofficial Translation)|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090801061936/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html|archive-date=1 August 2009|publisher=McClatchyDC}}</ref> [[Податотека:Street_fighting_Mosul.jpg|мини|Улични борби во Мосул во јануари 2008 година]] Некои Американци разговарале за „''дупките'' во договорот“ <ref name="Silent">{{Наведени вести|url=http://www.mcclatchydc.com/227/story/56474.html|title=U.S. staying silent on its view of Iraq pact until after vote|date=25 November 2008|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231033639/http://www.mcclatchydc.com/227/story/56474.html|archive-date=31 December 2008|publisher=McClatchyDC}}</ref> а некои Ирачани изјавиле дека веруваат дека делови од пактот остануваат „''мистерија''“.<ref name="WPSist">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/29/AR2008112900341_pf.html|title=Top Shiite Cleric in Iraq Raises Concerns About Security Pact|last=Raghavan|first=Sudarsan|date=29 November 2008|work=The Washington Post|access-date=23 October 2010|last2=Sarhan|first2=Saad}}</ref> Американскиот секретар за одбрана Роберт Гејтс предвил дека по 2011 година очекува да види „''можеби неколку десетици илјади американски трупи''“ како дел од преостанатата сила во Ирак.<ref name="GatesResidual">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/12/22/washington/22combat.html?_r=1&hp|title=Trying to Redefine Role of U.S.&nbsp;Military in Iraq|last=Bumiller|first=Elisabeth|date=22 December 2008|work=The New York Times|access-date=15 January 2011}}</ref> Неколку групи Ирачани протестирале против усвојувањето на договорот <ref name="AMS">{{Наведени вести|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JL02Ak01.html|title=SOFA not sitting well in Iraq|date=2 December 2008|work=Asia Times|access-date=23 October 2010|archive-date=2017-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701025851/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JL02Ak01.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Refugees">{{Наведени вести|url=http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=2&article_id=98188|title=Iraqi refugees in Syria protest against military pact with U.S|date=3 December 2008|work=Daily Star|access-date=23 October 2010|archive-date=2009-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107200053/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=2&article_id=98188|url-status=dead}}</ref> како продолжување и легитимирање на окупацијата. Десетици илјади Ирачани го запалиле ликот на Џорџ [[Џорџ В. Буш|Буш]] на централниот плоштад во Багдад, каде американските трупи пет години претходно организирале рушење на статуата на [[Садам Хусеин]].<ref name="articles.latimes.com"/><ref name="WPSist"/><ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/newsfull.php?newid=188761|title=Iraqi people will judge on U.S. pact|access-date=23 October 2010|publisher=Al Jazeera}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=June 2016}}</ref> Некои Ирачани изразиле скептичен оптимизам дека САД целосно ќе го прекинат своето присуство до 2011 година.<ref name="IHT_Mixed">{{Наведени вести|url=http://www.iht.com/articles/2008/11/28/africa/security.php|title=Feelings are mixed as Iraqis ponder U.S. security agreement|last=Robertson|first=Campbell|date=28 October 2008|work=International Herald Tribune|access-date=26 December 2011|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081128172225/http://www.iht.com/articles/2008/11/28/africa/security.php|archive-date=28 November 2008}}</ref> На [[4 декември]] 2008 година, ирачкиот претседателски совет го одобрил пактот за безбедност.<ref name="Zawya"/> Претставникот на големиот ајатолах Али Хусеини ел-Систани изразил загриженост за ратификуваната верзија на пактот и истакнал дека владата на Ирак нема овластување да го контролира трансферот на окупаторските сили во и надвор од Ирак, без контрола на пратките и дека пактот им дава имунитет на окупаторите од гонење во ирачките судови. Тој изјавил дека ирачкото владеење во земјата не е комплетно додека се присутни окупаторите, но дека на крајот ирачкиот народ ќе пресуди за пактот преку референдум. Илјадници Ирачани се собрале неделно по петочната молитва и извикувале анти-американски и анти-израелски пароли во знак на протест против безбедносниот пакт меѓу [[Багдад]] и [[Вашингтон]]. Демонстрант изјавил дека и покрај одобрувањето на Пактот за привремена безбедност, ирачкиот народ ќе го прекрши на референдумот следната година. === 2009 година: Повторно распоредување на коалицијата === [[Податотека:Baghdad_-_airport_and_green_zone.jpg|мини|Воздушен поглед на Зелената зона, Меѓународниот аеродром во Багдад и соседниот комплекс „База на победата“ во Багдад]] На [[1 јануари]] [[2009]] година, Соединетите Американски Држави ја предале контролата на [[Зелена зона (Ирак)|Зелената зона]] и претседателската палата на [[Садам Хусеин]] на ирачката влада во церемонијален потег опишан од премиерот на земјата како обновување на ирачкиот суверенитет. Ирачкиот премиер [[Нури ел-Малики]] изјавил дека ќе предложи 1 јануари да биде прогласен за национален „''Ден на суверенитетот''“. „''Оваа палата е симбол на ирачкиот суверенитет и со нејзино враќање, вистинската порака е упатена до целиот ирачки народ дека ирачкиот суверенитет се врати во својот природен статус''“, изјавил ел-Малики. Американската армијата припишала пад на пријавените цивилни смртни случаи на повеќе фактори, вклучително и „''бранот војска''“ предводен од САД, растот на сунитското будење финансирано од САД и повикот на шиитскиот свештеник Муктада ел-Садр за неговите сили да се придржуваат до прекин на огнот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/31/iraq.civilians/index.html?iref=newssearch|title=Iraqi civilian deaths down in January|date=31 January 2009|access-date=23 October 2010|publisher=CNN}}</ref> ==== Провинциски избори ==== [[Податотека:2009_Iraqi_elections.png|мини|Изборна карта на земјата]] На [[31 јануари]], во Ирак се одржале провинциски избори.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/02/08/weekinreview/08myers.html|title=America's Scorecard in Iraq|last=Steven Lee Myers|date=8 February 2009|work=The New York Times}}</ref> Провинциските кандидати и блиските до нив се соочиле со некои политички атентати и обиди за атентати, а имало и некои други насилства поврзани со изборите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/01/22/world/middleeast/22iraq.html?ref=world|title=A Top Sunni Survives an Attack in Iraq|last=Dagher|first=Sam|date=21 January 2009|work=The New York Times|access-date=26 December 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1407389&lang=en|title=Gunmen kill Iraqi soldier south of Baghdad|publisher=News.trend.az|archive-url=https://archive.today/20120712005409/http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1407389&lang=en|archive-date=12 July 2012|accessdate=23 October 2010}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/16/AR2009011604191.html?hpid=topnews|title=Province Candidate Killed in Iraq|last=Sarhan|first=Saad|date=17 January 2009|work=The Washington Post|access-date=23 October 2010}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/02/13/world/middleeast/13iraq.html?ref=world|title=Violence Across Iraq Kills 13, Including a Sunni Politician|last=Dagher|first=Sam|date=12 February 2009|work=The New York Times|access-date=26 December 2011}}</ref> Ирачките гласачи не ги исполниле првичните очекувања што биле поставени и излезноста била најмала низ годините во Ирак, но во [[САД|САД&nbsp;]], амбасадорот Рајан Крокер ја оценил излезноста како „''голема''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-iraq-turnout2-2009feb02,0,5997336.story|title=Iraq vote turnout fails to meet expectations|last=Morin|first=Monte|date=2 February 2009|work=Los Angeles Times|access-date=23 October 2010}}</ref> Од оние кои излегле да гласаат, некои групи се пожалиле на правото на избор и измам.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/id/29022158|title=Iraq: Sunni tribal leader says he can prove fraud|last=Nabil Al-jurani|date=4 February 2009|access-date=23 October 2010|publisher=NBC News|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.middle-east-online.com/ENGLISH/?id=30269|title=Iraq's Sadrists complain of vote fraud|date=7 February 2009|publisher=Middle-east-online.com|accessdate=23 October 2010|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075648/http://www.middle-east-online.com/ENGLISH/?id=30269|url-status=dead}}</ref> По укинувањето на пост-изборниот полициски час, некои групи упатиле закани што би се случило доколку не бидат задоволни од резултатите.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.iht.com/articles/2009/02/10/mideast/anbar.1-426529.php|title=Election results spur threats and infighting in Iraq|last=Lee|first=Steven|date=10 February 2009|work=International Herald Tribune|access-date=26 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214012058/http://iht.com/articles/2009/02/10/mideast/anbar.1-426529.php|archive-date=14 February 2009}}</ref> ==== Најава за стратегија за излез ==== [[File:President_Obama's_speech_at_Camp_Lejeune_on_2009-02-27.ogv|мини|Американскиот претседател Барак Обама во своето излагање на 27 февруари 2009 година]] На 27 февруари, [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот на Соединетите Американски Држави]] [[Барак Обама]] одржал говор во базниот камп Лежен во маринскиот корпус во американската држава [[Северна Каролина]], најавувајќи дека борбената мисија на САД во Ирак ќе заврши до [[31 август]] [[2010]] година.„''Преодна сила до 50.000 војници кои имаат задача да ги обучуваат ирачките безбедносни сили, да спроведуваат антитерористички операции и да обезбедат општа поддршка може да остане до крајот на [[2011]] година''“, додал претседателот. Сепак, бунтот во 2011 година и подемот на [[ИСИЛ]] во 2014 година предизвикале продолжување на војната.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/02/27/us/politics/27obama-text.html?pagewanted=1|title=Obama's Speech at Camp Lejeune, N.C.|date=27 February 2009|work=The New York Times}}</ref> Ден пред говорот на Обама, премиерот на Ирак Нури ел-Малики на прес-конференција изјавил дека владата на Ирак „нема грижа“ за претстојното заминување на американските сили и изразил доверба во можноста на ирачките безбедносни сили и полицијата да одржат ред без американска воена поддршка.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20090226-iraq-not-fazed-pending-us-pullout-maliki|title=Iraq not fazed by pending U.S.&nbsp;pullout: Maliki|last=Bel Aiba|first=Ines|date=26 February 2009|access-date=1 March 2009|agency=AFP}}{{Мртва врска|date=August 2020}}</ref> ==== Протести на Шестгодишнината ==== На [[9 април]], на 6-годишнината од падот на [[Багдад]] под коалиционите сили, десетици илјади [[Ирачани]] излегле на улиците во Багдад за да ја одбележат годишнината и побарале итно заминување на коалициските сили. Толпите Ирачани се протегале од сиромашото населено место Садр во североисточен Багдад до плоштадот во петкилометарска колона, каде демонстрантите запалиле фигура со ликот на претседателот Џорџ В. Буш.<ref>{{Наведени вести|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/4/9/worldupdates/2009-04-09T142416Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-389681-2&sec=Worldupdates|title=Six years on, huge protest marks Baghdad's fall|work=The Star|access-date=23 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501175302/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2009%2F4%2F9%2Fworldupdates%2F2009-04-09T142416Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-389681-2&sec=Worldupdates|archive-date=1 May 2011}}</ref> Во толпата имало и сунитски муслимани. Полицијата соопштила дека учествувале многу сунити, вклучително и истакнати водачи, како и главниот шеик од Синовите на Ирак . ==== Повлекување на коалициските сили ==== На [[30 април]], [[Велика Британија]] официјално ги завршила борбените операции. Премиерот Гордон Браун ја окарактеризирал операцијата во Ирак како „''успешна приказна''“, заради напорите на британските трупи. Британија им ја предала контролата на Басра на вооружените сили на САД.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8026136.stm|title=UK combat operations end in Iraq|date=30 April 2009|work=BBC News|access-date=23 October 2010}}</ref> На [[28 јули]], [[Австралија]] ги повлекла своите борбени сили со завршувањето на австралиското воено присуство во Ирак, согласно договорот со ирачката влада. Повлекувањето на американските силите започнало на крајот на јуни, со 38 бази предадени на ирачките сили. На [[29 јуни]] 2009 година, американските сили се повлекле од [[Багдад]]. На [[30 ноември]] 2009 година, официјални претставници на ирачкото Министерство за внатрешни работи објавиле дека бројот на загинати цивили во Ирак паднал на најниско ниво во ноември од инвазијата во 2003 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/middleeastCrisis/idUSGEE5AT2AD|title=Iraqi civilian deaths drop to lowest level of war|last=Christie|first=Michael|date=30 November 2009|work=Reuters|access-date=30 November 2009}}</ref> ==== Доделување на нафтени договори ==== [[Податотека:MESFABOT.png|мини|Персоналот на американската морнарица и крајбрежната стража стои на страната на нафтениот терминал ел-Басрах во јули 2009 година.]] На [[30 јуни]] и [[11 декември]] 2009 година, ирачкото министерство за нафта доделило договори на меѓународни нафтени компании за некои од [[Економија на Ирак|ирачките полиња со нафта]] . Победничките нафтени компании влегле во заеднички вложувања со ирачкото Министерство за нафта, а условите на договорените договори вклучувале екстракција на нафта за фиксен надомест од приближно 1,40 американски долари за барел.<ref name="aljazeera091211">{{Наведени вести|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/12/200912117243440687.html|title=Oil firms awarded Iraq contracts|date=11 December 2009|access-date=23 October 2010|publisher=Al Jazeera}}</ref><ref name="aljazeera090630">{{Наведени вести|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/06/200963093615637434.html|title=BP group wins Iraq oil contract|date=30 June 2009|access-date=23 October 2010|publisher=Al Jazeera}}</ref><ref name="iraq123 news">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iraqidinar123.com/us-report-iraq-of-leading-oil-producers-2040/|title=US report: Iraq of leading oil producers 2040|date=18 February 2014|accessdate=26 February 2014}}</ref> Надоместоците требало да бидат платени откако ќе се достигне прагот на производство утврден од ирачкото министерство за нафта. === 2010 година: повлекување на САД и операција „Нова Зора“ === На [[17 февруари]] [[2010]] година, САД&nbsp;Секретарот за одбрана Роберт Гејтс објавил дека од [[1 септември]] името „''Операција ирачка слобода''“ ќе биде заменето со „[[Операција „Нова Зора“]].<ref>{{Наведени вести|url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2010/02/exclusive-war-in-iraq-to-be-given-new-name.html|title=Exclusive: War in Iraq to Be Given New Name|date=18 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220213117/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2010/02/exclusive-war-in-iraq-to-be-given-new-name.html|archive-date=20 February 2010|publisher=ABC News}}</ref> На [[18 април]], американските и ирачките сили го убиле [[Абу Ајуб ал Масри|Абу Ајујуб ел-Масри]], водачот на ал-Каеда во Ирак, во заедничка американска и ирачка операција во близина на Тикрит, Ирак. Коалиционите сили верувале дека ел-Масри е облечен во елек под кој има експлозив со намера да изврши самоубиство. По долгата размена на оган и бомбардирање на куќата, ирачките трупи упаднале внатре и пронашле две жени сè уште живи, од кои едната била сопруга на ел-Масри и четири мртви мажи, идентификувани како ел-Масри, Абу Абдулах ел-Рашид ел-Багдади, асистент на ел-Масри и синот ел-Багдади. На трупот на ел-Масри навистина бил пронајден самоубиствен елек, како што подоцна изјавила ирачката армија.<ref>[https://web.archive.org/web/20110503224053/http://rss.msnbc.msn.com/id/36664251/ns/world_news-mideastn_africa/ "US : Al-Qaida in Iraq warlord slain"] MSNBC, 20 April 2010</ref> Ирачкиот премиер Нури ел-Малики ги објавил убиствата на Абу Омар ал-Багдади и Абу Ајуб ал-Масри на прес-конференција во [[Багдад]] и на новинарите им покажал фотографии од нивните крвави трупови. „''Нападот беше извршен од копнени сили кои ја опколија куќата, а исто така и со употреба на ракети''“, изјавил Малики. „''За време на операцијата беа запленети компјутери со е-пошта и пораки до двајцата најголеми терористи, Осама бин Ладен и [неговиот заменик] Ајман ел-Завахири''“, додал Малики. Американскиот командант на силите, генерал. Рејмонд Одиерно ја пофалил операцијата. „''Смртта на овие терористи е потенцијално најзначајниот удар врз Ал Каеда во Ирак од почетокот на бунтот''“, изјавил тој. „''Има уште работа да се направи, но ова е значаен чекор напред во ослободувањето на Ирак од терористите“''. Потпретседателот на САД, [[Џо Бајден]], изјавил дека смртта на првите две фигури на ал-Каеда во Ирак се „''потенцијално уништувачки''“ удари врз тамошната терористичка мрежа и доказ дека ирачките безбедносни сили заземаат терен.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8630213.stm|title=Iraqi al-Qaeda leaders 'killed'|date=19 April 2010|work=BBC News}}</ref> На 20 јуни, ирачката Централна банка била бомбардирана во напад во кој загинале 15 лица и довело до застој голем дел од центарот на Багдад. За нападот се тврди дека го извршил [[Исламска држава Ирак|Исламската држава Ирак]] . По овој напад следел уште еден напад врз зградата на ирачката банка за трговија во кој загинале 26, а 52 луѓе биле ранети.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/06/21/world/middleeast/21iraq.html|title=Car Bombs Hit Crowds Outside Bank in Baghdad|last=Ali|first=Khalid D.|date=20 June 2010|work=The New York Times|last2=Williams|first2=Timothy}}</ref> [[Податотека:Iraqi_army_03_2011.jpg|мини|Ирачки командоси тренираат под надзор на војниците од 82-то американско воздухопловство во декември 2010 година]] Кон крајот на август 2010 година, бунтовниците извршиле [[Бомбашки напади во Ирак (25 август 2010)|голем напад]] со најмалку 12 автомобил-бомби истовремено од [[Мосул]] до [[Басра]] и убивајќи најмалку 51. Овие напади се совпаднале со плановите на САД за повлекување на борбените трупи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/08/26/world/middleeast/26iraq.html?_r=1&hp|title=Insurgents Assert Their Strength With Wave of Bombings Across Iraq|last=Shadid|first=Anthony|date=25 August 2010|work=The New York Times}}</ref> Од крајот на [[август]] 2010 година, [[САД]] се обидиле драматично да ја намалат својата борбена улога во Ирак, со повлекување на сите американски&nbsp;копнени сили наменети за активни борбени операции. Последните борбени бригади на САД заминаа од Ирак во раните утрински часови на 19 август . Колоните на американските трупи веќе неколку дена се иселувале од Ирак кон [[Кувајт]], а Ен-Би-Си пренесувала во живо процесот на повлекување. Додека сите борбени бригади ја напуштиле земјата, дополнителни 50.000 лица останале во земјата за да обезбедат поддршка за ирачката војска.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/id/38744453|title=U.S. ending combat operations in Iraq|date=18 August 2010|access-date=18 August 2010|publisher=NBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/08/201081818840122963.html|title=U.S. ends combat operations in Iraq|date=18 August 2010|access-date=18 August 2010|publisher=Al Jazeera English}}</ref> Од овие трупи се барало да го напуштат Ирак до [[31 декември]] [[2011]] година според договорот меѓу САД&nbsp;и ирачката влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/08/18/AR2010081805644.html?sid=ST2010081805662|title=Final U.S. combat brigade pulls out of Iraq|last=Londoño|first=Ernesto|date=18 August 2010|work=The Washington Post|access-date=19 August 2010}}</ref> Повлекувањето од активната борба против бунтовниците сепак не значело дека Бригадите за советување и помош и другите преостанати американски&nbsp;сили не би биле опфатени во борба. Меморандумот за стандарди од ''Асошиејтед Прес'' повторил „''борбата во Ирак не е завршена и не треба некритички да ги повторуваме предлозите дека е, дури и ако доаѓаат високи функционери''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.huffingtonpost.com/2010/09/03/ap-memo-iraq-war_n_705446.html|title=AP Issues Standards Memo: 'Combat In Iraq Is Not Over'|last=Linkins|first=Jason|date=3 September 2010|work=The Huffington Post|access-date=23 October 2010}}</ref> Портпаролот на Стејт департментот П.&nbsp;Ј.&nbsp;Кроули изјавил „... ''не ја завршуваме нашата работа во Ирак, имаме долгорочна посветеност кон Ирак''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11020270|title=Last U.S.&nbsp;combat brigade exits Iraq|date=19 August 2010|work=BBC News|access-date=19 December 2011}}</ref> На [[31 август]], од [[Овална соба (Бела куќа)|Овалната соба]], [[Барак Обама]] ја објавил својата намера да ја прекине борбената мисија во Ирак. Во своето обраќање, тој ја истакнал улогата САД, ефектот што војната го имала врз економијата на Соединетите Американски Држави и наследството од војните во Авганистан и Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/09/01/world/01obama-text.html?pagewanted=1&ref=world|title=President Obama's Address on Iraq|date=31 August 2010|work=The New York Times}}</ref> Истиот ден во Ирак, на церемонијата во една од поранешните резиденции на [[Садам Хусеин]] во палатата Ал Фав во Багдад, голем број на&nbsp;достоинственици зборувале на церемонија за телевизиските камери. Потпретседателот [[Џо Бајден]] изразил загриженост во врска со постојаниот недостаток на напредок во формирањето на нова ирачка влада, велејќи за ирачкиот народ дека „''тие очекуваат влада што ќе ги рефлектира резултатите од гласовите што ги дадоа''“. Генералот Реј Одиерно изјавил дека новата ера „''во никој случај не сигнализира крај на нашата посветеност кон народот во Ирак''“. Говорејќи во Рамади порано, Гејтс рекол дека американските силите „''овде постигнаа нешто навистина извонредно, [но] колку сето тоа тежи во рамнотежа со текот на времето, мислам дека останува да видиме''“. На новинарско прашање дали вреди да се направи седумгодишната војна, Гејтс коментирал дека „''За тоа навистина е потребна перспектива на историчарот во однос на она што се случува тука на долг рок“.'' Тој истакнал дека војната во Ирак „''секогаш ќе биде замаглена од тоа како започнала''“ во врска со наводното [[Оружје за масовно уништување|оружје за масовно уништување на]] [[Садам Хусеин]], за кое никогаш не било потврдено дека постоело. Гејтс продолжил: „''Ова е една од причините што оваа војна останува толку контроверзна дома''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/09/02/world/middleeast/02iraq.html?hp|title=U.S. Formally Begins a New Era in Iraq|last=Gordon|first=Michael|date=1 September 2010|work=The New York Times}}</ref> Истиот ден генералот Реј Одиерно бил заменет од Лојд Остин како командант на американските сили во Ирак. [[Податотека:Flickr_-_DVIDSHUB_-_Iraqi_Police_Build_Relationships_in_Basra.jpg|мини|Пратеник на Националната гарда на армијата Алабама, МСГ Шур, за време на заедничката полициска патрола во заедницата во Басра, 3 април 2010 година]] На [[7 септември]], двајца американски војници биле убиени и девет ранети во инцидент во ирачката воена база. Инцидентот е под истрага на силите за безбедност, но се верува дека ирачки војник отворил оган кон американските војници .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/09/08/world/middleeast/08baghdad.html?_r=1&ref=world|title=G.I. Deaths Are First for U.S. After Combat Mission's End|date=7 September 2010|work=The New York Times}}</ref> На [[8 септември]], САДго најавил пристигнувањето во Ирак на првата специјално назначена бригада за советување и помош, 3-от оклопен коњички полк . Било најавено дека единицата ќе преземе одговорности во пет јужни гувернерии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.army.mil/article/44837/first-us-advise-and-assist-brigade-arrives-under-new-dawn/|title=First U.S. Advise and Assist Brigade arrives under New Dawn|date=8 September 2010|publisher=U.S. Army|accessdate=22 September 2012}}</ref> Од 10-13 септември, Втората помошна бригада, 25-та пешадиска дивизија се борела со ирачките бунтовници во близина на Дијала . Според извештаите од Ирак, стотици членови на Сунитските „[[Синови на Ирак]]“ можеби ја вратиле верноста кон ирачкиот бунт или Ал Каеда.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/10/17/world/middleeast/17awakening.html?_r=1|title=Sunnis in Iraq Allied With U.S. Rejoin Rebels|last=Williams|first=Timothy|date=16 October 2010|work=The New York Times|last2=Adnan|first2=Duraid}}</ref> Во октомври, [[Викиликс]] открил 391.832 класифицирани американски воени документи за војната во Ирак .<ref name="spiegel">{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,724845,00.html|title=The WikiLeaks Iraq War Logs: Greatest Data Leak in U.S. Military History|date=22 October 2010|work=[[Der Spiegel]]|access-date=23 October 2010}}</ref><ref name="guardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/iraq-war-logs-military-leaks|title=Iraq war logs: secret files show how U.S. ignored torture|last=Davies|first=Nick|date=22 October 2010|work=[[The Guardian]]|access-date=23 October 2010|last2=Steele|first2=Jonathan|location=London|last3=Leigh|first3=David}}</ref><ref name="AlJazeera">{{Наведени вести|url=http://english.aljazeera.net/secretiraqfiles/2010/10/2010102217631317837.html|title=WikiLeaks releases secret Iraq file|last=Carlstrom|first=Gregg|date=22 October 2010|access-date=23 October 2010|publisher=Al Jazeera English}}</ref> Приближно, 58&nbsp;луѓе биле убиени со уште 40 ранети во нападот врз црквата Саидат ел-Неџат, халдејска [[католичка црква]] во [[Багдад]]. Одговорноста за нападот ја презела организацијата [[Исламска Држава|Исламска држава во Ирак]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2010/nov/01/baghdad-church-siege-survivors-speak|title=Baghdad church siege survivors speak of taunts, killings and explosions &#124; World news|last=Martin Chulov in Baghdad|date=1 November 2010|work=The Guardian|access-date=15 January 2011|location=London}}</ref> Координирани напади во првенствено шиитските области го погодиле целиот Багдад на 2 ноември, при што загинале приближно 113 лица, а 250 биле ранети.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-iraq-bombings-20101103,0,202463.story|title=Iraq bombings: 113 killed in bombings in Baghdad|last=Parker|first=Ned|date=3 November 2010|work=Los Angeles Times|access-date=15 January 2011|last2=Zeki|first2=Jaber}}</ref> ==== Ирачки набавки на оружје ==== [[Податотека:M1_Abrams_tanks_in_Iraqi_service,_Jan._2011.jpg|мини| Тенкови [[M1 Abrams|М1 Абрамс]] во ирачката служба, јануари 2011 година]] Како што американските сили ја напуштија земјата, ирачкото Министерство за одбрана ги зацврстило плановите за набавка на напредна воена опрема од САД. Според плановите од 2010 година, набавките на оружјето чинело во 2010 година барале 13 милијарди американски долари, а во зделката биле вклучени 140 главни борбени тенкови [[M1 Abrams|М1 Абрамс]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2010-08-31-Iraq-arms-deal_N.htm|title=Iraq to spend $13B on U.S. arms, equipment|last=Michaels|first=Jim|date=1 September 2010|work=USA Today}}</ref> Освен тоа, Ирачаните побарале и 18 борбени соколи Ф-16, како дел од програмата која исто така вклучувала обука и одржување на авиони, ракети воздух-воздух Aide inder 9 Sidewinder, ласерски водени бомби и опрема за извидување.<ref name="autogenerated2">{{Наведени вести|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2010/10/01/US-plans-42-billion-arms-sale-to-Iraq/UPI-31991285953914/|title=U.S. plans $4.2&nbsp;billion arms sale to Iraq|date=1 October 2010|access-date=15 January 2011|publisher=UPI}}</ref> Сите тенкови биле испорачани до крајот на 2011 година, но првите Ф-16 пристигнале во Ирак дури во 2015 година, поради загриженост дека Исламската држава може да ја нападне воздухопловната база Балад .<ref>{{Наведени вести|url=http://thehill.com/policy/defense/247718-us-delivers-first-f-16-fighters-to-iraq|title=US delivers first F-16 fighters to Iraq|last=Martin Matishak|date=13 July 2015|work=The Hill|access-date=7 November 2017}}</ref> Ирачката морнарица купила и 12 патролни бродови од класата Свифт, изградени од САД, по цена од 20 милиони американски долари. Испораката била завршена во 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=75317|title=US Navy Delivers Final Coastal Patrol Boat to Iraq|date=11 July 2013|publisher=U.S. Navy|accessdate=7 November 2017|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613144325/https://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=75317|url-status=dead}}</ref> Пловилата се користат за заштита на нафтените терминали во Басра и Кор ал-Амија .<ref name="autogenerated2"/> Два бродови за поддршка во странство изградени од САД, чија цена е по 70 милиони американски долари&nbsp;, биле испорачани во 2011 година.<ref name="CordesmanKhazai2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oovOAwAAQBAJ&pg=PA255|title=Iraq in Crisis|last1=Anthony H. Cordesman|last2=Sam Khazai|date=4 June 2014|publisher=Center for Strategic & International Studies|isbn=978-1-4422-2856-6|page=255}}</ref> ==== Укинување на ограничувањата на ООН ==== Во потег за легитимирање на постојната ирачка влада, Обединетите нации ги укинале ограничувањата кон Ирак кои биле поставени во времето на Садам Хусеин. Овие вклучуваат дозволување на Ирак да има цивилна јадрена програма, дозволување учество на Ирак во меѓународните договори за јадрено и хемиско оружје, како и враќање на контролата врз приходите на ирачката нафта и гас на владата и завршување на програмата за нафта за храна .<ref>{{Наведени вести|url=http://www.voanews.com/english/news/UN-Security-Council-Lifts-Some-Restrictions-On-Iraq-111951129.html|title=UN Security Council Lifts Some Restrictions on Iraq|date=15 December 2010|access-date=15 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217160324/http://www.voanews.com/english/news/UN-Security-Council-Lifts-Some-Restrictions-On-Iraq-111951129.html|archive-date=17 December 2010|publisher=Voice of America}}</ref> === 2011 година: повлекување на САД === Муктада ел-Садр се вратил во Ирак во светиот град [[Наџаф]] за да го предводи движењето Садрист откако бил во егзил од 2007 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/01/06/world/middleeast/06iraq.html?_r=1&hpw|title=Moktada al-Sadr Returns to Iraq|last=Shadid|first=Anthony|date=5 January 2011|work=The New York Times|last2=Leland|first2=John}}</ref> На [[15 јануари]] [[2011]] година, тројца американски војници биле убиени во Ирак. Еден од војниците бил убиен при воена операција во централен Ирак, додека другите двајца војници биле намерно застрелани од еден или двајца ирачки војници за време на обука.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.aolnews.com/2011/01/15/3-american-soldiers-killed-in-iraq/|title=3 American Soldiers Killed in Iraq|last=Lara Jakes|access-date=26 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110034001/http://www.aolnews.com/2011/01/15/3-american-soldiers-killed-in-iraq/|archive-date=10 January 2012|publisher=Aolnews.com}}</ref> На [[6 јуни]], пет американски војниците биле убиени во очигледен ракетен напад.<ref>{{Наведени вести|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/06/20116611830864342.html|title=Five US troops killed in Iraq attack|access-date=26 December 2011|publisher=Al Jazeera}}</ref> Шестиот војник, кој бил ранет во нападот, починал 10&nbsp;дена подоцна од неговите рани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.defense.gov/releases/release.aspx?releaseid=14587|title=DOD Identifies Army Casualty|date=12 March 2009|publisher=U.S. Department of Defense|accessdate=26 December 2011|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714045548/http://www.defense.gov/releases/release.aspx?releaseid=14587|url-status=dead}}</ref> На [[13 јуни]] [[2011]] година, двајца американски војниците биле убиени во напад во Васит.<ref>{{Наведени вести|url=http://kut.org/post/two-texas-soldiers-die-ied-attacks|title=Two U.S. soldiers die in IED attack|date=16 June 2011|access-date=14 January 2017|publisher=KUT}}</ref> [[Податотека:U.S._Army_Pvt._Aaron_Wright_pulls_security_on_the_roof_of_an_Iraqi_police_station_in_Haqlaniyah,_Anbar_province,_Iraq,_July_13,_2011_110713-A-FO214-762.jpg|мини|Војник на американската армија на покривот на ирачката полициска станица во Хакланија, јули 2011 година]] На [[26 јуни]] 2011 година, американски војник бил убиен.<ref>{{Наведени вести|url=http://patch.com/massachusetts/falmouth/falmouth-soldier-killed-in-iraq|title=Falmouth soldier killed in Iraq|date=1 July 2011|access-date=14 January 2017|publisher=Falmouth Patch}}</ref> Наредникот Брент МекБрајд бил осуден на четири години и два месеци за вмешаност во смртта. На 29 јуни, тројца американски војници биле убиени во ракетен напад врз американска база сместена во близина на границата со Иран. Се шпекулирало дека милитантната група одговорна за нападот била истата која ја нападнала ЈСС Лојалити нешто повеќе од три недели претходно. Со трите смртни случаи, јуни 2011 година станаl најкрвавиот месец во Ирак за американската армија од јуни 2009 година, со 15 убиени американски војници, само еден од нив надвор од борба.<ref>{{Наведени вести|url=http://archive.capenews.net/communities/falmouth/news/1754|title=Soldiers to serve prison time for role in Matthew Gallagher's death|date=30 March 2012|access-date=14 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162848/http://archive.capenews.net/communities/falmouth/news/1754|archive-date=16 January 2017|publisher=The Enterprise}}</ref> На [[7 јули]], двајца американски војници биле убиени и еден сериозно повреден во напад од рачно изработена опрема во близина на [[Багдад]]. Тие биле членови на баталјонот за поддршка на 145-та бригада, борбениот тим на тешката бригада на 116-та коњаница<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13976476|title=Three U.S. soldiers killed in southern Iraq|work=BBC News | date=30 June 2011}}</ref>. Нејтан Р. Бејерс (24) и Николас В. Њуби (20) биле убиени во нападот. 30-годишниот Јазон Ржепа бил тешко повреден<ref>{{cite news |url=https://www.cbsnews.com/stories/2011/06/30/501364/main20075656.shtml |title=June bloodiest month for U.S. in Iraq in 2 years |publisher=CBS News |date=30 June 2011 |accessdate=26 December 2011 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514175344/http://www.cbsnews.com/stories/2011/06/30/501364/main20075656.shtml |url-status=dead }}</ref>. Во септември, [[Ирак]] потпишал договор за купување на 18 воени авиони Локхид Мартин Ф-16, со што станал 26-тата земја што поседува [[Ф-16]]. Поради неверојатниот профит од нафта, ирачката влада планира двојно да ги зголеми овие првично планирани 18 воени авиони, на 36 авиони. Ирак се потпира на американската војска за воздушна поддршка бидејќи ги обновува своите сили и се бори против тврдоглавиот исламистички бунт<ref>{{cite news |title=Iraq to buy US warplanes worth around $3&nbsp;billion|url=https://www.nbcnews.com/id/44681548 |publisher=NBC News}}</ref>. Со распадот на разговорите за продолжување на престојот на кои било американски трупи над [[2011]] година, каде нема да им се даде имунитет од ирачката влада, на [[21 октомври]] [[2011]] година, претседателот Обама на прес-конференција во [[Белата куќа]] објавил дека сите преостанати американски трупи и обучувачи би го напуштиле [[Ирак]] до крајот на годината како што било и претходно закажано, со што ќе се стави крај на мисијата на САД во Ирак<ref name="LeaveIn2011">{{cite news |title=Barack Obama: All U.S. troops to leave Iraq in 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15410154|work=BBC News|accessdate=21 October 2011|date=21 October 2011}}</ref>. Последниот американски војник кој починал во Ирак пред повлекувањето бил убиен од бомба крај патот во Багдад на [[14 ноември]]<ref name=cnndec16>{{cite news|last=Johnson|first=Craig|title=N.C. soldier reportedly last to die in Iraq war|url=http://news.blogs.cnn.com/2011/12/16/n-c-soldier-reportedly-last-to-die-in-iraq-war/|accessdate=16 December 2011|publisher=CNN|date=16 December 2011|archive-date=2017-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203171646/http://news.blogs.cnn.com/2011/12/16/n-c-soldier-reportedly-last-to-die-in-iraq-war/|url-status=dead}}</ref>. Во ноември [[2011]] година, [[Сенатот на САД]] ја изгласал резолуцијата за официјално завршување на војната со ставање крај на неговото овластување од Конгресот<ref name="Antle_November_2011">{{cite news|last=Antle|first=W. James|title=Senate Tackles Iraq War Powers, Indefinite Detention|url=http://spectator.org/blog/2011/11/30/senate-tackles-iraq-war-powers|work=The Spectacle Blog|publisher=[[The American Spectator]]|accessdate=23 February 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523095150/http://spectator.org/blog/2011/11/30/senate-tackles-iraq-war-powers|archivedate=23 May 2013}}</ref>. [[File:Gate closing Iraq-Kuwait border.jpg|thumb|Американските и кувајтските трупи ја затвориле границата меѓу Кувајт и Ирак на 18 декември 2011 година]] На [[15 декември]], во Багдад се одржала американска воена церемонија со што официјално се ставило крај на мисијата на САД во Ирак<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/us-lowers-flag-to-end-iraq-war-6277340.html|title=US lowers flag to end Iraq war|website=independent.co.uk|date=15 December 2011}}</ref>. Последните американски трупи се повлекле од Ирак на [[18 декември]] [[2011]] година, иако амбасадата и конзулатите на САД продолжуваат да одржуваат персонал со повеќе од 20.000 лица, вклучително и чувари на американската морска амбасада и од 4.000 до 5.000 приватни воени изведувачи<ref name="Denselow">{{cite news |last=Denselow|first=James|title=The US departure from Iraq is an illusion|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2011/oct/25/us-departure-iraq-illusion|accessdate=10 February 2014|newspaper=The Guardian|date=25 October 2011|location=London}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/last-us-troops-cross-iraqi-border-into-kuwait/2011/12/17/gIQArEyX1O_story.html|title=Last U.S. troops cross Iraqi border into Kuwait|last=Jaffe|first=Greg|newspaper=The Washington Post|date=18 December 2011|accessdate=19 December 2011}}</ref>. Следниот ден, ирачките власти издале налог за апсење на сунитскиот потпретседател [[Тарик ел-Хашими]]. Тој бил обвинет за вмешаност во атентати и побегнал во курдскиот дел на Ирак<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16256830|title=Arrest warrant for Iraq Vice-President Tariq al-Hashemi|work=BBC News|date=12 January 2012|accessdate=12 January 2012}}</ref>. ==Последици - по повлекувањето од САД== [[File:Territoires de l'Etat islamique juin 2015.png|thumb|upright=1.2|Воена ситуација од јуни 2015 година:<br />{{legend|#db8ca6|Контролирано од [[Федерална влада на Ирак|Ирачката влада]]}}{{legend|#b4b2ae|Контролирано од [[Исламска Држава|Исламска Држава Ирак и Левант]] (ИСИС))}}{{legend|#d7e074|Контролирано од [[Пешмерга|Ирачките Курди]]}}{{legend|#ebc0b3|Контролирано од [[Совет на министри (Сирија)|Сириската влада]]}}{{legend|#cae7c4|Контролирано од [[Сириска опозиција|Сириските бунтовници]]}}{{legend|#e2d974|Контролирано од [[Курдиски врховен комитет|Сириските Курди]]}}]] Инвазијата и окупацијата довеле до секташко насилство, што предизвикало широко раселување меѓу ирачките цивили. Ирачката организација на [[Црвената полумесечина]] проценила дека вкупното внатрешно раселување е околу 2,3 милиони во [[2008]] година, а 2 милиони [[Ирачани]] ја напуштиле земјата. [[Сиромаштија]]та довела многу ирачки жени да се свртат кон [[проституција]] за да се издржуваат себеси и своите семејства, привлекувајќи сексуални туристи од регионалните земји. Инвазијата довела до устав, кој ја поддржува [[демократија]]та сè додека законите не ги кршат традиционалните исламски принципи, а [[Парламентарни избори во Ирак (2005)|парламентарните избори]] се одржале во [[2005]] година. Покрај тоа, инвазијата ја зачувала автономијата на курдскиот регион, а стабилноста донела нов [[Економија на Ирак|економски просперитет]]. Бидејќи курдскиот регион е историски најдемократска област во Ирак, многу ирачки бегалци од други територии пребегнале таму<ref>{{наведена книга |last=DeFronzo |first=James |editor=Karl Yambert |chapter=Impacts of the Iraq War |title=The Contemporary Middle East |edition=Third |location=Boulder, Colorado |publisher=Westview Press |year=2012 |pages=210–211 |isbn=978-0813348391}}</ref>. Секташкото насилство продолжило во првата половина на [[2013]] година. Најмалку 56 лица загинале во април кога сунитскиот протест во [[Хавија]] бил прекинат од ракета на хеликоптер поддржан од владата и серија насилни инциденти во мај. На [[20 мај]] [[2013]] година, најмалку 95 лица загинале во бран напади со автомобил-бомби. Експлозијата на автомобил-бомба од [[15 мај]] довел до 33 смртни случаи. Експлозијата на автомобил-бомба од [[18мај]] довел до 76 смртни случаи во сунитските области во [[Багдад]]. Некои експерти изјавиле дека Ирак може да се врати во бруталниот секташки конфликт од [[2006]] година<ref>{{cite news |title=Is Iraq heading toward civil war?|url=https://theweek.com/article/index/244677/is-iraq-heading-toward-civil-war |work=The Week |accessdate=28 May 2013|author=Keith Wagstaff|date=27 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Attacks Kill 95 in Iraq, Hint of Syrian Spillover|url=http://bigstory.ap.org/article/iraq-car-bombs-basra-kill-least-10-people|accessdate=28 May 2013|publisher=Associated Press|date=20 May 2013|author=Sinan Salaheddin|archive-date=2015-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128054556/http://bigstory.ap.org/article/iraq-car-bombs-basra-kill-least-10-people|url-status=dead}}</ref>. На [[22 јули]] [[2013]] година, најмалку петстотини осуденици, од кои повеќето биле високи членови на [[ал-Каеда]] кои добиле смртни казни, побегнале од ирачкиот затвор [[Абу Граиб]] кога нивни приврзаници започнале воен напад за да ги ослободат. Нападот започнал кога бомбаш-самоубиец возел автомобил полн со експлозив кон затворските порти<ref>{{cite news |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/world/2013/jul/22/iraq-prison-attacks-kill-dozens |title=Iraq: hundreds escape from Abu Ghraib jail |newspaper=The Guardian |date=22 July 2013 |accessdate=19 January 2014 |location=London}}</ref>. Амбасадорот на САД во Багдад изјавил дека нападот и како резултат на бегството „''ќе обезбедат сезонско водство и ќе го зајакнат моралот за Ал Каеда и нејзините сојузници и во Ирак и во Сирија''...“<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2013/07/24/world/middleeast/al-qaeda-asserts-responsibility-for-iraqi-prison-breaks.html |title=Brazen Attacks at Prisons Raise Worries of Al Qaeda's Strength in Iraq |newspaper=The New York Times |author=Michael R. Gordon |author2=Duraid Adnan |date=24 July 2013}}</ref>. До средината на [[2014]] година земјата била во хаос со новата влада што допрва требало да се формира по националните избори, и бунтот да достигне нови височини. На почетокот на јуни [[2014]] година [[Исламска Држава|ИСИЛ]] ги презел градовите [[Мосул]] и [[Тикрит]] и соопштил дека е подготвен да маршира кон [[Багдад]], додека ирачките курдски сили презеле контрола врз клучните воени инсталации во најголемиот нафтен град [[Киркук]]. Отцепената група на Ал Каеда официјално прогласила создавање исламска држава на [[29 јуни]] [[2014]] година, на територијата под нејзина контрола<ref>{{cite web |last1=Karouny |first1=Mariam |title=How ISIS Is Filling A Government Vacuum In Syria With An 'Islamic State' |url=https://m.huffpost.com/us/entry/us_5763536?guccounter=2 |website=Huffington Post |date=4 September 2014}}</ref>. Премиерот [[Нури ел-Малики]] побарал од неговиот парламент да прогласи вонредна состојба што ќе му даде зголемени овластувања, но пратениците одбиле<ref name="IraqImploding">{{cite news |title=Iraq crisis: Isis gains strength near Baghdad as Kurdish forces seize Kirkuk|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/12/crisis-in-iraq-insurgents-take-major-cities-live-blog|accessdate=12 June 2014|work=The Guardian}}</ref>. На [[14 август]] [[2014]] година, премиерот подлегнал на притисоците дома и во странство за да се повлече. Ова го отворило патот на [[Хајдар ел-Абади]] да ја преземе функцијата на [[19 август]] [[2014]] година. Во септември 2014 година, претседателот [[Барак Обама]] признал дека САД го потцениле подемот на [[Исламска Држава]] и ја прецениле можноста на ирачката војска да се справи со ИСИЛ<ref>{{cite web |title=Obama: U.S. underestimated rise of ISIS in Iraq and Syria |date=2014-09-28 |url=https://www.cbsnews.com/news/obama-u-s-underestimated-rise-of-isis-in-iraq-and-syria/ |publisher=CBS News |accessdate=30 May 2019}}</ref>. Како резултат на тоа, тој најавил враќање на американските сили во Ирак, но само во форма на воздушна поддршка, во обид да се запре напредувањето на силите на ИСИЛ, да се обезбеди хуманитарна помош на заглавените бегалци и да се стабилизира политичката состојба<ref name="AirSupport">{{cite news |title=Obama Authorizes Air Strikes in Iraq|url=https://www.nytimes.com/2014/08/08/world/middleeast/obama-weighs-military-strikes-to-aid-trapped-iraqis-officials-say.html?_r=0|date=8 August 2014|accessdate=22 August 2014|work=The New York Times}}</ref>. Граѓанската војна меѓу ИСИЛ и централната влада продолжила во следните три години, сè додека владата не прогласила победа во декември [[2017]] година<ref name="end of war">{{cite news |last=Mostafa |first=Nehal |date=9 December 2017 |title=Iraq announces end of war against IS, liberation of borders with Syria: Abadi |url=https://www.iraqinews.com/iraq-war/iraq-announces-end-war-liberation-borders-syria-abadi/ |work=Iraqi News |access-date=9 December 2017}}</ref>. По изборот на [[Доналд Трамп]], САД ја интензивирале својата кампања против Исламската држава до јануари [[2017]] година<ref>{{cite news |last1=Schmitt |first1=Eric |title=Mattis Says Escalation Against ISIS Doesn't Imperil More Civilians |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/world/middleeast/mattis-military-isis-trump.html |newspaper=The New York Times|date=20 May 2017}}</ref>. Секретарот за одбрана Џим Матис изјавил дека е смислена тактичка промена кон околните упоришта на [[Исламска Држава]] во [[Мосул]], Ирак и Рака, [[Сирија]], не само за да се „''уништат''“ борците на [[Исламска Држава]], туку и да ги спречи да се вратат во нивните матични земји во [[Европа]], [[Африка]] и [[Блискиот Исток]]. Во [[2017]] година, курдските сили поддржани од САД ја освоиле Рака, која служела како главен град на ИСИЛ<ref>{{cite web |last1=Timm |first1=Jane |title=Fact check: Trump's right, ISIS did lose almost all its territory in Iraq and Syria |url=https://www.nbcnews.com/card/fact-check-trump-s-right-isis-did-lose-almost-all-n843111 |publisher=NBC News |accessdate=17 May 2019}}</ref>. До [[2018]] година, насилството во Ирак било на најниско ниво во последните десет години. Ова во голема мерка било резултат на поразот на силите на ИСИЛ и последователното смирување на бунтот<ref>{{cite web|title=Violence in Iraq at Lowest Level in 10 years|url=http://www.cdobs.com/archive/featured/violence-in-iraq-at-lowest-level-in-10-years/|last=|first=|date=4 June 2018|website=Chicago Daily Observer|accessdate=9 September 2018|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822045957/http://www.cdobs.com/archive/featured/violence-in-iraq-at-lowest-level-in-10-years/|url-status=dead}}</ref>. Во јануари [[2020]] година, ирачкиот парламент изгласал сите странски трупи да ја напуштат земјата. Со ова ќе се стави крај на постојаниот договор со САД за стационирање на 5.200 војници во Ирак. Претседателот Трамп се спротивставил на повлекувањето на трупите и му се заканил на Ирак со санкции поради оваа одлука<ref>{{Cite web|title=Iraqi parliament votes to expel US troops — awaits government approval|url=https://www.dw.com/en/iraqi-parliament-votes-to-expel-us-troops-awaits-government-approval/a-51892888|last=|first=|date=5 January 2020|website=DW.COM|language=en-GB|access-date=2020-05-15}}</ref>. ==Проценки на жртви== [[File:C-17 Medevac mission, Balad AB, Iraq.jpg|thumb|Ранет американски персонал пренесен од Ирак во Германија, на медицинско лекување (февруари 2007 година)]] [[File:Defense.gov News Photo 051107-M-5865P-021.jpg|thumb|Маринци пренесуваат ранет другар во ел-Каим.]] За вкупните смртни случаи на коалициските сили, погледнете ја инфокутијата во почетниот дел од статијата. Имало неколку обиди на медиумите, коалициските влади и други да ги проценат ирачките жртви. Табелата подолу сумира некои од овие проценки и методи. {|class="wikitable" |- ! Извор ! Жртви ! март 2003 до&nbsp;... |- valign=top |'''[[Анкета за здравјето на семејството во Ирак]]''' |'''151,000''' насилна смрт |јуни 2006 |- valign=top |'''[[Анкети на Лансет за жртвите во војната во Ирак|Анкета на Лансет]]''' |'''601,027''' насилна смрт од 654.965 смртни случаи |јуни 2006 |- valign=top |'''PLOS''' |'''460,000''' прекумерна смртност вклучувајќи '''132,000''' насилна смрт од судирот<ref name="Hagopian">{{наведено списание|last1=Hagopian|first1=Amy|last2 = Flaxman | first2 = Abraham D. | last3 = Takaro | first3 = Tim K. | last4 = Esa Al Shatari | first4 = Sahar A. | last5 = Rajaratnam | first5 = Julie | last6 = Becker | first6 = Stan | last7 = Levin-Rector | first7 = Alison | last8 = Galway | first8 = Lindsay | last9 = Hadi Al-Yasseri | first9 = Berq J. | last10 = Weiss | first10 = William M. | last11 = Murray | first11 = Christopher J. | last12 = Burnham | first12 = Gilbert | last13 = Mills | first13 = Edward J. | title=Mortality in Iraq Associated with the 2003–2011 War and Occupation: Findings from a National Cluster Sample Survey by the University Collaborative Iraq Mortality Study|journal=PLOS Medicine|date=15 October 2013|volume=10|issue=10|doi=10.1371/journal.pmed.1001533| pmid=24143140 | pmc=3797136 | pages=e1001533|doi-access=free }}</ref> |јуни 2011 |- valign=top |'''[[ORB]]''' |'''1,033,000''' насилна смрт од судирот |август 2007 |- valign=top |'''[[Ирачко Министерство за здравство]]''' |'''87,215''' насилна смрт по издадени потврди за смрт<br />Смртноста пред јануари 2005 година не е евидентирана <br /> Министерството проценува дека до 20% повеќе смртни случаи се недокументирани. |јануари 2005 до <br />февруари 2009 |- valign=top |'''Associated Press''' |'''110,600''' насилна смрт |април 2009 |- valign=top |'''[[Проект за броење на телата во Ирак|Број на тела за Ирак]]''' |'''105,052–114,731''' насилна смрт на цивили <br /> составена од комерцијални новински медиуми, невладини организации и официјални извештаи <br /> Над '''162.000''' цивилни и борбени смртни случаи |јануари 2012 |- valign=top |'''[[Викиликс]]''' |'''109,032''' насилна смрт, вклучително и 66.081 смрт на цивили |јануари 2004 до<br />декември 2009 |} ==Критика и оцена== [[File:Pic of ramadi.jpg|thumb|Градска улица во [[Рамади]] е сериозно оштетена од борбите во 2006 година]] [[File:Us troop iraq casualty memorial.jpg|thumb|Бројот на жртви во САД може да се види во позадина.<ref>{{cite news|title=Iraq |work=Forces: U.S. & Coalition/Casualties |publisher=CNN |date=May 2008 |url=http://edition.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/casualties/2008.05.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701190825/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/casualties/2008.05.html |archivedate=1 July 2008}}</ref>]] Образложението на администрацијата на Буш за војната во Ирак се соочило со сериозни критики од низа популарни и официјални извори и внатре и надвор од [[Соединетите Американски Држави]], при што многу американски граѓани направиле многу паралели со [[Виетнамската војна]]<ref>Vietnam war-eyewitness booksW.; ''Iraq and Vietnam: Differences, Similarities and Insights'', (2004: Strategic Studies Institute)</ref>. На пример, поранешен офицер на [[ЦИА]] ја опишал Канцеларијата за специјални планови како група идеолози кои биле опасни за националната безбедност на САД и претставувале закана за светскиот мир и изјавил дека групата лажела и манипулирала со разузнавачките служби за да ја продолжи својата агенда за отстранување на Садам<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20030608/ai_n12583062 "Revealed: The Secret Cabal Which Spun for Blair,"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071209180045/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20030608/ai_n12583062/print |date=2007-12-09 }} ''Sunday Herald'', Neil Mackay, 8 June 2003</ref>. Центарот за јавен интегритет тврди дека администрацијата на Буш дала вкупно 935 лажни изјави помеѓу 2001 и 2003 година за наводната закана на Ирак за [[Соединетите Американски Држави]]<ref>{{cite news |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=18319248 |title=Group: 'Orchestrated Deception' by Bush on Iraq |publisher=NPR |accessdate=23 October 2010}}</ref>. И поборниците и противниците на инвазијата, исто така, го критикувале гонењето на воените напори заедно со низа други редови. Најзначајно е тоа што критичарите ги нападнале САД и нивните сојузници затоа што не посветиле доволно војници на мисијата, не адекватно планирале за поинвазиски Ирак и за дозволи и вршење на кршење на човековите права. Како што напредувала војната, критичарите исто така се спротивставиле на високите човечки и финансиски трошоци. Во [[2016]] година, [[Обединетото Кралство]] го објавило Истражувањето за Ирак, јавно истражување кое било широко критично за дејствијата на британската влада и војската за решавање на случајот за војната, тактиките и планирањето за последиците од војната<ref name="GuardianReport">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/jul/06/chilcot-report-crushing-verdict-tony-blair-iraq-war|title=Chilcot delivers crushing verdict on Blair and the Iraq war |author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=6 July 2016|accessdate=6 July 2016}}</ref><ref name="TelegraphReport">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/07/06/chilcot-inquiry-judgement-day-for-tony-blair-as-iraq-war-report/|title=Chilcot report: 2003 Iraq war was 'unnecessary', invasion was not 'last resort' and Saddam Hussein was 'no imminent threat'|author=Leon Watson|date=6 July 2016|accessdate=6 July 2016|newspaper=The Telegraph}}</ref><ref name="BBCReport">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-36721645|title=Chilcot report: Findings at a glance|date=6 July 2016|accessdate=6 July 2016|work=BBC News}}</ref>. [[File:State positions Iraq war.svg|thumb|{{legend|#009d00|[[Ирак]]}}{{legend|#ea6400|Држави кои учествувале во инвазијата на Ирак}}{{legend|#fad91f|Држави во прилог на инвазија}}{{legend|#0f83bb|Држави кои се спротивувале на инвазија}}{{legend|#ababab|Држави со несигурна или без официјална позиција}}]] Критиките вклучуваат: *Легалност на инвазијата<ref>[https://www.theguardian.com/uk/2003/nov/20/usa.iraq1 War critics astonished as U.S. hawk admits invasion was illegal], ''The Guardian'', 20 November 2003</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/nov/18/iraq-us-foreign-policy Top judge: U.S. and UK acted as 'vigilantes' in Iraq invasion], ''The Guardian'', 18 November 2008</ref> *Човечки жртви *Прекршувања на човековите права, како што се скандалите со злоупотреба на затворите во Ирак *Недоволни планови по инвазијата, особено несоодветно ниво на војска (студија на ''РАНД Корпорејшн'' изјавила дека ќе бидат потребни 500.000 војници за успех.<ref>{{cite web|url=https://www.rand.org/publications/randreview/issues/summer2003/burden.html|title=RAND Review &#124; Summer 2003 – Burden of Victory|publisher=Rand.org|accessdate=10 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927145512/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/summer2003/burden.html|archive-date=27 September 2008|url-status=dead}}</ref>) *Финансиски трошоци со приближно потрошени 612 милијарди американски долари заклучно со 04.09. ЦБО процени дека вкупните трошоци за војната во Ирак до САД ќе бидат околу 1,9 трилиони долари<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/politicsNews/idUSN2450753720071024|title=U.S. CBO estimates $2.4&nbsp;trillion long-term war costs |work=Reuters|date=24 October 2007|accessdate=10 September 2008}}</ref>. *Негативен ефект врз глобалната „''војна против тероризмот''“ предводена од САД<ref>{{cite news|url = https://www.theguardian.com/uk/2006/sep/28/pakistan.iraq |title = Iraq war was terrorism 'recruiting sergeant'|work =The Guardian|date = 28 September 2006|last = Norton-Taylor|first = Richard}}</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/23/AR2006092301130.html Spy Agencies Say Iraq War Hurting U.S. Terror Fight], ''The Washington Post'', 23 September 2006</ref> *Штета на американските традиционални сојузи и влијание во регионот *Загрозување и етничко чистење на верските и етничките малцинства од страна на востаниците<ref name="independent1"/><ref>{{cite news |last=Crawford |first=Angus |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6412453.stm |title=Iraq's Mandaeans 'face extinction' |work=BBC News |date=4 March 2007 |accessdate=23 October 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/20294868 |title=Iraq's Yazidis fear annihilation |publisher=NBC News |date=16 August 2007 |accessdate=23 October 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Sabah |first=Zaid |url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-03-22-christians-iraq_N.htm |title=Christians, targeted and suffering, flee Iraq |work=USA Today |date=23 March 2007 |accessdate=23 October 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=33109 |title=Assyrians Face Escalating Abuses in "New Iraq" |publisher=IPS News |date=3 May 2006 |accessdate=23 October 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528234208/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=33109 |archivedate=28 May 2010}}</ref> *Нарушување на ирачкото производство на нафта и поврзани проблеми со енергетската безбедност (цената на нафтата се зголемила за четири пати од 2002 година)<ref>{{cite web |url=http://futures.tradingcharts.com/chart/CO/M|title=Light Crude Oil (CL, NYMEX): Monthly Price Chart|publisher=Futures.tradingcharts.com|accessdate=10 September 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/10/business/ME-Iraq-China-Oil.php |title=Iraq to revive oil deal with China |work=International Herald Tribune |date=29 March 2009 |accessdate=23 October 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919025109/http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/10/business/ME-Iraq-China-Oil.php |archivedate=19 September 2008}}</ref> ===Финансиски трошоци=== Во март [[2013]] година, вкупната цена на војната во Ирак до денес била проценета на 1,7 трилиони долари од [[Институт за меѓународни студии Вотсон|Институтот за меѓународни студии Вотсон]] на [[Универзитет Браун|Универзитетот Браун]]<ref>''[[The Wall Street Journal]]'' 15 March 2013</ref>. Некои тврдат дека вкупните трошоци за војната за американската економија ќе се движат од 3 трилиони долари<ref>{{cite news | last=Trotta | first=Daniel | url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSN2921527420080302 | title=Iraq war hits U.S. economy: Nobel winner | work=Reuters | date= 2 March 2008 | accessdate=16 January 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171012124052/https://www.reuters.com/article/us-usa-economy-iraq/iraq-war-hits-u-s-economy-nobel-winner-idUSN2921527420080302 | archive-date=12 October 2017 | url-status=live}}</ref> до 6 трилиони долари<ref>{{cite news | last=Trotta | first=Daniel | url=https://www.reuters.com/article/2013/03/14/us-iraq-war-anniversary-idUSBRE92D0PG20130314 | title=Iraq war costs US more than $2&nbsp;trillion: study | work=Reuters | date=14 March 2013 | accessdate=16 January 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170919024821/https://www.reuters.com/article/us-iraq-war-anniversary/iraq-war-costs-u-s-more-than-2-trillion-study-idUSBRE92D0PG20130314 | archive-date=19 September 2017 | url-status=live}}</ref>, со вклучени каматни стапки, до 2053 година, како што е опишано во извештајот на Институтот Вотсон. Горните опсези на овие проценки вклучуваат долгорочни трошоци на ветерани и економски влијанија. На пример, експертот за јавни финансии на Харвард, Линда Ј.Билмс проценила дека долгорочните трошоци за обезбедување на надоместок за инвалидност и медицинска нега на американските војници повредени во ирачкиот конфликт во следните 40 години ќе достигнат скоро 1 трилион американски долари<ref>{{наведено списание |last=Bilmes |first=Linda |title=The Financial Legacy of Iraq and Afghanistan: How Wartime Spending Decisions Will Constrain Future National Security Budgets |date=26 March 2013 |ssrn=2281275 |doi=10.2139/ssrn.2281275|s2cid=152971939 |url=https://research.hks.harvard.edu/publications/workingpapers/citation.aspx?PubId=8956&type=WPN }}. HKS Working Paper No. RWP13-006.</ref> и дека војната во Ирак ги одвлекла ресурсите од војната во [[Авганистан]], доведувајќи до зголемување на цените на нафтата и федералниот долг и глобална финансиска криза<ref>{{cite news|last1=Stiglitz|first1=Joseph E.|last2=Bilmes|first2=Linda J.|title=The true cost of the Iraq war: $3 trillion and beyond|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/03/AR2010090302200.html|accessdate=6 December 2017|newspaper=Washington Post|date=5 September 2010}}</ref>. Извештајот на Си-Ен-Ен истакнал дека привремената влада предводена од [[Соединетите Американски Држави]], Привремениот орган на коалицијата, која траел до 2004 година во Ирак, изгубил 8,8 милијарди долари во Фондот за развој на Ирак. Во јуни 2011 година, од страна на Си-Би-Ес Њус, било објавено дека 6 милијарди американски долари во уредно спакувани блокови од 100 американски долари биле воздушно пренесени во Ирак од страна на администрацијата на [[Џорџ В. Буш]], кои ги однеле во Багдад со воените товарни авиони Ц ‑ 130. Вкупно, „''Тајмс''“ вели дека 12 милијарди долари во готовина биле пренесени во Ирак во 21 посебен лет до мај [[2004]] година, и сите исчезнале. Во извештајот на генералниот инспектор било споменато дека „''Тешката неефикасност и лошото управување од страна на привремениот орган на Коалицијата нема да остави никаква гаранција дека парите се правилно искористени''“, изјавил директорот на Кабинетот на Специјалниот генерален инспектор за Реконструкција на Ирак. „''КПД не воспостави или спроведе доволни раководни, финансиски и договорни контроли за да осигури дека средствата се користеле на транспарентен начин''“. Боуен изјавил за Тајмс дека парите што недостасуваат може да претставуваат „''најголема кражба на средства во националната историја''“.<ref>{{cite news |url=https://www.cbsnews.com/news/report-6b-missing-in-iraq-may-have-been-stolen/ |title=Report: $6B missing in Iraq may have been stolen |publisher=CBS News |date=14 June 2011|accessdate=19 January 2014}}</ref> Во јули 2019 година, Мајкл П. Мулрој, заменик помошник министер за одбрана за Блискиот Исток, изјавил пред Комитетот за надворешни работи на Сенатот дека трошоците за американските трупи во Ирак се намалиле од 150 милијарди долари годишно во 2008 година на 15 милијарди долари во 2019 година<ref>{{Cite web|url=https://www.militarytimes.com/2019/07/17/us-must-maintain-a-strong-diplomatic-and-military-presence-in-iraq-to-counter-irans-influence-experts-say/|title=US must maintain a strong diplomatic and military presence in Iraq to counter Iran's influence, experts say|first=Apoorva|last=Mittal|date=17 July 2019|website=Military Times}}</ref>. ==Хуманитарна криза== [[File:CollateralMurder.ogv|thumb|Gun camera footage of the [[July 12, 2007, Baghdad airstrike|airstrike of 12 July 2007]] in Baghdad, showing the slaying of [[Namir Noor-Eldeen]] and a dozen other civilians by a U.S. helicopter]] Во текот на целата војна во Ирак, имало кршење на човековите права од сите страни на судирот. ===Влада на Ирак=== *Употреба на тортура од страна на ирачките безбедносни сили<ref>{{cite news |url=https://hrw.org/english/docs/2005/01/26/iraq10053.htm|title=Iraq: Torture Continues at Hands of New Government|publisher=Human Rights News|date=25 January 2005}}</ref> *Ирачката полиција од Министерството за внатрешни работи обвинета за формирање Одреди на смртта и извршување на бројни масакри и тортури врз сунитски Арапи<ref>{{cite news|url=http://www.commondreams.org/headlines05/1129-08.htm |newspaper=The New York Times |title=Sunnis Accuse Iraqi Military of Kidnappings and Slayings |author=Dexter Filkins |date=29 November 2005 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060418132739/http://www.commondreams.org/headlines05/1129-08.htm |archivedate=18 April 2006}}</ref> ===Коалициони сили и приватни изведувачи=== [[File:Abu Ghraib 53.jpg|thumb|upright|Оваа фотографија од Абу Граиб објавена во 2006 година покажува пирамида на голи ирачки затвореници.]] *Смрт на цивили како резултат на бомбардирање и ракетни напади кои не успеваат да ги преземат сите можни мерки на претпазливост во врска со жртвите на цивилите<ref>{{cite web|title=Off Target: The Conduct of the War and Civilian Casualties in Iraq|url=https://www.hrw.org/reports/2003/usa1203/4.htm|website=Human Rights Watch|accessdate=21 October 2015}}</ref> *Мачење и злоупотреба на затвореници во Абу Граиб од страна на персоналот на американската армија<ref>{{cite magazine | first = Seymour M. | last = Hersh | title = Chain of Command | date = 17 May 2004 | url = https://www.newyorker.com/archive/2004/05/17/040517fa_fact2?currentPage=all | magazine = The New Yorker | accessdate =13 September 2011 | quote = NBC News later quoted U.S. military officials as saying that the unreleased photographs showed American soldiers "severely beating an Iraqi prisoner nearly to death, having sex with a female Iraqi prisoner, and 'acting inappropriately with a dead body.' The officials said there also was a videotape, apparently shot by U.S. personnel, showing Iraqi guards raping young boys."}}</ref>, со вклучување притвор на илјадници ирачки мажи и жени. Тортурата кај Абу Граиб опфаќала силување, содомија и широка сексуална злоупотреба, истурање фосфорна киселина врз притворените лица, лишување од сон и физички тепања. *Убиства на 24 цивили (во тек со отфрлање на некои обвиненија) * Широко распространета употреба на запалива муниција бел фосфор, каков што бил за време на нападот врз Фалуџа, што резултирало со ужасни жртви кај жени и деца и трајно оштетување на инфраструктурата<ref>{{Cite news|last=Wilson|first=Jamie|url=https://www.theguardian.com/world/2005/nov/16/iraq.usa|title=US admits using white phosphorus in Falluja|date=2005-11-16|work=The Guardian|access-date=2020-04-23|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/world/white-phosphorus-us-led-coalition-forces-iraq-injuries-burn-muscle-bone-mosul-humanitarian-groups-a7789431.html|title=White phosphorus use by US-led coalition forces in Iraq condemned by humanitarian groups|date=2017-06-14|website=The Independent|language=en|access-date=2020-04-23}}</ref>. Употребата на бел фосфор во центрите за население е забрането со меѓународното законодавство<ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/why-united-nations-not-investigating-alleged-white-phosphorus-attacks-1468042|title=White phosphorus melts children's flesh but no government wants to investigate—and the U.S. keeps using it, too|last=EST|first=Tareq Haddad On 11/4/19 at 7:17 AM|date=2019-11-04|website=Newsweek|language=en|access-date=2020-04-23}}</ref>. * Употреба на осиромашен ураниум во ирачките центри на население од страна на американската војска, проценета на најмалку 300.000 истрели во Ирак заклучно со 2003 година.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/19/us-depleted-uranium-weapons-civilian-areas-iraq|title=US fired depleted uranium at civilian areas in 2003 Iraq war, report finds|date=2014-06-19|website=the Guardian|language=en|access-date=2020-04-23}}</ref> Како и во „''Синдромот на заливот во Заливот''“ во Ирак и меѓу ветераните од Заливската војна, осиромашениот ураниум резултирал со токсични здравствени ефекти како што се високо покачена појава на леукемија кај децата, вродени деформитети и карциноми во региони во Јужен Ирак, каде овие муниции биле широко користени од 2003 година, слично на ефектите од употребата на осиромашен ураниум во Србија, Босна и Косово по [[Југословенски војни|Југословенските војни]]<ref>{{Cite web|url=http://large.stanford.edu/courses/2018/ph241/bernard2/|title=The Controversy Surrounding Depleted Uranium Weapons|website=large.stanford.edu|access-date=2020-04-23}}</ref><ref>{{Cite news|last=Simons|first=Marlise|url=https://www.nytimes.com/2001/01/29/world/doctor-s-gulf-war-studies-link-cancer-to-depleted-uranium.html|title=Doctor's Gulf War Studies Link Cancer to Depleted Uranium|date=2001-01-29|work=The New York Times|access-date=2020-04-23|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>. *Силување и убиства во Махмудија на ирачко девојче и убиство на нејзиното семејство<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6156656.stm|title=Iraq rape soldier jailed for life|work=BBC News|date=16 November 2006|accessdate=10 September 2008}}</ref> * Мачењето и убиството на воениот заробеник, командантот на ирачките воздухопловни сили, Абед Хамед Моууш *Убиството на Баха Муса *Масакр на свадбата во Мукарадиеб каде наводно биле убиени 42 цивили од коалициските сили<ref>{{cite news|url=http://www.sundayherald.com/42229 |title=Iraq: The Wedding Party Massacre |newspaper=Sunday Herald |date=14 March 2004 |author=Neil Mackay |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107223109/http://www.sundayherald.com/42229 |archivedate=7 January 2009}}</ref> * Пукотници во Багдад * Наводите за тепање, струен удар, подбивно погубување и сексуален напад од страна на британските трупи биле презентирани на Меѓународниот кривичен суд (МКС) од страна на адвокатите за јавен интерес (ПИЛ) и Европскиот центар за уставни и човекови права (ЕКЧП) на 12 јануари 2014 година<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/exclusive-devastating-dossier-on-abuse-by-uk-forces-in-iraq-goes-to-international-criminal-court-9053735.html |title=Exclusive: Devastating dossier on 'abuse' by UK forces in Iraq goes to International Criminal Court |work=The Independent|date=12 January 2014|location=London|first=Jonathan|last=Owen}}</ref>. === Востанички групи === [[Податотека:Car_bomb_in_Iraq.jpg|мини|Бомбашките напади со автомобили се често користена тактика на бунтовниците во Ирак.]] * Убиство на над 12.000 Ирачани од јануари 2005 година до јуни 2006 година, според ирачкиот министер за внатрешни работи Бајан Џабар, давајќи го првиот официјален преглед за жртвите на бомбашки напади, заседи и други смртоносни напади.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/02/AR2005060201098.html|title=Iraq Puts Civilian Toll at 12,000|last=Ellen Knickmeyer|date=3 June 2005|work=The Washington Post}}</ref> Бунтовниците, исто така, извршиле бројни самоубиствени напади врз ирачкото цивилно население, насочени претежно кон мнозинската шиитска заедница.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.smh.com.au/news/After-Saddam/Handicapped-boy-made-into-bomb/2005/02/01/1107228705132.html|title=Handicapped boy who was made into a bomb|last=Paul McGeough|date=2 February 2005|work=The Sydney Morning Herald}}</ref><ref>[http://www.theage.com.au/news/world/iraq-bombing-toll-rises/2006/07/02/1151778799144.html Iraq bombing toll rises]. ''[[The Age]]'' 2 July 2006</ref> Извештајот од Хјуман рајтс воч од октомври 2005 година го испитува опсегот на цивилни напади и нивното наводно оправдување.<ref>[https://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ A Face and a Name. Civilian Victims of Insurgent Groups in Iraq] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902220424/https://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ |date=2020-09-02 }}. [[Human Rights Watch]] October 2005.</ref> * Напади против цивили од страна на секташки одреди за време на ирачката граѓанска војна . Податоците за проектот „Броење на ирачките тела“ покажуваат дека 33% од цивилните смртни случаи за време на војната во Ирак се резултат на погубување по киднапирање или заробување. Овие бииле претежно извршени од непознати глумци, вклучувајќи бунтовници, секташки милиции и криминалци.<ref>[http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJMp0807240 The Weapons That Kill Civilians — Deaths of Children and Noncombatants in Iraq, 2003–2008] by Madelyn Hsiao-Rei Hicks, M.D., M.R.C.Psych., Hamit Dardagan, Gabriela Guerrero Serdán, M.A., Peter M. Bagnall, M.Res., John A. Sloboda, PhD, F.B.A., and Michael Spagat, PhD, The New England Journal of Medicine.</ref> * Напади врз дипломати и дипломатски објекти; бомбардирањето на седиштето на ООН во Багдад во август 2003 година при што бил убиен врвниот претставник на ООН во Ирак и уште 21 член на персоналот на ООН;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/extra/features/jan-june06/iraq_6-12.html|title=Who are the Iraq Insurgents?|date=12 June 2006|work=NewsHour with Jim Lehrer|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615080821/https://www.pbs.org/newshour/extra/features/jan-june06/iraq_6-12.html|archive-date=15 June 2006|publisher=PBS}}</ref> обезглавувајќи неколку дипломати: двајца алжирски дипломатски пратеници Али Беларуси и Азедин Белкади,<ref>{{Наведени вести|url=https://freeinternetpress.com/story.php?sid=4107|title=Kidnappers Kill Algerian Diplomats|date=27 July 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927235252/https://freeinternetpress.com/story.php?sid=4107|archive-date=27 September 2007|publisher=Free Internet Press}}</ref> египетски дипломатски пратеник ал-Шериф <ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4660909.stm|title=Captors kill Egypt envoy to Iraq|date=8 July 2005|work=BBC News|access-date=5 January 2010}}</ref> и четворица руски дипломати <ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5118702.stm|title=Russian diplomat deaths confirmed|date=26 June 2006|work=BBC News|access-date=5 January 2010}}</ref> * Бомбардирањето на [[Џамија Ал-Аскари|џамијата ал-Аскари во]] февруари 2006 година, уништувајќи едно од најсветите шиитски светилишта, убивајќи над 165 верници и разгорени секташки судири и убиства за одмазда <ref>Alex Rodriguez, [https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/1068767901.html?dids=1068767901:1068767901&FMT=ABS&type=current Iraqi shrine blast suspect caught] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130402235744/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/1068767901.html?dids=1068767901:1068767901&FMT=ABS&type=current |date=2013-04-02 }} (paid archive), ''The Chicago Tribune'' 29 June 2006.</ref> * Објавено убиство на неколку изведувачи; Јуџин Армстронг, Џек Хенсли, Кенет Бигли, Ивајло Кепов и Георги Лазов (бугарски возачи на камиони). ) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/news/world/insurgents-kill-bulgarian-hostage-al-jazeera-1.499046|title=Insurgents kill Bulgarian hostage: Al-Jazeera|date=14 July 2004|publisher=CBC News}}</ref> Убиени други воени лица се: преведувачот Ким Сун-ил, Шосеи Кода, Фабрицио Кватроки (италијанец), добротворната работничка Маргарет Хасан, инженерот за реконструкција Ник Берг, фотографот Салваторе Санторо (италијанец) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/background/iraq/hostages.html#killed|title=Foreign hostages in Iraq|date=22 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060807115040/http://www.cbc.ca/news/background/iraq/hostages.html|archive-date=7 August 2006|publisher=CBC News}}</ref> и работникот за снабдување Сеиф Аднан Канаан (Ирачанец) ) Четворица приватни вооружени изведувачи, Скот Хелвенстон, Јерко Зовко, Весли Баталона и Мајкл Тиг, биле убиени со рачни бомби и оган од мало оружје, нивните тела биле извлечени од возилата, тепани и запалени. Нивните изгорени трупови потоа биле влечени по улиците пред да бидат обесени преку мостот што го преминува Еуфрат.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/mmedia/apdaily/033104-11v.htm|title=4 Contractors murdered by al Qaeda|date=31 March 2004|work=The Washington Post|access-date=23 October 2010}}</ref> * Тортура или убиство на припадници на Новата ирачка армија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2005/06/19/international/middleeast/19torture.html?ex=1276833600&en=8711248f5a2b9fe6&ei=5088|title=Iraqis Found in Torture House Tell of Brutality of Insurgents|last=Sabrina Tavernise|date=19 June 2005|work=The New York Times}}</ref> и убиство на цивили поврзани со Привремената власт на коалицијата, како што се Ферн Холанд или Ирачкиот управен совет, како што се Акила ал-Хашими и Езедин Салим, или други странски цивили, како што се оние од [[Кенија]] <ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3920119.stm|title=Iraq kidnappings stun Kenya press|date=23 July 2004|work=BBC News|access-date=5 January 2010}}</ref> * Група приврзаници на ирачката шиитска милиција упаднале во комплексот на американската амбасада во Багдад. Американските војници испукале солзавец кон милитантите, кои повеќе не напредувале. Нападот се случил по воздушните напади на САД на 29 декември, во кои биле убиени 25 милитанти на групата поддржана од Иран, Катаеб Хезболах.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.helensburghadvertiser.co.uk/news/18130111.supporters-shia-militia-storm-us-embassy-compound-baghdad/|title=Supporters of Shia militia storm into US Embassy compound in Baghdad|work=Helensburgh Advertiser|date=2019-12-31 |language=en|accessdate=2019-12-31}}</ref> == Јавно мислење за војната == === Меѓународно мислење === [[Податотека:London_Anti-war_demo_2005.jpg|мини|Демонстранти на 19 март 2005 година, во Лондон, каде марширале над 150 000 лица]] Во анкетата на Галуп во март 2003 година, ден по инвазијата, 76% од Американците одобриле воена акција против Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.gallup.com/poll/8038/seventytwo-percent-americans-support-war-against-iraq.aspx|title=Seventy-Two Percent of Americans Support War Against Iraq|date=24 March 2003|work=Gallup}}</ref> Во анкетата на YouGov во март 2003 година, 54% од Британците ја поддржале воената акција против Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/surveys-reveal-how-we-remember-not-supporting-war-in-iraq-but-at-the-time-we-did-support-it-10300854.html|title=Surveys reveal how we remember opposing the Iraq war – but at the time we supported it|date=5 June 2015|work=The Independent}}</ref> Според анкетата на Светскиот сервис на БиБиСи во јануари 2007 година, спроведена со повеќе од 26 000 луѓе во 25 земји, 73% од глобалното население не го одобрувало влегувањето на САД во војната во Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/23_01_07_us_poll.pdf|title=World View of U.S.&nbsp;Role Goes from Bad to Worse|date=23 January 2007|access-date=23 May 2007|publisher=[[BBC World Service]]}}</ref> Анкета спроведена од БиБиСи во септември 2007 година покажала дека две третини од светската популација сметаат дека САД треба да ги повлечат своите сили од Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6981553.stm|title=Most people 'want Iraq pull-out'|date=7 September 2007|work=BBC News|access-date=5 January 2010}}</ref> Во 2006 година било откриено дека мнозинството во Велика Британија и Канада сметаат дека војната во Ирак е „''неоправдана''“ и&nbsp;- во Обединетото Кралство&nbsp;- биле критички настроени кон поддршката на нивната влада за САД&nbsp;политики во Ирак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icmresearch.co.uk/pdfs/2006_july_guardian_july_poll.pdf|title=Guardian July Poll|date=July 2006|publisher=ICM Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527234221/http://www.icmresearch.co.uk/pdfs/2006_july_guardian_july_poll.pdf|archive-date=27 May 2008}}</ref> Според анкетите спроведени од Арапскоамериканскиот институт, четири години по инвазијата на Ирак, 83% од Египќаните имале негативен став за САДво нивната улога во Ирак; 68% од Саудиските Арапи имале негативен став; 96% од јорданското население негативен став; 70% од населението на Обединетите Арапски Емирати и 76% од либанското население, исто така, го опишале својот став како негативен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaiusa.org/page/-/Polls/2007_poll_four_years_later_arab_opinion.pdf|title=Four Years Later: Arab Opinion Troubled by Consequences of Iraq War|last=Zogby|first=James|date=March 2007|publisher=[[Arab American Institute]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128061143/http://www.aaiusa.org/page/-/Polls/2007_poll_four_years_later_arab_opinion.pdf|archive-date=28 January 2015}}</ref> Проектот Pew Global Attitudes известува дека во 2006 година мнозинството во [[Холандија]], Германија, [[Јордан]], Франција, [[Либан]], Русија, Кина, Канада, [[Полска]], [[Пакистан]], Шпанија, [[Индонезија]], [[Турција]] и [[Мароко]] верувале дека светот е побезбеден пред војната во Ирак и соборувањето на Садам, додека плуралностите во САД и [[Индија]] веруваат дека светот е побезбеден без Садам Хусеин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pewglobal.org/commentary/display.php?AnalysisID=1002|title=India: Pro-America, Pro-Bush|date=28 February 2006|work=Pew Global Attitudes Project|publisher=Pew Research Center|accessdate=2020-11-16|archive-date=2010-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508192741/http://pewglobal.org/commentary/display.php?AnalysisID=1002|url-status=dead}}</ref> ==== Ирачко мислење ==== [[Податотека:Pleadingforfreedom.jpg|мини| Една жена со ирачки армиски војник која го моли да го ослободи осомничениот бунтовник кој бил уапсен за време на рацијата во близина на Тафарија, [[Ирак]] .]] Директно по инвазијата, анкетите сугерираат дека мало мнозинство ја поддржувале инвазијата на САД.<ref>[https://archive.today/20130126110354/http://www.indianexpress.com/storyOld.php?storyId=22949 Most Iraqis in Baghdad welcome US: NDTV poll] The Indian Express</ref> Анкетите спроведени помеѓу 2005 и 2007 година покажале дека 31-37% од Ирачаните сакале американските и другите коалициони сили да се повлечат откако ќе се врати безбедноста и дека 26-35% наместо нив сакаат итно повлекување.<ref name="WorldPublicOpinion">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep06/Iraq_Sep06_rpt.pdf|title=The Iraqi Public on the U.S.&nbsp;Presence and the Future of Iraq|date=27 September 2006|publisher=World Public Opinion|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824163145/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep06/Iraq_Sep06_rpt.pdf|archive-date=24 August 2016|accessdate=23 November 2008}}</ref><ref name="bbcpoll">[http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/19_03_07_iraqpollnew.pdf Iraq Poll] conducted by [[D3 Systems|D3&nbsp;Systems]] for the BBC, ABC News, ARD German TV and USA Today. More than 2,000 people were questioned in more than 450 neighbourhoods and villages across all 18&nbsp;provinces of Iraq between 25 February and 5 March 2007. The margin of error is + or&nbsp;– 2.5%.</ref><ref>[http://www.globalpolicy.org/security/issues/iraq/poll/2007/0806oildevt.htm Iraqis Oppose Oil Development Plans, Poll Finds (6 August 2007)] (Oil Change International, Institute for Policy Studies, War on Want, PLATFORM and Global Policy Forum)</ref> И покрај тоа што мнозинството претходно било против присуството на САД, 60% од Ирачаните се спротивставиле на заминувањето на американските трупи директно пред повлекувањето, а 51% изјавиле дека повлекувањето ќе има негативен ефект. Во 2006 година, анкетата спроведена врз ирачката јавност открила дека 52% од анкетираните рекле дека Ирак оди во вистинската насока, а 61% тврделе дека вредело да се исфрли [[Садам Хусеин]]. Во анкетата на Би-Би-Си во март 2007 година, 82% од Ирачаните изразиле недоверба во коалициските сили со седиште во Ирак.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6451841.stm|title=Iraq poll March 2007: In graphics|date=19 March 2007|work=BBC}}</ref> == Врска со глобалната војна против тероризмот == Иако експлицитно изјавувал дека Ирак нема „никаква врска“ со 11.09.,<ref>{{Наведена книга|title=Administration of George W. Bush, 2006: Book II, July 1 to December 31, 2006|last=Office of the Federal Register|publisher=United States Government Printing Office|year=2010|series=[[Public Papers of the Presidents]]|location=Washington, DC|page=[https://books.google.com/books?id=ozUnYqCDj9UC&pg=PA1542 1542]|display-authors=etal|author-link=Office of the Federal Register}}</ref> поранешниот претседател Џорџ В. Буш постојано ја споменувал Ирачката војна како „''централен фронт во војната против тероризмот'' “ и тврдел дека ако Соединетите држави се полечат од Ирак, „''тука терористите ќе не следат''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030909.html|title=A Central Front in the War on Terror|last=Bush|first=President George W.|date=9 September 2003|publisher=The White House}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.defenselink.mil/news/Sep2002/n09192002_200209194.html|title=Iraq Part of Global War on Terrorism, Rumsfeld Says|last=Garamone|first=Jim|date=19 September 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929203848/http://www.defenselink.mil/news/Sep2002/n09192002_200209194.html|archive-date=29 September 2007|publisher=American Forces Press Service}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2006/08/20060821.html|title=Press Conference by the President|last=Bush|first=President George W.|date=21 August 2006|work=Peace in the Middle East|publisher=The White House}}</ref> Додека другите поборници за војната редовно го повторувале ова тврдење, како што траел конфликтот, членовите на американскиот конгрес и јавност, па дури и војниците ја довеле во прашање поврзаноста меѓу Ирак и борбата против тероризмот. Особено, меѓу експертите за разузнавање се развил консензус дека војната во Ирак всушност го зголемила тероризмот. Експертот за борба против тероризмот, Рохан Гунарана, честопати се осврнувал на инвазијата во Ирак како „''фатална грешка''“.<ref>{{Наведено списание|last=Gunaratna|first=Rohan|date=Summer 2004|title=The Post-Madrid Face of Al Qaeda|url=https://archive.org/details/sim_washington-quarterly_summer-2004_27_3/page/98|journal=Washington Quarterly|volume=27|issue=3|page=98|doi=10.1162/016366004323090278}}</ref> Лондонскиот меѓународен институт за стратешки студии заклучил во 2004 година дека окупацијата на Ирак станало „''моќен глобален изговор за регрутирање''“ за муџахедините и дека инвазијата ја „''галванизираше''“ Ал Каеда и „''перверзно инспирираше востаничко насилство''“ таму.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.commondreams.org/headlines04/0526-05.htm|title=Occupation Made World Less Safe, Pro-War Institute Says|last=Sengupta|first=Kim|date=26 May 2004|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20060920050852/http://www.commondreams.org/headlines04/0526-05.htm|archive-date=20 September 2006}}</ref> Советот за национално разузнавање на САД заклучил во извештајот од јануари 2005 година дека војната во Ирак станала почва за нова генерација терористи; Дејвид Лоу, службеник за национално разузнавање за транснационални закани, посочил дека извештајот заклучува дека војната во Ирак им обезбедува на терористите „''полигон за обука, полигон за регрутирање, можност за унапредување на техничките вештини&nbsp;.'' ''. . Постои дури, според најдоброто сценарио, со текот на времето, веројатноста дека некои од џихадистите кои не се убиени таму, во извесна смисла, ќе заминат дома, каде и да е дома, и затоа, ќе се распрснат во разни други земји'' “. Претседателот на Советот Роберт Хачингс изјавил: „''Во моментов Ирак е магнет за меѓународна терористичка активност''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A7460-2005Jan13.html|title=Iraq New Terror Breeding Ground|last=Priest|first=Dana|date=14 January 2005|work=The Washington Post}}</ref> И проценката на Националното разузнавање од 2006 година, која ја оцртува разгледуваната пресуда на сите 16 американски разузнавачки агенции, смета дека „''Ирачкиот конфликт стана седиште за џихадистите, создавајќи длабоко незадоволство од вмешаноста на САД во [[Муслимански свет|муслиманскиот свет]] и негување поддржувачи за глобалното џихадистичко движење'' “.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=Declassified Key Judgments of the National Intelligence Estimate "Trends in Global Terrorism: Implications for the United States"|date=April 2006|url=http://www.dni.gov/press_releases/Declassified_NIE_Key_Judgments.pdf}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060930220648/http://www.dni.gov/press_releases/Declassified_NIE_Key_Judgments.pdf |date=2006-09-30 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.dni.gov/press_releases/Declassified_NIE_Key_Judgments.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-16 |archive-date=2006-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060930220648/http://www.dni.gov/press_releases/Declassified_NIE_Key_Judgments.pdf |url-status=dead }}</ref> == Вклучување на странство == === Улога на Саудиска Арабија и не-Ирачани === {{bar box |title= Потекло на бомбаши самоубијци во Ирак 2003–2007 |titlebar=#DDD |float= right |left1= Националност |right2= |width= 300px |bars= {{bar pixel|[[Саудиска Арабија]]|red|53}} {{bar pixel|[[Ирак]]|orange|18}} {{bar pixel|Италија|blue|8}} {{bar pixel|[[Сирија]]|blue|8}} {{bar pixel|[[Кувајт]]|blue|7}} {{bar pixel|[[Јордан]]|blue|4}} {{bar pixel|* Останати|blue|26}} |caption=<small>* По тројца од [[Египет]], [[Либија]], [[Тунис]], [[Турција]], [[Јемен]]; по двајца од [[Белгија]], Франција, Шпанија; по еден од Британија, [[Либан]], [[Мароко]], [[Судан]]</small><ref name=suicide-bombers-in-iraq /> }} Според студиите, повеќето од самоубијците во [[Ирак]] се странци, особено Саудијци .<ref name="suicide-bombers-in-iraq">{{Наведени вести|url=http://www.mcclatchydc.com/2007/08/08/18791/studies-suicide-bombers-in-iraq.html|title=Studies: Suicide bombers in Iraq are mostly foreigners|last=Bernstein-Wax|first=Jessica|date=8 August 2007|access-date=24 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516230831/http://www.mcclatchydc.com/2007/08/08/18791/studies-suicide-bombers-in-iraq.html|archive-date=16 May 2015|publisher=[[McClatchy Newspapers]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/05/14/AR2005051401270.html|title='Martyrs' In Iraq Mostly Saudis|last=Glasser|first=Susan B.|date=15 May 2005|work=The Washington Post}}</ref><ref>See also: Hafez, Mohammed M. [https://web.archive.org/web/20140222201450/http://www.powells.com/biblio?inkey=65-9781601270047-2 ''Suicide Bomber in Iraq'']. United States Institute of Peace Press. {{ISBN|1601270046}}.</ref> === Улогата на Иран === Иако некои аналитичари на военото разузнавање заклучиле дека нема конкретни докази, американскиот генерал-мајор Рик Линч тврдел дека Иран обезбедил обука, оружје, пари и разузнавачки информации за шиитските бунтовници во Ирак и дека до 150 ирански разузнавачи на иранската револуционерна гарда се активни во Ирак во кое било дадено време.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/25/AR2007012502199.html|title=Troops Authorized to Kill Iranian Operatives in Iraq|last=Linzer|first=Dafna|date=26 January 2007|work=The Washington Post|page=A.1}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/19/AR2007081901394.html|title=Iran Trains Militiamen Inside Iraq, U.S. Says|last=Greenwell|first=Megan|date=20 August 2007|work=The Washington Post|access-date=23 October 2010}}</ref> Линч смета дека припадниците на силите Кудс обучиле припадници на терористичката мрежа Казали во технологија на експлозиви, а исто така и ја обезбедиле мрежата оружје, муниција и воени советници. Многу експлозивни направи, вклучително и импровизирани експлозивни материи ( ИЕД) и експлозивно формирани проектили (ЕФП), користени од бунтовниците, се ирански изработени или дизајнирани. Според двајца неименувани американски официјални лица, [[Пентагон]] ја испитува можноста нападот на штабот на провинцијата Карбала, во која бунтовниците успеале да се инфилтрираат во американската база, да убијат пет американски&nbsp;војници, ранат три и уништат три хумови пред да побегнат, бил поддржан од Иранците. Во говорот на 31 јануари 2007 година, ирачкиот премиер Нури ел-Малики изјавил дека Иран ги поддржува нападите против силите на коалицијата во Ирак <ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/31/iraq.main/|title=Al-Maliki: Iraq won't be battleground for U.S., Iran|date=31 January 2007|access-date=31 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202013010/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/31/iraq.main/|archive-date=2 February 2007|publisher=CNN}}</ref> и некои Ирачани се сомневаат дека нападот е извршен од силите Кудс како одмазда за притворањето на пет ирански официјални лица од американските сили во северниот ирачки град Ербил на 11 јануари .<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/30/iraq.main/index.html|title=Iran involvement suspected in Karbala compound attack|date=31 January 2007|access-date=31 January 2007|publisher=CNN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1583523,00.html?cnn=yes|title=Are the Iranians Out for Revenge?|last=Baer|first=Robert|date=30 January 2007|work=Time|access-date=31 January 2007|author-link=Robert Baer|archive-date=2007-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202224629/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1583523,00.html?cnn=yes|url-status=dead}}</ref> Во 2011 година, американскиот амбасадор ЏејмсФренклин Џефри изјавил „''дека иранските полномошници отпаѓаат на околу една четвртина од борбените жртви на САД во Ирак - околу 1.100 смртни случаи и многу илјадници други повреди''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/28/qassem-suleimani-iran-iraq-influence|title=Qassem Suleimani: the Iranian general 'secretly running' Iraq|last=Chulov|first=Martin|date=28 July 2011|work=The Guardian|access-date=20 August 2014}}</ref> Студијата за војна на војската на САД во Ирак на 1.300 страници, објавена во јануари 2019 година, заклучила дека „''За време на завршувањето на овој проект во 2018 година, се чини дека единствениот победник и експанзионистички Иран е единствен победник''“ и дека резултатот од војната предизвика „ ''длабок скептицизам за странски интервенции „''меѓу јавното мислење на Америка''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armytimes.com/news/your-army/2019/01/18/armys-long-awaited-iraq-war-study-finds-iran-was-the-only-winner-in-a-conflict-that-holds-many-lessons-for-future-wars/|title=Army's long-awaited Iraq war study finds Iran was the only winner in a conflict that holds many lessons for future wars|last=South|first=Todd|date=4 February 2019|work=Army Times|language=en-US|accessdate=6 February 2019}}</ref> == Македонија и Ирачката војна == [[Влада на Република Македонија|Владата на Република Македонија]] и политичките партии на власт и во опозиција ја поддржуваат интервенцијата уште од самиот почеток. Како резултат на таа политика, Република Македонија од [[1 јуни]] [[2003]] година учествува во [[мултинационални сили во Ирак|мултинационалните сили во Ирак]] со контингент од 30-тина војници. Критиките на македонското учество во Ирачката војна се сведени на минимум, а општото мислење е дека македонското учество ги зголемува шансите за земјата да стане членка на [[НАТО]]. == Белешки== {{Reflist|group=nb}} == Наводи == {{наводи|3}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=74DRCVfzqkgC&q=House+to+House:+an+Epic+of+Urban+Warfare|title=House to House: An Epic Memoir of War|last=Bellavia|first=David|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2007|isbn=978-1416574712}}<bdi>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=74DRCVfzqkgC&q=House+to+House:+an+Epic+of+Urban+Warfare|title=House to House: An Epic Memoir of War|last=Bellavia|first=David|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2007|isbn=978-1416574712}}</bdi> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=74DRCVfzqkgC&q=House+to+House:+an+Epic+of+Urban+Warfare|title=House to House: An Epic Memoir of War|last=Bellavia|first=David|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2007|isbn=978-1416574712}} * [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09636412.2019.1551567 Задник, Ахсан. 2019 година] [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09636412.2019.1551567 „Зошто САД го нападнаа Ирак во 2003 година?] [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09636412.2019.1551567 ''Студии за безбедност''] * {{Наведени вести|url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/12/17/general-principles|title=General Principles: How good was David Petraeus?|last=Dexter Filkins|date=17 December 2012|work=The New Yorker|pages=76–81}} * {{Наведена книга|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|title-link=Duty: Memoirs of a Secretary at War|last=Gates|first=Robert M.|publisher=Alfred A. Knopf|year=2014|isbn=9780307959478|location=New York|author-link=Robert M. Gates}}<bdi>{{Наведена книга|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|title-link=Duty: Memoirs of a Secretary at War|last=Gates|first=Robert M.|publisher=Alfred A. Knopf|year=2014|isbn=9780307959478|location=New York|author-link=Robert M. Gates}}</bdi> {{Наведена книга|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|title-link=Duty: Memoirs of a Secretary at War|last=Gates|first=Robert M.|publisher=Alfred A. Knopf|year=2014|isbn=9780307959478|location=New York|author-link=Robert M. Gates}} 318 страници * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|last=Gordon|first=Michael R.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-1557782328|quote=michael gordon cobra II.|url-access=registration}}<bdi>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|last=Gordon|first=Michael R.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-1557782328|quote=michael gordon cobra II.|url-access=registration}}</bdi> {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|last=Gordon|first=Michael R.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-1557782328|quote=michael gordon cobra II.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bLJ0dUsDjuoC&q=Senator's+Son:+An+Iraq+War+Novel|title=Senator's Son: An Iraq War Novel|last=Larson|first=Luke S.|publisher=Key Edition Incorporated|year=2008|isbn=978-1449969868|location=Phoenix, Arizona}}<bdi>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bLJ0dUsDjuoC&q=Senator's+Son:+An+Iraq+War+Novel|title=Senator's Son: An Iraq War Novel|last=Larson|first=Luke S.|publisher=Key Edition Incorporated|year=2008|isbn=978-1449969868|location=Phoenix, Arizona}}</bdi> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bLJ0dUsDjuoC&q=Senator's+Son:+An+Iraq+War+Novel|title=Senator's Son: An Iraq War Novel|last=Larson|first=Luke S.|publisher=Key Edition Incorporated|year=2008|isbn=978-1449969868|location=Phoenix, Arizona}} * Микулашек, Кристоф и Јакоб Шапиро. (2018) [https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0022002716669808 Лекции за политичко насилство од војните во Америка по 9/11] . ''Весник за решавање на конфликти'' 62 (1): 174-202. * {{Наведена книга|title=Ministry of Defeat: The British War in Iraq 2003–2009|url=https://archive.org/details/ministryofdefeat0000nort|last=North|first=Richard|publisher=Continuum Publishing Corporation|year=2009|isbn=978-1441169976}}<bdi>{{Наведена книга|title=Ministry of Defeat: The British War in Iraq 2003–2009|url=https://archive.org/details/ministryofdefeat0000nort|last=North|first=Richard|publisher=Continuum Publishing Corporation|year=2009|isbn=978-1441169976}}</bdi> {{Наведена книга|title=Ministry of Defeat: The British War in Iraq 2003–2009|url=https://archive.org/details/ministryofdefeat0000nort|last=North|first=Richard|publisher=Continuum Publishing Corporation|year=2009|isbn=978-1441169976}} * {{Наведена книга|title=Counterinsurgency in Iraq (2003–2006)|url=https://archive.org/details/counterinsurgenc0000pirn|last1=Bruce R. Pirnie|last2=Edward O'Connell|publisher=Rand Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4297-2|location=Santa Monica, CA}}<bdi>{{Наведена книга|title=Counterinsurgency in Iraq (2003–2006)|url=https://archive.org/details/counterinsurgenc0000pirn|last1=Bruce R. Pirnie|last2=Edward O'Connell|publisher=Rand Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4297-2|location=Santa Monica, CA}}</bdi> {{Наведена книга|title=Counterinsurgency in Iraq (2003–2006)|url=https://archive.org/details/counterinsurgenc0000pirn|last1=Bruce R. Pirnie|last2=Edward O'Connell|publisher=Rand Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4297-2|location=Santa Monica, CA}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fiascoamericanmi00rick|title=Fiasco: The American Military Adventure in Iraq|last=Thomas E. Ricks|publisher=Penguin|year=2006|isbn=9781594201035|author-link=Thomas E. Ricks (journalist)|url-access=registration}}<bdi>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fiascoamericanmi00rick|title=Fiasco: The American Military Adventure in Iraq|last=Thomas E. Ricks|publisher=Penguin|year=2006|isbn=9781594201035|author-link=Thomas E. Ricks (journalist)|url-access=registration}}</bdi> {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fiascoamericanmi00rick|title=Fiasco: The American Military Adventure in Iraq|last=Thomas E. Ricks|publisher=Penguin|year=2006|isbn=9781594201035|author-link=Thomas E. Ricks (journalist)|url-access=registration}} * Робен, Антониус ЦГМ, изд. (2010). ''Ирак на растојание: Што можат да нè научат антрополозите за војната'' . Филаделфија: Универзитет во Пенсилванија Прес.{{ISBN|978-0-8122-4203-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8122-4203-4|978-0-8122-4203-4]] . * Сиракуза, Josephозеф М. и Лоренс V. Висер, „Georgeорџ В. Буш, дипломатијата и одење во војна со Ирак, 2001-2003“. ''Journalурнал за дипломатско истражување / Дипломи Araştırmaları Dergisi'' (2019) 1 # 1: 1-29 на [https://www.diplomasiarastirmalari.org.tr/wp-content/uploads/2019/12/JDR-Vol1-No1-December-2019.pdf#page=9 Интернет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230404175958/https://www.diplomasiarastirmalari.org.tr/wp-content/uploads/2019/12/JDR-Vol1-No1-December-2019.pdf#page=9 |date=2023-04-04 }} * A Bitter Legacy: Lessons of Debaathification in Iraq (Извештај). Меѓународен центар за преодна правда. == Надворешни врски == * [http://www.ictj.org/our-work/regions-and-countries/iraq Меѓународен центар за преодна правда, Ирак] * [http://costofwar.com/ Доларни трошоци за војна] : вкупно САД&nbsp;цена на војната во Ирак * [https://web.archive.org/web/20070319190219/http://news.independent.co.uk/world/americas/article2362747.ece „Студијата„ Блејк Пентагон “признава„ граѓанска војна “во Ирак“], од Руперт Корнвел, ''„Индипендент“'', март 2007 година * [https://web.archive.org/web/20070219040631/http://www.gulfwarrior.org/iraq/iraq_maps.htm Мапи со висока резолуција на Ирак], GulfWarrior.org * [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030319-17.html Претседателско обраќање на Georgeорџ В. Буш] вечерта на 19 март 2003 година, најавувајќи војна против Ирак. * [http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/iraqbib.html#2war Библиографија] : Втора војна меѓу САД и Ирак (2003–) * ''[https://web.archive.org/web/20110102175946/http://www.zogby.com/news/ReadNews.dbm?ID=734 Прво големо истражување на Ирак]'' . Зогби Интернешнл, 10 септември 2003 година. * [http://www.pollingreport.com/iraq.htm Ирак на Избирачкиот извештај.com] . Хронолошки анкети на Американци од 18 години и постари * [http://dyhr.com/speciale/JustWarInIraq2003.pdf ''Само војна во Ирак 2003 година''] (PDF) - Правна дисертација на Томас Дир од Универзитетот во Копенхаген. * [https://www.theguardian.com/world/interactive/2009/apr/14/iraq-war-stories Воени приказни за Ирак], архива на ''Гардијан'' и ''Обсервер'' со зборови и слики што ги документираат човечките и политичките трошоци, ''Гардијан'', април 2009 година. * [http://www.publicintegrity.org/politics/white-house/iraq-war-card Ирак: Воената картичка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180903114656/http://www.publicintegrity.org/politics/white-house/iraq-war-card |date=2018-09-03 }} . Центар за јавен интегритет . * [https://archive.today/20150309144301/http://www.cmaj.ca/content/181/9/576.figures-only/reply%23cmaj_el_716427 Arаргин С.В.] [https://archive.today/20150309144301/http://www.cmaj.ca/content/181/9/576.figures-only/reply%23cmaj_el_716427 „Здравствена заштита во Ирак: 2013 наспроти 2003 година“] . ''CMAJ'' . 17 септември 2013 година. * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/news/the-war-with-iraq-changing-views/|title=The War with Iraq: Changing Views|last=Mather-Cosgrove|first=Bootie|date=2005-03-17 |publisher=CBS News}} [[Категорија:Војни на Украина]] [[Категорија:Војни на САД]] [[Категорија:Војни на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Војни на Холандија]] [[Категорија:Војни на Шпанија]] [[Категорија:Војни на Јужна Кореја]] [[Категорија:Војни на Романија]] [[Категорија:Војни на Португалија]] [[Категорија:Војни на Полска]] [[Категорија:Војни на Норвешка]] [[Категорија:Војни на Република Македонија]] [[Категорија:Војни на Нов Зеланд]] [[Категорија:Војни на Литванија]] [[Категорија:Војни на Јапонија]] [[Категорија:Војни на Италија]] [[Категорија:Војни на Ирак]] [[Категорија:Војни на Грузија]] [[Категорија:Војни на Естонија]] [[Категорија:Војни на Данска]] [[Категорија:Војни на Бугарија]] [[Категорија:Војни на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Војни на Азербејџан]] [[Категорија:Војни на Австралија]] [[Категорија:Војни на Ерменија]] [[Категорија:Војни на Албанија]] [[Категорија:Империјализам]] [[Категорија:Ирачка војна]] 5yyc4u4zh7zv8dkomp2fje7j9b7rr7x 0 14799 5652092 5608690 2026-11-01T15:06:07Z Gurther 105215 5652092 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name=Старословенски јазик | image = Codex Zographensis 77r.jpg | imagecaption = Страница од ''[[Зографско евангелие|Зографското евангелие]]'', крај на 10 или почеток на 11 век. | nativename = {{Script|Cyrs|Словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ}}, [[File:Native name of Old Church Slavonic in Glagolitic.svg|120px]] | pronunciation = | states = [[Словенска Европа]] | region = [[Источна Европа|Источна]] и [[Јужна Европа]] | iso1 = cu | iso2chu | iso3 =chu | familycolor = Indo-European | fam1 = [[Индоевропски јазици|Индоевропско]] | fam2 = [[Словенски јазици|Словенско]] | fam3 = [[Јужнословенски јазици|Јужнословенско]] | fam4 = Источни јужнословенски | script = [[глаголица]]; [[Старословенска азбука|кирилица]] }} '''Старословенскиот јазик''' или '''старомакедонски јазик'''<ref>R. E. Asher, J. M. Y. Simpson. The Encyclopedia of Language and Linguistics, pg. 429</ref> (стсл. {{Script|Cyrs|словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ}}, [[File:Native name of Old Church Slavonic in Glagolitic.svg|120px]]) — познат во лингвистиката (поточно во [[славистика]]та) како ''првиот пишан, забележан, засведочен [[Словенски јазици|словенски јазик]]'', а тоа бил јазикот којшто го говореле [[Македонски Словени|македонските Словени]] во непосредната околина на [[Солун]] (говорите од [[Сухо]] и [[Висока]]), во втората половина на [[IX век]] и се засновал на македонскиот јазик<ref>[http://i149.photobucket.com/albums/s43/truemacedonian/Miscellanius%20Mak%20Stuff/ieculture301.png Encyclopedia od Indo-European Culture, J.P. Mallory and D.Q. Adams, page 301.]</ref>. Често, што поради неинформираност, што поради непрецизност на мислата или пак невнимание, погрешно се вели дека старословенскиот јазик е јазик - татко на современите словенски јазици, т.е. дека сите модерни словенски јазици директно водат потекло од овој јазик. Ова тврдење не е точно, бидејќи старословенскиот јазик, од генеалошко гледиште, припаѓа во групата на [[јужнословенски јазици]], поточно во нејзината источна подгрупа, заедно со современите [[Македонски јазик|македонски]] и [[бугарски јазик]]. Сите словенски јазици, вклучително и старословенскиот, водат потекло од [[Прасловенски јазик|прасловенскиот јазик]]. Познато е дека вистинските говорители сопствениот јазик го именувале како ''словенски'' ({{Script|Cyrs|словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ}}), а себе се именувале како ''Словени'' ({{Script|Cyrs|Словѣнинъ}}, мн. {{Script|Cyrs|Словѣне}}). == Историја и поважни особини == {{Словени}} Со [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]] дошло до раселување на многу народи и племиња, меѓу кои биле и [[Словени]]те. Кон крајот на [[VI век]] од нашата ера словенските племиња веќе ја имале напуштено својата (претпоставена) прататковина во [[Закарпатие]]то и се раселувале низ [[Европа]]. Раселувањето се движело главно во три правци: на исток низ [[Источноевропска Низина|Источноевропската Низина]], на запад кон средна Европа и на југ кон [[Балкан]]скиот Полуостров. Со распадот на оваа „племенска“ заедница на [[Прасловени|старите словени]], дошло до јазично раслојување на словенските говори, односно на распад на прасловенската јазична заедница. Така се оформиле три големи групи дијалекти: источна, западна и јужна група. Секоја од овие групи пројавила (создала) сопствени особини кои ја разликувале од останатите, но се претпоставува дека овие разлики биле (до средината на [[IX век]], т.е. до запишувањето на првите словенски зборови) сè уште мали и ''не толку'' значајни за да пречат во дирекната комуникација помеѓу говорителите на различни дијалекти. Од друга страна, пак, овие групи биле своевидни конгломерати, па во секоја од нив се јавувале поддијалекти. Така, крајот на [[VI век]] се смета за крај на постоењето на единствената прасловенска јазична заедница. Во почетокот на [[VII век]] словенските племиња масовно го преминуваат [[Дунав]] и се населуваат на Балканот. Тие главно се населуваат околу градовите, зачувувајќи ги своите верски и културни обичаи и секако својот јазик. Околу тоа како доаѓа до создавање на првото словенско писмо и како зачнала словенската писменост, консултирајте ја статијата за [[Словенска писменост|словенската писменост]]. Востановувањето на (старо)словенскиот јазик во пишана форма е директно поврзан со дејноста на византиските мисионери, светите браќа [[Константин Филозоф]] и [[Методиј Солунски|Методиј]] (наречени и „Апостоли на Словените“) и покрстувањето на Словените. Родум од [[Солун]], тие имале допир со Словените, ги познавале нивниот јазик и култура и имале голема улога во политичките игри на [[Византија]] кон Словените, секако клучна во нивната [[христијанизација]]. Како што е речено погоре, старословенскиот јазик е всушност говорот (дијалектот) на Словените од околината на [[Солун]], кој е избран за прв книжевен словенски јазик од проста причина што Светите Браќа многу добро владееле со него (како што се вели во [[Панонски легенди|Панонските Легенди]]: „...{{Script|Cyrs|въı боѥста сєлѹнѧнина, да сєѹнѧнє вьси чисто словѣньскъı бесѣдѹютъ...}}“ („''...зашто вие сте Солунјани, а сите Солунјани беседаат чисто словенски...''“). Припаѓа на [[Индоевропски јазици|индоевропската фамилија на јазици]], поточно во потсемејството на [[сатемски јазици]]. Ова се најзначајните особини на старословенскиот јазик, според рускиот славист Николај Дурново: * замена на прасловенските согласнички групи *tj и *dj со -шт- и -жд- соодветно: : *světja > {{Script|Cyrs|свѣшта}} (свеќа), *medja > {{Script|Cyrs|мєжда}} (меѓа); * Почетно ''а'' без прејотација: : {{Script|Cyrs|азъ}} (јас), {{Script|Cyrs|абиє}} (веднаш), {{Script|Cyrs|агнѧ}} (јагне); * Доследно разликување на ултракратките вокали, т.н. ''ерови'' (''ъ'' и ''ь'') во нивниот најстар [[изговор]] и во нивниот развој: :{{Script|Cyrs|ъ}} > {{Script|Cyrs|o}} и {{Script|Cyrs|ь}} > {{Script|Cyrs|є}}; * ''о'' и ''{{Уникод|є}}'' со „носов призвук“, т.е. носни вокали оⁿ и eⁿ (наречени ''[[назал]]и'', во старата кирилица графемите се наречени [[Носовка|голема и мала носовка]]): : оⁿ={{Уникод|ǫ}} : eⁿ={{Уникод|ę}}; * Неразликување на гласовната вредност на јатот ({{Уникод|ѣ}}) и прејотираното '''а''': : {{Script|Cyrs|ѣ}} = {{Script|Cyrs|ıa}} (ја); * Отсутство на етимолошка разлика на '''{{Уникод|є}}''' и {{Уникод|ѥ}}, т.е. : {{Script|Cyrs|є}} = {{Script|Cyrs|ѥ}} (је); * Сведување на прасловенските согласнички групи *tl и *dl кон -л-: : *metlŭ > {{Script|Cyrs|мєлъ}}, *radlo > {{Script|Cyrs|рало}}, *krydlo > {{Script|Cyrs|кръıло}}; * Придавни форми без скусување: : {{Script|Cyrs|добраѥго}} („добрајего“ наместо „добрааго“ или „добраго“) Ова се основните особини на јазикот, кои го разликуваат од останатите словенски говори, меѓутоа тој носел одредени особини кои пак го разликувале од останатите, несловенски, јазици меѓу кои се: задолжителната употреба на двоината како граматички број, сите слогови се отворени, т.е. завршуваат на самогласка, постоење на вокални ''р'' и ''л'' (ŗ и ļ ), [[палатализација]] на заднонепчените согласки ''к'', ''г'' и ''х'', изедначување на генитивот и аблативот во корист на првиот, [[метатеза]] (промена на местата) во прасловенските групи: *or, *ol, *er и *el помеѓу согласки или во почетокот на зборот пред согласка, чувањето на супинот како посебна глаголска форма итн. Наведените одлики на јазикот се одржале многу кус период. Со ширењето на писменоста меѓу Словените, говорителите ги внесувале во книжевниот јазик нивните месни (локални) особини, па по извесен временски период се формирале т.н. ''рецензии'' или ''редакции'' на книжевниот јазик, односно негови ''варијанти''. Кон почетокот на 12 век разликите меѓу овие варијанти станале доволно изразени, што се создале услови за формирање на посебни јазици; краен резултат на овој процес е создавањето на современите словенски јазици. Славистиката го именува периодот од зачетоците на словенската писменост до почетокот на 12 век како ''старословенски период'', период на условна единственост на книжевниот јазик. Периодот од 12 век до конечното оформување на современите словенски јазици (некаде околу [[XVII век|XVII]]-[[XVIII век]]) се именува како ''црковнословенски период'', бидејќи традицијата на стариот јазик (со помали или поголеми отстапки) се задржала само во рамките на Црквата, каде старословенскиот (во различни варијанти) бил јазик на литургијата и богослужбата, па оттука и името [[црковнословенски јазик]]. Заради сè поголемиот углед на Руската православна црква по [[XII век]] и историските околности на Балканот (доаѓањето на Турците и замирањето на словенската книжевна активност), руската варијанта на црковнословенскиот јазик постепено се наметнала себеси како службен и литургиски јазик на [[Православна Црква|Православната Црква]]. Така, веќе во 18 век ширум словенскиот свет се случува ''национално будење'', па истовремено се оформуваат и модерните словенски јазици, што пак претставува крај на активното користење на црковнословенскиот јазик (во ова време веќе премногу оддалечен од народниот говор!), односно со старословенската традиција. Во денешно време употребата на јазикот е мошне ограничена, само во рамките на Православната Црква како јазик на богослужбата, паралелно со локалните јазици. == Писмо == : Главни статии: [[Глаголица]] и [[Старословенско писмо]] [[Податотека:staroslovenska biblija.jpg|thumb|right|220px|[[Псалм]]и на старословенски јазик]] [[Податотека:minijatura-dobrejsinsko evangelie.jpg|thumb|right|220px|Минијатура со старословенски натписи. [[Добрејшинско Евангелие]], [[13 век|XIII век]]]] Старословенскиот јазик се пишувал на две писма: [[глаголица]] и [[старословенско писмо|(старословенска) кирилица]]. Во славистиката општо е прифатен фактот дека глаголицата е писмото кое го создал Константин Филозоф, наречен [[Свети Кирил|Кирил]]. Во прилог на ова одат следниве факти: * Утврдено е дека одредени кирилски документи (споменици) се всушност (пре)напишани врз постар, глаголски текст; обратниот пак процес не е забележан. * Во некои документи пишувани на кирилица или пак со грчката алфабета, за специфичните словенски гласови се употребени глаголски графеми. * Во трактатот ''[[О писменех]]'' од [[Црноризец Храбар]] кој се занимава со зачетоците на словенската писменост, дирекно се наведува бројот на букви создадени од Св. Кирил: 38 букви. Токму толку букви има глаголицата, не броејќи ги [[јотација|прејотираните]] самогласки. Меѓутоа во [[Панонски легенди|Панонските Легенди]] при една мисија на св.Кирил на бреговите на [[Црно Море]], забележено е следново: :...{{Script|Cyrs|и обрѣт жє тѹ єѵаггєлїє и ѱалтирь роськъі писмєнь писано, и чловѣка ѡбрѣть глаголюща тою бєсѣдою и бєсѣдовавь съ нимь и силѹ рѣчи приѥмь, своѥи бєсѣдѣ прикладаѥ, различїи писмєнь, глааснаа и съсласнаіа и къ богѵ молитвѵ дръжє и въскорѣ начєть чисти и сказати, и мнѡзи сє ѥмѹ дивліа сє бога хвалєщє}}... :...и тука пронајде [[евангелие]] и [[псалтир]] напишани со руски букви, и наоѓајќи човек кој го говореше тој јазик и зборувајќи со него, примајќи ја силата на зборовите на својот јазик му прикладе различни букви, согласки и самогласки и наскоро држејќи почест кон Бога почна да кажува молитва, а многумина му се восхитуваа воспевајќи го Бога... Овој дел остава простор за шпекулации околу авторството на Кирил на глаголицата или воопшто - словенското писмо. Како и да е, во него не е подетално објаснето за какво писмо се работи ниту пак подоцна се навестува дека Кирил го употребил (или барем се угледал на ова писмо) при создавањето на глаголицата. Глаголицата, така, се смета за оригинално словенско писмо, иако познато е дека нацртите на одредени графеми се многу слични со оние од грчкото брзописно (минускулно) или хебрејското писмо. Кирилицата, пак, од друга страна е создадена некаде на почетокот на [[X век]], најверојатно во [[Преславска книжевна школа|Преславскиот книжевен центар]] од страна на [[Свети Наум Охридски|Св. Наум]] - ученик на Светите Браќа. Таа е создадена по углед на грчкото уставно писмо и броела 44 букви заедно со прејотираните самогласки и неколку графеми за позајмени грчки гласови. Заради својата практичност, кирилицата многу брзо почнала да ја истиснува глаголицата како главно словенско писмо. Така се јавила поделба во употребата на писмата, на едната страна биле оние верни на ''традиционалноста'' (пред сè [[Охридска Книжевна Школа|Охридската Книжевна Школа]] и слични институции во [[Хрватска]]), додека на друга страна биле книжевните центри кои ја прифатиле кирилицата (пред сè Преславската Книжевна Школа и сличните инстиуции во [[Србија]] и [[Русија]]). Со тек на време, глаголицата била сосема истисната од употреба, задржувајќи се само во хрватските краишта сè до [[XVIII век]]. Двете писма биле фонетски: еден глас - една буква, верно пренесувајќи го изговорот. Исто така секоја буква имала сопствена бројна вредност (и тука глаголицата била независна, додека кирилицата го следела грчкото писмо). Во науката, за претставување на старословенски зборови, во главно се користи кирилицата во нејзината постара, оригинална варијанта. [[Глаголица]]та се употребува само кога тоа е нужно. == Граматика == Граматички, старословенскиот јазик бил доста сложен и се одликувал со изобилие од форми и именски и глаголски. Именските зборови ([[Именка|именки]], [[Заменка|заменки]], [[придавки]], броеви) се менувале по [[падеж]] и број (освен броевите, секако) и припаѓале на одреден [[Граматички род|род]] (машки, женски или среден, или пак имале посебни форми за одреден род), [[глагол]]ите се менувале по време, лице и број, одредени глаголски форми имале и род и падеж, а особено значајна е категоријата ''[[глаголски начин]] (аспект)'', односно поделбата на '''[[Свршен глаголски вид|свршени (перфективни)]]''' и '''[[Несвршен глаголски вид|несвршени (имперфективни)]]''' глаголи. Постоеле, секако и неменливи зборови: [[Прилог|прилози]], [[Предлог|предлози]], [[Сврзник|сврзници]] и честички (партикули). === Именски зборови === : Главна статија: [[Именски форми во старословенскиот јазик]] Именските зборови делат неколку заеднички менливи категории: род, број и падеж. Постоеле: седум [[падеж]]и: [[номинатив]], [[генитив]], [[датив]], [[акузатив]], [[вокатив]], [[инструментал]] и [[локатив]]; три рода: машки, женски и среден род и три броја: еднина, двоина и множина. '''Именките''' се менувале според повеќе парадигми (начини на промена), и тоа главно според основата, а не според родот. Постоеле пет вакви парадигми: О/ЈО-промена, А/ЈА-промена, И-промена, У-промена, ЪВ-промена и Согласнички промени. '''Заменките''' општо биле поделени на нелични и лични. Личните не разликувале форми за секој род, туку имале една, општа, форма; за разлика од нив пак, неличните различувале и род. : Лични заменки се: {{Script|Cyrs|азъ}}, {{Script|Cyrs|тъı}}, {{Script|Cyrs|вѣ}}, {{Script|Cyrs|ва}}, {{Script|Cyrs|мъı}} и {{Script|Cyrs|въı}} (јас, ти, ние (за двоина), вие (за двоина), ние и вие), лично-повратната замека: {{Script|Cyrs|сѧ}} (себе, се), прашалните заменки: {{Script|Cyrs|къто}} и {{Script|Cyrs|чьто}} (кој?, што?), како и облиците изведени од нив: {{Script|Cyrs|нѣкъто}}, {{Script|Cyrs|нѣчьто}} (некој, нешто); {{Script|Cyrs|никъто}}, {{Script|Cyrs|ничьто}} (никој, ништо) и сл. : Нелични заменки се: {{Script|Cyrs|и}}, {{Script|Cyrs|ıa}}, {{Script|Cyrs|ѥ}} (тој, таа, тоа, заменка за 3.лице); {{Script|Cyrs|тъ}}, {{Script|Cyrs|та}}, {{Script|Cyrs|то}} (тој, таа, тоа); {{Script|Cyrs|онъ}}, {{Script|Cyrs|она}}, {{Script|Cyrs|оно}} (оној, онаа, она); {{Script|Cyrs|къıи}}, {{Script|Cyrs|каıа}}, {{Script|Cyrs|коѥ}} (кој, која, кое); {{Script|Cyrs|сь}}, {{Script|Cyrs|си}}, {{Script|Cyrs|се}} (овој, оваа, ова); {{Script|Cyrs|вьсь}}, {{Script|Cyrs|вьса}}, {{Script|Cyrs|вьсе}} (сиот, сета, сето). '''Придавките''' се ''дополнение'' на именките. За нив се врзува една карактеристична особина на јазикот; имено постојат два начини на нивна промена: '''проста''' или '''именска''' и '''сложена''' или '''заменска промена'''. Нивниот однос (разлика) е следниов: простата промена означува нешто новонаведено. новоспоменато, неодредено, додека сложената пак, нешто познато, одредено, однапред познато (за говорителите/читателите), слично како состојбата со членот во современиот македонски јазик. === Глаголи === : Главна статија: [[Глаголски форми во старословенскиот јазик]] Глаголот е една од најспецифичните црти на старословенскиот јазик. Слично како кај именските зборови, и глаголите изобилуваат со форми. Некои од категориите и формите што ги пројавува глаголот се исклучиво словенски, други пак индоевропски. Според информацијата кој ја носи, глаголот ги има следниве ''категории'': * '''Број:''' [[еднина]], [[двоина]], [[множина]]; * '''[[глаголско време|Време]]:''' :: Прости времиња: сегашно ([[презент]]), [[Минато определено несвршено време|минато определено несвршено]] ([[имперфект]]) и [[Минато определено свршено време|минато определено свршено]] ([[аорист]]) :: Сложени времиња: [[Минато неопределено време|минато неопределено]] ([[перфект]]), [[Предминато време|предминато]] ([[плусквамперфект]]) и идно определено ([[футур егзактен]]); * '''Вид (аспект):''' глаголите се поделени на [[Свршен глаголски вид|''свршени'' (перфективни)]] и [[Несвршен глаголски вид|''несвршени'' (имперфективни)]]; * '''Лице:''' постојат три лица во сите три броја со (најчесто) строго различни завршетоци; * '''Начин:''' [[Исказен начин|исказен (индикатив)]], [[Заповеден начин|заповеден (императив)]], [[Условен начин|условен (кондиционал)]]; Покрај наведените категории, постојат и следниве ''именски форми на глаголот'': * '''[[инфинитив]]''', '''[[супин]]''' и '''[[глаголска именка]]'''; * '''[[Партицип]]и''', вкупно пет од кои три активни и два пасивни: партицип на презентот активен, партицип на презентот пасивен, партицип на претеритот активен прв, партицип на претеритот активен втор, партицип на претериото пасивен; За разлика од глаголите во [[Латински јазик|латинскиот]] или [[Старогрчки јазик|старогрчкиот]] јазик, старословенскиот глагол морфолошки не разликувал [[Глаголски залог|состојба на глаголот - глаголски залог]]. Пасивноста на дејствието се означувала аналитички (перифрастично) со употреба на комбинации од пасивните партиципи и лично-повратната заменка. == Фонетика == : Главна статија: [[Фонетика на старословенскиот јазик]] Во однос на современите словенски јазици старословенскиот пројавувал особени фонетски сложености, особено во самогласничкиот систем на јазикот, кој броел 11 гласа. Зборовите се состоеле од слогови кои завршувале на самогласка - отворени слогови. Исто така се вршела палатализација на веларните согласки пред самогласки од преден ред. == Примери == <div class="messagebox cleanup metadata plainlinks">'''НАПОМЕНА:'''<br />Следниве примери не се конкретно преземени од старословенски споменик,<br />туку се преработени за да одговараат на наведената граматичка рамка.</div> [[Податотека:o pismenah.png|thumb|right|'''[[О писменех|О писмєньхъ]]''' [[Црноризец Храбар|Чрьноризьца Храбра]]]] {{Script|Cyrs|Бъıтиє}} 1:1 - 1:8 : 1. {{Script|Cyrs|Въ начѧтоцѣ сътвори Богъ нєбо и зємлѭ}}. : 2. {{Script|Cyrs|Зємлıа жє бѣашє нєвидима и нєѹстроєна и тьма бѣ врьхѹ бєздьнъı и дѹхъ божии ношаашє сє врьхѹ водъı.}} : 3. {{Script|Cyrs|И рєчє Богъ: да бѫдєтъ свѣтъ! и бъıстъ свѣтъ.}} : 4. {{Script|Cyrs|И видѣ Богъ ıако свѣтъ добръ съı и разлѫчи Богъ свѣтъ отъ тьмъı.}} : 5. {{Script|Cyrs|И нарєчє Богъ свѣтъ дьньмь, а тьмѫ нарєчє ноштьѭ. И бъıстъ вєчєрь и бъıстъ ѹтро, дьнь пръвъıи.}} : 6. {{Script|Cyrs|И рєчє Богъ: да бѫдєтъ твръдь посрѣдѣ водъı, да разлѫча|ѥтъ водѫ отъ водъı.}} : 7. {{Script|Cyrs|И сътвори Богъ твръдь и разлѫчи мєждѹ водоѭ подъ твръдьмь бъıвъшєѭ и мєждѹ водоѭ надъ твръдьмь бъıвъшєѭ}}. : 8. {{Script|Cyrs|И нарєчє Богъ твръдь нєбо. И видѣ Богъ нєбо ıако добро съı. и бъıстъ вєчєрь и бъıстъ ѹтро, дьнь въторъıи.}} {{Script|Cyrs|ѥваньгєлиє ѥжє отъ Лѹкъı 20:2 - 20:8}} : 2. {{Script|Cyrs|Рѣшѧ ѥмѹ глаголѧ ıако рьци намъ коѥѭ овластьѭ дѣлаѥши сє или къто ѥстъ дадъıи тєбѣ овласть сьѭ?}} : 3. {{Script|Cyrs|Иисѹсъ отъвѣштавъ рєчє имъ ıако въпрошѫ васъ слово ѥдьноѥ, то рьцѣтє ми.}} : 4. {{Script|Cyrs|Cъ нєбєсє ли бѣашє крьштєниє Иоаново или съ чловѣкъ жє?}} : 5. {{Script|Cyrs|Они жє, мислѧ въ сєбѣ глаголаахѫ ıако рєчємъ ли съ нєбєсє, рєчєтъ жє онъ почьто нє вѣровастє ѥмѹ, рєчємъ ли съ чловѣкъ, народъ вьсь побиѥтъ насъ камєньми вѣроваахѫ бо Иоан пророкъ бѣашє.}} : 6. {{Script|Cyrs|Tо рѣшѧ ıако нє вѣмъ отъ кѫдѹ}}. : 7. {{Script|Cyrs|Иисѹсъ рєчє жє имъ ıако нє съкажѫ вамъ коѥѭ овластѭ дѣлаѭ сє.}} {{Script|Cyrs|ѥваньгєлиє ѥжє отъ Маръка, 14:17 - 14:24}} : 17. {{Script|Cyrs|Бъıвъши вєчєри приидє Онъ съ обѣма на дєсѧтє.}} : 18. {{Script|Cyrs|Сѣдѧштємъ имъ и ıадѧштємъ рєчє Иисѹсъ къ нима ıако ѥдьнъ отъ ваю ıадѫштѹ съ мъноѭ, прѣдастъ мѧ}}. : 19. {{Script|Cyrs|Сътѫжьша сѧ начѧте она ѥдьнъ за ѥдьньмь въпити ıако азъ ли ѥсмь?}} : 20. {{Script|Cyrs|Он жє отъвѣштавъ рєчє има: ѥдьнъ отъ обѣю на дєсѧтє ѥстъ омочии съ мъноѭ въ солило.}} : 21. {{Script|Cyrs|Нъ идєтъ съıнъ чловѣчьскъıи ıакожє писано ѥстъ о ѥмь; То горє чловѣкѹ томѹ имьжє прѣдастъ сѧ съıнъ чловѣчьскъıи, добрѣ бъıло би чловѣкѹ томѹ да нє родилъ сѧ}}. : 22.{{Script|Cyrs|ıадѧштємъ имъ, поимъ Иисѹсъ хлѣбъ и благослови и прѣломи и и рєчє има ıако примита и ıадита, сє ѥстъ тѣло моѥ}}. : 23. {{Script|Cyrs|И поимъ чашѫ и хвалѫ въздадъ, дастъ има и питє вьси отъ ѥѩ.}} : 24. {{Script|Cyrs|То рєчє има ıако си ѥстъ кръı моıа завѣта новаѥго проливаѥмаıа за мъногъı.}} [[Оче наш|{{Script|Cyrs|Отьчє нашь}}]] Во прилог следуваат две верзии на Оче наш: {{col-begin}} {{col-2}} {{Script|Cyrs| :Отьчє нашь· ижє ѥси на нєбєсѣхъ ! Да свѧтитъ сѧ имѧ Твоѥ́ · :да придєтъ цѣсарьствиѥ Твоѥ́ · да бѫ́дєтъ волꙗ Твоꙗ́ ꙗко на нєбєсє и на ꙁємл҄и; :хлѣбъ нашь насѫщьнъ даждь намъ дьньсь · :и остави намъ длъгꙑ нашѧ ꙗкожє и мꙑ оставлꙗѥмъ длъжьникомъ нашимъ· :и нє въвєди на́съ въ искоушєниѥ · нъ иꙁбави нꙑ отъ лѫкаваѥго ⁙ :ꙗко твоѥ́ ѥ́стъ цѣсарьствиѥ и сила и слава въ вѣкꙑ ⁙ :Аминь}} {{col-2}} [[Податотека:Pater noster cu.PNG|center|Старословенскиот текст на молитвата „Оче наш“ (''Pater Noster'')]] {{col-end}} == Поврзано == {{ИнтерВики|код=cu|јазик=старословенски}} {{wikibooks|Old Church Slavonic}} *[[Црковнословенски јазик]] * [[Старословенско писмо]] * [[Глаголица]] * [[Фонетика на старословенскиот јазик]] * [[Именски форми во старословенскиот јазик]] * [[Глаголски форми во старословенскиот јазик]] == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * Радмила Угринова-Скаловска, '''Старословенски јазик''', Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје, 1997 * Opšta Enciklopedija Larousse (српскохрватско издание), tom 1, „Vuk Karadžić-Interexport“, Beograd, 1971 * [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/ocsol-0-X.html Центар за Индоевропски студии, Тексашки универзитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090917003440/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/ocsol-0-X.html |date=2009-09-17 }} == Надворешни врски == * [[:cu:Главьна страница|Википедија]] на старословенски * [http://www.flf.ukim.edu.mk/LinkClick.aspx?fileticket=eg3llm-TSw4%3d&tabid=38&mid=1327 Старословенска читанка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140703163326/http://flf.ukim.edu.mk/LinkClick.aspx?fileticket=eg3llm-TSw4%3d&tabid=38&mid=1327 |date=2014-07-03 }} од Е. Црвенковска, [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] * [http://staroslovenski.nubsk.edu.mk/ Македонски старословенски ракописи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150118061520/http://staroslovenski.nubsk.edu.mk/ |date=2015-01-18 }}, Национална универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“. * [http://gorazd.org/gulliver/?envLang=en Речник на старословенскиот јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241004172235/http://gorazd.org/gulliver/?envLang=en |date=2024-10-04 }} {{Словенски јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Старословенски јазик| ]] [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Словенски јазици]] [[Категорија:Флективни јазици]] [[Категорија:Средновековни јазици]] [[Категорија:Богослужбени јазици]] [[Категорија:Мртви јазици во Европа]] 24f0rdttytymy5ks8yrxm83q46adma2 0 15736 5652259 5621428 2026-11-02T03:16:23Z NadyBarbieGirl 63459 5652259 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Остани до крај'' || 1999 || |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- |''Излажи ме уште еднаш'' || 2000 || |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Велам лејди'' || 2004|| |- | ''Љубена'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''||2005 || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| 2007 || |- | ''The Hardest Thing'' || 2009 || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || 2010 || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 released 2010|| |- | ''Наслони главу на моје раме ''|| 2011|| |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 7n7ru4rcchhdoukts2uy5k4ufr9lb50 0 16977 5652084 5211531 2026-11-01T14:49:30Z Gurther 105215 5652084 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Cyrillic alphabet navbox| Heading=Кирилична буква Пси| Image=Cyrillic letter psi.svg|size=120px|numeral=700| }} '''Пси''' ({{Script|Cyrs|Ѱ ѱ}}) била буква од [[Старословенско писмо|старословенското писмо]], изведенка од [[Грчка азбука|грчката]] буква [[пси]] (Ψ, ψ). Го означува звукот /ps/, и се користела главно за странски зборови. Пси била елиминирана од [[Руска азбука|рускиот]] [[правопис]] заедно со [[Кси (кирилица)|Кси]], [[Омега (кирилица)|омега]] и [[Јус|Носовка]] во реформата од [[1708]] (т.н. ''Гражданка'' на цар [[Петар Велики]]), која го опфаќала и секојдневниот јазик. Буквата, се разбира, сѐ уште се користи во [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]]. {{writingsystem-stub}} bfolfk8rfpsuoflrnwwxz4tichicdvi 0 16985 5652085 4861051 2026-11-01T14:50:08Z Gurther 105215 5652085 wikitext text/x-wiki {{Cyrillic alphabet navbox| Heading=Cyrillic letter Yat| Image=[[Податотека:Cyrillic letter Yat.svg|100п]]<br> [[Податотека:Cyrillic letter Iotated Yat.svg|100п]]}} '''Јат''' ([[кирилица]]: {{Script|Cyrs|ѣ}}; [[глаголица]]: [[Податотека:Glagolitic yat.svg|10px]]) — 32-та буква од [[Старословенско писмо|старословенското писмо]] и име на гласот кој таа го претставува. Јатот бил долга [[самогласка]]. Се претпоставува дека се изговорал како {{МФА|[æ:]}} (широко е), рефлексија на првобитните индоевропски гласови: долго е ({{МФА|[e:]}}, т.е. *''ē'') и двогласките: {{МФА|[oj]}} и {{МФА|[aj]}}. Објаснето на [[Македонски јазик|македонски]], како среден глас помеѓу е и а ('''Е^а'''): вр{{Уникод|ѣ}}м{{Уникод|ѧ}}, мл{{Уникод|ѣ}}ко, с{{Уникод|ѣ}}но. Овој глас се развил доцна во историјата на словенските јазици како втора [[палатализација]] на словенските [[заднонепчена согласка|заднонепчени согласки]]. Интересно е тоа што во најраните текстови оваа буква била помешувана со [[Ја|а јотирано]] ({{уникод|ꙗ}}). Едно објаснение е дека солунскиот дијалект (врз кој се заснова старословенскиот јазик) како и другите македонски старословенски дијалекти се префрлиле од {{МФА|/æ:/ на /ja/}} независно од северните и западните словенски подгрупи. Исто тка збунува тоа што кириличниот знак за [[јус|мала носовка]] ({{Уникод|Ѧ}}) изгледа многу слично на [[Глаголица|глаголската]] ознака за Јат ({{Уникод|Ⱑ}}, може да се види само со Уникод 4.1. [[Податотека:Russian letter Yat.svg|мини|лево|Буквата „јат“ во разни фонтови. Заб: малото [[ракописно писмо|ракописно]] јат има поинаков облик]] == Историја == === Рефлексии во словенските јазици === Во разните современи [[словенски јазици]] буквата јат се има одразено во самогласки. На пример, старословенскиот основен збор ''běl'' станал ''бел'' на [[Македонски јазик|македонски]], {{МФА|/bʲel/}} — ''бел (изг. бјел)'' на [[Руски јазик|стандарден руски]] (дијалекти: {{МФА|/bʲal/}}, {{МФА|/bʲijel/}}, па дури и {{МФА|/bʲil/}} во некои краишта), ''бил'' {{МФА|/bʲil/}} на [[Украински јазик|украински]], ''бял(изг.бjал)/бел'' на [[Бугарски јазик|бугарски]], ''биел/биали'' на [[Полски јазик|полски]] и ''били'' на [[Чешки јазик|чешки]]. Постојат и постари неповрзани рефлексии како: стар збор {{Уникод|тѣлѣгы}} ([[двоколка|двоколки]]) станало „телеги“ на руски, но на српски станало „таљиге“. Најинтересна е судбината на јатот во [[Српскохрватски јазик|српскохрватскиот јазик]]. Имено во рамките на овој дијасистем се јавуваат три рефлекса на јатот што претставува една од основните поделби на [[српскохрватски јазик|српскохрватските]] дијалекти. Рефлексите се следниве: * {{Уникод|ѣ}} > '''e''' - '''екавски дијалекти''' * {{Уникод|ѣ}} > '''и''' - '''икавски дијалекти''' * {{Уникод|ѣ}} > '''ије''' (ако јатот бил долг) и {{Уникод|ѣ}} > '''је''' (ако јатот бил долг) - '''јекавски дијалекти''' Така: : мл{{Уникод|ѣ}}ко > млеко/mleko, млико/mliko, млијеко/mlijeko : м{{Уникод|ѣ}}сто > место/mesto, мисто/misto, мјесто/mjesto === Мешање со други букви === Како резултат на овие рефлексии, јат повеќе не претставувал засебна фонема, туку станал идентичен со некој друга во даден словенски јазик. Затоа децата морале да учат напамет каде да стават, а каде да не стават „јат“. Затоа оваа буква била исфрлена во низа [[правопис]]ни реформи: во [[Српски јазик|српскиот]] со реформата на [[Вук Стефановиќ Караџиќ]], која подоцна била прифатена и во [[Македонски јазик|македонскиот]], во [[Руски јазик|рускиот]], [[Белоруски јазик|белорускиот]] и [[Украински јазик|украинскиот]] отприлика со [[Октовриска револуција|Октомвриската револуција]], а во [[Бугарски јазик|бугарскиот]] дури во [[1945]] г. Денес буквата не се користи во ниту еден [[словенски јазици|словенски јазик]], туку само во [[Старословенски јазик|старословенскиот]], и од 1991 г. во некои реклами поради штос. === Обид за враќање во Бугарија === По [[1989]] многу десничарски политички организации во [[Бугарија]], меѓу кои [[Радикалнодемократска партија|Радикалната национална партија на Бугарија]] и [[ВМРО-БНД]] пробале да издејствуваат повторно воведување на буквата „јат“ во бугарската азбука, но не успеале. == Поврзано == * [[Јус|Носовка]] * [[Старословенски гласовен систем]] * [[Старословенски морфолошки систем]] hk1woaq490twal9rpfbut59qpm6tow1 4 20515 5652099 5651971 2026-11-01T15:20:38Z Ehrlich91 24281 /* Одобрување на статијата „Ангел Нанчевски“ */ Одговор 5652099 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-10-28|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-10-28|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 октомври 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Предлог за создавање страница за дискусија за страници поврзани со политиката на значајност == Здраво, Изминатиот период заедницата ги донесе [[Википедија:Значајност|политиките за значајност]], поради што мислам дека сега треба да воведеме посебна страница каде би ги дискутирале веќе создадените или можните идни нови статии поврзани со оваа област. На таа страница, според мене би можело да се дискутира неколку дена (3-4 на пример) за одредена статија и подоцна да се гласа по предлогот за зачувување или бришење на статијата. На овој начин тие дискусии не би се вршеле на главната страница на Селската чешма, туку на специјализирана страница и би се водела некоја историја исто така. Правилата за гласање би можеле да бидат слични на јубилејната статија или да ги измениме, но оставам најпрвин да дискутираме во следните неколку дена. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:31, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Се сложувам со предлогот. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:43, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Јас мислам дека порано имавме таква страница, одамна не ја користиме. Исто така сметам дека постојат новосоздадени статии кои воопшто не се енциклопедиски, па би сакала да биде јасно дека ќе има статии кои веднаш ќе се бришат без дискусија и гласање. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:21, 27 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] Ако ја најдеш таа страница, слободно додај ја тука, па може само да ја обновиме, бидејќи јас не се сеќавам на такво нешто. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:33, 27 октомври 2026 (CET) :::Мислев ќе ми треба време да ја најдам, ама еве ја - [[Википедија:Статии за бришење]]. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:37, 27 октомври 2026 (CET) == Предлог за општо уредувачко напатствие за историската употреба на поимот „македонски Бугари“ == По предлог на [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], отворам посебна дискусија со конкретни извори и предлог за разгледување од страна на заедницата. Целта не е со гласање да утврдуваме национална припадност на историски личности. Предлагам да се договориме како енциклопедиски да постапуваме кога определен историски поим е документиран во изворите, но неговото значење и толкување се предмет на историографски спор. === Извори === '''1. Македонска академија на науките и уметностите''' ''Македонска енциклопедија'', том I, главен и одговорен редактор Блаже Ристовски, Скопје: МАНУ, 2009, одредница „Бугарското име во Македонија“. Во одредницата изречно се употребува поимот „македонски Бугари“, при што неговата употреба се разгледува критички, во контекст на бугарската национална и државна политика. Овој извор е значаен затоа што покажува дека поимот е предмет на обработка и во македонската академска енциклопедиска литература, без тоа да значи дека енциклопедијата ја прифаќа бугарската национална интерпретација. [https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/бугарското-име-во-македонија/ Одредницата во електронски препис] '''2. Проф. д-р Марија Пандевска''' Во авторскиот текст „Како говореше Гоце!“, објавен во 2023 година, историчарката Марија Пандевска од Институтот за национална историја во Скопје го наведува терминот „Македонски Бугари“ како пример за историска форма на внатрешно именување, во рамките на пошироката расправа за именувањата и самоименувањата во османлиска Македонија. Авторката притоа упатува на својот рецензиран научен труд: Maria Pandevska, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', 40(5), 2012, стр. 747–766, DOI: 10.1080/00905992.2012.705265. [https://vidivaka.mk/kako-govoreshe-goce/ Авторски текст] · [https://doi.org/10.1080/00905992.2012.705265 Научен труд] '''3. Д-р Ирена Авировиќ Бундалевска''' ''Македонската емиграција во Соединетите Американски Држави меѓу двете светски војни'', Филозофски факултет, Скопје, 2024, ISBN 978-608-238-245-6. На стр. 160 и 176 авторката го употребува и анализира поимот „македонски Бугари“ во контекст на Македонската политичка организација и нејзиното разбирање на националната припадност. Притоа се разграничува историската терминологија на организацијата од подоцнежните толкувања на националниот идентитет. [https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/30223 Изданието во репозиториумот на УКИМ] === Предлог за начело === Предлагам заедницата да го разгледа следново уредувачко напатствие: '''„Историски засведочените национални, регионални, верски и политички определби, вклучително и поимот ‘македонски Бугари’, може да се употребуваат во енциклопедиски статии кога нивната употреба е релевантна за предметот и е поткрепена со веродостојни извори. Нивното значење треба да се претставува во соодветниот историски контекст, со јасно припишување на авторот или изворот кога постојат различни толкувања. Самото присуство на поимот во историските извори не претставува доволен основ тој автоматски да се примени како национална определба на која било историска личност.“''' Ова би значело дека: * поимот не се отфрла однапред како „псевдоисториски“ само поради неговата национална конотација; * неговото постоење во изворите не се изедначува со прифаќање на определена национална историографска теза; * регионалната припадност, националното самоопределување, верската припадност и политичката програма се разграничуваат; * употребата во конкретна биографија се оценува според документите и релевантната секундарна литература за таа личност; * поимот не се внесува автоматски во воведот, инфокутијата или категориите; * значајните спротивставени историографски толкувања се претставуваат правично и пропорционално. === Прашање до заедницата === Дали заедницата го прифаќа предложеното начело како општо уредувачко напатствие за историската терминологија? Предлагам најпрво да се разгледаат забелешките и евентуалните подобрувања на формулацијата, а потоа, доколку е потребно, да се спроведе гласање според [[Википедија:Правила за гласање|правилата за гласање]]. Не предлагам оваа дискусија да ги замени расправите за [[Гоце Делчев]], [[Тодор Александров]] или [[Александар Протогеров]]. Напротив, целта е да се разјасни општиот уредувачки пристап, додека секоја биографија и понатаму ќе се оценува според нејзините сопствени извори. Ги поканувам уредниците да дадат мислење, да предложат дополнителни академски извори и, доколку не се согласуваат со некој дел, да наведат конкретна алтернативна формулација. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 00:40, 29 октомври 2026 (CET) :Јас навистина не разбирам за што е предлогов и каде би стоил и за што би се користел. Ова повеќе ми личи расправа за некаква посебна статија за овој термин, отколку нешто што би се користело нашироко. Која е поентата да имаме вакво нешто? --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 10:25, 29 октомври 2026 (CET) ::Ако не го применуваме во биографии, како национална определба на која било историска личност, како што се вели во дефинираниот предлог за начело, нема потреба ни да го гласаме ова нешто. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:37, 29 октомври 2026 (CET) == Населението на Лешок == Добар ден на сите, Покренувам разговор во врска со демографските податоци наведени во статијата за село [[Лешок]], [[Општина Теарце]], а кои се однесуваат на [[Попис на населението во Македонија (2021)|Пописот од 2021 година]]. Според официјалната публикација на Државниот завод за статистика, во селото се евидентирани 696 жители, од кои 381 [[Македонци|Македонец]] и 280 [[Албанци]]. Меѓутоа, разгледувајќи ги релевантните етнографски и ономастички студии за областа Подгор (како што се истражувањата за топонимијата и етничката структура во Полог), селото Лешок историски и традиционално е населено место со исклучително македонско население, за разлика од соседните населени места. Разликата меѓу официјалните пописни податоци и традиционалниот етнички состав на теренот произлегува од специфичноста на пописните кругови од 2021 година, каде одредени опфати граничат или се преклопуваат со атарските и катастарските граници на соседното село [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Согласно правилата '''[[Википедија:Неутрална гледна точка]]''' и '''[[Википедија:Проверливост]]''', предлагам официјалната табела од ДЗС да се задржи како примарен статистички показател, но во текстот на статијата да се додаде соодветно објаснување поддржано со академиски извори: „Според Пописот од 2021 година, во селото се евидентирани 280 жители кои се изјасниле како Албанци. Во демографските и онмастичките проучувања за Подгор се истакнува дека оваа бројка се должи на специфичната опфатеност на пописните кругови и катастарските меѓи кои граничат со соседното село Слатино, додека самото село Лешок низ историјата и до денешен ден се одликува со доминантно македонски етнички состав.“ Ве молам за ваше мислење и консензус со цел дополнување на статијата согласно високите стандарди за проверливост [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 15:55, 29 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:Инквизитор771|Инквизитор771]] Здраво, пописот се врши врз основа на катастарските општини, поради што се јавува и проблеми во однос на реалното население, поради што етапни спроведувам и додавам измени во инфокутиите по селата каде има вакви разлики, пример битолското село [[Крстоар]]. Се согласувам со тебе дека во примери за етнички села треба да има вакви дообјаснувања, но не можеме да ги бришеме и менуваме официјалните податоци, како што направи на статијата претходно. Но, вакво објаснување е добро да го имаме. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :но не значи ако нешто предлагам дека тоа мора да се направи, сакам да го знам вашето мислење, и како да најдеме заеднички консензус за овој проблем. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :::Јас не сум многу корисна во оваа дискусија, дека со пописите не сум во тек. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:34, 29 октомври 2026 (CET) :Пописите во 2021 година од секогаш биле оспорени, [[Спор за пописот на населението во Македонија (2021)|имаме и статија посветена кон таа тема]]. Не помага тоа што ВМРО-ДПМНЕ и други опозициски партии бојкотирале. Јас мислам дека подобро би било да има некаква фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. Слично како што има во [[Општина Аеродром#Белешки|статијата Општина Аеродром]]. Поздрав. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:34, 29 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Gurther|Gurther]] Пописот го имаме разгледувано на Википедија ([[Википедија:Селска чешма/Архива 34#Попис 2021|повеќе тука]]) за делот за лица додадени од административни извори и религиски искажувања. Проблемот тука е поради катастарската општина, бидејќи пописот се спроведува преку тие општини и иако самото село можеби нема други етнички припадности, во самата општина (атарот) може да има, што е реална појава поради близината на соседното Слатино. Вакви примери сепак се многу малку, но може да се стави објаснување. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:03, 30 октомври 2026 (CET) : Според овој [https://telma.com.mk/2026/09/10/leshok-selo-shto-se-menuva-no-ne-go-gubi-duhot-reportaza-na-telma/ извор] селото Лешок се во последните години проширува каде се градат нови куќи - викендички. Можеби тоа работат Албанци од Слатино. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:56, 29 октомври 2026 (CET) ::Мислам дека е најдобра идеа населението да го среди @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] според примерот што го кажа за битолското село Крстоар, но и исто така ја подржувам идејата на @[[Корисник:Gurther|Gurther]] за додавање на фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 18:51, 30 октомври 2026 (CET) == Одобрување на статијата „Ангел Нанчевски“ == Здраво, Ја создадов статијава за мојот дедо со цел да го зачувам неговото богато творештво со Народниот оркестар на Радио Скопје. Бидејќи статијата сè уште стои со ознака „Непроверена“, би ве замолил некој од активните патролери или администратори да ја прегледа и да ја одобри како официјална верзија. Внесени се релевантни извори од МРТ, Discogs, и други. Еве ја страната [[Ангел Нанчевски]] [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 22:50, 31 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] Здраво, статијата ја средив и ја одобрив. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:20, 1 ноември 2026 (CET) 4qfj7mzv4q61d18jnm6xdxw5t61lk7c 5652179 5652099 2026-11-01T19:57:32Z A.NancevskiJr 138060 /* Одобрување на статијата „Ангел Нанчевски“ */ Одговор 5652179 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-10-28|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-10-28|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 октомври 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Предлог за создавање страница за дискусија за страници поврзани со политиката на значајност == Здраво, Изминатиот период заедницата ги донесе [[Википедија:Значајност|политиките за значајност]], поради што мислам дека сега треба да воведеме посебна страница каде би ги дискутирале веќе создадените или можните идни нови статии поврзани со оваа област. На таа страница, според мене би можело да се дискутира неколку дена (3-4 на пример) за одредена статија и подоцна да се гласа по предлогот за зачувување или бришење на статијата. На овој начин тие дискусии не би се вршеле на главната страница на Селската чешма, туку на специјализирана страница и би се водела некоја историја исто така. Правилата за гласање би можеле да бидат слични на јубилејната статија или да ги измениме, но оставам најпрвин да дискутираме во следните неколку дена. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:31, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Се сложувам со предлогот. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:43, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Јас мислам дека порано имавме таква страница, одамна не ја користиме. Исто така сметам дека постојат новосоздадени статии кои воопшто не се енциклопедиски, па би сакала да биде јасно дека ќе има статии кои веднаш ќе се бришат без дискусија и гласање. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:21, 27 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] Ако ја најдеш таа страница, слободно додај ја тука, па може само да ја обновиме, бидејќи јас не се сеќавам на такво нешто. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:33, 27 октомври 2026 (CET) :::Мислев ќе ми треба време да ја најдам, ама еве ја - [[Википедија:Статии за бришење]]. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:37, 27 октомври 2026 (CET) == Предлог за општо уредувачко напатствие за историската употреба на поимот „македонски Бугари“ == По предлог на [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], отворам посебна дискусија со конкретни извори и предлог за разгледување од страна на заедницата. Целта не е со гласање да утврдуваме национална припадност на историски личности. Предлагам да се договориме како енциклопедиски да постапуваме кога определен историски поим е документиран во изворите, но неговото значење и толкување се предмет на историографски спор. === Извори === '''1. Македонска академија на науките и уметностите''' ''Македонска енциклопедија'', том I, главен и одговорен редактор Блаже Ристовски, Скопје: МАНУ, 2009, одредница „Бугарското име во Македонија“. Во одредницата изречно се употребува поимот „македонски Бугари“, при што неговата употреба се разгледува критички, во контекст на бугарската национална и државна политика. Овој извор е значаен затоа што покажува дека поимот е предмет на обработка и во македонската академска енциклопедиска литература, без тоа да значи дека енциклопедијата ја прифаќа бугарската национална интерпретација. [https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/бугарското-име-во-македонија/ Одредницата во електронски препис] '''2. Проф. д-р Марија Пандевска''' Во авторскиот текст „Како говореше Гоце!“, објавен во 2023 година, историчарката Марија Пандевска од Институтот за национална историја во Скопје го наведува терминот „Македонски Бугари“ како пример за историска форма на внатрешно именување, во рамките на пошироката расправа за именувањата и самоименувањата во османлиска Македонија. Авторката притоа упатува на својот рецензиран научен труд: Maria Pandevska, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', 40(5), 2012, стр. 747–766, DOI: 10.1080/00905992.2012.705265. [https://vidivaka.mk/kako-govoreshe-goce/ Авторски текст] · [https://doi.org/10.1080/00905992.2012.705265 Научен труд] '''3. Д-р Ирена Авировиќ Бундалевска''' ''Македонската емиграција во Соединетите Американски Држави меѓу двете светски војни'', Филозофски факултет, Скопје, 2024, ISBN 978-608-238-245-6. На стр. 160 и 176 авторката го употребува и анализира поимот „македонски Бугари“ во контекст на Македонската политичка организација и нејзиното разбирање на националната припадност. Притоа се разграничува историската терминологија на организацијата од подоцнежните толкувања на националниот идентитет. [https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/30223 Изданието во репозиториумот на УКИМ] === Предлог за начело === Предлагам заедницата да го разгледа следново уредувачко напатствие: '''„Историски засведочените национални, регионални, верски и политички определби, вклучително и поимот ‘македонски Бугари’, може да се употребуваат во енциклопедиски статии кога нивната употреба е релевантна за предметот и е поткрепена со веродостојни извори. Нивното значење треба да се претставува во соодветниот историски контекст, со јасно припишување на авторот или изворот кога постојат различни толкувања. Самото присуство на поимот во историските извори не претставува доволен основ тој автоматски да се примени како национална определба на која било историска личност.“''' Ова би значело дека: * поимот не се отфрла однапред како „псевдоисториски“ само поради неговата национална конотација; * неговото постоење во изворите не се изедначува со прифаќање на определена национална историографска теза; * регионалната припадност, националното самоопределување, верската припадност и политичката програма се разграничуваат; * употребата во конкретна биографија се оценува според документите и релевантната секундарна литература за таа личност; * поимот не се внесува автоматски во воведот, инфокутијата или категориите; * значајните спротивставени историографски толкувања се претставуваат правично и пропорционално. === Прашање до заедницата === Дали заедницата го прифаќа предложеното начело како општо уредувачко напатствие за историската терминологија? Предлагам најпрво да се разгледаат забелешките и евентуалните подобрувања на формулацијата, а потоа, доколку е потребно, да се спроведе гласање според [[Википедија:Правила за гласање|правилата за гласање]]. Не предлагам оваа дискусија да ги замени расправите за [[Гоце Делчев]], [[Тодор Александров]] или [[Александар Протогеров]]. Напротив, целта е да се разјасни општиот уредувачки пристап, додека секоја биографија и понатаму ќе се оценува според нејзините сопствени извори. Ги поканувам уредниците да дадат мислење, да предложат дополнителни академски извори и, доколку не се согласуваат со некој дел, да наведат конкретна алтернативна формулација. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 00:40, 29 октомври 2026 (CET) :Јас навистина не разбирам за што е предлогов и каде би стоил и за што би се користел. Ова повеќе ми личи расправа за некаква посебна статија за овој термин, отколку нешто што би се користело нашироко. Која е поентата да имаме вакво нешто? --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 10:25, 29 октомври 2026 (CET) ::Ако не го применуваме во биографии, како национална определба на која било историска личност, како што се вели во дефинираниот предлог за начело, нема потреба ни да го гласаме ова нешто. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:37, 29 октомври 2026 (CET) == Населението на Лешок == Добар ден на сите, Покренувам разговор во врска со демографските податоци наведени во статијата за село [[Лешок]], [[Општина Теарце]], а кои се однесуваат на [[Попис на населението во Македонија (2021)|Пописот од 2021 година]]. Според официјалната публикација на Државниот завод за статистика, во селото се евидентирани 696 жители, од кои 381 [[Македонци|Македонец]] и 280 [[Албанци]]. Меѓутоа, разгледувајќи ги релевантните етнографски и ономастички студии за областа Подгор (како што се истражувањата за топонимијата и етничката структура во Полог), селото Лешок историски и традиционално е населено место со исклучително македонско население, за разлика од соседните населени места. Разликата меѓу официјалните пописни податоци и традиционалниот етнички состав на теренот произлегува од специфичноста на пописните кругови од 2021 година, каде одредени опфати граничат или се преклопуваат со атарските и катастарските граници на соседното село [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Согласно правилата '''[[Википедија:Неутрална гледна точка]]''' и '''[[Википедија:Проверливост]]''', предлагам официјалната табела од ДЗС да се задржи како примарен статистички показател, но во текстот на статијата да се додаде соодветно објаснување поддржано со академиски извори: „Според Пописот од 2021 година, во селото се евидентирани 280 жители кои се изјасниле како Албанци. Во демографските и онмастичките проучувања за Подгор се истакнува дека оваа бројка се должи на специфичната опфатеност на пописните кругови и катастарските меѓи кои граничат со соседното село Слатино, додека самото село Лешок низ историјата и до денешен ден се одликува со доминантно македонски етнички состав.“ Ве молам за ваше мислење и консензус со цел дополнување на статијата согласно високите стандарди за проверливост [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 15:55, 29 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:Инквизитор771|Инквизитор771]] Здраво, пописот се врши врз основа на катастарските општини, поради што се јавува и проблеми во однос на реалното население, поради што етапни спроведувам и додавам измени во инфокутиите по селата каде има вакви разлики, пример битолското село [[Крстоар]]. Се согласувам со тебе дека во примери за етнички села треба да има вакви дообјаснувања, но не можеме да ги бришеме и менуваме официјалните податоци, како што направи на статијата претходно. Но, вакво објаснување е добро да го имаме. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :но не значи ако нешто предлагам дека тоа мора да се направи, сакам да го знам вашето мислење, и како да најдеме заеднички консензус за овој проблем. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :::Јас не сум многу корисна во оваа дискусија, дека со пописите не сум во тек. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:34, 29 октомври 2026 (CET) :Пописите во 2021 година од секогаш биле оспорени, [[Спор за пописот на населението во Македонија (2021)|имаме и статија посветена кон таа тема]]. Не помага тоа што ВМРО-ДПМНЕ и други опозициски партии бојкотирале. Јас мислам дека подобро би било да има некаква фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. Слично како што има во [[Општина Аеродром#Белешки|статијата Општина Аеродром]]. Поздрав. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:34, 29 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Gurther|Gurther]] Пописот го имаме разгледувано на Википедија ([[Википедија:Селска чешма/Архива 34#Попис 2021|повеќе тука]]) за делот за лица додадени од административни извори и религиски искажувања. Проблемот тука е поради катастарската општина, бидејќи пописот се спроведува преку тие општини и иако самото село можеби нема други етнички припадности, во самата општина (атарот) може да има, што е реална појава поради близината на соседното Слатино. Вакви примери сепак се многу малку, но може да се стави објаснување. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:03, 30 октомври 2026 (CET) : Според овој [https://telma.com.mk/2026/09/10/leshok-selo-shto-se-menuva-no-ne-go-gubi-duhot-reportaza-na-telma/ извор] селото Лешок се во последните години проширува каде се градат нови куќи - викендички. Можеби тоа работат Албанци од Слатино. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:56, 29 октомври 2026 (CET) ::Мислам дека е најдобра идеа населението да го среди @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] според примерот што го кажа за битолското село Крстоар, но и исто така ја подржувам идејата на @[[Корисник:Gurther|Gurther]] за додавање на фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 18:51, 30 октомври 2026 (CET) == Одобрување на статијата „Ангел Нанчевски“ == Здраво, Ја создадов статијава за мојот дедо со цел да го зачувам неговото богато творештво со Народниот оркестар на Радио Скопје. Бидејќи статијата сè уште стои со ознака „Непроверена“, би ве замолил некој од активните патролери или администратори да ја прегледа и да ја одобри како официјална верзија. Внесени се релевантни извори од МРТ, Discogs, и други. Еве ја страната [[Ангел Нанчевски]] [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 22:50, 31 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] Здраво, статијата ја средив и ја одобрив. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:20, 1 ноември 2026 (CET) ::Благодарам [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 20:57, 1 ноември 2026 (CET) g2ys94i1okigkj7f3ihnx08y56jo8kr 5652317 5652179 2026-11-02T09:26:41Z Gurther 105215 /* Вонредни избори во Брвеница, Гостивар, Маврово и Ростуша, Центар Жупа и Врапчиште */ ново заглавие 5652317 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-10-28|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-10-28|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 октомври 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Предлог за создавање страница за дискусија за страници поврзани со политиката на значајност == Здраво, Изминатиот период заедницата ги донесе [[Википедија:Значајност|политиките за значајност]], поради што мислам дека сега треба да воведеме посебна страница каде би ги дискутирале веќе создадените или можните идни нови статии поврзани со оваа област. На таа страница, според мене би можело да се дискутира неколку дена (3-4 на пример) за одредена статија и подоцна да се гласа по предлогот за зачувување или бришење на статијата. На овој начин тие дискусии не би се вршеле на главната страница на Селската чешма, туку на специјализирана страница и би се водела некоја историја исто така. Правилата за гласање би можеле да бидат слични на јубилејната статија или да ги измениме, но оставам најпрвин да дискутираме во следните неколку дена. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:31, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Се сложувам со предлогот. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:43, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Јас мислам дека порано имавме таква страница, одамна не ја користиме. Исто така сметам дека постојат новосоздадени статии кои воопшто не се енциклопедиски, па би сакала да биде јасно дека ќе има статии кои веднаш ќе се бришат без дискусија и гласање. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:21, 27 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] Ако ја најдеш таа страница, слободно додај ја тука, па може само да ја обновиме, бидејќи јас не се сеќавам на такво нешто. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:33, 27 октомври 2026 (CET) :::Мислев ќе ми треба време да ја најдам, ама еве ја - [[Википедија:Статии за бришење]]. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:37, 27 октомври 2026 (CET) == Предлог за општо уредувачко напатствие за историската употреба на поимот „македонски Бугари“ == По предлог на [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], отворам посебна дискусија со конкретни извори и предлог за разгледување од страна на заедницата. Целта не е со гласање да утврдуваме национална припадност на историски личности. Предлагам да се договориме како енциклопедиски да постапуваме кога определен историски поим е документиран во изворите, но неговото значење и толкување се предмет на историографски спор. === Извори === '''1. Македонска академија на науките и уметностите''' ''Македонска енциклопедија'', том I, главен и одговорен редактор Блаже Ристовски, Скопје: МАНУ, 2009, одредница „Бугарското име во Македонија“. Во одредницата изречно се употребува поимот „македонски Бугари“, при што неговата употреба се разгледува критички, во контекст на бугарската национална и државна политика. Овој извор е значаен затоа што покажува дека поимот е предмет на обработка и во македонската академска енциклопедиска литература, без тоа да значи дека енциклопедијата ја прифаќа бугарската национална интерпретација. [https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/бугарското-име-во-македонија/ Одредницата во електронски препис] '''2. Проф. д-р Марија Пандевска''' Во авторскиот текст „Како говореше Гоце!“, објавен во 2023 година, историчарката Марија Пандевска од Институтот за национална историја во Скопје го наведува терминот „Македонски Бугари“ како пример за историска форма на внатрешно именување, во рамките на пошироката расправа за именувањата и самоименувањата во османлиска Македонија. Авторката притоа упатува на својот рецензиран научен труд: Maria Pandevska, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', 40(5), 2012, стр. 747–766, DOI: 10.1080/00905992.2012.705265. [https://vidivaka.mk/kako-govoreshe-goce/ Авторски текст] · [https://doi.org/10.1080/00905992.2012.705265 Научен труд] '''3. Д-р Ирена Авировиќ Бундалевска''' ''Македонската емиграција во Соединетите Американски Држави меѓу двете светски војни'', Филозофски факултет, Скопје, 2024, ISBN 978-608-238-245-6. На стр. 160 и 176 авторката го употребува и анализира поимот „македонски Бугари“ во контекст на Македонската политичка организација и нејзиното разбирање на националната припадност. Притоа се разграничува историската терминологија на организацијата од подоцнежните толкувања на националниот идентитет. [https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/30223 Изданието во репозиториумот на УКИМ] === Предлог за начело === Предлагам заедницата да го разгледа следново уредувачко напатствие: '''„Историски засведочените национални, регионални, верски и политички определби, вклучително и поимот ‘македонски Бугари’, може да се употребуваат во енциклопедиски статии кога нивната употреба е релевантна за предметот и е поткрепена со веродостојни извори. Нивното значење треба да се претставува во соодветниот историски контекст, со јасно припишување на авторот или изворот кога постојат различни толкувања. Самото присуство на поимот во историските извори не претставува доволен основ тој автоматски да се примени како национална определба на која било историска личност.“''' Ова би значело дека: * поимот не се отфрла однапред како „псевдоисториски“ само поради неговата национална конотација; * неговото постоење во изворите не се изедначува со прифаќање на определена национална историографска теза; * регионалната припадност, националното самоопределување, верската припадност и политичката програма се разграничуваат; * употребата во конкретна биографија се оценува според документите и релевантната секундарна литература за таа личност; * поимот не се внесува автоматски во воведот, инфокутијата или категориите; * значајните спротивставени историографски толкувања се претставуваат правично и пропорционално. === Прашање до заедницата === Дали заедницата го прифаќа предложеното начело како општо уредувачко напатствие за историската терминологија? Предлагам најпрво да се разгледаат забелешките и евентуалните подобрувања на формулацијата, а потоа, доколку е потребно, да се спроведе гласање според [[Википедија:Правила за гласање|правилата за гласање]]. Не предлагам оваа дискусија да ги замени расправите за [[Гоце Делчев]], [[Тодор Александров]] или [[Александар Протогеров]]. Напротив, целта е да се разјасни општиот уредувачки пристап, додека секоја биографија и понатаму ќе се оценува според нејзините сопствени извори. Ги поканувам уредниците да дадат мислење, да предложат дополнителни академски извори и, доколку не се согласуваат со некој дел, да наведат конкретна алтернативна формулација. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 00:40, 29 октомври 2026 (CET) :Јас навистина не разбирам за што е предлогов и каде би стоил и за што би се користел. Ова повеќе ми личи расправа за некаква посебна статија за овој термин, отколку нешто што би се користело нашироко. Која е поентата да имаме вакво нешто? --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 10:25, 29 октомври 2026 (CET) ::Ако не го применуваме во биографии, како национална определба на која било историска личност, како што се вели во дефинираниот предлог за начело, нема потреба ни да го гласаме ова нешто. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:37, 29 октомври 2026 (CET) == Населението на Лешок == Добар ден на сите, Покренувам разговор во врска со демографските податоци наведени во статијата за село [[Лешок]], [[Општина Теарце]], а кои се однесуваат на [[Попис на населението во Македонија (2021)|Пописот од 2021 година]]. Според официјалната публикација на Државниот завод за статистика, во селото се евидентирани 696 жители, од кои 381 [[Македонци|Македонец]] и 280 [[Албанци]]. Меѓутоа, разгледувајќи ги релевантните етнографски и ономастички студии за областа Подгор (како што се истражувањата за топонимијата и етничката структура во Полог), селото Лешок историски и традиционално е населено место со исклучително македонско население, за разлика од соседните населени места. Разликата меѓу официјалните пописни податоци и традиционалниот етнички состав на теренот произлегува од специфичноста на пописните кругови од 2021 година, каде одредени опфати граничат или се преклопуваат со атарските и катастарските граници на соседното село [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Согласно правилата '''[[Википедија:Неутрална гледна точка]]''' и '''[[Википедија:Проверливост]]''', предлагам официјалната табела од ДЗС да се задржи како примарен статистички показател, но во текстот на статијата да се додаде соодветно објаснување поддржано со академиски извори: „Според Пописот од 2021 година, во селото се евидентирани 280 жители кои се изјасниле како Албанци. Во демографските и онмастичките проучувања за Подгор се истакнува дека оваа бројка се должи на специфичната опфатеност на пописните кругови и катастарските меѓи кои граничат со соседното село Слатино, додека самото село Лешок низ историјата и до денешен ден се одликува со доминантно македонски етнички состав.“ Ве молам за ваше мислење и консензус со цел дополнување на статијата согласно високите стандарди за проверливост [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 15:55, 29 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:Инквизитор771|Инквизитор771]] Здраво, пописот се врши врз основа на катастарските општини, поради што се јавува и проблеми во однос на реалното население, поради што етапни спроведувам и додавам измени во инфокутиите по селата каде има вакви разлики, пример битолското село [[Крстоар]]. Се согласувам со тебе дека во примери за етнички села треба да има вакви дообјаснувања, но не можеме да ги бришеме и менуваме официјалните податоци, како што направи на статијата претходно. Но, вакво објаснување е добро да го имаме. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :но не значи ако нешто предлагам дека тоа мора да се направи, сакам да го знам вашето мислење, и како да најдеме заеднички консензус за овој проблем. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :::Јас не сум многу корисна во оваа дискусија, дека со пописите не сум во тек. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:34, 29 октомври 2026 (CET) :Пописите во 2021 година од секогаш биле оспорени, [[Спор за пописот на населението во Македонија (2021)|имаме и статија посветена кон таа тема]]. Не помага тоа што ВМРО-ДПМНЕ и други опозициски партии бојкотирале. Јас мислам дека подобро би било да има некаква фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. Слично како што има во [[Општина Аеродром#Белешки|статијата Општина Аеродром]]. Поздрав. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:34, 29 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Gurther|Gurther]] Пописот го имаме разгледувано на Википедија ([[Википедија:Селска чешма/Архива 34#Попис 2021|повеќе тука]]) за делот за лица додадени од административни извори и религиски искажувања. Проблемот тука е поради катастарската општина, бидејќи пописот се спроведува преку тие општини и иако самото село можеби нема други етнички припадности, во самата општина (атарот) може да има, што е реална појава поради близината на соседното Слатино. Вакви примери сепак се многу малку, но може да се стави објаснување. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:03, 30 октомври 2026 (CET) : Според овој [https://telma.com.mk/2026/09/10/leshok-selo-shto-se-menuva-no-ne-go-gubi-duhot-reportaza-na-telma/ извор] селото Лешок се во последните години проширува каде се градат нови куќи - викендички. Можеби тоа работат Албанци од Слатино. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:56, 29 октомври 2026 (CET) ::Мислам дека е најдобра идеа населението да го среди @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] според примерот што го кажа за битолското село Крстоар, но и исто така ја подржувам идејата на @[[Корисник:Gurther|Gurther]] за додавање на фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 18:51, 30 октомври 2026 (CET) == Одобрување на статијата „Ангел Нанчевски“ == Здраво, Ја создадов статијава за мојот дедо со цел да го зачувам неговото богато творештво со Народниот оркестар на Радио Скопје. Бидејќи статијата сè уште стои со ознака „Непроверена“, би ве замолил некој од активните патролери или администратори да ја прегледа и да ја одобри како официјална верзија. Внесени се релевантни извори од МРТ, Discogs, и други. Еве ја страната [[Ангел Нанчевски]] [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 22:50, 31 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] Здраво, статијата ја средив и ја одобрив. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:20, 1 ноември 2026 (CET) ::Благодарам [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 20:57, 1 ноември 2026 (CET) == Вонредни избори во Брвеница, Гостивар, Маврово и Ростуша, Центар Жупа и Врапчиште == Вчера се одржале вонредни избори за градоначалник во [[Општина Гостивар]], [[Општина Маврово и Ростуша]], [[Општина Центар Жупа]] и [[Општина Врапчиште]]. Истовремено биле одржани втор круг на избори за градоначалник во [[Општина Брвеница]] по повод на смртта на Јовица Илиевски од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Не сум сигурен дали да направиме нова статија за овие вонредни избори или да ги додадиме како поглавје во статијата [[Локални избори во Македонија (2025)]]? [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 10:26, 2 ноември 2026 (CET) nmyp8xmr1eieyt0dh1gyruhjytfgbl8 0 27040 5652276 5311598 2026-11-02T08:08:51Z ~2026-58373-69 138283 5652276 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за писател. За истоименото воено лице видете '''[[Трајче Крстевски]]''''' '''Трајче Крстески''' ({{роден во|Прилеп}}, {{роден на|18|мај|1950}} - {{починат во|Прилеп}}, {{починат на|18|декември|2016}}) — [[Македонија|македонски]] раскажувач, романописец, драмски [[писател]], [[поет]], [[новинар]], [[уредник]] и издавач. == Животопис == Основно и средно образование завршува во [[Прилеп|родниот град]]. Студирал книжевност на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Кирил и Методиј” во [[Скопје]]. Работел како новинар во [[Радио Скопје]]. Од 1970 година е уредник во списанието за книжевност и општествени прашања „Стремеж” (Прилеп), а од 1984 работи како главен и одговорен уредник во издавачката дејност на тоа списание. Иако своите први книжевни остварувања (раскази) почнал да ги објавува уште во 1967 година, Крстески ѝ припаѓа на тнр. ''четврта генерација'' повоени македонски писатели кои на книжевната сцена се афирмирале во текот на седумдесеттите години на XX век. Како раскажувач и романописец тој е вообичаен претставник на својата генерација, исцело свртена кон пронаоѓање нови, антитрадиционални модели на прозниот дискурс. Внесувајќи одредена доза на (само)иронија и сарказам во просторите на текот на свеста, користејќи крајно рационализирани дијалози во сосема нерационалните околности на неговите сложени, понекогаш и кафкијански заплеткани и непроодни фабули, тој создал препознатлив вид на нова проза во рамките на македонската рана [[постмодерна]] ([[Васе Манчев]], [[Митко Маџунков]], [[Алдо Климан]], [[Зоран Ковачевски]]), по која следувал тнр. ''петтиот круг'' ([[Венко Андоновски]], [[Драги Михајловски]], [[Александар Прокопиев]], [[Јадранка Владова]], [[Димитрие Дурацовски]], [[Ким Мехмети]] и др.). [http://liternet.bg/publish15/ja mojsieva-gusheva/postmodernizmot.htm]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070523084612/http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm |date=2007-05-23 }} Не оддалечувајќи се од општата мрачна и апатична атмосфера што ја обвива неговата проза, а сега и под очигледно влијание на европската антидрама (Јонеско /Ionesco/, Олби /Albee/, Бекет /Beckett/), Крстески напиша и неколку драмски текстови, но со нив сепак ѝ остана поблизок на читателската одошто на театарската публика. Негови раскази застапени се во повеќе антологии на современата македонска проза и се преведени на повеќе светски јазици. Трајче Крстески живеел и создавал во Прилеп, каде и починал на 18 декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |title=''Почина писателот Трајче Крстески'' |accessdate=2017-02-12 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220215514/http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |url-status=dead }}</ref> == Библиографија == * „Скица zа гоблен со палјачо”, „Современост”, Скопје, 1973 - драмски текстови, * „Арлекин со празни раце”, „Македонска книга”, Скопје, 1981 - роман, * „Пресуда”, 1982 - драма, * „Убиство со умисла”, 1983 - драма, * „Бела Митра”, „Наша книга”, Скопје, 1986 - роман, * „Бесење пес”, „Стремеж”, Прилеп, 1988 - раскази, * „Ослободен човек”, „Мисла”, Скопје, 1989 - роман, * „Светлина зад ридот”, 1990 - роман. На основа на овој роман е снимена [[Опстанок (серија)|македонската драмска телевизиска серија за деца „Опстанок“ од 1990 година]] во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[Опстанок (серија)|МРТ 1.]] * „Лов”, 1991 - роман, * „Градење црква”, 1993 - драма, * „Силјан повторно лета”, 1994 - роман, * „Скриено во говорот”, 1997 - поезија, * „Генералот и касапот”, „Мисла”, Skopje, 1998 - роман, * „Арлекин”, „Детска радост”, Скопје, 1998 (второ издание на романот „Арлекин со празни раце”), * „Фантазмагории”, 1999 - раскази, * „Габи”, 1999 - публицистика, * „Јона и полжавот”, 2000. - роман, * „Љубовта на Самуил” - роман, * „Опстанок”, ТВ серија во 10 епизоди * „[[Кога ми ги убиваа животните]]„ -2004- роман * „Таинственото билје“ 2007- раскази *„Пушти ми музика да поиграм“ 2017- раскази- издадени постхумно * „Преобразби“ 2002- поезија * „Царот умира“ 1999- драма * „ Ecce home“ 2005- драма *„Скриено писмо“- 2003- есеи * „ Очајот и присуството“ 2011- есеи * „Сказна од Шушумига шума“- 2005- книга за деца <ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 130.</ref> == Награди == * Прва награда на списанието „[[Современост]]” за најдобра кратка проза во 1971 година * „Нарциса” * „Мисла” == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Крстески, Трајче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски драмски автори]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] buab9jfmr2ui90gxh76gwllg861fnq1 5652277 5652276 2026-11-02T08:10:02Z ~2026-58373-69 138283 5652277 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за писател. За истоименото воено лице видете '''[[Трајче Крстевски]]''''' '''Трајче Крстески''' ({{роден во|Прилеп}}, {{роден на|18|мај|1950}} - {{починат во|Прилеп}}, {{починат на|18|декември|2016}}) — [[Македонија|македонски]] раскажувач, романописец, драмски [[писател]], [[поет]], [[новинар]], [[уредник]] и издавач. == Животопис == Основно и средно образование завршува во [[Прилеп|родниот град]]. Студирал книжевност на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Кирил и Методиј” во [[Скопје]]. Работел како новинар во [[Радио Скопје]]. Од 1970 година е уредник во списанието за книжевност и општествени прашања „Стремеж” (Прилеп), а од 1984 работи како главен и одговорен уредник во издавачката дејност на тоа списание. Иако своите први книжевни остварувања (раскази) почнал да ги објавува уште во 1967 година, Крстески ѝ припаѓа на тнр. ''четврта генерација'' повоени македонски писатели кои на книжевната сцена се афирмирале во текот на седумдесеттите години на XX век. Како раскажувач и романописец тој е вообичаен претставник на својата генерација, исцело свртена кон пронаоѓање нови, антитрадиционални модели на прозниот дискурс. Внесувајќи одредена доза на (само)иронија и сарказам во просторите на текот на свеста, користејќи крајно рационализирани дијалози во сосема нерационалните околности на неговите сложени, понекогаш и кафкијански заплеткани и непроодни фабули, тој создал препознатлив вид на нова проза во рамките на македонската рана [[постмодерна]] ([[Васе Манчев]], [[Митко Маџунков]], [[Алдо Климан]], [[Зоран Ковачевски]]), по која следувал тнр. ''петтиот круг'' ([[Венко Андоновски]], [[Драги Михајловски]], [[Александар Прокопиев]], [[Јадранка Владова]], [[Димитрие Дурацовски]], [[Ким Мехмети]] и др.). [http://liternet.bg/publish15/ja mojsieva-gusheva/postmodernizmot.htm]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070523084612/http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm |date=2007-05-23 }} Не оддалечувајќи се од општата мрачна и апатична атмосфера што ја обвива неговата проза, а сега и под очигледно влијание на европската антидрама (Јонеско /Ionesco/, Олби /Albee/, Бекет /Beckett/), Крстески напиша и неколку драмски текстови, но со нив сепак ѝ остана поблизок на читателската одошто на театарската публика. Негови раскази застапени се во повеќе антологии на современата македонска проза и се преведени на повеќе светски јазици. Трајче Крстески живеел и создавал во Прилеп, каде и починал на 18 декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |title=''Почина писателот Трајче Крстески'' |accessdate=2017-02-12 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220215514/http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |url-status=dead }}</ref> == Библиографија == * „Скица zа гоблен со палјачо”, „Современост”, Скопје, 1973 - драмски текстови, * „Арлекин со празни раце”, „Македонска книга”, Скопје, 1981 - роман, * „Пресуда”, 1982 - драма, * „Убиство со умисла”, 1983 - драма, * „Бела Митра”, „Наша книга”, Скопје, 1986 - роман, * „Бесење пес”, „Стремеж”, Прилеп, 1988 - раскази, * „Ослободен човек”, „Мисла”, Скопје, 1989 - роман, * „Светлина зад ридот”, 1990 - роман. На основа на овој роман е снимена [[Опстанок (серија)|македонската драмска телевизиска серија за деца „Опстанок“ од 1990 година]] во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[Опстанок (серија)|МРТ 1.]] * „Лов”, 1991 - роман, * „Градење црква”, 1993 - драма, * „Силјан повторно лета”, 1994 - роман, * „Скриено во говорот”, 1997 - поезија, * „Генералот и касапот”, „Мисла”, Skopje, 1998 - роман, * „Арлекин”, „Детска радост”, Скопје, 1998 (второ издание на романот „Арлекин со празни раце”), * „Фантазмагории”, 1999 - раскази, * „Габи”, 1999 - публицистика, * „Јона и полжавот”, 2000. - роман, * „Љубовта на Самуил” - роман, * „Опстанок”, ТВ серија во 10 епизоди * „[[Кога ми ги убиваа животните]]„ -2004- роман * „Таинственото билје“ 2007- раскази *„Пушти ми музика да поиграм“ 2017- раскази- издадени постхумно * „Преобразби“ 2002- поезија * „Царот умира“ 1999- драма * „ Ecce home“ 2005- драма *„Скриено писмо“- 2003- есеи * „ Очајот и присуството“ 2011- есеи * „Сказна од Шушумига шума“- 2005- книга за деца <ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 130.</ref> == Награди == * Прва награда на списанието „[[Современост]]” за најдобра кратка проза во 1971 година * „Нарциса” * „Мисла” == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Крстески, Трајче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски драмски автори]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] qcssp0soybtdmw8v7q1zmoxtzg57ppx 5652278 5652277 2026-11-02T08:11:14Z ~2026-58373-69 138283 /* Библиографија */ 5652278 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за писател. За истоименото воено лице видете '''[[Трајче Крстевски]]''''' '''Трајче Крстески''' ({{роден во|Прилеп}}, {{роден на|18|мај|1950}} - {{починат во|Прилеп}}, {{починат на|18|декември|2016}}) — [[Македонија|македонски]] раскажувач, романописец, драмски [[писател]], [[поет]], [[новинар]], [[уредник]] и издавач. == Животопис == Основно и средно образование завршува во [[Прилеп|родниот град]]. Студирал книжевност на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Кирил и Методиј” во [[Скопје]]. Работел како новинар во [[Радио Скопје]]. Од 1970 година е уредник во списанието за книжевност и општествени прашања „Стремеж” (Прилеп), а од 1984 работи како главен и одговорен уредник во издавачката дејност на тоа списание. Иако своите први книжевни остварувања (раскази) почнал да ги објавува уште во 1967 година, Крстески ѝ припаѓа на тнр. ''четврта генерација'' повоени македонски писатели кои на книжевната сцена се афирмирале во текот на седумдесеттите години на XX век. Како раскажувач и романописец тој е вообичаен претставник на својата генерација, исцело свртена кон пронаоѓање нови, антитрадиционални модели на прозниот дискурс. Внесувајќи одредена доза на (само)иронија и сарказам во просторите на текот на свеста, користејќи крајно рационализирани дијалози во сосема нерационалните околности на неговите сложени, понекогаш и кафкијански заплеткани и непроодни фабули, тој создал препознатлив вид на нова проза во рамките на македонската рана [[постмодерна]] ([[Васе Манчев]], [[Митко Маџунков]], [[Алдо Климан]], [[Зоран Ковачевски]]), по која следувал тнр. ''петтиот круг'' ([[Венко Андоновски]], [[Драги Михајловски]], [[Александар Прокопиев]], [[Јадранка Владова]], [[Димитрие Дурацовски]], [[Ким Мехмети]] и др.). [http://liternet.bg/publish15/ja mojsieva-gusheva/postmodernizmot.htm]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070523084612/http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm |date=2007-05-23 }} Не оддалечувајќи се од општата мрачна и апатична атмосфера што ја обвива неговата проза, а сега и под очигледно влијание на европската антидрама (Јонеско /Ionesco/, Олби /Albee/, Бекет /Beckett/), Крстески напиша и неколку драмски текстови, но со нив сепак ѝ остана поблизок на читателската одошто на театарската публика. Негови раскази застапени се во повеќе антологии на современата македонска проза и се преведени на повеќе светски јазици. Трајче Крстески живеел и создавал во Прилеп, каде и починал на 18 декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |title=''Почина писателот Трајче Крстески'' |accessdate=2017-02-12 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220215514/http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |url-status=dead }}</ref> == Библиографија == * „Скица zа гоблен со палјачо”, „Современост”, Скопје, 1973 - драмски текстови, * „Арлекин со празни раце”, „Македонска книга”, Скопје, 1981 - роман, * „Пресуда”, 1982 - драма, * „Убиство со умисла”, 1983 - драма, * „Бела Митра”, „Наша книга”, Скопје, 1986 - роман, * „Бесење пес”, „Стремеж”, Прилеп, 1988 - раскази, * „Ослободен човек”, „Мисла”, Скопје, 1989 - роман, * „Светлина зад ридот”, 1990 - роман. На основа на овој роман е снимена [[Опстанок (серија)|македонската драмска телевизиска серија за деца „Опстанок“ од 1990 година]] во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[Опстанок (серија)|МРТ 1.]] [http://blog.literatura.mk/2020/04/13/svetlinata-zad-ridot-knigata-po-koja-e-snimena-serijata-opstanok/] [https://www.literatura.mk/blog/kultura/film/18430-opstanok-kultnata-serija-za-deca-snimena-sporedknigata-svetlinata-zad-ridot-od-trajce-krsteski] [https://matica.com.mk/product/svetlina-zad-ridot/] * „Лов”, 1991 - роман, * „Градење црква”, 1993 - драма, * „Силјан повторно лета”, 1994 - роман, * „Скриено во говорот”, 1997 - поезија, * „Генералот и касапот”, „Мисла”, Skopje, 1998 - роман, * „Арлекин”, „Детска радост”, Скопје, 1998 (второ издание на романот „Арлекин со празни раце”), * „Фантазмагории”, 1999 - раскази, * „Габи”, 1999 - публицистика, * „Јона и полжавот”, 2000. - роман, * „Љубовта на Самуил” - роман, * „Опстанок”, ТВ серија во 10 епизоди * „[[Кога ми ги убиваа животните]]„ -2004- роман * „Таинственото билје“ 2007- раскази *„Пушти ми музика да поиграм“ 2017- раскази- издадени постхумно * „Преобразби“ 2002- поезија * „Царот умира“ 1999- драма * „ Ecce home“ 2005- драма *„Скриено писмо“- 2003- есеи * „ Очајот и присуството“ 2011- есеи * „Сказна од Шушумига шума“- 2005- книга за деца <ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 130.</ref> == Награди == * Прва награда на списанието „[[Современост]]” за најдобра кратка проза во 1971 година * „Нарциса” * „Мисла” == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Крстески, Трајче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски драмски автори]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] 3d8pnr33su4jz14ml8u7nichvcpdnl9 5652282 5652278 2026-11-02T08:19:31Z ~2026-58373-69 138283 5652282 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за писател. За истоименото воено лице видете '''[[Трајче Крстевски]]''''' '''Трајче Крстески''' ({{роден во|Прилеп}}, {{роден на|18|мај|1950}} - {{починат во|Прилеп}}, {{починат на|18|декември|2016}}) — [[Македонија|македонски]] раскажувач, романописец, драмски [[писател]], [[поет]], [[новинар]], [[уредник]] и издавач. == Животопис == Основно и средно образование завршува во [[Прилеп|родниот град]]. Студирал книжевност на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Кирил и Методиј” во [[Скопје]]. Работел како новинар во [[Радио Скопје]]. Од 1970 година е уредник во списанието за книжевност и општествени прашања „Стремеж” (Прилеп), а од 1984 работи како главен и одговорен уредник во издавачката дејност на тоа списание. Иако своите први книжевни остварувања (раскази) почнал да ги објавува уште во 1967 година, Крстески ѝ припаѓа на тнр. ''четврта генерација'' повоени македонски писатели кои на книжевната сцена се афирмирале во текот на седумдесеттите години на XX век. Како раскажувач и романописец тој е вообичаен претставник на својата генерација, исцело свртена кон пронаоѓање нови, антитрадиционални модели на прозниот дискурс. Внесувајќи одредена доза на (само)иронија и сарказам во просторите на текот на свеста, користејќи крајно рационализирани дијалози во сосема нерационалните околности на неговите сложени, понекогаш и кафкијански заплеткани и непроодни фабули, тој создал препознатлив вид на нова проза во рамките на македонската рана [[постмодерна]] ([[Васе Манчев]], [[Митко Маџунков]], [[Алдо Климан]], [[Зоран Ковачевски]]), по која следувал тнр. ''петтиот круг'' ([[Венко Андоновски]], [[Драги Михајловски]], [[Александар Прокопиев]], [[Јадранка Владова]], [[Димитрие Дурацовски]], [[Ким Мехмети]] и др.). [http://liternet.bg/publish15/ja mojsieva-gusheva/postmodernizmot.htm]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070523084612/http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm |date=2007-05-23 }} Не оддалечувајќи се од општата мрачна и апатична атмосфера што ја обвива неговата проза, а сега и под очигледно влијание на европската антидрама (Јонеско /Ionesco/, Олби /Albee/, Бекет /Beckett/), Крстески напиша и неколку драмски текстови, но со нив сепак ѝ остана поблизок на читателската одошто на театарската публика. Негови раскази застапени се во повеќе антологии на современата македонска проза и се преведени на повеќе светски јазици. Трајче Крстески живеел и создавал во Прилеп, каде и починал на 18 декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |title=''Почина писателот Трајче Крстески'' |accessdate=2017-02-12 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220215514/http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |url-status=dead }}</ref> == Библиографија == * „Скица zа гоблен со палјачо”, „Современост”, Скопје, 1973 - драмски текстови, * „Арлекин со празни раце”, „Македонска книга”, Скопје, 1981 - роман, * „Пресуда”, 1982 - драма, * „Убиство со умисла”, 1983 - драма, * „Бела Митра”, „Наша книга”, Скопје, 1986 - роман, * „Бесење пес”, „Стремеж”, Прилеп, 1988 - раскази, * „Ослободен човек”, „Мисла”, Скопје, 1989 - роман, * [[„Светлина зад ридот”]], 1990 - роман. На основа на овој роман е снимена [[Опстанок (серија)|македонската драмска телевизиска серија за деца „Опстанок“ од 1990 година]] во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[Опстанок (серија)|МРТ 1.]] [http://blog.literatura.mk/2020/04/13/svetlinata-zad-ridot-knigata-po-koja-e-snimena-serijata-opstanok/] [https://www.literatura.mk/blog/kultura/film/18430-opstanok-kultnata-serija-za-deca-snimena-sporedknigata-svetlinata-zad-ridot-od-trajce-krsteski] [https://matica.com.mk/product/svetlina-zad-ridot/] * „Лов”, 1991 - роман, * „Градење црква”, 1993 - драма, * „Силјан повторно лета”, 1994 - роман, * „Скриено во говорот”, 1997 - поезија, * „Генералот и касапот”, „Мисла”, Skopje, 1998 - роман, * „Арлекин”, „Детска радост”, Скопје, 1998 (второ издание на романот „Арлекин со празни раце”), * „Фантазмагории”, 1999 - раскази, * „Габи”, 1999 - публицистика, * „Јона и полжавот”, 2000. - роман, * „Љубовта на Самуил” - роман, * [[Опстанок (серија)|„Опстанок”]], ТВ серија во 10 епизоди, екранизација на романот [[„Светлина зад ридот“]] [http://blog.literatura.mk/2020/04/13/svetlinata-zad-ridot-knigata-po-koja-e-snimena-serijata-opstanok/] [https://www.literatura.mk/blog/kultura/film/18430-opstanok-kultnata-serija-za-deca-snimena-sporedknigata-svetlinata-zad-ridot-od-trajce-krsteski] [https://matica.com.mk/product/svetlina-zad-ridot/] * „[[Кога ми ги убиваа животните]]„ -2004- роман * „Таинственото билје“ 2007- раскази *„Пушти ми музика да поиграм“ 2017- раскази- издадени постхумно * „Преобразби“ 2002- поезија * „Царот умира“ 1999- драма * „ Ecce home“ 2005- драма *„Скриено писмо“- 2003- есеи * „ Очајот и присуството“ 2011- есеи * „Сказна од Шушумига шума“- 2005- книга за деца <ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 130.</ref> == Награди == * Прва награда на списанието „[[Современост]]” за најдобра кратка проза во 1971 година * „Нарциса” * „Мисла” == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Крстески, Трајче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски драмски автори]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] 6o7siglxtclykc2dayj78y2vv7r5izd 5652286 5652282 2026-11-02T08:24:30Z ~2026-58373-69 138283 5652286 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за писател. За истоименото воено лице видете '''[[Трајче Крстевски]]''''' '''Трајче Крстески''' ({{роден во|Прилеп}}, {{роден на|18|мај|1950}} - {{починат во|Прилеп}}, {{починат на|18|декември|2016}}) — [[Македонија|македонски]] раскажувач, романописец, драмски [[писател]], [[поет]], [[новинар]], [[уредник]] и издавач. == Животопис == Основно и средно образование завршува во [[Прилеп|родниот град]]. Студирал книжевност на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Кирил и Методиј” во [[Скопје]]. Работел како новинар во [[Радио Скопје]]. Од 1970 година е уредник во списанието за книжевност и општествени прашања „Стремеж” (Прилеп), а од 1984 работи како главен и одговорен уредник во издавачката дејност на тоа списание. Иако своите први книжевни остварувања (раскази) почнал да ги објавува уште во 1967 година, Крстески ѝ припаѓа на тнр. ''четврта генерација'' повоени македонски писатели кои на книжевната сцена се афирмирале во текот на седумдесеттите години на XX век. Како раскажувач и романописец тој е вообичаен претставник на својата генерација, исцело свртена кон пронаоѓање нови, антитрадиционални модели на прозниот дискурс. Внесувајќи одредена доза на (само)иронија и сарказам во просторите на текот на свеста, користејќи крајно рационализирани дијалози во сосема нерационалните околности на неговите сложени, понекогаш и кафкијански заплеткани и непроодни фабули, тој создал препознатлив вид на нова проза во рамките на македонската рана [[постмодерна]] ([[Васе Манчев]], [[Митко Маџунков]], [[Алдо Климан]], [[Зоран Ковачевски]]), по која следувал тнр. ''петтиот круг'' ([[Венко Андоновски]], [[Драги Михајловски]], [[Александар Прокопиев]], [[Јадранка Владова]], [[Димитрие Дурацовски]], [[Ким Мехмети]] и др.). [http://liternet.bg/publish15/ja mojsieva-gusheva/postmodernizmot.htm]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070523084612/http://www.blesok.com.mk/books/02prose/2002/rez/mk/predgovor2.htm |date=2007-05-23 }} Не оддалечувајќи се од општата мрачна и апатична атмосфера што ја обвива неговата проза, а сега и под очигледно влијание на европската антидрама (Јонеско /Ionesco/, Олби /Albee/, Бекет /Beckett/), Крстески напиша и неколку драмски текстови, но со нив сепак ѝ остана поблизок на читателската одошто на театарската публика. Негови раскази застапени се во повеќе антологии на современата македонска проза и се преведени на повеќе светски јазици. Трајче Крстески живеел и создавал во Прилеп, каде и починал на 18 декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |title=''Почина писателот Трајче Крстески'' |accessdate=2017-02-12 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220215514/http://www.telegraf.mk/kultura/literatura/ns-newsarticle-pocina-pisatelot-trajce-krsteski.nspx |url-status=dead }}</ref> == Библиографија == * „Скица zа гоблен со палјачо”, „Современост”, Скопје, 1973 - драмски текстови, * „Арлекин со празни раце”, „Македонска книга”, Скопје, 1981 - роман, * „Пресуда”, 1982 - драма, * „Убиство со умисла”, 1983 - драма, * „Бела Митра”, „Наша книга”, Скопје, 1986 - роман, * „Бесење пес”, „Стремеж”, Прилеп, 1988 - раскази, * „Ослободен човек”, „Мисла”, Скопје, 1989 - роман, * „[[Светлина зад ридот]]”, 1990 - роман. На основа на овој роман е снимена [[Опстанок (серија)|македонската драмска телевизиска серија за деца „Опстанок“ од 1990 година]] во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[Опстанок (серија)|МРТ 1.]] [http://blog.literatura.mk/2020/04/13/svetlinata-zad-ridot-knigata-po-koja-e-snimena-serijata-opstanok/] [https://www.literatura.mk/blog/kultura/film/18430-opstanok-kultnata-serija-za-deca-snimena-sporedknigata-svetlinata-zad-ridot-od-trajce-krsteski] [https://matica.com.mk/product/svetlina-zad-ridot/] * „Лов”, 1991 - роман, * „Градење црква”, 1993 - драма, * „Силјан повторно лета”, 1994 - роман, * „Скриено во говорот”, 1997 - поезија, * „Генералот и касапот”, „Мисла”, Skopje, 1998 - роман, * „Арлекин”, „Детска радост”, Скопје, 1998 (второ издание на романот „Арлекин со празни раце”), * „Фантазмагории”, 1999 - раскази, * „Габи”, 1999 - публицистика, * „Јона и полжавот”, 2000. - роман, * „Љубовта на Самуил” - роман, * [[Опстанок (серија)|„Опстанок”]], ТВ серија во 10 епизоди, екранизација на романот [[„Светлина зад ридот“]] [http://blog.literatura.mk/2020/04/13/svetlinata-zad-ridot-knigata-po-koja-e-snimena-serijata-opstanok/] [https://www.literatura.mk/blog/kultura/film/18430-opstanok-kultnata-serija-za-deca-snimena-sporedknigata-svetlinata-zad-ridot-od-trajce-krsteski] [https://matica.com.mk/product/svetlina-zad-ridot/] * „[[Кога ми ги убиваа животните]]„ -2004- роман * „Таинственото билје“ 2007- раскази *„Пушти ми музика да поиграм“ 2017- раскази- издадени постхумно * „Преобразби“ 2002- поезија * „Царот умира“ 1999- драма * „ Ecce home“ 2005- драма *„Скриено писмо“- 2003- есеи * „ Очајот и присуството“ 2011- есеи * „Сказна од Шушумига шума“- 2005- книга за деца <ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 130.</ref> == Награди == * Прва награда на списанието „[[Современост]]” за најдобра кратка проза во 1971 година * „Нарциса” * „Мисла” == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Крстески, Трајче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски драмски автори]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] t7jljnqfwbs0c5wm6m52kpj7atgnfev 0 27056 5652392 5370737 2026-11-02T11:27:25Z Georgi Tsanov 138290 5652392 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} <div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 22em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;"><!-- start of floated right section --> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box --> <big><strong style="font-variant:small-caps;">Златни Песоци</strong> <big>[[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|30px|Бугарија]]<strong style="font-variant:small-caps;"> Бугарија</strong> </big>[[Податотека:Flag_of_Europe.svg|30px|Бугарија]] <table style="background: transparent; text-align: left; table-layout: auto; border-collapse: collapse; padding: 0; font-size: 100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"> <tr> <th style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;">[[Површина]]</th> <td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top"> [[Километар квадратен|18 ²]]</td> </tr> <tr> <th style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;">Административна поделба</th> <td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top">[[Варненска област]]</td> </tr> <tr> <th style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;">[[Надморска висина]]</th> <td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top">24 m</td> </tr> <tr> </tr> <tr> <th style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;">[[Географска координата|Координати]]:</th> <td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top"> 43° 17′ С, 28° 3′ И</td> </tr> </table> [[Податотека:Varna location in Bulgaria.png]] </div><!-- end of slate grey box --> </tr> </table> </div><!-- end of slate grey box --> </div><!-- end of floated right section; article starts here --> [[File:Goldstrand.jpg|thumb|Златни Песоци]] '''Златни Песоци''' е едно од најголемите и најпознатите црноморски одморалишта во [[Бугарија]]. Се наоѓа во североисточниот дел на земјата, на околу 17 километри североисточно од центарот на [[Варна]], во рамките на истоимениот природен парк. == Историја == Територијата на денешното одморалиште и неговата околина имаат богата историја која датира од античките времиња. Во антиката и средниот век овде се наоѓале тракиски и словенски светилишта, меѓу кои и познатото [[Светилище на Велес|Светилиште на Велес]] лоцирано во шумите северно од одморалиштето. Интензивниот развој на Златни Песоци како модерно туристичко одморалиште започнува во 1955 година, кога е донесена државна одлука за изградба на голем меѓународен туристички центар. Низ децениите, одморалиштето се развива во еден од водечките туристички симболи на бугарското Црноморие. == Клима == [[File:Golden Sands in winter.jpg|thumb|зима во населбата Златни Песоци]] Климата во Златни Песоци е умерено-континентална, под силно влијание на Црното Море. Летата се топли и сончеви, со средни дневни температури кои се движат околу 27 °C – 30 °C, додека температурата на морската вода во летните месеци достигнува 24 °C – 26 °C. Регионот се одликува со голем број сончеви часови годишно и пријатно свежи ноќи поради близината на шумскиот масив на природниот парк. == Достапност и атракции == [[File:Mega Party Park - Goldstrand - panoramio.jpg|thumb|Аквабар и дискотека]] Одморалиштето е познато по својата уникатна комбинација од широка плажа со фин златен песок (долга околу 3,5 километри и широка до 100 метри) и густа шума која се спушта до самата морска брегова линија. Во северниот дел на одморалиштето, во близина на карpестите плажи и шумата, се наоѓа и познатиот натуристички (нудистички) плажа, кој е еден од најстарите и најпопуларните на црноморското крајбрежје. [[File:Varna Eiffel Tower replicala.jpg|thumb|Златни Песоци]] Во северниот дел на шумите се наоѓа историското археолошко наоѓалиште — старото словенско Светилиште на Велес, кое претставува културна и историска атракција за истражувачите и туристите. Исто така, Златни Песоци е познат како балнеолошки центар каде што успешно се третираат редица заболувања, благодарение на природните минерални извори. == Транспорт == Златни Песоци има одлична автобуска мрежа и врска со центарот на Варна и меѓународниот аеродром Варна: * **Линии 9 и 409** — го поврзуваат аеродромот, центарот на Варна и јужниот дел на одморалиштето; * **Линии 109 и 209B** — сообраќаат низ целото одморалиште сè до терминалната станица „Панорама“. Информациите за редовите на возење во реално време може да се проверат на официјалниот портал за градски транспорт во Варна<ref>{{Cite web|url=https://www.varnatraffic.com/bg-BG|title=VarnaTraffic — Официјален портал за градски транспорт во Варна|publisher=VarnaTraffic|language=bg|access-date=2026-10-31}}</ref>. == Поврзано == * [[Варна]] * [[Црно Море]] * [[Светилище на Велес]] == Наводи == {{референци}} == Надворешни врски == * [http://www.zlatnipiasaci.com/index.php?lang=bg Официјално мрежно место на одморалиштето] [[Категорија:Одморалишни населби во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Варна]] [[Категорија:Црноморски плажи и одморалишта]] 2sz8rag50l0bsvnu14gswb0ezpg23oc 0 34277 5652312 5640734 2026-11-02T09:21:02Z ZelnickiGordan 138286 Местото на смртта на Никола Петров Русински е село Русиново во куќата на Герасим Зелнички и тоа е историски факт. 5652312 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Никола Петров Русински | портрет =Nikola Rusinov IMARO.jpg | описание = македонски социјалист | наставка = | роден-дата = 21 ноември 1875 | роден-место = [[Русиново]], [[Солунски Вилает]],<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kosovo02.png Границите на вилаетите во Македонија во периодот 1875-1878 година]. Посетено на 19 февруари 2023.</ref> [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1942|06|14|1875|11|21}} | починал-место ={{починал во|Софија}}, [[Царство Бугарија]] }} '''Никола Петров Русински''', познат по псевдонимот '''Атила Елеоноски<ref>{{Мирчев|236}}</ref>''' ([[Русиново]], [[21 ноември]] [[1875]] - Русиново, [[14 февруари]] [[1943]]) — [[Македонци|македонски]] [[социјалист]], учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Близок соработник на [[Гоце Делчев]], [[Васил Главинов]] и на други истакнати македонски револуционери. == Животопис == Никола Петров е роден на 21 ноември 1875 година, во селото [[Русиново]], [[Малешевско]]. Со гимназиско образование се стекнал во [[Кочани]]. Во периодот од 1893 до 1895 година престојувал во [[Цариград]], каде се образувал и тогаш се запознал со [[Социјализам|социјалистичките]] идеи, а од септември 1895 до март 1897 година учел во подофицерското [[училиште]] во [[Софија]] и бил близок пријател на [[Гоце Делчев]] и [[Васил Главинов]]. Во 1895 година се вклучил во редовите на Македонската организација. Во 1897 година, Русински станал четник во првата чета на [[ТМОРО]] во [[Малешевија]]та, предводена од војводата [[Васил Чочов]]. Истата година, учествувал во киднапирањето на Назлим-бег кое го раководел Гоце Делчев, а подоцна се приклучил во четата на Гоце Делчев. Во 1898 година, Никола Петров-Русински се запознал со Васил Главинов, кој во Софија ја формирал Македонско-одринска социјалдемократска група. Русински како социјалист, се вклучил кон групата во која членувале [[Веле Марков|Велко Марков]], [[Никола Карев]], [[Димо Хаџи Димов]], [[Лазар Главинов]] и др. Тргнувајќи од ставот дека без национално ослободување нема ни економска [[слобод]]а, социјалистите, меѓу кои и Русински, се залагале за ослободување на Македонија и ги истакнале слоганите „Македонија за Македонците“ и „Ослободувањето на Македонија е работа на Македонците“. Во таа насока, социјалистите имале контакти со ТМОРО со која се сложувале за потребата од вооружено ослободување на Македонија и создавање автономна македонска република со сопствени сили. Тие настапиле отворено против тврдиот централизам и идејната затвореност на Организацијата. Делчев и Русински имале голема улога во вклучувањето на голем дел од социјалистите во Организацијата. Никола Русински кој бил испратен од Делчев да го организира Битолскиот револуционерен округ и на 3 јули во 1900 година учествувал на Првата социјалистичка конференција во Македонија, одржана во близина на [[Крушево]]. По влегувањето на социјалистите во редовите на ТМОРО, Русински станал истакнат организатор и војвода на чета. Тој бил првиот војвода - агитатор во Крушевско, Демирхисарско, Кичевско, Прилепско, Охридско, Струшко, Битолско и [[Мариово]]. Во четата на Русински како подвојводи во своите реони дејствувале: [[Јордан Пиперката]], [[Веле Марков]], [[Ѓурчин Наумов - Пљакот|Ѓурчин Наумов – Пљакот]], [[Ванчо Србаков]], [[Ѓорѓи Сугарев]], [[Тале Христов]] и други. Русински учествувал и на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]]. Иако, како и неговиот пријател Делчев, бил против масовно востание, бидејќи четите и населението не биле доволно подготвени, тој ги прифатил одлуките донесени на Смилевскиот конгрес. Истовремено, заедно со [[Петар Ацев]], [[Тале Христов]], [[Јордан Тренков]] и [[Георги Пешков]], тој бил за член на штабот на Прилепското горско начелство (за Мариовско). Во текот на [[Илинденското востание]], Никола Русински, чиј помошник војвода бил [[Тодор Златков]], дејствувал во [[Мариово]] и командувал и со леринските чети, кои се засолнале во Мариовско, откако се извлекле од тешката ситуација во Леринскиот реон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novazora.net/2008/issue30/story_11.html |title=в. „Нова Зора“, брой 30, 29.07.2008 |accessdate=2010-07-15 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081420/http://www.novazora.net/2008/issue30/story_11.html |url-status=dead }}</ref> Користел повеќе псевдоними, како: Апостол Скитов, Атила Елонски и сл. По Младотурската револуција, во [[1908]] година, легално живеел во [[Битола]], посветувајќи им се на социјалистичката [[пропаганда]] и [[синдикализам|синдикалното движење]]. Зел учество во [[Балкански војни|Балканските војни]], по чие завршување бил кандидат на парламентарните избори во [[Пиринска Македонија]]. Набрзо потоа, со почетокот на [[Првата светска војна]], тој бил мобилизиран. Меѓу двете светски војни, Никола Русински доживеал лична драма: по долго боледување му починале сопругата и двете ќерки. По семејната трагедија, тој потполно се посветил на социјалистичката кауза. Во времето на [[Фашизам|фашизмот]] во [[Бугарија]], учествувал во [[Антифашизам|антифашистичкото]] движење и ги криел [[комунисти]]чките  илегалци. Никола Русински умрел на 14 јуни 1942 година во село Русиново во куќата на Герасим Зелнички. Автор е на книгата „Придонес кон историјата на Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организација - за времето 1900 - 1903“, објавена во 1936 година. Во [[1997]] година, во [[Скопје]], се издадени неговите „Спомени“. == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Викиекспедиција Малешевија (149).jpg|Биста на Никола Петров Русински во дворот на [[ОУ „Никола Петров - Русински“ - Русиново|истоименото училиште]] Податотека:Rusinski Monument in Berovo (2).JPG|Споменик на Русински во [[Берово]] Податотека:Nikola Rusinski, Ivan Bikovski, Filip Grigorov.jpg|Русински (лево) со [[Иван Биковски]] (во средина) и [[Филип Григоров]] (десно) Податотека:Nikola Rusinski Prinos Cover 1936.jpg|Насловна страница на „Принос“ Податотека:Викиекспедиција Малешевија (209).jpg|Споменикот на Русински на плоштадот во Берово Податотека:Викиекспедиција Малешевија (245).jpg|Страничен поглед на споменикот во Берово Податотека:Викиекспедиција Малешевија (244).jpg|Порака на споменикот на Русински во Берово </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nikola Rusinski}} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=565 "Принос към Историята на Вътрешната Македоно-Одринска Революционна Организация (градивния период) за времето 1900 - 1903&nbsp;г."] * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce438/Tekst40.htm „За татковината до последен здив“, Анита Димова] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080724061117/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce438/Tekst40.htm |date=2008-07-24 }} {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Русински, Никола Петров}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски социјалисти]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Луѓе од Русиново|Никола Петров]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Учесници во Мелничкото востание]] bz17zr6hicct96hv7zwgaja0kncs7ce 5652356 5652312 2026-11-02T10:42:29Z ZelnickiGordan 138286 5652356 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Никола Петров Русински | портрет =Nikola Rusinov IMARO.jpg | описание = македонски социјалист | наставка = | роден-дата = 21 ноември 1875 | роден-место = [[Русиново]], [[Солунски Вилает]],<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kosovo02.png Границите на вилаетите во Македонија во периодот 1875-1878 година]. Посетено на 19 февруари 2023.</ref> [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1942|06|14|1875|11|21}} | починал-место ={{починал во|с.Русиново}}, }} '''Никола Петров Русински''', познат по псевдонимот '''Атила Елеоноски<ref>{{Мирчев|236}}</ref>''' ([[Русиново]], [[21 ноември]] [[1875]] - Русиново, [[14 февруари]] [[1943]]) — [[Македонци|македонски]] [[социјалист]], учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Близок соработник на [[Гоце Делчев]], [[Васил Главинов]] и на други истакнати македонски револуционери. == Животопис == Никола Петров е роден на 21 ноември 1875 година, во селото [[Русиново]], [[Малешевско]]. Со гимназиско образование се стекнал во [[Кочани]]. Во периодот од 1893 до 1895 година престојувал во [[Цариград]], каде се образувал и тогаш се запознал со [[Социјализам|социјалистичките]] идеи, а од септември 1895 до март 1897 година учел во подофицерското [[училиште]] во [[Софија]] и бил близок пријател на [[Гоце Делчев]] и [[Васил Главинов]]. Во 1895 година се вклучил во редовите на Македонската организација. Во 1897 година, Русински станал четник во првата чета на [[ТМОРО]] во [[Малешевија]]та, предводена од војводата [[Васил Чочов]]. Истата година, учествувал во киднапирањето на Назлим-бег кое го раководел Гоце Делчев, а подоцна се приклучил во четата на Гоце Делчев. Во 1898 година, Никола Петров-Русински се запознал со Васил Главинов, кој во Софија ја формирал Македонско-одринска социјалдемократска група. Русински како социјалист, се вклучил кон групата во која членувале [[Веле Марков|Велко Марков]], [[Никола Карев]], [[Димо Хаџи Димов]], [[Лазар Главинов]] и др. Тргнувајќи од ставот дека без национално ослободување нема ни економска [[слобод]]а, социјалистите, меѓу кои и Русински, се залагале за ослободување на Македонија и ги истакнале слоганите „Македонија за Македонците“ и „Ослободувањето на Македонија е работа на Македонците“. Во таа насока, социјалистите имале контакти со ТМОРО со која се сложувале за потребата од вооружено ослободување на Македонија и создавање автономна македонска република со сопствени сили. Тие настапиле отворено против тврдиот централизам и идејната затвореност на Организацијата. Делчев и Русински имале голема улога во вклучувањето на голем дел од социјалистите во Организацијата. Никола Русински кој бил испратен од Делчев да го организира Битолскиот револуционерен округ и на 3 јули во 1900 година учествувал на Првата социјалистичка конференција во Македонија, одржана во близина на [[Крушево]]. По влегувањето на социјалистите во редовите на ТМОРО, Русински станал истакнат организатор и војвода на чета. Тој бил првиот војвода - агитатор во Крушевско, Демирхисарско, Кичевско, Прилепско, Охридско, Струшко, Битолско и [[Мариово]]. Во четата на Русински како подвојводи во своите реони дејствувале: [[Јордан Пиперката]], [[Веле Марков]], [[Ѓурчин Наумов - Пљакот|Ѓурчин Наумов – Пљакот]], [[Ванчо Србаков]], [[Ѓорѓи Сугарев]], [[Тале Христов]] и други. Русински учествувал и на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]]. Иако, како и неговиот пријател Делчев, бил против масовно востание, бидејќи четите и населението не биле доволно подготвени, тој ги прифатил одлуките донесени на Смилевскиот конгрес. Истовремено, заедно со [[Петар Ацев]], [[Тале Христов]], [[Јордан Тренков]] и [[Георги Пешков]], тој бил за член на штабот на Прилепското горско начелство (за Мариовско). Во текот на [[Илинденското востание]], Никола Русински, чиј помошник војвода бил [[Тодор Златков]], дејствувал во [[Мариово]] и командувал и со леринските чети, кои се засолнале во Мариовско, откако се извлекле од тешката ситуација во Леринскиот реон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novazora.net/2008/issue30/story_11.html |title=в. „Нова Зора“, брой 30, 29.07.2008 |accessdate=2010-07-15 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081420/http://www.novazora.net/2008/issue30/story_11.html |url-status=dead }}</ref> Користел повеќе псевдоними, како: Апостол Скитов, Атила Елонски и сл. По Младотурската револуција, во [[1908]] година, легално живеел во [[Битола]], посветувајќи им се на социјалистичката [[пропаганда]] и [[синдикализам|синдикалното движење]]. Зел учество во [[Балкански војни|Балканските војни]], по чие завршување бил кандидат на парламентарните избори во [[Пиринска Македонија]]. Набрзо потоа, со почетокот на [[Првата светска војна]], тој бил мобилизиран. Меѓу двете светски војни, Никола Русински доживеал лична драма: по долго боледување му починале сопругата и двете ќерки. По семејната трагедија, тој потполно се посветил на социјалистичката кауза. Во времето на [[Фашизам|фашизмот]] во [[Бугарија]], учествувал во [[Антифашизам|антифашистичкото]] движење и ги криел [[комунисти]]чките  илегалци. Никола Русински умрел на 14 јуни 1942 година во село Русиново во куќата на Герасим Зелнички. Автор е на книгата „Придонес кон историјата на Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организација - за времето 1900 - 1903“, објавена во 1936 година. Во [[1997]] година, во [[Скопје]], се издадени неговите „Спомени“. == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Викиекспедиција Малешевија (149).jpg|Биста на Никола Петров Русински во дворот на [[ОУ „Никола Петров - Русински“ - Русиново|истоименото училиште]] Податотека:Rusinski Monument in Berovo (2).JPG|Споменик на Русински во [[Берово]] Податотека:Nikola Rusinski, Ivan Bikovski, Filip Grigorov.jpg|Русински (лево) со [[Иван Биковски]] (во средина) и [[Филип Григоров]] (десно) Податотека:Nikola Rusinski Prinos Cover 1936.jpg|Насловна страница на „Принос“ Податотека:Викиекспедиција Малешевија (209).jpg|Споменикот на Русински на плоштадот во Берово Податотека:Викиекспедиција Малешевија (245).jpg|Страничен поглед на споменикот во Берово Податотека:Викиекспедиција Малешевија (244).jpg|Порака на споменикот на Русински во Берово </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nikola Rusinski}} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=565 "Принос към Историята на Вътрешната Македоно-Одринска Революционна Организация (градивния период) за времето 1900 - 1903&nbsp;г."] * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce438/Tekst40.htm „За татковината до последен здив“, Анита Димова] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080724061117/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce438/Tekst40.htm |date=2008-07-24 }} {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Русински, Никола Петров}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски социјалисти]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Луѓе од Русиново|Никола Петров]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Учесници во Мелничкото востание]] p4lmh9eqo4jwdjvjx21y952lutwubxj 0 36007 5652261 5633450 2026-11-02T04:32:04Z ~2026-58164-51 138278 /* Во статијата е додаден врски до избор на тематски слични книги. */ 5652261 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за книга | name = Хобитот, или до таму и назад | title_orig =The Hobbit, or, There and Back Again | translator = | image = [[Податотека:The Hobbit - title page of first American print.jpg|200px]] | image_caption = Корицата на првото американско издание од 1938 | author = [[Џ. Р. Р. Толкин]] | illustrator = | cover_artist = [[Џ. Р. Р. Толкин]] | country = [[Обединето Кралство]] | language = [[англиски]] | series = | genre = фантастика, детска литература | publisher = ''[[George Allen & Unwin]]'' (Велика Британија) и ''[[Houghton Mifflin Co.]]'' (САД) | release_date = 1937 | pages = | isbn = | preceded_by = [[The Silmarillion]] <!--- молам некој поупатен да даде превод ---> | followed_by = [[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]] }} '''''Хобитот,или Таму и пак назад''''', подобро познат по насловот '''''Хобитот''''', е [[Научно фантастичен|фантастична новела]] и [[Книжевност за деца|детска книга]] од англискиот писател [[Џ.Р.Р.Толкен]]. Беше издаден на 21 септември 1937 и притоа доби позитивни критики,номинирајќи се за [[Carnegie Medal (книжевна награда)|Carnegie Medal]] и доби награда од ''[[New York Herald Tribune]]'' за најдобра детска новела. Книгата останува популарна и модел за класика во детската литература. Заглавен во времето на "Помеѓу утрото од самовилата и [[Власта на луѓето]]”,<ref name="eaton">{{наведени вести |last=Eaton |first=Anne T. |title=A Delightfully Imaginative Journey |work=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/1938/03/13/movies/LOTR-HOBBIT.html |date=13 March 1938}}</ref> ''Хобитот'' ни ја претставува авантурата на хобитот [[Билбо Багинс]] во која би добил дел од богатството кое што е чувано од [[змеј]]от,[[Смог (змеј)|Смог]].Авантурата на Билбо го носи од веселата, рурална околина во многу злобна територија.<ref>{{Наведено списание | last=Langford | first=David | authorlink=David Langford | year=2001 | title=Lord of the Royalties | journal=[[SFX magazine]] | url=http://www.ansible.co.uk/sfx/tolkien.html | accessdate=29 September 2007}}</ref> Приказната е раскажана во форма на авантуристички епизоди, и голем дел од поглавјата ни прикажуваат специфични карактери,или вид на суштества ,од Толкеновата бујна фантазија.Со прифаќањето на романтичната,авантуристичката и храбрата страна на неговата природа и притоа додавајќи му го здравиот разум, Билбо добива ново ниво на зрелост, способност и мудрост.<ref name="Matthews">{{Наведена книга | author=Matthews, Dorothy | chapter=The Psychological Journey of Bilbo Baggins | title=A Tolkien Compass | pages=27–40 | url=http://books.google.com/?id=TqJ7gHrwjUEC&printsec=frontcover#PPA27,M1 | publisher=Open Court Publishing | isbn=978-0-87548-303-0 | year=1975 }}</ref> Приказната го достигнува кулминација во делот ''Војната на петте армии'', каде многу од карактерите и суштествата од претходните поглавија повторно се сретнуваат и се вклучуваат во конфликт. Сопствениот развој и хероизмот се централни теми на приказната. Заедно со мотивите на војување, овие теми го поттикнааа Толкен да направи критички осврт на неговото искуство во [[Прва светска војна]],и да го искористи како инструмент во моделирањето на приказната. Авторовото научното знаење на [[Германскa филологија]] и интересот за [[Бајка|бајките]] често се забележани како влијание врз неговото творештво. Охрабрен од критичкиот и финансискиот успех на книгата, издавачот побара продолжение. Со напредокот на Толкиеневата работа на наследникот ''[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]'', тој направи негово ретроспективно сместување во ''Хобитот''. Овие малку, но значањи промени беа сместени во второто издание. Понатамошните изданија биле проследени со одредени промени, влучувајќи ги и промените кои се рефлектираат врз концептот на Толкен.Работата на Толкен никогаш не била надвор од печатот. Неговато актуелно наследство опфаќа многу адаптирање за на сцената, радио, игри со табла и видео игри. Неколку од неговите адаптации добиле признание за сопствените заслуги. ==Карактери== {{Главна|List of The Hobbit characters}} [[Bilbo Baggins]], како наследник на титулата , е почитуван ,молчалива личност [[hobbit]].<ref>{{Наведена книга|title=Red Riding Hood and the Wolf in Bed: Modernism's Fairy Tales |first=Ann |last=Martin |publisher=University of Toronto Press |year=2006 |isbn=0-8020-9086-9 |quote=... —prefigure the largely bourgeois preoccupations of J.R.R. Tolkien's Bilbo Baggins in ''The Hobbit''. |url=http://books.google.com/books?id=dXG_2tsU64cC&printsec=frontcover&dq=Red+Riding+Hood+and+the+Wolf+in+Bed&hl=en&sa=X&ei=nsY3T6e2LM7OswbLz9DXDA&ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&q=prefigure%20the%20largely%20bourgeois&f=false |page=38}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Beacham's Encyclopedia of Popular Fiction Analysis |volume=8 volumes set |year=1996 |publisher =Beacham Publishers |isbn=0-933833-42-3 |editor-first=Kirk H. |editor-last=Beetz |page=1924 |quote=At the beginning of ''The Hobbit'' ... Билбо Багинс , како наследник на титулата , е почитуван ,молчалива личност.}}</ref> За време на неговата авантура Билбо често помислува на храната во оставата и посакува да има повеќе храна . Сè додека не го пронајде [[Прстенот на Саурон|Единствениот Прстен]] тој е повеќе товар отколку помош. [[Гандалф]], еден од патувачките [[Волшебник (Средна земја)|волшебниците]],<ref>{{Наведена книга|title=The Wizard and the Warrior: Leading with Passion and Power |first=Lee G. |last=Bolman |first2=Terrence E. |last2=Deal |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=0-7879-7413-7 |year=2006|page=88 |quote=But their chief role was to offer sage advice: Merlin as a tutor and counselor to King Arthur; Gandalf through stories and wisdom in his itinerant travels throughout the countryside. |url=http://books.google.com/books?id=gPDBt8ea5lcC&printsec=frontcover&dq=The+Wizard+and+the+Warrior:+Leading+with+Passion+and+Power&hl=en&sa=X&ei=xcc3T4HyFIXysgaBza3EDA&ved=0CDkQ6AEwAA#v=onepage&q=chief%20role&f=false}}</ref> го запознава Билбо со друштво од 13 [[Џуџуња (Средна земја)џуџиња|џуџиња]].За време на авантурата волшебникот исчезнува поради други обврски коишто не се прикажани, и се појавува повторно само во главните моменти. [[Торин Океншиелд]], гордиот егоистичен водач <ref>{{Наведена книга|title=Tolkien and the Silmarils |first=Randel |last=Helms |location=Boston|publisher=[[Houghton Mifflin]] | edition=1 |isbn=0-395-29469-X |year=1981 |page=86 |url=http://books.google.com/books?id=3HJbAAAAMAAJ&q=Thorin+Oakenshield+pompous&dq=Thorin+Oakenshield+pompous&hl=de&sa=X&ei=fAMKT_OABIODtQaHhs2uCA&redir_esc=y | quote=As apt a description of Thorin Oakenshield as of the dwarf-lord of Nogrod; but yet when we see Thorin in person, ... there is a notable addition, a comic pomposity altogether suitable to what Tolkien intends in ''The Hobbit''... }}</ref><ref name=Pienciak>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=PSzNSnzx9rcC&pg=PA14&dq=The+Hobbit+characters&hl=en&sa=X&ei=SxQKT9z2HpDvsgbu_M2BDw&ved=0CEYQ6AEwAzgK#v=onepage&q=The%20Hobbit%20characters&f=false |title=J.R.R. Tolkien's Hobbit and Lord of the Rings |first=Anne |last=Pienciak |publisher=[[Barron's Educational Series]] |year=1986 |isbn=0-8120-3523-2 |chapter=The Characters| pages=14–30}}</ref> на друштвото џуџиња и наследник на престолот на кралството на џуџиња, под Самотната Планина, прави многу грешки во неговото владеење, потпирајќи се на Гандалф и Билбо да му помогнат да го извлечат од невољите, тој го докажува спротивното дека е вешт воин. [[Смауг]] е [[Змеј (Средна земја)|змеј]] кој го ограбил кралството на џуџиња управувано со дедото од Торин и спие врз огромното богатството на кралството. Заплетот вклучува група на други ликови со различна важност, како што дванаесет други Џуџиња на друштвото; Два типа на [[Џуџуња (Средна земја)|џуџиња]]: и двата се [[Ѓаол (митологија)|ѓаолчиња]] и многу [[Aos Sí|поборбени]] типови;<ref name="Anderson 2003 page=120">{{harvnb|Tolkien|2003|page=120}}</ref> [[Човек (Средна - Земја)|Луѓе]]; [[Трол (Средна Земја)|Тролови-човекојадци]]; злобни [[гоблин]]и кои живеат во пештери; [[Листа на животните од Средна земја|Џиновски пајаци]] пајаци кои можат да говорат; огромен [[Орел Средна земја|орел]] кој исто така може да говори; злобни волци, или [[Побеснати волци]] волци кои се сојузници со гоблините; мудриот [[Елронд]]; [[Голум]], чудно суштевство кој живее во подземни езера; Беорн – човек кој може да се преобрази во мечка; Бард Боумен, суров но благороден стрелец од Лејк-тоун.[[Беорн]],човек кој може да се преобрази во мечка; и [[Бард Боумен]], суров но благороден стрелец од [[Есгарут|Лејк-тоун]].<ref name=Pienciak/><ref> {{Наведена книга | first =David |last=Stevens |first2=Carol |last2=Stevens |chapter=The Hobbit | year =2008 | title =J.R.R. Tolkien |editor-first=Harold |editor-last=Bloom |editor-link=Harold Bloom | publisher=Chelsea House | pages = 17–26 | isbn = 978-1-60413-146-8 |url=http://books.google.com/books?id=XsJ645BbokAC&lpg=PP1}}</ref> ==Дејствие== Гандалф го измамува Билбо да биде домаќин на забавата за Торин и неговата група од џуџиња, кои пеат за враќањето на Самотната Планина и огромните богатства од [[Европскиот змеј|змеј]]Смог. Кога музиката ќе заврши, Гандалф открива карта која покажува [[Таен премин|тајна врата]] во планината и дава предлог Билбо да послужи како “крадец” на експедицијата. Џуџињата се исмеваат на оваа идеја, но Билбо, разлутен, се придружува безразлика на тоа што е против себеси. Групата патува во дивината, каде што Гандалф ја спасува дружината од троловите, кои се настроени да ги јадат џуџињата и тоа ги води до [[Ривендел]], каде што Елронд открива повеќе тајни од мапата, вклучувајќи ја и тајната врата која води до пештерите на планината. Поминувајќи преку [[Магловити планини]], тие се заробени од гоблините и се одведени во подземјето. Иако Гандалф ги спасува, Билбо се разделува од другите додека тие бегаат од гоблините. Изгубен во гоблинските тунели, тој наидува на мистериозен прстен, а потоа се сретнува и со Голум, кој го за фаќа со играта на загатки. Како награда за решавање на сите загатки Голум ќе му го покаже патот кој води надвор од тунелите, но ако Билбо не успее, ќе го изгуби животот. Со помош на прстенот, со кој се станува [[Невидливост|невидлив]], Билбо успева да избега и им се вклучува на џуџињата, подобрувајќи ја неговиот углед кај џуџињата. Гоблините и [[Варгс (Средна земја)|Варгс) се во потера по џуџињата но тие се спасени од орлите пред да одмараат во куќата на [[Беорн]]. Дружината влегува во црната шума на [[Милквуд]] без Гандалф. Во Милквуд, Билбо најпрво ги спасува џуџињата од [[Џиновските пајаци#Големи пајаци|Џиновските пајаци]] а потоа од занданите на [[Силван Џуџињата|Вуд-џуџињата]],помагајќи на дружината да избега преку водата во буриња. Наближувајќи сè до Самотната Планина, патниците се добредојдени во градот на езерото од страна на жителите, кои се надеваат ќе ги исполнат ветувањата за исполнувањето на смртта на Смог. Експедицијата се движи до Самотната Планина и тие ја наоѓаат тајната вратач Билбо го набљудува дувлото на Смог, крадејќи голема чаша и научувајќи ја слабоста на Смог. По забележувањето на крадецот, разбеснатиот змеј, заклучува дека градот на езерото му помогнал на натрапникот, тргнува за да го уништи градот. Благороден човек дознава за извештајот од Билбо за ранливоста на Смог, и го известува бранителот на градот. [[Бард Бауман|Бард]], кој го уништува змејот. Кога џуџињата завладеаа со планината, Билбо го пронаоѓа [[Аркенкаменот]], кој е наследство од династијата на Торин, и го крија. Шумските џуџиња и жителите на езерото прават опсада на планината и бараат надомест за нивната помош, поправувањето на оштетата на градот на езерото, и побарувачките за старите заложби. Торин одбива, и, имајќи ја поддршката од неговите роднини од северните планини, ја зајакнува својата положба. Билбо му го дава Аркенкаменот на кралот Елвен така што тој би бил приморан да ја одложи војната, но Торин е бескомпромисен. Тој го изневерува Билбо, и битката се чини неизбежна. Гандалф повторно се појавува за да ги предупреди сите од приближувањето на армија од гоблини и варгови. Џуџињата и луѓето се здружуваат, но само со пристигнување на орлите и Беорн тие би ја победиле главната битка на [[Листа на војни и битки во Средна - земја|Петте армии]]. Торин е смрттно ранет и се помирува со Билбо пред да умре. Билбо прифаќа само дел од неговото богатство, без потреба од повеќе, но сепак се враќа како многу богат хобит. ==Концепт== ===Заднина=== {{Further|Hobbit (word)}} Во раните 30-ти години, Толкин стремеше кон академска кариера на Оксфорд. Неколку од неговите поеми кои беа објавени во магазините како помали колекции, вклучувајќи ги и “Goblin Feet” <ref>''Oxford Poetry'' (1915) Blackwells</ref> и “The cat and the Fiddle: A Nursery Rhyme Undone and its Scandalous Secret Unlocked” .Неговото дело “letters from Father Christmas” исто така е дел од неговите креативни трудови. Делото е илустритран ракопис кој вклучува завоени гоблини и гноми.<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|pages=xxx–xxxi}}</ref> Во 1995 година испратил писмо до [[В.Х. Ауден]], Толкин тогаш започнал да работи на неговото дело “The Hobbit” во раните 30-ти години. Тој пронашол празна страна и оддеднаш инспириран, ги напишал зборовите “In a hole in the ground there lived a hobbit”. До крајот на 1932 тој ја завршил и приказната и го позајмил ракописот на неколку негови пријатели, вклучувајќи го и [[Ц. С. Луис]]<ref>{{harvnb|Carpenter|1977|page=181}}</ref> и студентот на Толкин, Елејн Грифитс.<ref name="Letter294">{{harvnb|Carpenter|1981|page=294}}</ref> ===Влијаниа=== Едно од најголемите влијаниа врз Толкен беше 19 век на [[Движење ма уметностите и занаетите|уметност и занаети]] на [[Вилијам Морис]]. Толкин сакаше да ја имитира прозата и поезијата<ref name="Carpenter 1981 page=7">{{Harvnb|Carpenter|1981|p=7}}</ref> на Морис, следејќи го општиот стил и пристап на работа. Пустелијата на Смог ги опишува змејовите како штета на околината, е забележано како мотив позајмен од Морис.<ref>{{harvnb|Rateliff|2007|page= vol.2 p.485}}</ref> Толкин, исто така, пишува под импресија од историскиот роман на [[Самуел Радерфорд Крокет]] историскот роман “Црниот Даглас” и се базираше на некромантот-[[Саурон]]-со својата негативност, [[Жил де Рез]].<ref name="Carpenter 1981 page=391">{{Harvnb|Carpenter|1981|p=391, quoted by {{Harvnb|Lobdell|2004|p=6}}}}</ref> Инцитеднтите во "Хобитот" и "Господарот на прстените" се слични во својот состав и стил на новелата, и нивниот целокупен стил и метафорика биле претпоставени како влијание врз Толкен.<ref>{{Harvnb|Lobdell |2004|pp=6–7}}</ref> Портретите на гоблините во "Хобитот" имаа особено влијание од [[Принцезата и гоблинот]] од [[Џорџ Мекдоналд]].<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|pages=108}}</ref> Сепак, Мекдоналд му влијаеше на Толкен подлабоко од само создавањето на поединечните ликови и епзоди; неговите дела му помогнаа на Толкен во формирањето на целосното негово размислување во рамките на неговата [[Христијанство|христијанска]] вера.<ref>{{harvnb|Drout|2007|pages=399–400}}</ref> Делата на Толкен спојуваат повеќе влијание од [[Нордиска митологија]], одразувајќи ја неговата страст за оние приказни и неговата академска кариера во [[Германската филологија]].<ref name="LAZO">{{Наведена книга|last=Lazo |first=Andrew |year=2008 |chapter=Gathered Round Northern Fires | pages= 191–226 |editor-last=Chance |editor-first=Jane |title=Tolkien and the Invention of Myth: A Reader |publisher=[[University Press of Kentucky]] |isbn=0-8131-2301-1}}</ref> "Хобитот" не е исклучок од ова; трудот покажува влијание од северната европска литература, митови, како и јазици и најсилното влијание од Нордиска митологија, особено од "[[Еда]] поезијата" и "[[Еда]] прозата". Примерите ги вклучуваат имињата на некои ликови,<ref name="GMC-HOBBIC">{{Harvnb|Drout|2007|pp=469–479}}</ref> како што се Фили, Кили , Оин, Глоин, Бифуф, Бофур, Бомбур, Дори, Нори, Двалин, Балин, Даин, Наин, Торин Оакеншилд и Гандалф (кои призлегуваат од старите Нордски имиња). Но, додека нивните имиња се стариот Норс,ликовите на џуџињата се земени од бајките, како "[[Снежана]]" и "[[Снежана и Роуз-црвената]]" како збирки од [[Браќа Грим]]. Последната од овие приказни исто така има влијание врз карактерот на Беорн.<ref>{{harvnb|Tolkien|2003|pages=78}}</ref> ===Издание=== {{Поврзано|English-language editions of The Hobbit}} Корицата на првото издание од Хобитот е земен дизајнот од страната на авторот. George Allen & Unwin Ltd од Лондон каде првото издание од "Хобит" било објавено на 21 Септември 1937 со тираж од 1500 примероци коишто биле продадени до Декември бидејќи на воодушевачката критика.<ref>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|page=8}}</ref> Првото печатење било илустрирано во црно белоод Толкин кој ја дизајнирал [[Сивата јакна]]. Houghton Mifflin на Бостон и Њујорк го наместува видот на американското издание кое е објавено во почетокот на 1938 година каде четири од илустрациите би бие во нежни бои. Allen & Unwin одлучиле да се приклучат во илустрациите во боја на нивното второ печатењеобјавено во крајот на 1937 година.<ref>{{harvnb|Hammond|Anderson|1993|pages=18–23}}</ref> И покрај популарноста на книгата проблемите со рационализација на хартијата во воени услови кои траеле сè до 1949 година предизвикале Allen & Unwin изданието на книгата да биде недостапно во овој период. Наредните изданија на англиски јазик биле издадени во 1951,1966, 1978 и 1995 година. Романот е препечатен од страна на многу издавачи и преведен на повеќе од 40 јазици со повеќе од една верзија за некои јазици.<ref name="Anderson 2003 page=22">{{harvnb|Tolkien|2003|page=22}}</ref> ==Notes== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Наводи== *{{Наведена книга|last=Tolkien |first=J. R. R. |authorlink=J. R. R. Tolkien |editor-last= Anderson |editor-first= Douglas A.|editor-link= Douglas A. Anderson |title=[[The Annotated Hobbit]] |year= 1988 |origyear=1937 |publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin Company]] |isbn=0-3954-7690-9 }} *{{Наведена книга |last=Tolkien |first=J. R. R. |editor-last= Anderson |editor-first= Douglas A. |title= The Annotated Hobbit |year= 2003 |origyear=1937 |publisher=HarperCollins |location= London|isbn= 0-00-713727-3 }} *{{ME-ref|Carpenter}} *{{ME-ref|Letters}} *{{Наведена книга | last = Chance | first = Jane | year = 2001 |title =Tolkien's Art | publisher=Kentucky University Press | isbn=0-618-47885-X| pages = |url=http://books.google.com/?id=xvGLsT_dP_YC }} *{{Наведена книга|editor-last=Drout |editor-first=Michael D. C. |editor-link=Michael D. C. Drout |year=2006 |title=J. R. R. Tolkien Encyclopedia: Scholarship and Critical Assessment |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-4159-6942-5 }} *{{Наведена книга | last = Grenby | first = Matthew | year = 2008 |title =Children's Literature | url = https://archive.org/details/childrensliterat0000gren | publisher=[[Edinburgh University Press]] | isbn=0-618-47885-X}} *{{ME-ref|DB}} *{{Наведена книга | last = Lobdell | first = Jared C. | year = 2004 | title = The World of the Rings: Language, Religion, and Adventure in Tolkien | url = https://archive.org/details/worldofringslang0000lobd | publisher = [[Open Court Publishing Company|Open Court]] | isbn = 0-8126-9569-0}} *{{Наведена книга |title= The History of the Hobbit|last= Rateliff|first= John D.|year= 2007 |publisher=HarperCollins|location= London|isbn= 978-0-00-723555-1}} *{{ME-ref|Solopova}} *{{Наведена мрежна страница |url=http://shelf1.library.cmu.edu/books/gloriana/ |title=Tolkien's Cauldron: Northern Literature and The Lord of the Rings |last=St. Clair |first=Gloriana |publisher=[[Carnegie Mellon University]] |year=2000 |accessdate=2014-06-20 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306040557/http://shelf1.library.cmu.edu/books/gloriana/ |url-status=dead }} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} {{Wikiquote}} *[http://www.tolkien.co.uk/ The official Harper-Collins Tolkien website] *[http://www.hobbit.ca/Library.html Collection of edition covers, 1937–2007] *[http://www.tolkienlibrary.com/translations/hobbits/index.htm ''The Hobbit'' covers around the globe&nbsp;– gallery] *[http://www.tolkienbooks.net/php/hobbit.php Every UK edition of ''The Hobbit''] *[http://tolkien.skwishmi.com/ Guide to U.S. editions of Tolkien books including ''The Hobbit''] *[http://www.youtube.com/watch?v=UBnVL1Y2src&feature=player_embedded#t=14s 1966 Gene Deitch 12 minute version of ''The Hobbit''] *[https://booksrating.org/book/the-hobbit/similar Books similar to ''The Hobbit'' by ''J. R. R. Tolkien''] — [https://booksrating.org/ BooksRating] {{J. R. R. Tolkien}} {{Middle-earth}} {{Hobbit}} {{Fantasy fiction}} {{BILBY Older Readers Award}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Книги]] [[Категорија:Романи]] [[Категорија:Дела на Џ. Р. Р. Толкин]] {{novel-stub}} cz2tvbl0ig39jxltmehvwbg9cel8i11 0 41616 5652058 5651910 2026-11-01T13:19:32Z Atricapilus 94480 5652058 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox musical artist | Name = Мишо Ковач | Img = | Img_capt = | Img_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | Landscape = | Background = соло пејач | Birth_name = | Alias = Мате Мишо Ковач | Born = 17 јули 1941, [[Кралство Југославија]] (сега Хрватска) | Height = | Origin = {{знамеикона|Croatia}} [[Хрватска]] | Died = {{починал на и возраст|df=yes|2026|10|31|1941|7|17}}, [[Сплит]], {{знамеикона|Croatia}}[[Хрватска]] | Genre = [[Поп-музика]] | Occupation = [[пејач]] | Instrument = | Years_active = 1969 — 2026 | Label = }} '''Мишо Ковач''' ([[17 јули]] [[1941]] - [[31 октомври]] [[2026]]) е [[Хрватска|хрватски]] пејач на забавна музика. ==Биографија == Роден е од мајка [[Зринка]] и татко [[Јаков Ковач]]. Мишо пораснал во семејство со братот Ратко и сестрата Бланка. Работата како тапетар требало да ја одреди професијата во неговиот живот, но, на еден натпревар за таленти во Карловац, со песната"I can't stop loving you" на [[Реј Чарлс]], доживеал голем успех, па така го одредил животниот, а и естрадниот пат. Хитот со кој се издигнал помеѓу најуспешните пејачи на забавна музика некогаш гледани на сите простори на поранешна [[Југославија]], беше песната "Više se nećeš vratiti", победничка песна на некогашниот популарен сараевски фестивал "Vaš šlager sezone" ([[1969]]), дело на тогашниот млад композитор и текстописец Ѓорѓе Новковиќ. Тој сингл е продаден во пола милион примероци, а сорабтоката со Новковиќ го обележала скоро целиот опус на Ковач, и е продолжена понатаму, сè до изненадната смрт на Новковиќ, [[2007]] година. Во [[1971]] го освојува сплитскиот фестивал со песната на Стефан Михаљинац "Proplakat će zora", кој сингл, исто така е продаден во пола милион примероциu, и дефинивно се зацврстува на престолот на најпопуларен пејач на поранешните југословенски простори, а и покрај годините, неговата популарност и до ден денес не е избледена. По [[1980]]тата и победата во [[Сплит]] со песната "Dobra ti večer mati moja" долги години не настапува на ниеден фестивал. Пејач е со далеку најмногу продадени плочи и (и останати медиуми) на забавна музика во поранешна Југославија, а за Хрватска да не станува ни збор. Заедно со Раде Шербеџија во филмот "Poslijepodne jednog fazana" ги вкусил и филмските води. Музичката кариера и понатаму се развива, пет пати е прогласуван за пејач на годината, а во [[1989]] година е прогласен за личност на годината во поранешна Југославија. Од сопругата Љубица се разведува после четири години брак, па во [[1973]] се венчава со сплиќанката Анита Батурина, Мис на Југославија, со која во 1975 година го добива синот Еди, а две години подоцна и ќерката Ивана. На турнеите по Канада и Австралија во 80-тите одбива да пее под Павелиќевата слика со што стекнува репутација на “комуњар“ помеѓу екстремната емиграција која тоа никогаш не му го прости. Пред првите повеќепартиски избори во Хрваткса во големото интервју издадено во Неделна Далмација под наслов "Dalmacija u mom oku" изјавува: "Ако овие дојдат на власт, за мене овде веќе нема место", мислејќи на ХДЗ. Во 1992, дојде до голема трагедија. Неговиот син, Еди, кој се придружил на специјалната војска на Хрватска наречена "Шкорпиони" во текот на граѓанската војна, е убиен во [[Загреб]] под сомнителни околности. Мишо таа вест никогаш во потполност не ја преболе. Полицијата објави соопштение во кое се тврди дека станува збор за замоубиство. Но, Мишо Ковач и ден денес тврди дека станува збор за убиство. По смртта на Еди, јавно објавува дека повеќе нема да настапува. После тоа пристапува кон сликање за весниците во црна облека. Западнат во депресија на 14 февруари 1999, во станот во Загреб на улицата Максимирска 69, Мишо Ковач пукаше во себе со непријавениот пиштол "Берета", но тој неуспешен обид за самоубиство му донесе до знаење дека животот мора да продолжи понатаму. Во тие 90-ти години, освен синот Еди, ја загуби мајка му и помладиот брат Ратко. Пред неговиот обид за самоубиство, бракот со Анита се распаѓа, па пробува да оствари љубовна врска со 30 години помладата [[Силвија Конте Калви Марковиќ]]. По уште еден љубовен бродолом, негова сопруга постанува [[Лидија Пинтариќ]]. По опоравувањето од пукањето во себеси, во Сплит одржува проштален концерт пред околу 50000 луѓе. Тоа го повтори и во домот на спортови во Загреб, а после тоа следеше цела серија на проштални концерти. Сепак, тоа не беше крај на Мишовата кариера. Следеа и нови албуми. Во [[1999]] година, Мишо го сними албумот "Budi čovjek dobre volje", како што самиот кажува за кој е заслужна неговата ќерка Ивана. Самиот смета дека тоа му е најдобар албум во неговата кариера. == Албуми == * Mišo Kovač ([[1972]]) * Portret ([[1973]]) * Mi smo se voljeli ([[1974]]) * Oj ti dušo duše moje (1974) * Ovo je naša noć ([[1977]]) * Uvijek ima nešto dalje ([[1979]]) * Čovjek bez adrese ([[1980]]) * Jači od vjetra ([[1981]]) * Dalmacija u mom oku ([[1982]]) * Osjećam te ([[1983]]) * Zajedno smo ([[1984]]) * Potraži me u pjesmi ([[1984]]) * Ostala si uvijek ista ([[1985]]) * Ti si pjesma moje duše ([[1986]]) * Malo mi je jedan život s tobom ([[1987]]) * La paloma - koncert ([[1988]]) * Sačuvali smo od zaborava (1988) * Samo nas nebo rastavit može (1988) * Suza nebeska ([[1989]]) * Za kim zvono plače ([[1990]]) * Grobovi mi nikad oprostiti neće ([[1991]]) * Pjesma za Edija ([[1993]]) * Stari portret ([[1993]]) * Mate Mišo Kovač ([[1994]]) * Mojoj vjernoj publici ([[1995]]) * Al je ljubav bolest teška ([[1996]]) * Osjećam se jači ([[1997]]) * Budi čovjek dobre volje ([[1999]]) * Pjevaj, legendo (1999) * Rane godine 1964-69 (1999) * Dalmatino ([[2001]]) * Zabavni megamix ([[2002]]) * Mir u srce ([[2004]]) * Mišo u Šibeniku ([[2005]]) * Ja sam kovač svoje sreće ([[2006]]) * The platinum collection (2006) * Ne trazim istinu (2010) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1941 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Далматинци]] [[Категорија:Хрватски пејачи]] [[Категорија:Музика]] rujlamzfkgclbid6hzvy7hx0zj99hcs 0 50608 5652260 5645159 2026-11-02T03:57:24Z Stephan1000000 82108 342 5652260 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} {{Инфокутија за телевизија |show_name = South Park<br>Саут Парк |image = File:South park sign.svg |caption = |genre = [[Анимиран филм]]<br />[[Комедија]] |runtime = 21−22 минути |creator = [[Треј Паркер]]<br />[[Мет Стоун]] |executive_producer = [[Треј Паркер]]<br />[[Мет Стоун]]<br /> |voices = [[Треј Паркер]]<br />[[Мет Стоун]]<br />Мона Маршал<br />Ејприл Стјуарт |theme_music_composer = [[Примус (група)|Примус]] |country = [[САД]] |language = [[Англиски јазик|Англиски]] |network = ''[[:en:Comedy Central|Комеди централ]]'' |first_aired = [[13 август]], [[1997]] г. |last_aired = денес |num_seasons = 29 |num_seasons = 342 |website = http://www.southparkstudios.com }} '''South Park''', во превод ''Јужен Парк'', или позната како '''Саут Парк''' — [[САД|американска]] [[Цртан филм|анимирана]] серија која се емитува од [[1997]] година, а нејзини автори се [[Треј Паркер]] и [[Мет Стоун]]. Серијата се заснова на авантурите на четири момчиња—Стен Марш, Кајл Брофловски, Ерик Картман, и Кени МекКормик—и нивните познаници во гратчето Саут Парк во сојузната американска држава [[Колорадо]]. Таа се карактеризира со [[надреализам]], [[Пародија|пародирање]], [[сатира]] и [[црн хумор]] кои како теми ја имаат американската култура, табу-темите и разни актуелни општествени и политички случувања. Хуморот и пораките на серијата честопати се предмет на остри критики на разни општествени групи. Серијата во почетокот е изработувана рачно, со ''стоп-моушн'' анимација, а подоцна е воведена компјутерската техника. Епизодите во просек имаат должина од околу 22 минути. До [[2009]] година снимани се 12 сезони, моментално се емитира 13-тата сезона, а се планирани уште најмалку три. Така Саут Парк стана најдолгата американска анимирана серија, по [[Симпсонови]]. Во [[Република Македонија]] оваа серија се емитува на [[А2 телевизија]]. == Историја на серијата == [[Податотека:South_Park_movie.jpg|мини|right|[[Саут Парк: поголем, подолг и несечен]], ([[1999]] г.)]] Саут Парк (во превод „Јужен парк“) започнал во [[1992]] година кога [[Треј паркер]] и [[Мет Стоун]], тогашни студенти по филмска уметност на универзитетот во Колорадо создале краток [[анимиран филм]] наречен „Духот на божиќ“ (''The Spirit of Christmas''). Грубо направениот филм прикажувал прототипски верзии на ликовите од подоцнежниот Саут Парк, вклучувајќи лик кој наликувал на Картман кој е наречен „Кени“ и неименуван лик кој наликувал на Кајл. Во [[1995]], член на извршниот одбор на ТВ-куќата [[:en:Fox Broadcasting Company|FOX]], Брајан Грејден, го видел филмот и побарал од Паркер и Стоун да направат нов филм кој ќе им го праќа на пријателите како [[божиќ]]на честитка. Новиот филм прикажувал боречки двобој помеѓу [[Дедо Мраз]] и [[Исус]], а бргу се проширил преку [[интернет]]от и станал хит. Популарноста на нивниот краток цртан филм ги довела Паркер и Стоун до преговори за создавање на серија, прво со FOX, а подоцна со [[:en:Comedy Central|Comedy Central]] каде серијата е за првпат емитирана на [[13 октомври]] [[1997]] година. Провокативната содржина на цртаниот филм за возрасни набргу предизвикал бројни протести од страна на разни организации кои го сметале за навредлив; производи со ликовите од Саут Парк наскоро почнале да се забрануваат во училишта и на други јавни места. Но серијата сепак стекна прилично голема популарност. Во [[1999]] година направен е и долгометражен филм, [[Саут Парк: поголем, подолг и несечен]] ([[Англиски јазик|англ.]] ''South Park: Bigger, Longer & Uncut''), кој е добро примен од публиката и критичари. Во филмот е приличен број [[песна|песни]] што е пофалено како придонес одумиран мјузикл, а една песна, ''Blame Canada'', е номинирана и за [[Оскар]]. Се смета дека помеѓу сите останати песни во филмот таа е избрана зашто е најпристојна, но сепак [[Фил Колинс]] го дибил Оскарот за песната ''You'll be in my Heart'' од анимираниот филм [[Тарзан (филм)|Тарзан]]. Во една подоцнежена епизода бројни шали се направени на негов рачун. Филмот исто така влегол во Гинисовата книга на рекорди како анимираниот филм со најголема количина непристојнисти (399). Во септември [[2005]], Comedy Central потпиша договор со Паркер и Стоун за уште три сезони на серијата во следните три години. Паркер и Стоун ќе продолжат да пишуваат, режираат и уредуваат секоја епизода од серијата и ќе дојдат до бројката од вкупно 223 епизоди во петнаесеттата сезона. == Музика == Паркер вика дека употребата на музика во Саут Парк е скоро најважна. Некои ликови често пејат песни за да имаат ефект врз некоја група, да исмејуваат некои песни, да ги образоваат, мотивираат гледачите. Освен тоа што [[Шеф]] пеејќи, со цел да им објасни нешто на децата,тој исто така пее за друго поврзано со епизодата. Овие песни што ги пее [[Шеф]] се компонирани и напишани од [[Треј Паркер]], а испеани од [[Ајзак Хејс]] во истиот стил како што ги правеше песните во неговата кариера, R&B. Бендот [[ДВДА]], кој е составен од Мет и Треј, Bruce Howell и D.A. Young, понекогаш ги прави песните, а после смртта на Isaac, ДВДА ги изведува скоро сите композиции. == Чести теми == Авторите на Саут Парк имаат [[либертаријанизам|либертаријански]] политички ставови. Либерални американски политичари и други јавни личности честопати се предмет на исмевање во серијата, иако притоа се изложени и некој конзервативци и нивните идеи. Комбинацијата на политичките ставови на Саут Парк е многу невообичаена, на пример исмевање теоријата за глобално затоплување (карактеристично за конзервативни американски политичари) и во истото време прилично позитивни ставови за [[хомосексуалност]]а и критикување на [[хомофобија]] (карактеристика на либерали). За неможноста на едноставна одредба на политиката, измислен е терминот „Саут Парк-републиканци“ со кој се опишуваат помлади поколенија чии политички ставови се слични со оние од серијата. Мет Стоун е член на Републиканската партија, а [[Треј Паркер]] на Либертаријанската. [[Религија]]та е многу честа тема; авторите исмеваат бројни аспекти [[мормонизам]], [[ислам]], [[јудаизам]], фундаменталистично [[Христијанство]], [[католицизам]] и [[саентологија]]. [[Бог]] во серијата е прикажан како неугледна мешавина од различни животни и тврди дека е [[Будизам|будист]]. [[Исус]] е лик кој живее во Саут Парк и води свој сопствен ток-шоу, а во една епизода умира да го спаси Дедо Мраз; Ѓаволот исто така се појавил неколкупати, а прикажан е како хомосексуалец кој не е така лоша личност и само настојува да ја обавува својата работа. Односот кон религијата предизвика големо неодобрување меѓу католици и саентолози. Но иако верски нелогичности се често исмевани, атеисти и антирелигиозни луѓе се исто така прикажани во лошо светло, како претерано арогантни. Во неколку епизоди се најде на мета еколошкиот активизам. Критикувано е слабото стварно познавање на проблематики меѓу луѓе кои се сметаат за еколошки свесни, како и нивното однесување. Освен тоа, чести теми се злоупотребени деца, хомосексуализам и општествената заостанатост на мали средини. == Главни ликови == Главните ликови се петмина основно-школски момчиња: * Стенли „Стен“ Марш ([[Англиски јазик|англ.]] ''Stanley "Stan" Marsh'') e, заедно со неговиот најдобар пријател Кајл, ''водачот'' на групата и најверојатно најрационалниот член. Стен е прилично чесно, зрело и добронамерно момче кое често изнесува морална порака на крајот од епизодата. Деталите од неговиот живот се совпаѓаат со оние на [[Треј Паркер]] па многумина го сметаат за негово [[алтер-его]]. * Кајл Брофловски ([[Англиски јазик|англ.]] ''Kyle Broflovski'') е [[Евреи]]н, иако не посебно религиозен; прикажан како интелигентен, скептичен, понекогаш невротичен, но општо разумен и веројатно најморалниот член на групата. Во многу лоши односи е со Картман кој често го задева заради неговото потекло. [[Мет Стоун]] изјави дека Кајл го потсетува на себеси во деновите на детството. * [[Ерик Теодор Картмен]] ([[Англиски јазик|англ.]] ''Eric Theodore Cartman'') е најпроблематичниот член на групата, често во судир со Стен и Кајл. Прикажан како расипан, лицемерен, алчен [[Егоизам|егоистичен]], манипулативен, непристоен, агресивен, а покрај тоа и [[Антисемитизам|антисемит]], [[Расизам|расист]] и [[Сексизам|сексист]]. Дел од неговите недостатоци можеби произлегуваат од фактот дека нема татко, па е разгален од неговата мајка која е хермафродит, наркоманка и проститутка, а тајно и порно-глумица. Картман е сепак многу паметен, со неверојатни способности за раководење и бизнис. Заснован е врз ликот на Арчи Бункер, протагонистот на некогаш популарната американска серија „Сите во семејството“ (''All in the Family'') . * Кенет „Кени“ МекКормик ([[Англиски јазик|англ.]] ''Kenneth "Kenny" McCormick'') е сиромашно момче, секогаш во портокалов скафандер кој му го скрива лицето и му го прави говорот неразбирлив. Неговите пријатели сепак го разбираат и често од него бараат појаснувања на некои зборови кои не ги разбираат, најчесто вулгарности. Во првите пет сезони Кени умираше во секоја епизода, за повторно да се врати во следната. Во шестата сезона воопшто не се појави, а беше заменет со ликот на Батерс, а потоа е вратен и сега веќе ретко умира. * Леополд „Батерс“ Сточ ([[Англиски јазик|англ.]] ''Leopold "Butters" Stotch'') е најважниот лик надвор од групата на четворицата пријатели, а во шестата сезона беше замена за Кени. Тој е наивен, лесно манипулиран, вечна жртва, често несреќен, но истовремено и неверојатно [[Оптимизам|оптимистичен]]. Родителите го казнуваат за ситници, а пријателите го задеваат. Фрустрациите Батерс ги изразува преку неговото алтер-его, ''Професор Хаос'', пореметен негативец кој се обидува да го уништи светот. Пример за ликот на Батерс е Ерик Стоу, директорот на анимацијата на Саут Парк. ===Гласовна глумечка екипа=== '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''' се одговорни за гласовите на повеќето машките ликови во '''''Саут Парк'''''. '''''Мери Кеј Бергмен''''' пак е одговорна за гласовите на поголемиот дел од женските ликови сè до нејзиното самоубиство на 11 ноември 1999 година. '''''Бергмен''''' ја наследуваат '''''Мона Маршал''''' и '''''Елиза Шнидер''''' која го напушта шоуто по седмата сезона (2003). Таа е заменета од страна на '''''Ејприл Стјуарт''''' и заедно со '''''Маршал''''' продолжуваат да бидат задолжени за повеќето женски ликови. '''''Бергмен''''' првично е наведена во списокот на учесници во серијата под псевдонимот '''''Шенон Касиди''''' за да се заштити нејзината репутација на гласот кој стои зад неколку '''''Дизни''''' и други '''''детско-пријателски ликови'''''. '''''Стјуард''''' за нејзините заслуги во серијалот е запишана под името '''''Грејси Лазар''''', додека '''''Шнидер''''' понекогаш е запишана под псевдонимот на нејзината изведба на рок-опери, '''''Блу Грл (Сина девојка)'''''. Другите гласовни глумци и членовите на персоналот на продукцијата на '''''Саут Парк''''' се задолжени за гласовите на споредните ликови во одреден број на епизоди додека неколку членови на персоналот ги изговараат гласовите на периодичните ликови ; управната продуцентка '''''Џенифер Хауел''''' е одговорна за гласот на ученичката '''''Бебе Стјуардс''''', ко-продуцентот и сценарискиот уметник '''''Адријан Бијард''''' е задолжен за гласот на единствениот црн ученик во училиштето, '''''Токен Блек''''', сценарискиот советник '''''Вернон Четмен''''' е одговорен за антропоморфната крпа по име '''''Тауели (Пешкирче)''''', и продукцискиот раководител '''''Џон Хенсен''''' за '''''г-дин Слејв (г-дин Роб)''''', поранешниот геј љубовник на '''''г-дин Герисон'''''. За време на емитувањето на серијалот, гласовите на помалите и ликовите од детската градинка се обезбедени од повеќе деца на продукцискиот персонал на шоуто. Во текот на процесот на добивање на детските гласови, гласовните глумци зборуваат во рамките на нивниот гласовен распон додавајќи детска модулација. Снименото аудио потоа е корегирано со помош на професионални алатки, и теренот е изменет со цел гласот да звучи повеќе на глас на четвртооделенец.[[File:NOMG07TowlieRedRidingHood.jpg|лево|мини|220п|Тауели-Пешкирче]] '''''Исак Хејс''''' е задолжен за гласот на '''''Готвачот''''', црнец кој работи во училишната кантина и пее соул песни, еден од ретките возрасни ликови кои ја имаат целосната доверба на момчињата. '''''Хејс''''', избран во потесниот круг на идеални кандидати на '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''', кој ги вклучува и '''''Лу Ролс''''' и '''''Бери Вајт''''', се согласува да го позајми гласот за овој лик. '''''Хејс''''', кој живее и води радио програма во '''''Њујорк''''', за време на неговото учество во '''''Саут Парк''''', го снима неговиот дијалог на дигитална аудио лента додека претставителниот режисер на епизодата му дава инструкции преку телефон, потоа лентата се испраќа во продукциското студио на шоуто во '''''Калифорнија'''''. Откако '''''Хејс''''' го напушта шоуто на почетокот на 2006 година, ликот на '''''Готвачот''''' се отстранува во премиерната епизода од 10-та сезона '''''"Враќањето на Готвачот"'''''. ==Филм== Во 1999 година, помалку од две години по првото појавување на серијата, излегува долгометражен филм. Филмот, музичка комедија, го режира '''''Паркер''''', кој го пишува сценариото заедно со '''''Стоун''''' и '''''Пем Брејди'''''. Филмот генерално е добро прифатен од страна на критичарите и заработува 83,1 милиони американски долари на домашните и странските благајни. Филмот ги сатиризира околностите на самото шоу и си заработува свое место во изданието од 2001 година на '''''Гинисовата книга на рекорди за "најголем број на пцовки во анимиран филм"'''''. Песната '''''"Обвини ја Канада"''''' од саундтракот на филмот на соавторите им носи номинација за '''''Оскар за најдобра музика, оригинална песна'''''. ===Кратки анимирани филмови=== Во чест на скечот '''''"Мртвиот папагал"''''', краток анимиран филм во кој '''''Картмен''''' се обидува да го врати мртвиот '''''Кени''''' во продавницата со која управува '''''Кајл''''', прикажан за време на посебната телевизиска програма на '''''БиБиСи''''' од 1999 година по повод комеморацијата на 30-годишнината на '''''Летечкиот циркус на Монти Пајтон'''''. '''''Саут Парк''''' ја пародира '''''саентологијата''''' во краток анимиран филм емитуван како дел од '''''ЕмТиВи Музичките Награди''''' од 2000 година. Краткиот анимиран филм кој го подбуцнува и '''''Џон Траволта''''', '''''саентолог''''', носи наслов '''''"Заштитна ракавица"'''''. Четирите основни ликови се составен дел од документарниот филм '''''"Аристократите"''''', кој ја следи картменовата верзија на титуларната шега од филмот. Кратки клипови во кои '''''Картмен''''' ја најавува почетната постава на '''''фудбалскиот тим''''' од унверзитетот на '''''Колорадо''''' се вклучени во преносот на '''''АБЦ''''' од натпреварот меѓу универзитетот од '''''Колорадо''''' и универзитетот од '''''Небраска'''''. Во 2008 година, '''''Паркер''''', во улога на '''''Картмен''''', дава одговори на '''''Пруст''''' прашалник спроведен од '''''Џули Ровнер''''' од '''''НПР'''''. Во рамките на турнејата на '''''Снејксенероус (Змии и Стрели)''''' за албумот '''''Раш (Излетување)''''' во 2007 година се користи интро во кое се појавуваат '''''Картмен''''', '''''Стен''''', '''''Кајл''''' и '''''Кени''''', претходејќи му на '''''Том Соер'''''. ===Музички изданија=== '''''Помош за Готвачот : Албумот на Саут Парк''''', компилација на оригинални песни од шоуто, составена од нумери кои ги пеат ликовите и нумери во изведба на гостински уметници, е издаден во 1998 година додека албумот '''''Божиќните класици на г-дин Хенки''''', компилација на песни изведени од страна на ликовите од истоимената епизода како и други песни со божиќна тематика, е издаден во 1999 година заедно со саундтракот на долгометражниот филм. Во 1998 година, песната '''''"Солени чоколадни топчиња"''''' (изведена од '''''Хејс''''' во улога на '''''Готвачот''''') е издадена како сингл во '''''Велика Британија''''' за поддршка на '''''Помош за Готвачот : Албумот на Саут Парк''''' и станува '''''број 1 хит'''''. ===Видео игри=== Издадени се неколку видео игри засновани на серијата. '''''Аклејм''''', во 1998 година, на пазарот ја исфрла '''''Саут Парк''''', '''''компјутерска''''', '''''Нинтендо 64''''' и '''''Плејстејшн видео игра''''' со стрелец во прво лице.Потоа, во 1999 година, следи '''''Саут Парк : Љубовното гнездо на Готвачот''''', забавна видео игра која содржи квизови и мини-игри и која може да се игра на '''''компјутер, Дримкест, Плејстејшн''''' и '''''Нинтендо 64'''''. Во 2000 година излегува во продажба '''''Саут Парк Рели''''', '''''копјутерска, Дримкест, Плејстејшн''''' и '''''Нинтендо 64 тркачка видео игра'''''. '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''', кои немаат речиси никаква врска со процесот на создавање на овие видео игри, јавно ги критикуваат '''''Аклејм''''' и квалитетот на сите '''''Саут Парк видео игри''''' кои се во нивна одговорност. На 7 октомври 2009 година излегува '''''Саут Парк : Ајде да си играме одбрана на тврдината!''''', за '''''Ексбокс Лајв Аркејд (Ексбокс 360)''''', реализирана од '''''Даблсикс Гејмс'''''. ===Рекламирање=== Рекламирањето поврзано со шоуто претставува индустрија која генерира неколку милиони долари годишно. Во 1999 година излегува '''''Саут Парк флипер-машина''''' произведена од '''''Сега Флипери'''''. Компаниите '''''Фан фор Ол (Забава за сите), Меско играчки''''', и '''''Мираж''''' создаваат неколку '''''Саут Парк''''' акциски фигури, колекционерски и кадифени кукли. Во 2008 година, најпродаваната специјална маичка во '''''САД''''' е заснована на '''''Саут Парк''''' и заработка од 30 милиони американски долари е остварена за време на прикажувањето на првата сезона од шоуто. =='''Влијание'''== ==='''Културно влијание'''=== Дадените коментари во текот на епизодите се толкуваат како изјави со кои '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''' се обидуваат да допрат до публиката која го следи шоуто, и ваквите размислувања претставуваат предмет на голема критичка анализа од страна на медиумите и литературниот свет во рамките на популарните филозофски, теолошки, општествени и политички концепти. По дебитирањето на '''''Саут Парк''''', студентите од колеџите пишуваат семинарски трудови со изрази и докторски тези анализирајќи го шоуто, додека колеџот во '''''Бруклин''''' нуди курс наречен '''''"Саут Парк и политичката коректност"'''''. Непосредно по заштитниот знак на Кени во шоуто - смртта, некој од другите ликови обично извикува '''''"Леле, Господе, го убија Кени"'''''. Извикот брзо прераснува во популарна заразна фраза додека честите шеги во врска со повторливата смрт на '''''Кени''''' се едни од најпрепознатливите белези меѓу гледачите на модерната телевизија. Извиците на Картмен '''''"Почитувај го мојот автори-се разбира!"''''' и '''''"Кој ве е*е... си одам дома!"''''' исто така стануваат заразни фрази, и за време на раните сезони од шоуто, често се сретнуваат во жаргонот на гледачите. Екцентричната интонација на картменовото '''''"Ејјј"''''' е вклучена во изданието од 2002 година на '''''"Речник на заразни фрази на Окфорд"'''''. Во епизодата од втората сезона '''''"Помош за Готвачот"''''', адвокатот '''''Џони Кохран''''' ја користи '''''Чубака одбраната''''', како што е нарекувана во шоуто, која претставува правна стратегија што вклучува решавање на дупките од заплетот поврзани со Чубака во филмот '''''"Враќањето на Џиди"''''' наместо да разговара за тековното судење во завршната мисла, со намера да ги збуни членовите на поротата и да ги наведе да помислат дека навистина постои разумен сомнеж. Терминот '''''"Чубака одбрана"''''' е документиран како термин кој се употребува од страна на криминолози, форензичари и политички критичари во нивните бројни дискусии за слични методи користени во правни случаи и јавни форуми. Во друга епизода од втората сезона која носи наслов '''''"Мали деформирани човечиња"''''', се работи за група од '''''"мали гаќни деформирани човечиња"''''', кои како што навестува нивното име, управуваат со корпорација крадејќи ги гаќите на луѓето. Кога се запрашани за типот на нивниот бизнис, повеќето од човечињата одговараат дека станува збор за процес кој опфаќа три чекори : '''''Фаза 1 "Собирање на гаќи"''''', '''''Фаза 3 е "профитот"'''''. Сепак, малите деформирани човечиња не можат да објаснат што се случува меѓу првиот и последниот чекор, и '''''"Фаза 2"''''' е пропратена со еден голем прашалник на нивната корпоративна табела за проток. Особено во поглед на политиката и економијата, '''''"малите гаќни деформирани човечиња"''''' се користат како пример од одредени коментатори за забележителен недостаток на логика или план. Кога '''''Софи Рачмен''''', од универзитетот во '''''Стразбур''''', открива '''''мутиран ген''''' кој предизвикува смрт кај возрасната ларва која се храни со овошје, два дена по инфицирањето со одредена бактерија, го нарекува '''''"Кени"''''' во чест на ликот од серијата. ==='''Политичко влијание'''=== Иако многумина конзервативци го осудуваат шоуто, растечка популација на луѓе кои имаат '''''централно-десничарски политички убедувања''''', вклучувајќи ги и тинејџерите и младите луѓе, го прифаќаат шоуто поради неговата тенденција да ги исмева '''''либералните ставови''''' и да ги сатиризира '''''либералните славни личности''''' и '''''икони'''''. Политичкиот критичар '''''Ендру Саливан''''' ја именува групата '''''"Саут Парк републиканци"''''' односно '''''"Саут Парк конзервативци"'''''. '''''Саливан''''' ја класифицира групата како '''''"екстремно скептична во однос на политичката коректност но од друга страна општествено либерална за многу прашања"''''', иако, фразата која ѝ е припишана, вели тој, има повеќе за цел да биде неформална индикација за верувањата отколку голема партиска етикета. '''''Брајан Ц. Андерсон''''' ја опишува групата како '''''"главно окарактеризирана по нејзините слини либерални верувања и одбивањето на поконзервативната општествена политика"''''' и додава дека иако шоуто е склоно кон '''''"пакосно шегување на сметка на конзервативците"''''', тоа се наоѓа '''''"во првите редови од конзервативниот бунт против либералните медиуми"'''''. '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''' ја минимизираат поврзаноста на шоуто со каква било политичка припадност и негираат имање на политичка агенда при создавањето на епизодите. Тие двајца тврдат дека во најголем процент моментите на сатиризирање на '''''општоприфатените либерални ставови''''' во шоуто се само заради фактот што тие повеќе претпочитаат да се шегуваат на сметка на '''''либералите''''' отколку на сметка на '''''конзервативците'''''. Додека '''''Стоун''''' е цитиран во изјавата '''''"Мразам конзервативци, но навистина е*ано мразам либерали"''''', '''''Стоун''''' и '''''Паркер''''' објаснуваат дека она што ги поттикнува да сатиризираат дадена '''''"мета"''''' потекнува од инсистирањето на таа '''''"мета"''''' да им кажува на другите луѓе како да се однесуваат. Дуото објаснува дека '''''либералите''''' ги доживува како луѓе кои се во заблуда дека го имаат правото да бидат поштедени од сатира и дека се склони кон наметнување на '''''политичка коректност''''' спроведувајќи диктатура над граѓаните на '''''Средна Америка'''''.[[File:Trey Parker 2007.jpg|десно|мини|220п|Треј Паркер]] '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''' не се доживуваат себеси или пак '''''Саут Парк''''' како партиски ориентирани, и тие ја отфрлаат етикетата '''''"републиканскиот Саут Парк"''''' односно '''''"конзервативниот Саут Парк"''''' како сериозно обележување, сметајќи дека било кое од овие две етикетирања имплицира дека некој строго се држи до '''''конзервативните''''' или '''''либералните ставови'''''. Канадскиот колумнист '''''Џејми Ј. Веинмен''''' забележува дека повеќето '''''тврдокорни конзервативци''''' кои самите себе се идентификуваат како '''''"Саут Парк републиканци"''''' започнуваат да се оградуваат од таквата класификација откако шоуто ги омаловажува '''''републиканците''''' во епизодата '''''"Најдобри пријатели засекогаш"''''' од петтата сезона (2005). ==Музика== '''''Паркер''''' вели дека различните начини на користење на музиката се од особено значење за '''''Саут Парк'''''. Неколку ликови често пуштаат или пеат песни со цел да го променат или да влијаат на однесувањето на одредена група на луѓе, или да ги образоваат, мотивираат или индоктринираат другите. Исто така, во шоуто често се сретнуваат сцени во кои нивните ликови имаат реакции на негодување за настапите на некои популарни музичари. '''''Адам Бери''''', оригиналниот успешен композитор на шоуто, користи синтеза од звуци за да симулира мал оркестар и често алудира на постоечки познати музички дела. '''''Бери''''', исто така, користи потпишана акустична гитара и мандолина како лајтмотиви. По заминувањето на '''''Бери''''', '''''Џејми Данлеп''''' и '''''Скот Николеј''''' од студијата на '''''Мед Сити Продакшн''''' со седиште во '''''Лос Анџелес''''' обезбедуваат оригинална музика за наредните седум сезони на шоуто. Од 2008 година, '''''Данлеп''''' е наведен во списокот на учесници во серијалот како единствен успешен композитор на шоуто. Придонесите на '''''Данлеп''''' за шоуто се едни од ретките кои не се постиганти во сопствените продукциски канцеларии на шоуто. '''''Данлеп''''' го чита сценариото, создава добитна комбинација користејки дигитален аудио софтвер, и потоа аудио дадотеката ја испраќа преку мејл до студијата на '''''Саут Парк''''', каде се приспособува на целосната епизода. Во прилог на пеењето, во обид да им објасни нешто на децата, '''''Готвачот''''' пее за работи кои се поврзани со она што се открива во заплетот. Овие песни се оригинални композиции напишани од страна на '''''Паркер''''', и изведени од '''''Хајс''''' во истиот '''''Р&Б стил''''' со сексуален нагласок кој тој го користи во текот на својата музичка кариера. '''''Бендот ДВДА''''', составен од '''''Паркер''''' и '''''Стоун''''', заедно со членовите на екипата на шоуто '''''Брус Хауел''''' и '''''Д.А. Јанг''''', ја изведуваат музиката за овие композиции и сè до смртта на ликот во шоуто, се запишуваат како '''''"Бендот на Готвачот"''''' во списокот на учесници на крајот од секоја епизода на серијата.[[File:Isaac Hayes 2.jpg|десно|мини|220п|Исак Хејс]] Меѓу ѕвездите кои се појавуваат како гости и имаат кратко учество во епизодата '''''"Помош за Готвачот"''''' од втората сезона на шоуто (1998) спаѓаат : '''''Рик Џејмс''''', '''''Елтон Џон''''', '''''Мит Лоуф''''', '''''Џо Страмер''''', '''''Ози Озборн''''', '''''Прајмс''''', '''''Ренсид''''' и '''''Вин'''''. '''''Групата Корн''''', ѕвездите во гостинска улога, во епизодата '''''"Сјајната мистерија на Корн за пиратските духови"''''' од третата сезона (1999), премиерно го претставува својот сингл '''''"Далеку од мене"'''''. ==Рејтинзи== Откако '''''Саут Парк''''' дебитира, тој прераснува во голем успех за '''''Комеди Централ''''' што се однесува до рејтинзите и се смета дека ги има најголемите заслуги за упехот на каналот. Првата епизода на шоуто '''''"Картмен оди на анално испитување"''''', заработува '''''Нилсен рејтинг''''' од 1,3 (980, 000 гледачи) што претставува висок рејтинг за кабелска програма. Шоуто веднаш предизвикува голема реакција (жагор) кај телевизиските гледачи и масовни групи од публиката на шоуто започнуваат да се собираат на колеџ кампусите. Со емитувањето на осмата епизода '''''"Прегладнетиот Марвин"''''', три месеци по отпочнувањето на шоуто, рејтинзите и гледаноста тројно се зголемуваат и '''''Саут Парк''''' веќе станува најуспешното шоу во историјата на '''''Комеди Централ'''''. Прикажувањето на десеттата епизода '''''"Дамјан"''''', наредниот февруари, ја зголемува гледаноста за уште 33%. Епизодата добива рејтинг од 6,4 кој во тоа време е десет пати поголем од просечниот рејтинг на било кое кабелско шоу емитувано во ударно телевизиско време. Рејтинзите го достигнуваат врвот со втората епизода од втората сезона, '''''"Мајката на Картмен сè уште е валкана о*оспија"''''', прикажана на 22 април 1998 година. Епизодата постигнува рејтинг од 8,4 (6,2 милиони гледачи) и, тогаш, освојува рекорд за највисоко рангирано не-спортско шоу во основната историја на кабелските телевизии. Во духот на 1998 година, осум од десет највисоко рангирани шоуа на основните кабелски телевизии се епизоди од Саут Парк. Успехот на '''''Саут Парк''''' поттикнува голем број на кабелски компании да го пренесуваат '''''Комеди Централ''''' и придонесува да стане најбрзо растечкиот кабелски канал. Бројот на домаќинства кои го имаат каналот '''''Комеди Централ''''' се зголемува од 9,1 милиони на 50 милиони во јуни 1998 година. Пред започнувањето на шоуто '''''Комеди Централ''''' заработува 7,500 американски долари за реклама во времетраење од 30 секунди. Во рок од една година, рекламните агенти плаќаат во просек 40,000 американски долари за рекламирање од 30 секунди во текот на емитувањето на втората сезона од '''''Саут Парк''''', додека некои плаќаат дури 80,000 американски долари. Третата сезона (1999) го означува почетокот на опаѓањето на рејтинзите на серијалот. Премиерата на оваа сезона привлекува 3,4 милиони гледачи со огромен пад од 5,5 милиони во споредба со првата епизода од претходната сезона. '''''Стоун''''' и '''''Паркер''''' овој пад на рејтинзите на шоуто го припишуваат на крената врева од страна на медиумите во врска со шоуто, напоменувајќи дека рејтинзите на третата сезона се одразуваат на '''''"вистинската" група на обожаватели'''''. Четвртата сезона (2000) води кон понатамошно намалување на рејтинзите на шоуто, со просек од нешто над 1,5 милиони гледачи. Сепак рејтинзите на крајот повторно се зголемуваат, и од 5-та до 9-та сезона забележан е постојан просек од 3 милиони гледачи по епизода. Иако гледаноста на шоуто е помала од онаа кога тоа го достигнува врвот на својата популарност, '''''Саут Парк''''' останува највисоко рангираната серија на '''''Комеди Централ'''''. Премиерата на 14-та сезона (2010) добива 3,7 милиони гледачи, со што станува највисоко рангираната премиера од 1998 година. == Надворешни врски == * [http://southparkstudios.com Официјална страница] {{en}} * {{imdb title|id=0121955|title=Саут Парк}} {{en}} * [http://facebook.com/southpark Официјална South Park страница на Facebook] {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 1997 година]] [[Категорија:Саут Парк]] 28fh53mkhxjwr0org6c55idjwuxp8td 0 51707 5652095 5577706 2026-11-01T15:13:34Z Gurther 105215 5652095 wikitext text/x-wiki {{Македонска фонетика и фонологија}} {{Македонски јазик}} '''Македонски писма''' — збирен назив за сите досегашни азбуки и системи на пишување што ги користел [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] низ вековите па сѐ до денес. Хронолошки и квантитативно, македонскиот јазик користел осум различни азбуки, во зависност од временскиот период и развојот на самиот јазик. == Глаголица (Ранохристијанска македонска азбука) == {{Главна|Глаголица}} [[Податотека:ZographensisColour.jpg|thumb|right|100px|[[Зографско четвороевангелие]], [[Зографски манастир]]]] Глаголицата била азбука што во Македонија се користела од VII до XII век. Глаголицата е најстарата позната [[Словени|словенска]] [[азбука]]. Била создадена од [[Константин Филозоф|Св. Кирил]] (827-869) и [[Св. Методиј]] (826-885) во [[855]] или околу [[862]]–[[863]] за преведување на [[Библија]]та и други книги на [[Словенски јазици|словенските јазици]]. Името доаѓа од [[старословенски јазик|старословенскиот збор]] ''глаголъ'', што значи ''збор'' (исто така и потекло на буквата „Г“). Глаголицата има 41 буква, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири од тие 41 букви водат потекло од графеми во [[среден век|средновековното]] курзивно [[Грчка азбука|грчко писмо (мали букви)]], но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ''ша'', ''шта'' и ''ци'' доаѓаат од [[хебрејско писмо|хебрејското писмо]] (буквите [[шин]] и [[цади]]) — [[фонема|фонемите]] кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во сите [[словенски јазици]]. Другите букви се со непознато потелко. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на [[Хазари]] во [[Херсон]]. На територијата на Македонија престанала да се користи во XII век кога е сменета со кирилицата. === Азбука === {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="border-collapse:collapse;" |- ! Изглед ! Уникоден знак ! [[Старословенски јазик|Старословенско]] име ! [[Црковнословенски јазик|Црковнословенско]] име ! Звучност на [[македонски]] ! Претпоставено потекло ! Потомци во словенските јазици |- | [[Податотека:GlagolitsaAz.gif|14px|Azu]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | {{Уникод|Ⰰ}} | Азъ | Аз | а | Знак крст или хебрејската буква Алеф א | ([[А]] а) |- | [[Податотека:GlagolitsaBuki.gif|14px|Bouky]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | {{Уникод|Ⰱ}} | Боукъі | Буки | б | Непознато; Самаритската буква /м/ го има исиот знак, но превртен | ([[Б]] б) |- | [[Податотека:GlagolitsaVedi.gif|16px|Vede]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰲ | В{{Уникод|ѣ}}дъі | Веди | в | Веројатно од латинското V | ([[В]] в) |- | [[Податотека:GlagolitsaGlagol.gif|16px|Glagolu]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰳ | Глаголи | Глаголи (Глагол) | г | (Γ γ) грчка [[гама]] | ([[Г]] г) |- | [[Податотека:GlagolitsaDobro.gif|16px|Dobro]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰴ | Добро | Добро | д | (Δ δ) грчка [[делта (буква)|делта]] | ([[Д]] д) |- | [[Податотека:GlagolitsaJest.gif|10px|Jestu]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰵ | Естъ | Јест | је | Веројатно од самаритското /хе/ или грчкиот број ''сампи'' (900) | [[Руско Е|Руско (Е е)]], [[Украинско Е|(Є є)]]; |- | [[Податотека:GlagolitsaZhivete.gif|14px|Zhivete]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰶ | Жив{{Уникод|ѣ}}те | Живете | ж | | ([[Ж]] ж) |- | [[Податотека:GlagolitsaDzelo.gif|14px|Dzelo]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰷ | Ѕ{{Уникод|ѣ}}ло | Ѕело | ѕ | | ([[Ѕ]] ѕ) |- | [[Податотека:GlagolitsaZemlja.gif|14px|Zemlja]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰸ | Земліа | Земља | з | (Θ θ) варијанта од грчка [[тета]] | ([[З]] з) |- | [[Податотека:GlagolitsaI1.gif|18px|I]], [[Податотека:GlagolitsaIzhe.gif|14px|Izhe]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰺ,&nbsp;Ⰹ | Иже | Иже | и, ј | (Ι ι) грчка [[јота]] со диресеза | ([[И]] и) |- | [[Податотека:Glagolitic i.svg|12px|I]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰻ | И | I | и, ј | Непознато, веројатно комбинација од христијанските симболи круг и триаголник | [[Украинско I|(І і)]] |- | [[Податотека:GlagolitsaDzherv.gif|16px|Gjerv]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰼ | Г'ервь | Ѓерв | ѓ | Непознато | ([[Ѓ]] ѓ) ([[Ћ]] ћ), ([[Ђ]] ђ) |- | [[Податотека:GlagolitsaKako.gif|8px|Kako]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰽ | Како | Како | к | Од хебрејската Коф ק | ([[К]] к) |- | [[Податотека:GlagolitsaLjudi.gif|18px|Ljudie]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰾ | Людьѥ | Људи | л | (Λ λ) грчка [[ламбда]] | ([[Л]] л) |- | [[Податотека:GlagolitsaMislete.gif|24px|Myslite]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⰿ | Мъіслите | Мислете | м | (Μ μ) грчко [[му]] | ([[М]] м) |- | [[Податотека:GlagolitsaNash.gif|10px|Nashi]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱀ | Нашь | Наш | н | Непознато | ([[Н]] н) |- | [[Податотека:GlagolitsaOn.gif|10px|Onu]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱁ | Онъ | Он | о | Непознато | ([[О]] о) |- | [[Податотека:GlagolitsaPokoj.gif|12px|Pokoi]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱂ | Покои | Покој | п | (Π π) грчко [[пи]] | ([[П]] п) |- | [[Податотека:GlagolitsaRtsi.gif|10px|Rici]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱃ | Рьци | Р'ци | р | (Ρ ρ) грчко [[ро]] | ([[Р]] р) |- | [[Податотека:GlagolitsaSlovo.gif|12px|Slovo]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱄ | Слово | Слово | с | Непознато, веројатно комбинација од христијанските симболи круг и триаголник | ([[С]] с) |- | [[Податотека:GlagolitsaTverdo.gif|18px|Tvrido]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱅ | Тврьдо | Твердо | т | (Τ τ) грчко [[тау]] | ([[Т]] т) |- | [[Податотека:GlagolitsaJer.gif|14px|Jeru]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱆ | Оукъ | Ук | у | Лигатура на ''он'' и ''ижица'' | ([[У]] у) |- | [[Податотека:GlagolitsaFert.gif|12px|Fritu]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱇ | Фръть | Ферт | ф | (Φ φ) грчко [[фи]] | ([[Ф]] ф) |- | [[Податотека:GlagolitsaKher.gif|10px|Heru]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱈ | Х{{Уникод|ѣ}}ръ | Хер | х | Непознато | ([[Х]] х) |- | [[Податотека:GlagolitsaOht.gif|14px|Otu]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱉ | Отъ | От | от | Лигатура на ''он'' и ''превртено он'' | [[От]] (се користи само за [[транскрипција (јазичарика)|транскрипција]] од [[грчки јазик|грчки]]) |- | [[Податотека:GlagolitsaShta.gif|14px|Shta]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱋ | Шта | Шта | Шт | Лигатура на ''ша'' врз ''тврдо'' | ([[Щ]] щ) |- | [[Податотека:GlagolitsaTsi.gif|14px|Ci]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱌ | Ци | Ци | ц | ([[צ]] [[ץ]]) хебрејско [[цаде]] צ | ([[Ц]] ц) |- | [[Податотека:GlagolitsaCherv.gif|12px|Chrivi]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱍ | Чрьвь | Черв | ч | | ([[Ч]] ч) |- | [[Податотека:GlagolitsaSha.gif|16px|Sha]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱎ | Ша | Ша | ш | (ש) хебрејски [[шин]] ש | ([[Ш]] ш) |- | [[Податотека:GlagolitsaJer.gif|14px|Jeru]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱏ | Ѥръ | Јер | ’ (како во ’рж) | | (Ъ ъ) [[тврд знак]], македонскиот знак ' пред зборови кои почнуваат со буквата ''Р'' |- | [[Податотека:GlagolitsaJery.gif|28px|Jery]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | ⰟⰊ | Ѥръі | Јери | ' + и | | ([[Ы]] ы) [[јери]] |- | [[Податотека:GlagolitsaJerj.gif|14px|Jeri]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱐ | Ѥрь | Јерј | | | (Ь ь) [[мек знак]] |- | [[Податотека:GlagolitsaJat.gif|14px|Jati]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱑ | ІАть | Јат | ја | Можеби од епиграфската грчка алфа Α | ({{уникод|Ѣ ѣ}}) [[јат]] (отфрлена од рускиот во [[1917]] и од бугарскиот во [[1945]]) |- | [[Податотека:GlagolitsaJo.gif|15px]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱖ | Је | Јо | је | | ({{уникод|Ѥ ѥ}}) [[Е јотирано]] (вон употреба) |- | [[Податотека:GlagolitsaJu.gif|14px|Jou]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱓ | Ју | Ју | ју | | ([[Ю]] ю) |- | [[Податотека:GlagolitsaJusE.gif|14px|Ensu (small jousu)]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱔ | Ѧсъ (Юсъ малъіи) | [Мала Носовка] | {{МФА|/[[Nasalization|ɛ̃]]/}} | | ({{уникод|Ѧ ѧ}}) [[Јус|Мала носовка]] (вон употреба) |- | [[Податотека:GlagolitsaJusJe.gif|26px|Jensu (small jousu)]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱗ | Ѩсъ | [Мала јотирана Носовка] | {{МФА|/jɛ̃/}} | лигатура на ''Јест'' и назалност | ({{уникод|Ѩ ѩ}}) [[Јус|Мала јотирана носовка]] (вон употреба) |- | [[Податотека:GlagolitsaJusO.gif|24px|Onsu (big jousu)]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱘ | Ѫсъ (Юсъ большии) | [Голема Носовка] | {{МФА|/[[Nasalization|ɔ̃]]/}} | Лигатура на ''он'' и назалност | ({{уникод|Ѫ ѫ}}) [[Јус|Голема носовка]] (вон употреба) |- | [[Податотека:GlagolitsaJusJo.gif|26px|Jonsu (big jousu)]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱙ | Ѭсъ | [Голема јотирано Носовка] | {{МФА|/jɔ̃/}} | | ({{уникод|Ѭ ѭ}}) [[Јус|Голема јотирана носовка]] (вон употреба) |- | [[Податотека:GlagolitsaThita.gif|16px|Thita]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱚ | Θита | Фита | {{МФА|/[[Voiceless dental fricative|θ]]/}} | (Θ θ) грчка [[тета]] | ({{уникод|Ѳ ѳ}}) [[Фита]] (само за транскрипција од грчки) |- | [[Податотека:GlagolitsaIzhitsa.gif|16px|Yzhica]] | style="font-size:x-large;" class="Unicode" | Ⱛ | Ижица | Ижица | {{МФА|/[[Near-close near-front rounded vowel|ʏ]]/}}, и | Лигатура од ''Иже'' и ''Јер'' | ({{уникод|Ѵ ѵ}}) [[Ижица]] (отфрлена од рускиот во [[1917]]) |} == Црковномакедонска азбука == {{Главна|Старословенско писмо}} Кирилицата е азбука што е наследник на [[глаголица]]та. Создадена е од [[Свети Климент Охридски]] и од [[Свети Наум Охридски]] и е крстена по нивниот учител [[Свети Кирил и Методиј|Свети Кирил]]. Азбуката е воведена на просторите на [[Македонија]] во XII век како замена за старата покомплицирана глаголица. [[Кирилица]]та била создадена со цел да се упрости пишувањето на старословенската литература и црковните дела. Азбуката е видно упростена во споредба со [[глаголица]]та. Низ вековите старата [[кирилица]] претрпела поголем број промени, измени, додавања и одземања на букви следејќи го фонетскиот и фонолошкиот развој на македонскиот јазик. Денес македонската азбука е заснована врз азбуката користена од [[Крсте Петков Мисирков]] а додека тој се засновал вр старата кирилица со одредени модифицирања на буквите сè со цел задоволување на фонетскиот систем на македонскиот јазик. === Азбука === {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="border: 1px solid #999; border-collapse: collapse; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;" class="toccolours" |- valign=bottom style="background: #f0f0f0;" ! align=left | Слика ! align=left | [[Уникод]] ! align=left | Име<br />([[Кирилица]]) ! align=left | Име<br />([[транслитерација|транслитерирано]]) ! align=left | Име<br />([[МФА]]) ! align=left | Транслитерација<br />во македонски ! align=left | МФА |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Azu.png]] | [[A|А а]] | АЗЪ | azǔ | {{МФА |[aʒʌ]}} | а | {{МФА |[a]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Buky.png]] | [[Б|Б б]] | БѸКИ | buky | {{МФА |[buki]}} | б | {{МФА |[b]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Viedi.png]] | [[В|В в]] | ВѢДИ | vědě | {{МФА |[vɛdi]}} | в | {{МФА |[v]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Glagoli.png]] | [[Г|Г г]] | ГЛАГОЛИ | glagoli | {{МФА |[glagoli]}} | г | {{МФА |[g]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Dobro.png]] | [[Д|Д д]] | ДОБРО | dobro | {{МФА |[dobro]}} | д | {{МФА |[d]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yesti.png]] | [[Је|Є є]] | ѤСТЬ | estǐ | {{МФА |[iɛstɪ]}} | е | {{МФА |[ɛ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Zhiviete.png]] | [[Ж|Ж ж]] | ЖИВѢТЄ | živěte | {{МФА |[ʒivɛtɛ], [ʒivjɛtɛ]}} | ж | {{МФА |[ʒ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Dzelo.png]] | [[Ѕ|Ѕ ѕ]] | ЅѢЛО | dzělo | {{МФА |[ʣɛlo], [ʣjɛlo]}} | ѕ | {{МФА |[dz], [z]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Zemlia.png]] | [[З|З з]] | ЗЄМЛIА | zeml’ja | {{МФА |[zemlja]}} | з | {{МФА |[z]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Izhe.png]] | [[И|И и]] | ИЖЄ | iže | {{МФА |[iʒɛ]}} | и | {{МФА |[i]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter I.png]] | [[Украинско I|І і]] / [[Yi (Cyrillic)|Ї ї]] | И | i | {{МФА |[i]}} | и | {{МФА |[i]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Kako.png]] | [[К|К к]] | КАКО | kako | {{МФА |[kako]}} | к | {{МФА |[k]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Liudiye.png]] | [[Л|Л л]] | ЛЮДИѤ | ljudije | {{МФА |[ljudijɛ]}} | л | {{МФА |[l]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Myslite.png]] | [[М|М м]] | МЫСЛИТЄ | mūslite | {{МФА |[muslitɛ]}} | м | {{МФА |[m]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Nashi.png]] | [[Н|Н н]] | НАШЬ | našǐ | {{МФА |[naʃɪ]}} | н | {{МФА |[n]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Onu.png]] | [[О|О о]] | ОНЪ | onǔ | {{МФА |[onʌ]}} | о | {{МФА |[o]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Pokoi.png]] | [[П|П п]] | ПОКОИ | pokoi | {{МФА |[pokoj]}} | п | {{МФА |[p]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Ritsi.png]] | [[Р|Р р]] | РЬЦИ | rǐci | {{МФА |[rɪʦi]}} | р | {{МФА |[r]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Slovo.png]] | [[С|С с]] | СЛОВО | slovo | {{МФА |[slovo]}} | с | {{МФА |[s]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Tvrido.png]] | [[Т|Т т]] | ТВРЬДО | tvrǐdo | {{МФА |[tvrɪdo], [tfrɪdo]}} | т | {{МФА |[t]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Uku.png]] | [[Ук|Ѹ ѹ]] | ѸКЪ | ukǔ | {{МФА |[ukʌ]}} | у | {{МФА |[u]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Fritu.png]] | [[Ф|Ф ф]] | ФРЬТЪ | frǐtǔ | {{МФА |[frɪtʌ]}} | ф | {{МФА |[f]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Khieru.png]] | [[Х|Х х]] | ХѢРЪ | xěrǔ | {{МФА |[xɛrʌ]? [xjɛrʌ]}}? | х | {{МФА |[x]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Otu.png]] | [[Омега (кирилица)|Ѡ ѡ]] | ОТЪ | otǔ | {{МФА |[otʌ]}} | о | {{МФА |[oː]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Tsi.png]] | [[Ц|Ц ц]] | ЦИ | ci | {{МФА |[ʦi]}} | ц | {{МФА |[ʦ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Chrivi.png]] | [[Џ|Ч ч]] | ЧРЬВЬ | červ | {{МФА |[ʧrɪvɪ]}} | ч | {{МФА |[ʧ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Sha.png]] | [[Ш|Ш ш]] | ША | ša | {{МФА |[ʃa]}} | ш | {{МФА |[ʃ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early-Cyrillic-letter-Shta.svg]] | [[Шта|Щ щ]] | ШТА | šta | {{МФА |[ʃta]}} | шт, шч | {{МФА |[ʃt], [ʃʧ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yeru.png]] | [[Јер|Ъ ъ]] | ѤРЪ | jerǔ | {{МФА |[jɛrʌ]}} | ' | {{МФА |[ʌ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yery.png]] | [[Јери|Ы ы]] | ѤРЫ | jerū | {{МФА |[jɛry]}} | ' + и | {{МФА |[y]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yeri.png]] | [[Мек знак|Ь ь]] | ѤРЬ | jerǐ | {{МФА |[jɛrɪ]}} | ии | {{МФА |[ɪ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yati.png]] | [[Јат|Ѣ ѣ]] | ЯТЬ | jatǐ | {{МФА |[jatɪ]}} | је | {{МФА |[jɛ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yu.png]] | [[Ју|Ю ю]] | Ю | ju | {{МФА |[ju]}} | ју | {{МФА |[iu]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Ya.png]] | [[Ја|Я я]] | (И)Я | ja | {{МФА |[ja]}} | ја | {{МФА |[ja]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Maliy.png]] | [[Јус|Ѧ ѧ]] | ѦСЪ | ęsǔ | {{МФА |[ɛ̃s]}} | е назално | {{МФА |[ɛ̃]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Maliy Yotirovaniy.png]] | [[Јус|Ѩ ѩ]] | ѨСЪ | jęsǔ | {{МФА |[jɛ̃s]}} | ј + е назално | {{МФА |[jɛ̃]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy.png]] | [[Јус|Ѫ ѫ]] | ѪСЪ | ǫsǔ | {{МФА |[ɔ̃s]}} | о назално | {{МФА |[ɔ̃]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy Yotirovaniy.png]] | [[Јус|Ѭ ѭ]] | ѬСЪ | jǫsǔ | {{МФА |[jɔ̃s]}} | ј + о назално | {{МФА |[jɔ̃]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Ksi.png]] | [[Кси (кирилица)|Ѯ ѯ]] | КСИ | ksi | {{МФА |[k͡si]}} | кс | {{МФА |[k͡s]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Psi.png]] | [[Пси (кирилица)|Ѱ ѱ]] | ПСИ | psi | {{МФА |[p͡si]}} | пс | {{МФА |[p͡s]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Fita.png]] | [[Фита|Ѳ ѳ]] | ФИТА | fita | {{МФА |[fita]}} | меѓу т и ф (англ. „th“) | {{МФА |[t], [θ], [f]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Izhitsa.png]] | [[Ижица|Ѵ ѵ]] | ИЖИЦА | ižica | {{МФА |[iʒiʦa]}} | и или в | {{МФА |[ɪ], [y]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Ye.png]] | [[Е јотирано|Ѥ ѥ]] | (И)Ѥ | jeː | {{МФА |[jɛ]}} | ие | {{МФА |[iɛ]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Djerv.png]] | [[Српско Ќ|Ћ ћ]] | ДѤРВ | đerv, djerv | {{МФА |[ʤɛrv], [djɛrv]}} | ќ, ћ | {{МФА |[ʤ], [dj]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter Tvrido Otu.png]] | [[От|Ѿ ѿ]] | ОТЪ | otǔ | {{МФА |[otʌ]}} | от | {{МФА |[ot]}} |- | style="background: white;" | [[Податотека:Early Cyrillic letter O.png]] | | colspan="5" | |} == Илинденска азбука == {{Главна|Илинденска азбука}} {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="border: 1px solid #999; border-collapse: collapse; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;" class="toccolours" |- valign=bottom style="background: #f0f0f0;" ! align=left | Буква ! align=left | Име<br />([[Кирилица]]) ! align=left | Име<br />([[транслитерација|транслитерирано]]) ! align=left | Име<br />([[МФА]]) ! align=left | Транслитерација<br />во македонски ! align=left | МФА |- | [[A|А а]] | АЗЪ | azǔ | {{МФА |[aʒʌ]}} | а | {{МФА |[a]}} |- | [[Б|Б б]] | БѸКИ | buky | {{МФА |[buki]}} | б | {{МФА |[b]}} |- | [[В|В в]] | ВѢДИ | vědě | {{МФА |[vɛdi]}} | в | {{МФА |[v]}} |- | [[Г|Г г]] | ГЛАГОЛИ | glagoli | {{МФА |[glagoli]}} | г | {{МФА |[g]}} |- | [[Д|Д д]] | ДОБРО | dobro | {{МФА |[dobro]}} | д | {{МФА |[d]}} |- | [[Је|Є є]] | ѤСТЬ | estǐ | {{МФА |[iɛstɪ]}} | е | {{МФА |[ɛ]}} |- | [[Ж|Ж ж]] | ЖИВѢТЄ | živěte | {{МФА |[ʒivɛtɛ], [ʒivjɛtɛ]}} | ж | {{МФА |[ʒ]}} |- | [[Ѕ|Ѕ ѕ]] | ЅѢЛО | dzělo | {{МФА |[ʣɛlo], [ʣjɛlo]}} | ѕ | {{МФА |[dz], [z]}} |- | [[З|З з]] | ЗЄМЛIА | zeml’ja | {{МФА |[zemlja]}} | з | {{МФА |[z]}} |- | [[И|И и]] | ИЖЄ | iže | {{МФА |[iʒɛ]}} | и | {{МФА |[i]}} |- | [[Й]] | J | j | {{МФА |[j]}} | ј | {{МФА |[j]}} |- | [[К|К к]] | КАКО | kako | {{МФА |[kako]}} | к | {{МФА |[k]}} |- | [[Л|Л л]] | ЛЮДИѤ | ljudije | {{МФА |[ljudijɛ]}} | л | {{МФА |[l]}} |- | [[М|М м]] | МЫСЛИТЄ | mūslite | {{МФА |[muslitɛ]}} | м | {{МФА |[m]}} |- | [[Н|Н н]] | НАШЬ | našǐ | {{МФА |[naʃɪ]}} | н | {{МФА |[n]}} |- | [[О|О о]] | ОНЪ | onǔ | {{МФА |[onʌ]}} | о | {{МФА |[o]}} |- | [[П|П п]] | ПОКОИ | pokoi | {{МФА |[pokoj]}} | п | {{МФА |[p]}} |- | [[Р|Р р]] | РЬЦИ | rǐci | {{МФА |[rɪʦi]}} | р | {{МФА |[r]}} |- | [[С|С с]] | СЛОВО | slovo | {{МФА |[slovo]}} | с | {{МФА |[s]}} |- | [[Т|Т т]] | ТВРЬДО | tvrǐdo | {{МФА |[tvrɪdo], [tfrɪdo]}} | т | {{МФА |[t]}} |- | [[Ук|У]] | ѸКЪ | ukǔ | {{МФА |[ukʌ]}} | у | {{МФА |[u]}} |- | [[Ф|Ф ф]] | ФРЬТЪ | frǐtǔ | {{МФА |[frɪtʌ]}} | ф | {{МФА |[f]}} |- | [[Х|Х х]] | ХѢРЪ | xěrǔ | {{МФА |[xɛrʌ]? [xjɛrʌ]}}? | х | {{МФА |[x]}} |- | [[Ц|Ц ц]] | ЦИ | ci | {{МФА |[ʦi]}} | ц | {{МФА |[ʦ]}} |- | [[Ч|Ч ч]] | ЧРЬВЬ | červ | {{МФА |[ʧrɪvɪ]}} | ч | {{МФА |[ʧ]}} |- | [[Ш|Ш ш]] | ША | ša | {{МФА |[ʃa]}} | ш | {{МФА |[ʃ]}} |- | [[Шта|Щ щ]] | ШТА | šta | {{МФА |[ʃta]}} | шт, шч | {{МФА |[ʃt], [ʃʧ]}} |- | [[Јер|Ъ ъ]] | ѤРЪ | jerǔ | {{МФА |[jɛrʌ]}} | ' | {{МФА |[ʌ]}} |- | [[Мек знак|Ь ь]] | ѤРЬ | jerǐ | {{МФА |[jɛrɪ]}} | ии | {{МФА |[ɪ]}} |- | [[Јат|Ѣ ѣ]] | ЯТЬ | jatǐ | {{МФА |[jatɪ]}} | је | {{МФА |[jɛ]}} |- | [[Ју|Ю ю]] | Ю | ju | {{МФА |[ju]}} | ју | {{МФА |[iu]}} |- | [[Ја|Я я]] | (И)Я | ja | {{МФА |[ja]}} | ја | {{МФА |[ja]}} |- | [[Јус|Ѧ ѧ]] | ѦСЪ | ęsǔ | {{МФА |[ɛ̃s]}} | е назално | {{МФА |[ɛ̃]}} |- | [[Јус|Ѩ ѩ]] | ѨСЪ | jęsǔ | {{МФА |[jɛ̃s]}} | ј + е назално | {{МФА |[jɛ̃]}} |} == Македонска преродбеничка азбука == {{Главна|Македонска преродбеничка азбука}} [[Податотека:Za makedonckite raboti.jpg|thumb|right|"За македонцките работи" издадена 1903&nbsp;г. во Софија]] Во историскиот развиток на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] од големо значење е и периодот на македонските преродбеници и нивните текстови што директно или индиректно влијаеле врз самиот развиток на нашиот јазик. Творештвото на преродбениците е големо а со самото тоа и се пројавила потреба за некое стандардизирање на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] а особено стандардизирање на [[Македонска азбука|македонската азбука]]. Најзначаен придонес во тоа дал најголемиот македонист и јазичар [[Крсте Петков Мисирков]] со неговото дело [[За македонцките работи]] а особено во дело со наслов ''Неколку зборои за македонцкиот литературен јазик''. Во тој дел [[Крсте Петков Мисирков]] се залага за стандардизирање на македонскиот литературен јазик заснован врз централните говори и се залага за користење на македонска [[кирилица]] што во целост ќе ги задоволи потребите на македонскиот фонетски и фонолишки систем. [[Крсте Петков Мисирков]] користи македонска кирилична верзија што во целост ги задоволила потребите на [[македонски јазик|македонскиот јазик]]. Подоцна таа иста азбука е користена во списанието ''Вардар'', во статии напишани од [[Крсте Петков Мисирков]], исто така е користена од ''Лозарите'' и од други македонски преродбеници. Денес македонската азбука и јазик се засноваат врз принципите зададени од [[Крсте Петков Мисирков]]. Азбуката брои 31 буква. === Азбука === {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="31" | '''Големи букви''' |- |width=3% align="center"|А ||width=3% align="center"|Б ||width=3% align="center"|В ||width=3% align="center"|Г ||width=3% align="center"|Д ||width=3% align="center"|Г’ ||width=3% align="center"|Е ||width=3% align="center"|Ж||width=3% align="center"|З ||width=3% align="center"|Дз ||width=3% align="center"|И ||width=3% align="center"|І ||width=3% align="center"|К ||width=3% align="center"|Л ||width=3% align="center"|Л’ ||width=3% align="center"|М||width=3% align="center"|Н ||width=3% align="center"|Н’ ||width=3% align="center"|О ||width=3% align="center"|П ||width=3% align="center"|Р ||width=3% align="center"|С ||width=3% align="center"|Т ||width=3% align="center"|К’ ||width=3% align="center"|У ||width=3% align="center"|Ф||width=3% align="center"|Х ||width=3% align="center"|Ц ||width=3% align="center"|Ч ||width=3% align="center"|Дж ||width=3% align="center"|Ш |- |align="center" colspan="31" | '''Мали букви''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|г’||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|дз||align="center"|и||align="center"|і||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|л’||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|н’||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|к’||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|дж||align="center"|ш |} == Македонска абецедарска азбука == {{Главна|Македонска абецедарска азбука}} [[Податотека:sdf.jpg|thumb|200px|right| Пример од првото издание на Абецедарот каде што се користи латиницата]] Со [[Букурешки мировен договор|Букурешкиот мировен договор]], етничката територија на [[Македонија]] била поделена на три поголеми дела и тоа: [[Република Македонија|Вардарски дел]] (што припаднал на [[Србија]]), [[Пиринска Македонија|Пирински дел]] (што припаднал на [[Бугарија]]) и [[Егејска Македонија|Егејскиот дел]] (што припаднал на [[Грција]]). Во најтешка положба во тоа време било македонското население што потпаднало под власт на [[Грција]] и како последица на тоа врз него било вршено секаков вид на терор. Поради лошата ситуација што настанала тогаш, грчката влада била притисната од големите европски сили да им го овозможи најосновното право на македонското население на територијата на [[Егејска Македонија]], а тоа било правото на образование. Како последица на тоа, тогашната грка влада во 1928 година го издава букварот [[Абецедар]] за потребите на образованието на Македонците од [[Егејска Македонија]]. Букварот користел латинична азбука и се засновала врз Битолско- Прилепско-Леринскиот дијалект. Азбуката била приспособена за тој дијалект и врз фонетскиот систем на истоимениот дијалект. Азбуката имала 29 букви. === Азбука === {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="31" | '''Абецедарска азбука''' |- |width=3% align="center"|A ||width=3% align="center"|B ||width=3% align="center"|C ||width=3% align="center"|Č ||width=3% align="center"|D ||width=3% align="center"|E ||width=3% align="center"|F ||width=3% align="center"|G||width=3% align="center"|H ||width=3% align="center"|I ||width=3% align="center"|Î ||width=3% align="center"|J ||width=3% align="center"|K ||width=3% align="center"|L ||width=3% align="center"|M ||width=3% align="center"|N||width=3% align="center"|O ||width=3% align="center"|P ||width=3% align="center"|R ||width=3% align="center"|S ||width=3% align="center"|Š ||width=3% align="center"|T ||width=3% align="center"|U ||width=3% align="center"|Ü<ref>германско Ü.</ref> ||width=3% align="center"|V ||width=3% align="center"|Z||width=3% align="center"|Ž ||width=3% align="center"|DZ ||width=3% align="center"|DŽ |- |align="center" colspan="31" | '''Современа азбука''' |- |align="center"|А||align="center"|Б||align="center"|Ц||align="center"|Ч||align="center"|Д||align="center"|Е||align="center"|Ф||align="center"|Г||align="center"|Х||align="center"|И||align="center"|’||align="center"|Ј||align="center"|К||align="center"|Л||align="center"|М||align="center"|Н||align="center"|О||align="center"|П||align="center"|Р||align="center"|С||align="center"|Ш||align="center"|Т||align="center"|У||align="center"|нема||align="center"|В||align="center"|З ||align="center"|Ж||align="center"|Ѕ||align="center"|Џ |} Покрај основната азбука, во букварот се изучувале и неколку диграфи како што се: : '''ја''' /ја/, '''је''' /је/, '''јо''' /јо/, '''kja''' /ќа/, '''lja''' /ља/, '''nja''' /ња/, '''kjo''' /ќо/, '''ljo''' /љо/, '''njo''' /њо/, '''gja''' /ѓа/, '''gjo''' /ѓо/, '''ae''' /ае/, '''ei''' /еи или еј/, '''oi''' /ои или ој/. Буквата ü се користела '''само''' во диграфите kü, gü, lü, коишто одговарале на /ќу/, /ѓу/ и /љу/. == Македонска современа азбука == {{Главна|Македонска азбука}} [[Податотека:Mk_alphabet_decree.png|thumb|right|300px|Документ на [[АСНОМ]] со кој се воведува македонската азбука како официјална азбука на територијата на [[Република Македонија]]]] [[File:Macedonian cursive script.svg|thumb|300px|right|Македонско ракописно писмо]] Современиот стандарден [[Македонски јазик|македонски литературен јазик]] користи [[Кирилица|кирилична]] [[македонска азбука]] заснована и создадена врз македонската кирилица користена во XIX век од страна на повеќе македонски списанија, [[Крсте Петков Мисирков]] и Лозарите, но и врз фонетската кирилична азбука на [[Вук Караџиќ]]. Азбуката има 31 буква и е официјално писмо користено на територијата на [[Република Македонија]]. Македонската азбука како официјална азбука на територијата на [[Република Македонија]] е воведена со Решението на [[Президиумот на АСНОМ]] од мај [[1945]] година (''види [[Кодификација на македонскиот стандарден јазик]]''). === Македонска азбука === <center> {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="31" | '''Големи букви''' |- |width=3% align="center"|А ||width=3% align="center"|Б ||width=3% align="center"|В ||width=3% align="center"|Г ||width=3% align="center"|Д ||width=3% align="center"|Ѓ ||width=3% align="center"|Е ||width=3% align="center"|Ж||width=3% align="center"|З ||width=3% align="center"|Ѕ ||width=3% align="center"|И ||width=3% align="center"|Ј ||width=3% align="center"|К ||width=3% align="center"|Л ||width=3% align="center"|Љ ||width=3% align="center"|М||width=3% align="center"|Н ||width=3% align="center"|Њ ||width=3% align="center"|О ||width=3% align="center"|П ||width=3% align="center"|Р ||width=3% align="center"|С ||width=3% align="center"|Т ||width=3% align="center"|Ќ||width=3% align="center"|У ||width=3% align="center"|Ф||width=3% align="center"|Х ||width=3% align="center"|Ц ||width=3% align="center"|Ч ||width=3% align="center"|Џ ||width=3% align="center"|Ш |- |align="center" colspan="31" | '''Мали букви''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|ѓ||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|ѕ||align="center"|и||align="center"|ј||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|љ||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|њ||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|ќ||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|џ||align="center"|ш |} </center> == Латинична транслитерација == [[Податотека: Macedonian_Latin_alphabet.jpg|thumb|300px|right| Македонска ракописна латиница]] {{Главна|Македонска латиница}} Покрај тоа што [[Македонска азбука|македонската кирилична азбука]] е официјално писмо на територијата на [[Република Македонија]], во помали размери се користи и изучува и [[Македонска латиница|македонската латиница]]. Таа се користи за [[транскрипција (јазичарика)|транскрипција]] на [[транслитерација на македонското писмо|латиничната транслитерација]] за потребите на луѓето што не знаат да читаат [[кирилица]]. Азбуката исто така како и кирличната верзија има 31 буква и е заснована врз стандардната латинична азбука но и врз латиничната азбука на Лудевит Гај. === Азбука === {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="31" | '''Латиница''' |- |width=3% align="center"|Аа||width=3% align="center"|Bb ||width=3% align="center"|Vv ||width=3% align="center"|Gg ||width=3% align="center"|Dd ||width=3% align="center"|Ǵǵ ||width=3% align="center"|Ee ||width=3% align="center"|Žž||width=3% align="center"|Zz ||width=3% align="center"|DZ dz ||width=3% align="center"|Ii ||width=3% align="center"|Jj ||width=3% align="center"|Kk ||width=3% align="center"|Ll ||width=3% align="center"|Ĺ ĺ ||width=3% align="center"|Mm||width=3% align="center"|Nn ||width=3% align="center"|Ń ń ||width=3% align="center"|Oo ||width=3% align="center"|Pp ||width=3% align="center"|Rr ||width=3% align="center"|Ss ||width=3% align="center"|Tt ||width=3% align="center"|Ḱḱ ||width=3% align="center"|Uu ||width=3% align="center"|Ff||width=3% align="center"|Hh ||width=3% align="center"|Cc ||width=3% align="center"|Čč ||width=3% align="center"|DŽ dž ||width=3% align="center"|Šš |- |align="center" colspan="31" | '''Кирилица''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|ѓ||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|ѕ||align="center"|и||align="center"|ј||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|љ||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|њ||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|ќ||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|џ||align="center"|ш |} :'''Забелешка''': ова е школска латиница за транслитерација на македонскиот јазик. За останати верзии видете [[Транслитерација на македонското писмо]]. Правописот на македонскиот јазик наведува дека буквите Lj и Nj можат паралелно да се користат наместо буквите Ĺ и Ń. == Поврзано == * [[Македонски јазик]] * [[Македонска азбука]] * [[Кодификација на македонскиот стандарден јазик]] * [[Транслитерација на македонското писмо]] * [[Кирилица]] * [[Глаголица]] * [[Крсте Петков Мисирков]] * [[Абецедар]] == Наводи == {{Reflist}} {{Македонски писма}} {{македонска граматика}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Македонски писма]] 2z721jiaen5z2d0csrphjmpdjx7nj9j 0 157752 5652087 5521531 2026-11-01T14:51:48Z Gurther 105215 5652087 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mijačija.jpg|мини|350п|[[Мијачија]]та на карта на Македонија]] [[Податотека:Традиционални облеки за галичката свадба.JPG|мини|[[Галичка свадба]].]] [[Податотека:Мијачка момиска облека.jpg|мини|Девојки во мијачка носија.]] '''Мијаци''' — дел од [[Македонци|македонскиот народ]] кој живее во [[Мијачија]]та или [[Рекански регион|долнореканскиот крај]] покрај реката [[Радика]]. Тие се познати по нивната култура, архитектура, обичаи и културно и национално наследство. Традиционалната [[Мијачко-дебарска носија|мијачка носија]] е широко позната. == Историја == {{Македонци}} Мијаците се именувани според македонско словенско племе кое се населило во Долнореканскиот Регион на [[Македонија]] во [[V век|V]] и [[VI век]].<ref>{{наведена книга | last = Linda | first = Welters | authorlink = | coauthors = | title = Folk dress in Europe and Anatolia: beliefs about protection and fertility | publisher = Berg Publishers | date = 1999 | location = | pages =100 | url = | doi = | id = | isbn = 1859732879}}</ref> Нивниот [[номади|номадски]] начин на живот се преобразил во земјоделски и сточарски. По покрстувањето во VI век, оваа група на Македонци ги населила денес познатите населени места покрај [[Радика]]. Територијата на која живеат Мијаците е [[Рекански Регион|Реканскиот Регио]]<nowiki/>н со подрегионите. Мијаците исто така биле познати и вешти дрворесци и иконографи. Дел од Мијаците, денес познати како [[Торбеши]], го прифатиле [[ислам]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reka.org.mk/tekst.asp?lang=eng&tekst=4 |title=Кои се македонските муслимани? |accessdate=2009-08-23 |archive-date=2009-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102022726/http://www.reka.org.mk/tekst.asp?lang=eng&tekst=4 |url-status=dead }}</ref> == Населени места == Мијаците традиционално ги населувале населените места во Реканскиот Регион на Македонија. Најпознати мијачки села, со најдобро зачувана духовна култура и етнографски вредности се селата [[Галичник]], [[Гари]], [[Лазарополе]], [[Тресонче]], [[Селце (Ростушко)|Селце]], [[Росоки]], [[Сушица (Ростушко)|Сушица]], [[Осој (Дебарско)|Осој]] и [[Могорче]] во областа [[Рекански регион|Мала Река]]. Потоа, Мијаци живеат и во [[Жировница]], [[Видуше]], [[Болетин]], [[Ростуше]], [[Битуше]], [[Велебрдо]], [[Требиште]], [[Присојница]], [[Аџиевци]], [[Јанче]] и [[Скудриње]] во [[Долна Река]]; [[Долно Косоврасти]] во Горен Дебар; [[Горно Мелничани]] и [[Долно Мелничани]] во [[Жупа]]; и [[Ехлоец]] во [[Копачка (област)|Копачка]] (единствено мијачко село на источните падини на [[Бистра (планина)|Бистра]] и [[Стогово]]). Голем дел од овие мијачки села не се населени, бидејќи населението почнало да се преселува во почетокот на XX век. Голем број Мијаци се преселиле во [[Дебар]], [[Скопје]] и [[Битола]]. Но, Мијаците и многу порано почнале да се иселуваат од своите матични предели и да формираат нови населби, па така денес постојат мијачки оази во повеќе региони, како што се селата [[Ореше]] и [[Папрадиште]] во [[Азот (област)|Азот]], [[Горно Врановци]] (денес населено со [[Албанци]]) и [[Мелница (Велешко)|Мелница]] во [[Гроот]], [[Смилево]] во [[Железник|Железник (Демир Хисар)]] и селата [[Држилово]], [[Цветово]], [[Умово]], [[Долно Количани]], [[Елово]] и [[Пагаруша]] во областа [[Торбешија]], [[Скопско]]. Овие населби биле формирани од Мијаците, а во некои се населиле ([[Крушево]]) за време на Отоманското Царство<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iea.pmf.ukim.edu.mk/VELES/etnicity.htm |title=THE MULTICULTURAL AND ETHNIC CHARACTERISTICS OF FOUR VILLAGES IN THE VELES REGION - REPUBLIC OF MACEDONIA, Aneta SVETIEVA |accessdate=2009-08-23 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722215412/http://www.iea.pmf.ukim.edu.mk/VELES/etnicity.htm |url-status=dead }}</ref>. == Религија == Мијачкото население припаѓа на двете најголеми религии на [[Македонци]]те, православие и ислам. Во почетокот на XX век православните села по долината на [[Рекански регион|Мала Река]] биле големи населби, но денес овие села се речиси празни, а единствените живи села се наоѓаат во [[Долна Река]], населени во најголем дел со муслимани. Денес, заедно поголеми заедници на православни и муслимани живеат во селото [[Ростуше]], а во минатото вакви села со мешан верски состав биле и [[Јанче]], [[Велебрдо]], [[Требиште]], [[Долно Косоврасти]] и [[Могорче]], од кои последните православни жители се иселиле до втората половина на XX век, а денес во овие заедно живее претежно муслиманско мијачко население. == Јазик == {{Повеќе|Галички дијалект|Рекански дијалект}} Мијаците зборуваат на [[мијачки дијалект]] кои во македонската дијалектологија се нарекуваат долнорекански и галички (малорекански) говори. Основни одлики на дијалектот се: * ''употреба на „ж“ наместо „џ“'' {| class="wikitable" border="1" |- ! Мијачки ! Стандардно |- | жеб | џеб |- |} * ''Големата [[Носовка|старословенска носовка]] се изговара како о'' {| class="wikitable" border="1" |- ! Мијачки ! Стандардно |- | рока | рака |- |} * ''употреба на ж наместо ѓ'' {| class="wikitable" border="1" |- ! Мијачки ! Стандардно |- | тужа | туѓа |- |} * ''употреба на наставката „-т“ или „-д“ за трето лице еднина.'' {| class="wikitable" border="1" |- ! Мијачки ! Стандардно |- | требат | треба |- |} * ''наставка „-ајет“ за трето лице множина'' {| class="wikitable" border="1" |- ! Мијачки ! Стандардно |- | ставајет | ставаат |- |} == Поврзано == * [[Мијачки дијалект]] * [[Мијачко-дебарска носија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Mijaks}} [[Категорија:Мијаци]] [[Категорија:Рекански Регион]] [[Категорија:Македонци]] q9vjyselwofhai6t6i2gr0gda6lg8pm 8 198455 5652310 5647503 2026-11-02T09:20:30Z Виолетова 1975 5652310 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> [[Податотека:Mathematics.png|лево|30п]] Од 9 до 15 ноември 2026 година се одржува уредувачка седмица на тема „'''[[Википедија:Нерешени проблеми во математиката|Нерешени проблеми во математиката]]'''“. Сите уредници на Википедија на македонски јазик се добредојдени да дадат свој придонес на темата! {{-}} <!-- Објава за други натпревари --> {{-}} 0apdfkzsdwod9f0396phdv821vcn2o1 0 736593 5652065 5651991 2026-11-01T13:55:01Z Buli 2648 5652065 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за Македонски Архиепоскоп | English name = Константин II | image = [[Податотека:Konstantinos Kabasilas Peribleptos.jpg|250px]] | birth_name = | term_start = околу [[1250 ]] | term_end = [[1263]]<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.ohrid.org.mk/mk/crkvi/kaneo.htm| title = Црквата Свети Јован Богослов- Канео| publisher = www.ohrid.org.mk| accessdate = 2 јануари 2011| archive-date = 2009-05-04| archive-url = https://web.archive.org/web/20090504053801/http://www.ohrid.org.mk/mk/crkvi/kaneo.htm| url-status = dead}}</ref> | predecessor = [[Сергеј (охридски архиепископ)|Сергеј]] | successor = [[Јаков Проархиј|Јаков I]] | birth_date = [[13 век]] | birthplace = | dead = alive | death_date = [[13 век]] | deathplace = | other = Константин }} '''Константин Кавасила''' ({{langx|el|Κωνσταντῖνος Καβάσιλας}}; починал по [[1263]] година) — византиски црковен великодостојник, [[химнографија|химнограф]] и [[Список на архиепископи на македонската и охридската архиепископија|охридски архиепископ]], кој управувал со [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] од околу [[1250]] до најмалку 1262/1263 година. Пред изборот за архиепископ бил [[Струмица|струмички]] епископ и [[Драч|драчки]] митрополит. Познат е по својата црковна и книжевна дејност, особено по богослужбените состави посветени на [[Климент Охридски]], [[Наум Охридски]] и [[Петнаесет тивериополски свештеномаченици|Петнаесетте тивериополски маченици]]. Во [[Православна црква|Православната црква]] се почитува како светител.<ref name="Grozdanov2007">{{Наведено списание|last=Грозданов|first=Цветан|title=О св. Константину Кавасили и његовим портретима у светлу нових сазнања|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=44|year=2007|pages=313–324|doi=10.2298/ZRVI0744313G}}</ref> == Живот и дејност == === Потекло и рана црковна кариера === Константин Кавасила потекнувал од познатото византиско аристократско семејство Кавасила, чии припадници заземале значајни положби во државната управа и црковната хиерархија. Според биографските истражувања, најверојатно бил роден во [[Драч]], во областа [[Илирик]], но точната година на неговото раѓање не е позната. Неговите браќа Јован и Теодор Кавасила биле влијателни личности на дворот на епирскиот владетел [[Михаил II Комнин Дука]].<ref name="Akropolites">{{Наведена книга|last=Akropolites|first=George|title=George Akropolites: The History|editor-last=Macrides|editor-first=Ruth|publisher=Oxford University Press|year=2007|chapter=80|isbn=9780199210671|url=https://academic.oup.com/book/46937}}</ref> Околу 1220 година Кавасила бил поставен за епископ на Струмичката, односно Тивериополската епископија, која се наоѓала под јурисдикција на Охридската архиепископија. Со неговото епископување се поврзува развојот на почитувањето на Петнаесетте тивериополски маченици, во чија чест составил два богослужбени канона. Со струмичката епископија бил поврзан и [[Водочки манастир|манастирот „Св. Леонтиј“ во Водоча]], кој во средниот век служел како епископско седиште.<ref name="Nedeski2016">{{Наведено списание|last=Недески|first=Виктор|title=Преписките на свети Константин Кавасила со архиепископот Димитриј Хоматијан и Јован, епископ на Китрус|journal=Monumenta|issue=1|year=2016|pages=115–128|url=https://rcch.manu.edu.mk/makedonski/wp-content/uploads/2020/07/01-MONUMENTA-Broj-1-Kompletna.pdf}}</ref> Во текот на своето епископување одржувал блиски односи со охридскиот архиепископ [[Димитриј Хоматијан]], еден од најпознатите византиски познавачи на [[Канонско право|канонското право]] во XIII век. Зачувани се прашања што Кавасила ги упатувал до Хоматијан, како и одговорите што ги добивал за различни прашања од црковниот живот. Оваа преписка претставува значаен извор за проучувањето на црковната организација и секојдневните проблеми во епархиите на Охридската архиепископија.<ref name="Nedeski2016"/> Подоцна Кавасила бил поставен за митрополит на Драч, едно од најзначајните пристаништа на западниот балкански брег. Во градот постоеле православни, латински и ерменски верски заедници, поради што митрополитот се соочувал со сложени прашања од областа на црковното право и меѓуверските односи. За нив се советувал со Димитриј Хоматијан и со Јован, епископот на Китрус. Меѓу разгледуваните прашања биле и правата на ерменската заедница да подига сопствени храмови.<ref name="Nedeski2016"/> === Охридски архиепископ === Константин Кавасила бил избран за охридски архиепископ најверојатно околу 1250 година. Точната година на неговото стапување на архиепископската катедра не е утврдена. Неговото архиепископување се одвивало во период на политичка нестабилност, кога за превласт во Македонија и на поширокиот Балкански Полуостров се натпреварувале [[Никејско Царство|Никејското Царство]], [[Епирско Деспотство|Епирското Деспотство]] и соседните држави. Промените на политичките граници непосредно влијаеле врз положбата на Охридската архиепископија и нејзините епархии.<ref name="Grozdanov2007"/> Во текот на владеењето на никејскиот император [[Теодор II Ласкарис]] (1254–1258), Кавасила бил обвинет за политичка нелојалност и затворен. Причина за сомневањата биле неговите семејни врски со епирскиот двор. Неговите браќа Јован и Теодор биле блиски соработници на епирскиот владетел Михаил II Комнин Дука, главниот противник на Никејското Царство во регионот. Според византискиот историчар [[Георгиј Акрополит]], императорот Теодор не му верувал на архиепископот токму поради положбата на неговите браќа во Епир.<ref name="Akropolites"/> По доаѓањето на [[Михаил VIII Палеолог]] на власт во 1259 година, Кавасила бил ослободен од заточеништво. Истата година го придружувал севастократорот [[Јован Палеолог]], брат на императорот, во воениот поход против епирските сили. При опсадата на Охрид, Кавасила се обидел да ги убеди бранителите на градот да се предадат на никејската војска. По воспоставувањето на новата власт бил вратен на охридската архиепископска катедра.<ref name="Akropolites"/><ref name="Grozdanov2007"/> Враќањето на Кавасила се совпаднало со зацврстувањето на власта на династијата Палеолози во Македонија. Неговата соработка со новиот император придонела за подобрување на односите меѓу Охридската архиепископија и византиската централна власт. Во историографијата се истакнува дека неговата положба се разликувала од онаа на неговиот претходник Димитриј Хоматијан, кој бил тесно поврзан со политичките стремежи на епирските владетели.<ref name="Todic2001">{{Наведено списание|last=Тодиќ|first=Бранислав|title=Фреске у Богородици Перивлепти и порекло Охридске архиепископије|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=39|year=2001|pages=147–165|url=https://doiserbia.nb.rs/img/doi/0584-9888/2001/0584-98880239147T.pdf}}</ref> Последното сигурно сведоштво за Константин Кавасила како охридски архиепископ потекнува од 1262/1263 година. Неговото име е запишано на икона на [[Исус Христос|Христос Пантократор]], изработена за соборната црква „[[Света Софија (Охрид)|Св. Софија]]“ во Охрид. Точната година на неговата смрт не е позната.<ref name="Grozdanov2007"/> == Книжевна дејност == Константин Кавасила бил образован византиски црковен писател, чија книжевна дејност главно била поврзана со богослужбената поезија. Неговите зачувани состави биле напишани на [[грчки јазик]] и претставуваат важен дел од средновековната химнографска традиција на Охридската архиепископија. За време на своето епископување во Струмица составил два канона посветени на Петнаесетте тивериополски маченици. Подоцна, како охридски архиепископ, напишал канон во чест на свети Климент Охридски и два канона посветени на свети Наум Охридски. Неговото авторство е утврдено преку [[акростих]]овите во богослужбените состави. Каноните содржат пофални стихови за светителите, молитвени обраќања и одрази на духовните и историските прилики во кои живеел авторот.<ref name="Grozdanov2007"/> Кавасила се поврзува и со грчкото пространo житие на свети Наум Охридски. Меѓутоа, неговото авторство не е општоприфатено во науката. Дел од истражувачите му го припишуваат ова дело врз основа на неговата содржина и стилските сличности со каноните посветени на свети Наум, додека други сметаат дека житието настанало порано и дека неговиот автор бил друг византиски книжевник.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Константин II Кавасила|url=https://www.pravenc.ru/text/2057030.html|website=Православная энциклопедия|date=2019}}</ref> Покрај химнографските дела, значајно место во неговото книжевно наследство заземаат преписките со Димитриј Хоматијан и епископот Јован Китроски. Тие опфаќаат прашања поврзани со црковната дисциплина, богослужбените обичаи и примената на канонските правила. Преписките се вреден историски извор за црковниот живот во западните делови на византискиот свет во првата половина на XIII век.<ref name="Nedeski2016"/> == Почитување и ликовни претстави == По смртта Константин Кавасила започнал да се почитува како светител. За раното развивање на неговиот култ сведочат богослужбените состави посветени на него, како и неговите ликовни претстави во средновековните цркви. Особено значајно место зазема неговиот портрет во црквата „[[Богородица Перивлепта (Охрид)|Богородица Перивлепта]]“ во Охрид, живописана во 1294/1295 година. Таму Кавасила е претставен покрај свети Климент Охридски, што укажува на неговото високо место во локалната црковна традиција.<ref name="Todic2001"/> Негови ликовни претстави се зачувани и во црквите „[[Свети Јован Богослов (Канео)|Св. Јован Богослов]]“ на Канео и „Мали Свети Врачи“ во Охрид, како и во црквата „[[Свети Ѓорѓи (Старо Нагоричане)|Св. Ѓорѓи]]“ во Старо Нагоричане. Неговиот култ се проширил и на [[Света Гора]], каде што во параклисот на свети Јован Претеча во [[Протатон]]от во Кареја е претставен заедно со други охридски светители и архиепископи.<ref name="Grozdanov2007"/> Особено значаен споменик од времето на неговото архиепископување е иконата на Христос Пантократор од 1262/1263 година. На неа е зачуван натпис со неговото име како дарител. Иконата првично била наменета за соборната црква „Св. Софија“, а денес се чува во [[Галерија на икони (Охрид)|Галеријата на икони во Охрид]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Галерија на икони|url=https://arhiva.dke.org.mk/index.php/9-internal/2785-galerija-na-ikoni|website=Дебарско-кичевска епархија}}</ref> Во православниот црковен календар споменот на свети Константин Кавасила се празнува на [[18 октомври]] според јулијанскиот, односно на [[31 октомври]] според грегоријанскиот календар. Неговото почитување претставува дел од средновековната традиција на Охридската архиепископија.<ref name="Grozdanov2007"/> == Наводи == {{наводи}} {{Архиепископи на македонската и охридската архиепископија}} [[Категорија:Византијци од 13 век]] [[Категорија:Архиепископи од 13 век]] [[Категорија:Охридски архиепископи]] [[Категорија:Христијанството во Струмица]] [[Категорија:Кавасила (семејство)]] 7ezoxz1jcgu5406pera5gl131d1on7u 10 738080 5652048 5652041 2026-11-01T12:01:23Z Andrew012p 85224 5652048 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Потврди извор}} почеток-->{{Fix-span | link = Википедија:Проверливост | text = {{#if:{{{type|{{{тип|}}}}}}|{{{type|{{{тип|}}}}}} |}}потребна е проверка | title = {{delink|{{{reason|{{{причина|Материјалот во близина на оваа ознака треба да се провери со наведениот извор.}}}}}}}}{{#if:{{{date|{{{датум|}}}}}}|&nbsp;({{{date|{{{датум|}}}}}})}} | date = {{{date|{{{датум|}}}}}} | cat-date = Категорија:Статии на кои им треба проверка на фактите }}<!--{{Потврди извор}} крај--> }}<noinclude> {{документација}} </noinclude> 419d95os7b5r7qs9fjyw24lrw9qjx9j 5652051 5652048 2026-11-01T12:03:11Z Andrew012p 85224 5652051 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Потврди извор}} почеток-->{{Fix-span | link = Википедија:Проверливост | text = {{#if:{{{type|{{{тип|}}}}}}|{{{type|{{{тип|}}}}}} |}}потребна е проверка | title = {{delink|{{{reason|{{{причина|Материјалот во близина на оваа ознака треба да се провери со наведениот извор.}}}}}}}} | date = {{{date|{{{датум|}}}}}} | cat-date = Категорија:Статии на кои им треба проверка на фактите }}<!--{{Потврди извор}} крај--> }}<noinclude> {{документација}} </noinclude> le626p6zmp923uj0ojec39u267ymfma 0 766891 5652350 5536029 2026-11-02T10:32:52Z ГП 23995 дополнување 5652350 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Поврзана статија родени на|август}}</noinclude> {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[1530]]&nbsp; |[[Иван Грозни]] — [[руски цар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1540]]&nbsp; |[[Лејди Кетрин Греј]] — [[гроф]]ица од Хартфорд. |- |valign="top" align="right"|[[1845]]&nbsp; |[[Лудвиг II]] — [[крал]] на [[Баварија]]. |- |valign="top" align="right"|[[1903]]&nbsp; |[[Арпад Ело]] — унгарско-американски [[физичар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1930]]&nbsp; |[[Шон Конери]] — шкотски глумец. |- |valign="top" align="right"|[[1933]]&nbsp; |[[Вејн Шортер]] — американски [[џез]]-музичар. |- |valign="top" align="right"|[[1934]]&nbsp; |[[Акбар Хашеми Рафсанџани]] — ирански [[политичар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1936]]&nbsp; |[[Зилда Арнс]] — бразилски [[Педијатрија|педијатар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1936]]&nbsp; |[[Михаил Ренџов]] — македонски поет. |- |valign="top" align="right"|[[1938]]&nbsp; |[[Неда Лозановска]] — македонска поетеса. |- |valign="top" align="right"|[[1941]]&nbsp; |[[Анџело Доменгини]] — италијански [[фудбал]]ер. |- |valign="top" align="right"|[[1949]]&nbsp; |[[Џон Севиџ]] — американски [[глумец]]. |- |valign="top" align="right"|[[1949]]&nbsp; |[[Џин Симонс]] — американски [[Рок-музика|рок]]-[[Гитара|гитарист]] и пејач. |- |valign="top" align="right"|[[1951]]&nbsp; |[[Роб Халфорд]] — англиски пејач, член на групата [[Џудас прист]] (''Judas Priest''). |- |valign="top" align="right"|[[1955]]&nbsp; |[[Муса Демири]] — поранешен командант на [[ОНА]]. |- |valign="top" align="right"|[[1955]]&nbsp; |[[Бранислав Лечиќ]] — српски глумец и [[политичар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1958]]&nbsp; |[[Тим Бартон]] — американски [[филм]]ски [[режисер]]. |- |valign="top" align="right"|[[1961]]&nbsp; |[[Драган Илиевски]] — македонски писател. |- |valign="top" align="right"|[[1971]]&nbsp; |[[Антон Лазко]] — руски слалом-кајакар. |- |valign="top" align="right"|[[1983]]&nbsp; |[[Џовани Бернодо]] — француски велосипедист. |- |valign="top" align="right"|[[1985]]&nbsp; |[[Рада Манојловиќ]] — српска [[Пејач|пејач]]ка. |- |valign="top" align="right"|[[1989]]&nbsp; |[[Доминик Нерц]] — германски велосипедист. |- |valign="top" align="right"|[[2000]]&nbsp; |[[Џаред Батлер]] — американски [[кошарка]]р. |- |valign="top" align="right"|[[2006]]&nbsp; |[[Кими Антонели]] — италијански автомобилист, светски шампион во „[[Формула 1]]“. |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (родени)|25 август]] </noinclude> cr44wynbqjdsngew6vwf1s1es2ayfg0 0 1043243 5652110 4894210 2026-11-01T15:42:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652110 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Змеј (соѕвездие)|Змеј]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4238 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=36 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Scd |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=1,8' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[20 март]] [[1790]] |алтернативни ознаки=UGC 7308, MCG 11-15-41, CGCG 315-31, IRAS 12145+6341 }} '''NGC 4238''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Змеј (соѕвездие)|Змеј]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4238 се споменува и како UGC 7308, MCG 11-15-41, CGCG 315-31, IRAS 12145+6341. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 март]] [[1790]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4238 е од видот Scd.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4238 има привидни димензии од 1,8' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 36°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4238 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39366. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 25; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4158. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 674. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Змеј (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4238 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4238]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4238 Поправени информации за NGC 4238] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204238 NGC 4238] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240706142428/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204238 NGC 4238] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Змеј (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1790 година]] jcms5795n4eg0xnmmwpmzzrzskkg0ns 0 1043244 5652112 4894211 2026-11-01T15:45:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652112 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4239 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=120 |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E5 |привиден сјај В=12,8 |привиден сјај Ч=13,7 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=1,4' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Карл Фредерик Пекиле]] |датум на откривање=[[април]] [[1884]] |алтернативни ознаки=UGC 7316, MCG 3-31-92, CGCG 98-129 }} '''NGC 4239''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4239 се споменува и како UGC 7316, MCG 3-31-92, CGCG 98-129. == Откривање == Објектот е откриен на [[април]] [[1884]] година од страна на [[Карл Фредерик Пекиле]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 11&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4239 е од видот E5.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,7 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4239 има привидни димензии од 1,4' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4239 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39398. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1445. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 89. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4239 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4239]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4239 Поправени информации за NGC 4239] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204239 NGC 4239] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240819013543/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204239 NGC 4239] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1884 година]] oq9801i11lerbj0t7xzotygoruu1lvq 0 1043247 5652113 4894215 2026-11-01T15:52:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652113 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 4242 GALEX WikiSky.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=25 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBd |привиден сјај В=10,8 |привиден сјај Ч=11,4 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=5,2' x 4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[10 април]] [[1788]] |алтернативни ознаки=UGC 7323, MCG 8-22-98, CGCG 243-61 }} '''NGC 4242''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4242 се споменува и како UGC 7323, MCG 8-22-98, CGCG 243-61. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 април]] [[1788]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4242 е од видот SBd.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4242 има привидни димензии од 5,2' х 4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 25°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4242 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39423. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 74; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3455. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1408. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4242 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4242]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4242 Поправени информации за NGC 4242] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204242 NGC 4242] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240707004647/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204242 NGC 4242] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] [[Категорија:Преодни спирални галаксии]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1788 година]] 8uvkjioml1dgl08ajig7mofauh7ad7c 0 1043250 5652114 4894220 2026-11-01T15:58:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652114 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4245 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=165 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SB0-a |привиден сјај В=11,4 |привиден сјај Ч=12,3 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=2,9' x 2,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[13 март]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 7328, MCG 5-29-49, CGCG 158-59, IRAS 12151+2952 }} '''NGC 4245''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4245 се споменува и како UGC 7328, MCG 5-29-49, CGCG 158-59, IRAS 12151+2952. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 март]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4245 е од видот SB0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,4 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4245 има привидни димензии од 2,9' х 2,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 165°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4245 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39437. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1991. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1398. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4245 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4245]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4245 Поправени информации за NGC 4245] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204245 NGC 4245] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240731151815/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204245 NGC 4245] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] aonhhx58ffqfm215w8w28unz65vm0o6 0 1043252 5652115 4894224 2026-11-01T16:02:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652115 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4247 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=48 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBab/P |привиден сјај В=13,5 |привиден сјај Ч=14,2 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,8' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џорџ Сирл]] |датум на откривање=[[25 февруари]] [[1868]] |алтернативни ознаки=MCG 1-31-42, CGCG 41-71, VCC 265, NPM1G +07.0288, IRAS 12153+0733 }} '''NGC 4247''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4247 се споменува и како MCG 1-31-42, CGCG 41-71, VCC 265, NPM1G +07.0288, IRAS 12153+0733. == Откривање == Објектот е откриен на [[25 февруари]] [[1868]] година од страна на [[Џорџ Сирл]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 15&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4247 е од видот SBab/P.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,2 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4247 има привидни димензии од 0,8' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 48°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4247 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39480. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 287. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1611. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4247 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4247]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4247 Поправени информации за NGC 4247] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204247 NGC 4247] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20220312114805/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204247 NGC 4247] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 3yibbj6fm0o1i2z4flsp2og7pel8ce6 0 1043254 5652116 4894226 2026-11-01T16:07:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652116 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4249 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=14 |привиден сјај Ч=14,9 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,6' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[26 мај]] [[1864]] |алтернативни ознаки=MCG 1-31-39, CGCG 41-68, VCC 266, NPM1G +05.0333 }} '''NGC 4249''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4249 се споменува и како MCG 1-31-39, CGCG 41-68, VCC 266, NPM1G +05.0333. == Откривање == Објектот е откриен на [[26 мај]] [[1864]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4249 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4249 има привидни димензии од 0,6' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 4249 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39481. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 287. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1611. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4249 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4249]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4249 Поправени информации за NGC 4249] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204249 NGC 4249] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20241225104500/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204249 NGC 4249] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1864 година]] 63d7xircern8vs5t6t4q756jtm95qe8 0 1043256 5652118 4894228 2026-11-01T16:12:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652118 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика= NGC4251 - SDSS DR14.jpg |опис= Поглед кон NGC 4251 |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=100 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SB0 |привиден сјај В=10,7 |привиден сјај Ч=11,6 |површински сјај=12,4 |привидни димензии=3,6' x 1,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[11 април]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 7338, MCG 5-29-50, CGCG 158-60 }} '''NGC 4251''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4251 се споменува и како UGC 7338, MCG 5-29-50, CGCG 158-60. == Откривање == Објектот е откриен на [[11 април]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4251 е од видот SB0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,4 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4251 има привидни димензии од 3,6' х 1,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 100°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4251 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39492. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1991. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1398. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4251 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4251]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4251 Поправени информации за NGC 4251] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204251 NGC 4251] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240724221000/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204251 NGC 4251] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] c1uk2l2slxaesmj0ka676bzvflluhrl 0 1043257 5652119 4894229 2026-11-01T16:15:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652119 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 4252.gif |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=48 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=14 |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[26 мај]] [[1864]] |алтернативни ознаки=UGC 7343, MCG 1-31-45, CGCG 41-76, VCC 289 }} '''NGC 4252''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4252 се споменува и како UGC 7343, MCG 1-31-45, CGCG 41-76, VCC 289. == Откривање == Објектот е откриен на [[26 мај]] [[1864]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4252 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4252 има привидни димензии од 1,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 48°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4252 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39537. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 287. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1611. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4252 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4252]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4252 Поправени информации за NGC 4252] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204252 NGC 4252] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240915212416/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204252 NGC 4252] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Девица (галактичко јато)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1864 година]] [[Категорија:Спирални галаксии]] as2qvbildeurnoeflvpvjopcdimmu5h 0 1043258 5652120 4894230 2026-11-01T16:18:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652120 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 4253 -hst 11662 547nm.png |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=54 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBa |привиден сјај В=13,1 |привиден сјај Ч=14 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,9' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[3 февруари]] [[1788]] |алтернативни ознаки=UGC 7344, MCG 5-29-51, MK 766, IRAS 12159+3005, CGCG 158-61, KUG 1215+300 }} '''NGC 4253''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4253 се споменува и како UGC 7344, MCG 5-29-51, MK 766, IRAS 12159+3005, CGCG 158-61, KUG 1215+300. == Откривање == Објектот е откриен на [[3 февруари]] [[1788]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4253 е од видот SBa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,1 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4253 има привидни димензии од 0,9' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 54°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4253 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39525. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1991. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1398. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4253 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4253]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4253 Поправени информации за NGC 4253] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204253 NGC 4253] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240914024032/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204253 NGC 4253] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1788 година]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] s9d4o6pubtrs2zgqdkzlvx89mwq5s1y 0 1043261 5652121 4894232 2026-11-01T16:23:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652121 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Змеј (соѕвездие)|Змеј]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4256 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=42 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=11,9 |привиден сјај Ч=12,7 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=4,5' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[20 март]] [[1790]] |алтернативни ознаки=UGC 7351, MCG 11-15-45, CGCG 315-32, IRAS 12163+6610 }} '''NGC 4256''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Змеј (соѕвездие)|Змеј]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4256 се споменува и како UGC 7351, MCG 11-15-45, CGCG 315-32, IRAS 12163+6610. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 март]] [[1790]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4256 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,7 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4256 има привидни димензии од 4,5' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 42°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4256 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39568. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 25; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4161. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 674. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Змеј (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4256 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4256]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4256 Поправени информации за NGC 4256] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204256 NGC 4256] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240726170728/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204256 NGC 4256] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Змеј (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1790 година]] 1bhbjg28yhd1fzjg5bz2fye3xad7n37 0 1043264 5652122 4894234 2026-11-01T16:27:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652122 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4259 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=143 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=1,1' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[27 декември]] [[1827]] |алтернативни ознаки=UGC 7359, MCG 1-31-51, CGCG 42-12, ARAK 356, VCC 342, NPM1G +05.0335 }} '''NGC 4259''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4259 се споменува и како UGC 7359, MCG 1-31-51, CGCG 42-12, ARAK 356, VCC 342, NPM1G +05.0335. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 декември]] [[1827]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4259 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4259 има привидни димензии од 1,1' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 143°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4259 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39657. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 238; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 287. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1611. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4259 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4259]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4259 Поправени информации за NGC 4259] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204259 NGC 4259] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20250531050205/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204259 NGC 4259] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1827 година]] qy89ebyhbgwifnl3zw4y1u511pxwsam 0 1043267 5652128 4894237 2026-11-01T16:34:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652128 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика= NGC4262 - SDSS DR14.jpg |опис= Поглед кон NGC 4262 |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=120 |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E/SB0 |привиден сјај В=11,6 |привиден сјај Ч=12,5 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=1,8' x 1,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[8 април]] [[1784]] |алтернативни ознаки=UGC 7365, MCG 3-31-101, CGCG 99-14, VCC 355 }} '''NGC 4262''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4262 се споменува и како UGC 7365, MCG 3-31-101, CGCG 99-14, VCC 355. == Откривање == Телото е откриено на [[8 април]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4262 е од видот E/SB0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4262 има привидни димензии од 1,8' х 1,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Телото е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4262 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39676. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 879. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1576. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4262 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4262]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4262 Поправени информации за NGC 4262] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204262 NGC 4262] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240706235550/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204262 NGC 4262] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Девица (галактичко јато)]] [[Категорија:Пречкести леќести галаксии]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] a8l19korb3tjswpyzvlbavmbyka0bnv 0 1043268 5652129 4894238 2026-11-01T16:37:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652129 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Гавран (соѕвездие)|Гавран]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=125 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=12,6 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=1,2' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1786]] |алтернативни ознаки=NGC 4265, MCG -2-32-1, IRAS 12171-1156 |слика=NGC 4263 PanS.jpg}} '''NGC 4263''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Гавран (соѕвездие)|Гавран]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4263 се споменува и како NGC 4265, MCG -2-32-1, IRAS 12171-1156. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1786]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4263 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4263 има привидни димензии од 1,2' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 125°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4263 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39698. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 283; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 5529. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1063. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Гавран (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., ibid. Errata on pages 237, 281-283, and 366-378. (158,28) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4263 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4263]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4263 Поправени информации за NGC 4263] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204263 NGC 4263] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20211120110308/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204263 NGC 4263] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Гавран (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1786 година]] 3u583dtzwkg2hl8nvbq5b3nys2wvaco 0 1043274 5652131 4894245 2026-11-01T16:46:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652131 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4269 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=137 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=12,9 |привиден сјај Ч=13,8 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=1,3' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Хајнрих Даре]] |датум на откривање=[[4 март]] [[1862]] |алтернативни ознаки=UGC 7372, MCG 1-32-5, CGCG 42-24, VCC 373, near SAO 119333 }} '''NGC 4269''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4269 се споменува и како UGC 7372, MCG 1-32-5, CGCG 42-24, VCC 373, near SAO 119333. == Откривање == Објектот е откриен на [[4 март]] [[1862]] година од страна на [[Хајнрих Даре]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 11&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4269 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4269 има привидни димензии од 1,3' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 137°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4269 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39719. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 287. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1560. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4269 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4269]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4269 Поправени информации за NGC 4269] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204269 NGC 4269] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240706140404/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204269 NGC 4269] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1862 година]] 8sxqftu6kr83c79i4jlj3tvs4auyijw 0 1043278 5652132 4894251 2026-11-01T16:55:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652132 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4273 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=10 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=11,9 |привиден сјај Ч=12,4 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=2,3' x 1,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[17 април]] [[1786]] |алтернативни ознаки=UGC 7380, MCG 1-32-8, CGCG 42-28, VCC 382, IRAS 12173+0537 }} '''NGC 4273''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4273 се споменува и како UGC 7380, MCG 1-32-8, CGCG 42-28, VCC 382, IRAS 12173+0537. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 април]] [[1786]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4273 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4273 има привидни димензии од 2,3' х 1,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 10°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4273 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39738. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 238; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 287. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1560. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4273 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4273]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4273 Поправени информации за NGC 4273] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204273 NGC 4273] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20241130211427/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204273 NGC 4273] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1786 година]] gf26o7g0zifg6fk2awdm30lu7vwbz04 0 1043279 5652133 4894252 2026-11-01T16:58:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652133 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= Ngc4274-hst-555.png |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=102 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBab |привиден сјај В=10,4 |привиден сјај Ч=11,3 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=6,8' x 2,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[13 март]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 7377, MCG 5-29-60, CGCG 158-71, IRAS 12173+2953 }} '''NGC 4274''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4274 се споменува и како UGC 7377, MCG 5-29-60, CGCG 158-71, IRAS 12173+2953. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 март]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4274 е од видот SBab.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,4 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4274 има привидни димензии од 6,8' х 2,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 102°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4274 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39724. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1991. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1398. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4274 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4274]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4274 Поправени информации за NGC 4274] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204274 NGC 4274] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240707023551/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204274 NGC 4274] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Пречкести спирални галаксии]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] e8qogfucdsm7ck5f2y13jsmp3xqvlhk 0 1043281 5652136 4894254 2026-11-01T17:02:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652136 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика= NGC4276 - SDSS DR14.jpg |опис= Поглед кон NGC 4276 |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=3 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=12,5 |привиден сјај Ч=13,2 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=1,6' x 1,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Кристијан Петерс]] |датум на откривање= [[1860]] |алтернативни ознаки=UGC 7385, MCG 1-32-10, CGCG 42-32, VCC 393, IRAS 12175+0757 }} '''NGC 4276''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4276 се споменува и како UGC 7385, MCG 1-32-10, CGCG 42-32, VCC 393, IRAS 12175+0757. == Откривање == Објектот е откриен на [[1860]] година од страна на [[Кристијан Петерс]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 13,5&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4276 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4276 има привидни димензии од 1,6' х 1,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 3°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4276 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39765. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 873. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1560. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4276 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4276]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4276 Поправени информации за NGC 4276] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204276 NGC 4276] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240606020639/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204276 NGC 4276] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1881 година]] 22z7tqp5zes3k2danl7grwciew641g0 0 1043282 5652137 4894255 2026-11-01T17:05:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652137 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4277 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=141 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SB0-a |привиден сјај В=12,4 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=1,1' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[17 април]] [[1786]] |алтернативни ознаки=MCG 1-32-9, CGCG 42-29, VCC 386, NPM1G +05.0340 }} '''NGC 4277''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4277 се споменува и како MCG 1-32-9, CGCG 42-29, VCC 386, NPM1G +05.0340. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 април]] [[1786]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4277 е од видот SB0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,4 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4277 има привидни димензии од 1,1' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 141°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4277 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39759. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 238; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 288. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1560. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4277 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4277]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4277 Поправени информации за NGC 4277] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204277 NGC 4277] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240726214336/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204277 NGC 4277] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1786 година]] d053j1b3ymfguvuixk013itbzarl5su 0 1043283 5652139 4894256 2026-11-01T17:08:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652139 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= Ngc4278-hst-R850GB475.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E1 |привиден сјај В=10,2 |привиден сјај Ч=11,1 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=3,8' x 3,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[13 март]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 7386, MCG 5-29-62, CGCG 158-77, IRAS 12175+2933 }} '''NGC 4278''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4278 се споменува и како UGC 7386, MCG 5-29-62, CGCG 158-77, IRAS 12175+2933. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 март]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4278 е од видот E1.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,2 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,1 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4278 има привидни димензии од 3,8' х 3,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 4278 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39764. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 108; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1991. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1398. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4278 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4278]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4278 Поправени информации за NGC 4278] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204278 NGC 4278] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20240605001217/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204278 NGC 4278] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] [[Категорија:Елиптични галаксии]] [[Категорија:Радиогалаксии]] [[Категорија:Откритија на Вилијам Хершел]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] 0d9w5dxe0x6uonv58d0uap8222kmsya 8 1069188 5652311 5647502 2026-11-02T09:20:45Z Виолетова 1975 5652311 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> [[Податотека:Mathematics.png|лево|30п]] Од 9 до 15 ноември 2026 година се одржува уредувачка седмица на тема „'''[[Википедија:Нерешени проблеми во математиката|Нерешени проблеми во математиката]]'''“. Сите уредници на Википедија на македонски јазик се добредојдени да дадат свој придонес на темата! {{-}} <!-- Објава за други натпревари --> {{-}} 0apdfkzsdwod9f0396phdv821vcn2o1 0 1077155 5652266 5425901 2026-11-02T05:45:36Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Grossenehrich.png]] → [[File:DEU Großenehrich (Greußen) COA.svg]] PNG → SVG 5652266 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Art = Stadt |German_name = Großenehrich |image_photo = Großenehrich-Rathaus.JPG |image_caption = Градското собрание на Гросенерих |Wappen = DEU Großenehrich (Greußen) COA.svg |lat_deg = 51 |lat_min = 14 |lat_sec = 58 |lon_deg = 10 |lon_min = 49 |lon_sec = 56 |Lageplan = Großenehrich in KYF.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Кифхојзер |Verwaltungsgemeinschaft = Гројсен |Höhe = 240 |Fläche = 63.34 |Einwohner = 2870 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 99718 |Vorwahl = 036370 |Kfz = KYF |Gemeindeschlüssel = 16 0 65 084 |Gliederung = 10 |Straße = Капелштрасе 18 |Website = [http://www.stadt-grossenehrich.de/ www.stadt-grossenehrich.de] |Bürgermeister = Кај Кноблох |Partei = CDU }} '''Гросенерих''' ({{langx|de|Großenehrich}}) — мал [[град]] во округот [[Кифхојзер (округ)|Кифхојзер]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. Се наоѓа 13 километри јужно од окружниот град [[Зондерсхаузен]] и 34 километри северозападно од покраинскиот главен град [[Ерфурт]]. == Географија == === Местоположба === Местата во градското подрачје на Гросенерих се наоѓаат јужно од нискиот ридски масив [[Хајнлајте]]. На градското подрачје помеѓу Блидерштет и Отерштет тече реката [[Хелбе]]. === Градски единици === Кон градот Гросенерих припаѓаат десет места. {| class="wikitable" ! Место ! Жители |- | Гросенерих | 879 |- | Венигенерих | 136 |- | Ронштет | 183 |- | Отерштет | 214 |- | Блидерштет | 78 |- | Нидершпир | 404 |- | Вестеренгел | 375 |- | Кирхенгел | 314 |- | Холценгел | 259 |- | Фелденгел | 257 |} ''<small>(состојба: 1 јули 2009)</small>'' == Политика == === Градски совет === Градскиот совет на Гросенерих се состои од 14 члена и бил избран на општинските избори на 26 мај 2019 година, што довело до следнава распределба:<ref>[https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=GW&wJahr=2019&zeigeErg=GEM&wknr=065&gemnr=65084 Thüringer Landesamt für Statistik, Gemeinderatswahl 2019 in Thüringen – endgültiges Ergebnis für Großenehrich]</ref> {| class="wikitable" style=text-align:center |- bgcolor=#bdf | style=text-align:left | '''Партија / Листа''' || align="center" | Удел || align="center" | '''Места''' |- | align="left" | [[Демохристијански сојуз на Германија|CDU]]/CDU WG || 36,1 % || 5 |- | align="left" | [[Левица (Германија)|Левица]]-oL || {{0}}4,7 % || 1 |- | align="left" | BI Кирхенгел || 32,6 % || 4 |- | align="left" | Независни || 26,5 % || 4 |} === Градоначалник === Градоначалник е Кај Кноблох (Граѓанска иницијатива Кирхенгел). Бил избран на 17 март 2019 година.<ref>[https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=BM&wJahr=0000&zeigeErg=GEM&wknr=065&gemnr=65084&w_datum=17.03.2019&zurueckSeite=1 Bürgermeisterwahl 2019]</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Großenehrich-Anger.JPG|Градскиот плоштад Податотека:Rohnstedt.JPG|Ронштет Податотека:Großenehrich-Kirche-1.JPG|Градската црква </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Großenehrich}} * {{Официјална|http://www.stadt-grossenehrich.de/}} {{de}} {{Градови во Кифхојзер (округ)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кифхојзер (округ)]] b1d2hcgvuvzhqt0ltuykmmmp48fmy0c 0 1094679 5652296 5575633 2026-11-02T08:30:16Z ~2026-58373-69 138283 5652296 wikitext text/x-wiki {{Седум врвови-Карта|caption=Карта на седумте врвови (или девет, зависно сметањето)}} '''Седум врвови''' ({{langx|en|Seven Summits}}) — збирен поим за највисоките [[планина|планини]] на секој од седумте [[континент]]и на светот. Искачувањето на сите нив се смета за голем предизвик во [[планинарство]]то. Прв нивен освојувач бил Ричард Бас, кој ги искачил сите на [[30 април]] [[1985]] г.{{Sfn|Bass|Wells|Ridgeway|1986}} ==Басов и Меснеров список== Првиот список на седум врвови го осмислил самиот Ричард Бас („Басов список“), одбирајќи ја Кошќушко за највисока планина во Австралија (2.228&nbsp;м). На ова се надоврзал познатиот алпинист [[Рајнхолд Меснер]] („Меснеров список“), заменувајќи го Кошќушко со Пунчак Џаја (4.884&nbsp;м) во Индонезија. [[Монблан]] е отсутен од двата списока. Меснеровиот се смета за потежок за искачување бидејќи Пунчак Џаја (Карстенсова Пирамида) е вистински планинарски предизвик, додека пак Кошќушко се искачува по благи стрмнини. {| class="wikitable sortable" !colspan="9"|Седум врвови (подредени по височина) |- ! width= 100 | Врв ! width= 40 | Бас ! width= 40 | Меснер ! width= 100 | [[Надморска височина|Надм. вис.]] ! width= 100 | [[Топографска истакнатост|Истакнатост]] ! width= 100 | Континент ! width= 110 | [[Планински венец|Венец]] ! width= 100 | Земја ! width= 40 | Прво<br>искачување |-align=center |[[Монт Еверест]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| 8.848&nbsp;м |align=center| 8.848&nbsp;м |[[Азија]] |[[Хималаи]] |[[Непал]] / [[Кина]] |align=center|1953 |-align=center |[[Аконкагва]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| 6.961&nbsp;м |align=center| 6.961&nbsp;м |[[Јужна Америка]] |[[Анди]] |[[Аргентина]] |align=center|1897 |-align=center |[[Денали]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| 6.194&nbsp;м |align=center| 6.144&nbsp;м |[[Северна Америка]] |[[Алјаски Венец]] |[[САД]] |align=center|1913 |-align=center |[[Килиманџаро]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| 5.895&nbsp;м |align=center| 5.885&nbsp;м |[[Африка]] | — |[[Танзанија]] |align=center|1889 |-align=center |[[Елбрус]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| 5.642&nbsp;м |align=center| 4.741&nbsp;м |[[Европа]] |[[Кавказ]] |[[Русија]] |align=center|1874 |-align=center |[[Винсонов Масив|Винсон]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| 4.892&nbsp;м |align=center| 4.892&nbsp;м |[[Антарктик]] |Сентинел | — |align=center|1966 |-align=center |[[Пунчак Џаја]] |align=center| |align=center|✔ |align=center| 4.884&nbsp;м |align=center| 4.884&nbsp;м |[[Океанија]] |Судирман |[[Индонезија]] |align=center|1962 |-align=center |[[Кошќушко (планина)|Кошќушко]] |align=center|✔ |align=center| |align=center| 2.228&nbsp;м |align=center| 2.228&nbsp;м |[[Австралија]] |[[Големи Разводни Планини]] |[[Австралија]] |align=center|1840 |} Од [[Македонија]], Сашко Кедев е првиот [[Македонец]] кој ги има искачено највисоките врвови на сите 7 континенти, во 2010 година (според Меснеровиот список). == Поврзано == * [[Осумилјадници]] * [[Седум втори врвови]] * [[Список на највисоки планини]] * [[Крајни точки на земјата]] ==Белешки== {{белешки}} {{наводи}} == Наводи == {{наводи|2}} *{{нмс | publisher=7summits.com | url=http://7summits.com/stats | title=Statistics, Facts & figures of all 7summiteers: Carstensz, Kosciuszko and combined lists. | accessdate=2011-12-25 | archive-date=2008-09-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080905095942/http://7summits.com/stats | url-status=dead }} до декември 2011, 348 освојувачи. *{{наведена книга | last1 = Bell | first1 = Steve | last2 = Naar | first2 = Ronald | authorlink2 = | last3 = Groen | first3 = Nico | title = Seven Summits | publisher = Mitchell Beazley | year = 2000 | isbn = 90-246-0606-3 | ref = {{SfnRef|Bell|et. al|2000}} }} *{{наведена книга | last1 = Bass | first1 = Dick | last2 = Wells | first2 = Frank | last3 = Ridgeway | first3 = Rick | title = Seven Summits | publisher = Warner Books | year = 1986 | isbn = 0-446-51312-1 }} *{{наведена книга | last = Hamill | first = Mike | title = Climbing the Seven Summits: A Comprehensive Guide to the Continents' Highest Peaks | publisher = The Mountaineers Books | year = 2012 | location = Seattle | isbn = 978-1-59485-648-8 | url = http://books.google.com/books?id=fiSgyRhsUrgC | accessdate = 18 октомври 2012 }} *{{наведена книга | last = Morrow | first = Patrick | title = Beyond Everest – Quest For the Seven Summits | publisher = Camden House | year = 1986 | isbn = 0-920656-46-3}} *{{наведена книга | last = Krakauer | first = Jon | title = Into thin Air | publisher = Villard | year = 1997 | isbn = 0-385-49208-1}} *{{нмс | publisher = 8000ers.com | url=http://www.8000ers.com/cms/7-summits-mainmenu-199.html | title=The Seven Summits | accessdate=2006-08-08}} *{{нмс | publisher=7summits.com | url=http://7summits.com/carstensz/carstensz.php | title=Carstensz Pyramid, the Summit of Oceania | accessdate=2006-08-08 | archive-date=2006-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716130532/http://7summits.com/carstensz/carstensz.php | url-status=dead }} {{refend}} == Надворешни врски == * [http://maps.live.com/?v=2&cid=FDBAB8D732007047!480&tour=1&encType=1 3Д прошетка по седумте врвови] — Virtual Earth {{en}} * [http://7summits.com/ 7summits.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141216181651/http://7summits.com/ |date=2014-12-16 }} — портал на седумте врвови со обемни информации {{en}} * [http://www.cohp.org/personal/Seven_Summits_essay/seven_summits_essay.html Есеј за критериумите на избор на седумте врвови] {{en}} {{Седум врвови}} [[Категорија:Седум врвови| ]] [[Категорија:Планини]] [[Категорија:Планинарење]] [[Категорија:Крајни точки на Земјата]] l5ab2g5jbuuifwiicu1imhcmd2ukp1r 0 1095661 5652212 5565699 2026-11-01T21:05:04Z Dandarmkd 31127 5652212 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име= Владимир Светиев |портрет= |px=220px |опис= |роден-дата= {{роден на|14|јули|1945}} |роден-место= [[Свето Митрани]], [[Демократска Федерална Македонија|ДФ Македонија]], [[Демократска Федеративна Југославија|ДФЈ]] |починал-дата= {{починал на и возраст|df=yes|2013|11|1|1945|7|14}} |починал-место= {{починат во|Битола}}, [[Македонија]] | познат= по улогите во: <br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Истрел (филм)|Истрел]]<br>[[Време на летала (филм)|Време на летала]]<br>[[Записник (филм)|Записник]]<br>[[Македонска сага]] |занимање = глумец }} '''Владимир Светиев''' ([[Свето Митрани]], [[Крушевско]], {{роден на|14|јули|1945}} – {{починат во|Битола}}, {{починал на|1|ноември|2013}}) — еден од најекспонираните [[Македонија|македонски]] [[глумци]] и долгогодишен првенец на [[Македонскиот народен театар]]. == Животопис == Светиев е роден на [[1 јули]] [[1945]] година во [[крушевско]]то село [[Свето Митрани]]. Тој бил меѓу 15-ината студенти на [[Илија Џувалековски]] и дипломирал во [[1971]] година на Академијата за театар, филм, радио и телевизија во [[Загреб]], каде што професорот организирал наставен модел кој им овозможил предметите Глумечка игра и Сценски говор со техника на глас да ги учат на својот [[македонски јазик|мајчин јазик]]. Во [[1971]] година Светиев влегол во ансамблот на Драмата на МНТ, дебитирајќи во пиесата на [[Бранко Пендовски]] „Под пирамидата“. Таму го поминал сиот работен век, а повремено гостувал и во другите македонски театри. Две сезони поминал во [[Милхајм]], [[Германија]], во Театарот на Ромите „Пралипе“. Одиграл шеесетина улоги и во историјата на македонската глума е впишан како еден е од најнаградуваните глумци: добитник е на дури пет награди за најдобри театарски остварувања на [[МТФ „Војдан Чернодрински“]] во [[Прилеп]] (1977, 1988, 1990, 1991 и 2002), на [[Награда „Војдан Чернодрински“|Наградата „Војдан Чернодрински“]] за животно дело во 2012 година, и на наградите [[Награда „11 Октомври“|„11 Октомври“]] и [[Награда „13 Ноември“|„13 Ноември“]]. Починал на [[1 ноември]] [[2013]] година во [[Битола]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.inpress.com.mk/default.asp?ItemID=954BCA6E9584D04A82D7D9773D190CF7 |title=''Почина глумецот Владимир Светиев'' |accessdate=2013-11-01 |archive-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103111014/http://www.inpress.com.mk/default.asp?ItemID=954BCA6E9584D04A82D7D9773D190CF7 |url-status=dead }}</ref> ==Филмографија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.maccinema.com/Person.aspx?p=251 |title=''Светиев Владимир'' |accessdate=2013-11-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722034600/http://www.maccinema.com/Person.aspx?p=251 |url-status=dead }}</ref>== *1971: Некаде морам да те чекам (Споредна улога) *1971: Делба (Споредна улога) *1972: [[Истрел (филм) |Истрел]] ( Главна улога, ) *1972: [[Табакерата (филм) |Тапакерата]] (Споредна улога) * 1972: [[Вител (филм) |Вител]] (Главна улога) *1975: [[Јад (филм) |Јад]] (Главна улога) *1976: [[Војвода Спиро Црне (филм) |Војвода Спиро Црне]] (Главна улога) *1977: [[Исправи се, Делфина]] (Главна улога) *1977: [[Вапцаров (филм)|Вапцаров]] (Споредна улога) *1979: [[Наши години]] (Главна улога) *1981: [[Црвениот коњ (филм) |Црвениот коњ]] ( Главна улога, ) *1981: [[Стојче (ТВ-филм) |Стојче]] (Споредна улога) *1982: [[Едно лето]] (Споредна улога) *1982: [[Време на летала (филм) |Време на летала]] (Споредна улога) *1983: [[Записник (филм) |Записник]] ( Главна улога, ) *1985: [[На наш начин]] (Главна улога) *1987: [[Трето доба]] (Главна улога) *1988: [[Скопски сновиденија]] (Главна улога) *1992: [[Време, живот (филм) |Време, живот]] (Споредна улога) *1993: [[Македонска сага (филм) |Македонска сага]] ( Главна улога, ) *1993: Крик на немиот индијанец (Главна улога) *1999: [[Време, живот (филм) |Време, живот]] ( Споредна улога, ) *2000: Мис Амнезија ( Глумец, ) *2003: Едно од лицата на смртта ( Глумец, ) *2004: [[Големата вода (филм) |Големата вода]] ( Споредна улога, ) *2006: [[Тајната книга]] ( Главна улога, ) *2010: Крајот на светот ( Споредна улога. ) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1054098}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Светиев, Владимир}} [[Категорија:Луѓе од Свето Митрани]] [[Категорија:Македонски глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „11 Октомври“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Војдан Чернодрински“]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] sr27cdm6i1d0kfy7o44l9afjr9xbwq7 0 1097899 5652164 4388863 2026-11-01T18:28:22Z Ehrlich91 24281 5652164 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Св. Илија | слика = Црква „Св. Илија“ - Журче 20.jpg | опис = Поглед на новоизградената црква | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=22 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=13 | lon_sec=32 | место = Журче | општина = Демир Хисар | тип = црква | тип1 = некропола | период = среден век }} '''Св. Илија''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[демирхисарско]]то село [[Жван]]. Претставува [[црква (градба)|црква]] и [[некропола]] од [[Македонија во средниот век|средниот век]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|137}}</ref> == Местоположба == Се наоѓа на 500 метри западно од селото [[Журче]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Опис == На наоѓалиштето се гледаат остатоци од срушена црква околу која има камени плочи од гробни конструкции.<ref name="АрхеоКарта"/> Денес, таму се наоѓа [[Црква „Св. Илија“ - Журче|новата црква]]. == Поврзано == * [[Бачилиште (Журче)|Бачилиште]] — сакрален објект и некропола од доцноантичко време; * [[Љубов Камен (Журче)|Љубов Камен]] — населба од неолитот; * [[Мартинец (Журче)|Мартинец]] — населба од средниот век; * [[Даблики (Журче)|Даблики]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Журче]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Демирхисарско]]. == Наводи == {{наводи}} {{Архео-Демир Хисар}} [[Категорија:Журче]] lz8vksih4mv66klk1azg2mc5onwm4p9 5652165 5652164 2026-11-01T18:29:27Z Ehrlich91 24281 5652165 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Св. Илија | слика = Црква „Св. Илија“ - Журче 20.jpg | опис = Поглед на новоизградената црква | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=22 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=13 | lon_sec=32 | место = Журче | општина = Демир Хисар | тип = црква | тип1 = некропола | период = среден век }} '''Св. Илија''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[демирхисарско]]то село [[Журче]]. Претставува [[црква (градба)|црква]] и [[некропола]] од [[Македонија во средниот век|средниот век]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|137}}</ref> == Местоположба == Се наоѓа на 500 метри западно од селото [[Журче]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Опис == На наоѓалиштето се гледаат остатоци од срушена црква околу која има камени плочи од гробни конструкции.<ref name="АрхеоКарта"/> Денес, таму се наоѓа [[Црква „Св. Илија“ - Журче|новата црква]]. == Поврзано == * [[Бачилиште (Журче)|Бачилиште]] — сакрален објект и некропола од доцноантичко време; * [[Љубов Камен (Журче)|Љубов Камен]] — населба од неолитот; * [[Мартинец (Журче)|Мартинец]] — населба од средниот век; * [[Даблики (Журче)|Даблики]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Журче]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Демирхисарско]]. == Наводи == {{наводи}} {{Архео-Демир Хисар}} [[Категорија:Журче]] 0owymte7c0f5i868phdtcfab8g1ahoa 0 1104293 5652233 5208052 2026-11-01T22:01:39Z ~2026-58205-12 138275 за младиот хорнист Кирил Митрески 5652233 wikitext text/x-wiki [[Податотека:French horn front.png|мини|Хорна]] '''Хорна''' — дувачки [[Музички инструмент|инструмент]] кој води потекло од ловечкиот [[рог]]. Обликот на овој инструмент бил менуван и усовршуван. Со додавање на вентили, се зголемиле техничките можности на лимената хорна. Цевката на хорната е свиткана во форма на [[круг]], во кој се наоѓа сплет на додадени цевки со три или четири вентили. На горниот дел се наоѓа усникот, а долниот дел од цевката е проширен во форма на инка. Хорната е единствен лимено-дувачки инструмент на кој се свири со лева рака. Хорната звучи нежно, меко и поетично, со големи динамични нијанси и раскошна боја на тонот. Овој рог е неформално познат како француски рог. Познат македонски изведувач на хорна е [[Александар Гошев]],а познат млад македонски изведувач на хорна е [[Кирил Митрески]]. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дувачки инструменти]] 7ygmapx95v62gcy03eepoab66erpjzd 0 1151904 5652086 4970240 2026-11-01T14:51:13Z Gurther 105215 5652086 wikitext text/x-wiki '''Мрвачки''' или ''марвачки'' — говор на [[македонски јазик|македонскиот]] јазик кој припаѓа на [[драмски дијалект|драмскиот дијалект]]. Го говори македонската етнографска група [[Мрваци]] во крајот [[Мрвачко]] кој денес се протега во делови од [[Пиринска Македонија|Пиринска]] и [[Егејска Македонија]] во [[Бугарија]] и [[Грција]]. ==Фонетика== Најважни диференцијални црти на мрвачкиот гоор од областа на фонетиката се<ref name="Дрвошанов">{{наведена книга|last=Дрвошанов|first=Васил|authorlink=Васил Дрвошанов|title=Македонистички студии за Егејот|year=2014|publisher=Бата прес|location=Скопје|isbn=978-608-4654-44-5}}</ref>: * преодот на носовката ѫ во а во акцентирана положба (''г'аба, дап, зап, бер'ат, плет'ат'' итн.), а во неакцентирана положба во а (''кап'ина, пад'ар, маж'ето'' итн.) * замената на носовка ѧ со е, кое што преовладува и со ' ''а'' (''з'ат, кл'атва'' и др.) * мошне ретките и малубројни остатоци од назализмот (''гл'амба, изм'ундри, т'енгал'' и др.) * преодот на ъ во ''а'' во акцентирана положба (''сан, в'ашка, так'аф'') * генералзирањето на мекоста кај сите согласки * остуство на [[слеана согласка|слеаните согласки]] ''џ'' и ''ѕ'' * чувањето на ''х'' во сите положби ==Морфологија== Од областа на морфологијата и на синтакста поважни диференцијални црти на мрвачкиот говор се<ref name="Дрвошанов" />: *множинската наставка ''-е'' кај именките од машки род (''м'аже, риб'аре, коп'аче'' и др.) *множинска наставка ''-ета'' кај именките од среден род (''в'ажета, к'учета, м'улета'' и др.) *членот ''-а'' во акцентирана положба (''град'а, син'а, нус'а''' и др.) *заменските форми ''н'ехи ја'', ''н'ехи' хи'' во акузатив и дативеднина за женски род и ''хми'' односно ''хим // хни'' за сите три рода во множина == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски дијалекти]] 1qiankxmo4qkc4xen5ky4zswsm6drqr 0 1154816 5652357 5207822 2026-11-02T10:42:51Z Buli 2648 5652357 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Хајнирх Хајне | image = Heinrich Heine-Oppenheim.jpg | imagesize = | alt = | caption = Портрет на Хајнрих Хајне | pseudonym = | birth_name = | birth_date = [[13 декември]] [[1797]] | birth_place = [[Диселдорф]], {{GER}} | death_date = [[17 февруари]] [[1856]] | death_place = [[Париз]], {{FRA}} | occupation = | education = | alma_mater = | period = | genre = поезија | subject = | movement = | notableworks = Лирски интермецо | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Кристијан Јохан Хајнрих Хајне''' ([[германски]]: ''Christian Johann Heinrich Heine'') ([[13 декември]] [[1797]], [[Диселдорф]] - [[17 февруари]] [[1856]], [[Париз]]) - германски поет, [[новинар]], [[есеист]] и [[книжевен критичар]]. ==Животопис== [[Податотека:Betty Heine (Isidor Popper).jpg|мини|десно|Мајката на Хајне, Бети.]] [[Податотека:Mathilde Heine photography.jpg|мини|десно|Сопругата на Хајне, Матилда.]] [[Податотека:Heine-Grab.jpg|мини|десно|Статуата на гробот на Хајне.]] Хајнрих Хајне е роден на 13 декември 1797 година, во Диселдорф, каде што учел во француската [[гимназија]]. Татко му сакал синот да му биде трговец, но наместо тоа, Хајне студирал право во [[Бон]], [[Гетинген]] и [[Берлин]]. Кога избувнала [[Јулска револуција|Јулската револуција]] во [[1830]] година, Хајне заминал во [[Франција]]: на [[1 мај]] [[1831]] година пристигнал во Париз, каде што останал до [[смрт]]та. Истата година му се дијагностицирани првите симптоми на неговата [[болест]] - [[атрофија на мускулите]] и сушење на [[’Рбетен столб (човек)|‘рбетот]]. Од [[1848]] година, тој не можел повеќе да излегува од собата, поминувајќи осум тешки години во борба со болеста (до смртта во 1856 година). Неговото бавно умирање оставило силен печат врз психичкиот живот. Како што напредувала парализата, неговиот дух сè повеќе тонел во пределите на имагинацијата којашто не можела да ја запре ни морфиумот којшто го користел често за намалување на болките. Оттаму потекнуваат и хуморот, цинизмот, иронијата и бројните асоцијации во неговите песни. Бил погребан на Монмартр, без верски обред, а побарал на ковчегот да му се положи меч.<ref name="Miodrag Maksimović 1964">Miodrag Maksimović, „Pogovor“, во: Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 99.</ref> Хајне живеел противречен живот, во кој има и многу темни точки. На пример, во [[1827]] година му нудел на кралот Лудвиг да се откаже од своето борбено минато само да добие професорско место во [[Минхен]]; бил подготвен да го брани [[војвода]]та од [[Брауншвајг]] (голем деспот), ако тој му испрати [[орден]]; своите услуги ѝ ги нудел на пруската власт, вклучувајќи ја и подготвеноста да издава пруски весник во Париз (иако целиот живот ги мразел [[Пруси]]те); го уценувал својот богат братучед, заканувајќи му се дека ќе ги открие семејните тајни итн.<ref name="Miodrag Maksimović 1964"/> ==Творештво== [[File:Хајнирх Хајне-Одбрани песни.pdf|thumb|150п|лево|„Одбрани песни“ со хронолигија на животот на Хајнрих Хајне, во препев на [[Гане Тодоровски]] и [[Блаже Конески]] <small>Стисни на сликата за да ја отвориш и читаш книгата во целост</small>]] [[Поезија]]та на Хајне е разновидна, движејќи се од љубовни песни, преку мисловни творби, па сè до борбена, бунтовна поезија. Најпознати дела му се: „Книга со песни“, „Фирентински ноќи“, „Романцеро“, „Лирски интермецо“ итн. Во своите дела тој се спротивставувал на лажниот [[класицизам]] во германската лирика и против „тенденциозната лирика“ на Хервег и Фрајлиграт, го исмејувал „метричкото мајсторство“ на Платен, ја мразел вештачката виртуозност и сметал дека е бесмислено на [[Германска поезија|германската поезија]] да ѝ се наметнува античката [[метрика]]. Така, во едно писмо до поетот В. Милер, Хајне напишал: „Колку се чисти и прозрачни вашите песни и сите тие се народни песни. А во моите стихови, напротив, само обликот е делумно народен, а содржината е земена од животните услови на нашето општество.“ Во тој поглед, неговиот лирски стил е непосреден, со слободен тон на изразување без никаква вкочанетост. Кога ја слика природата, тој ги истакнува убавините за [[око]]то ([[Боја|боите]]), а не за [[уво]]то. Неговиот стил е тенок и нервозен, при што тој никогаш не се смирува и не опфаќа големи композиции. Многу често во неговите песни се среќаваат шегите, парадоксот и иронијата. Често, неговите песни се спој на [[Романтизам|романтика]] и песимистички [[реализам]], како и спој на [[сон]]иштата и реалното. Песните од младоста се одликуваат со необична концизност и способност за опишување на сликите само со помош на неколку [[стих]]ови. Во подоцнежното творештво, неговите стихови сè повеќе стануваат наративни. Инаку, [[ритам]]от му е слободен и природен, иако строго се менуваат арзите и тезите. Обично, во стиховите има два посилни или еден или два послаби [[Акцентски стих|акценти]], а бројот на неакцентирани слогови варира. Во „Северно Море“ се среќаваат слободни ритми со две или четири арзи, додека бројот на ненагласените слогови во секоја стапка е различен. Подоцна, во [[Епска поезија|епските]] песни тој ја напушта [[рима]]та.<ref>Miodrag Maksimović, „Pogovor“, во: Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 100-101.</ref> Самиот Хајне напишал за својата поезија: „Со мене завршува старата германска лирска школа и се создава школа на новата германска лирика. Новото време ќе создаде за себе и нови облици на [[уметност]]а, дури и нова техника, различна од сегашната. Повеќе нема да биде потребно да се бара инспирација од мртвото минато. А додека не се изработат тие облици, нам не ни останува ништо друго, туку да ги даваме своите поединечни, лични изрази, стремежот на слободната личност за животот. Тоа е подобро отколку имитацијата на мртвите стари стилови.“<ref>Miodrag Maksimović, „Pogovor“, во: Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 101.</ref> ==Критички осврт кон делото на Хајне== Не само за време на животот, туку и подоцна, личноста и поезијата на Хајне биле предмет на спротивни ставови и гледишта: многумина го клеветеле; според некои, неговата поезија се одликува со премногу воочливи слабости; други го сметале за неморален, бескрупулозен, па дури и предавник; а на многумина тој им е омилен поет, рамо до рамо со [[Гете]]. Сепак, останува фактот дека уште додека тој бил жив, во [[САД]] се одржувале предавања за него, а неговите песни се првите европски стихови што биле преведени на [[јапонски јазик]]. Историчарот на книжевноста Л. П. Бец тврди дека Хајне е најпопуларниот поет во [[Франција]] и дека тој, како ниту еден друг германски поет, најмногу влијаел врз француските поети. [[Ниче]] го нарекува европска појава, а на неговите стихови компонирале [[Кројцер]], [[Менделсон]], [[Роберт Шуман|Шуман]] и [[Франц Шуберт|Шуберт]] - над 3.000 композиции се напишани по инспирација на неговите стихови. Иако тој не бил омилен кај неговите нетолерантни земјаци, него го ценеле и сакале [[Толстој]], [[Балзак]] и [[Александар Блок|Блок]]. Една песна на [[Владимир Мајаковски]] од 1920 година се вика „Хајнеовска“ (''Геҋнеобразное'').<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 111.</ref> Според [[Фридрих Ниче]], Хајне е прв уметник на [[Германски јазик|германскиот јазик]] и највисокиот поим за лиричар и во ниту една држава и ниту еден век не може да се пронајде таква слатка и страсна [[музика]],<ref>Фридрих Ниче, ''Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си''. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 53.</ref> а според Меринг, Хајне зазема единствено и неспоредливо место не само во германската, туку и во светската книжевност. Според данскиот критичар Брандес, некои стихови на Хајне претставуваат врвна поезија, слична на [[Шели]], меѓутоа според Кроче, кој високо ги цени поетските квалитети на стиховите на Хајне, нему му недостасува сериозна [[Филозофија|филозофска]], па и [[Етика|етичка]] продлабоченост. Во продолжение, некои современи критичари го сметаат Хајне за пионер на модерната поезија, а неговото дело „Фирентински ноќи“ за синоним на современата новела, додека според други, современата книжевност е премногу далеку од Хајнеовиот романтизам, сентименталност и патос. Во тој конекст, на Хајне му се забележува дека не дава длабока анализа на психолошките манифестации, туку сè покрива со лесна иронија.<ref name="ReferenceA">Miodrag Maksimović, „Pogovor“, во: Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 97-99.</ref> Слично на целокупното негово творештво, и борбената поезија на Хајне предизвикувала различни реакции. На пример, Брандес ги истакнува силната бунтовна мисла и револуционерниот став во некои песни на Хајне (на кои им се воодушевувале руските револуционерни поети). Од друга страна Блок не ги ценел токму револуционерните песни на Хајне (како што е „Шлеските ткајачи“), откривајќи во нив погубен дуализам којшто го нарекувал Хајнеов [[јудаизам]]. Особено на Блок му било одвратно тоа што Хајне не бил доследен во личниот живот: парадирањето со [[Сенсимонизам|сенсимонизмот]], познанството и разделбата со [[Карл Маркс|Маркс]], и ироничните зборови на Хајне дека по пролетерската револуција продавачот ќе прави кеси од неговите песни „за во нив да става [[кафе]] или [[тутун]] за оние стари жени кои во нашиот неправеден свет морале да се одрекуваат од таквите уживања“.<ref>Miodrag Maksimović, „Pogovor“, во: Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 98.</ref> Ваквите противречни ставови се должат на тоа што Хајне бил противречен и растргнат, нешто што и самиот го има посочено со зборовите: „Јас сум [[Евреин]] и [[христијанин]]; [[трагедија]] и [[комедија]], [[Хераклит]] и [[Демокрит]] истовремено; јас сум [[Грк]] и Евреин; обожавател на деспотизмот овоплотен во [[Наполеон]] и поклоник на [[Комунизам|комунизмот]] што го проповеда [[Пјер Жозеф Прудон|Прудон]]; јас сум [[Римјани]]н и Тевтон; јас сум [[животно]], [[ѓавол]] и [[бог]].“ Творештвото на Хајне се состои од интелектуализам, [[иронија]], недоследност, револуционерен пркос, занос и борба, порази и победи, но сепак, тој и ден-денес е читан, преведуван и влијателен.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2021/10/3-tom-KONESKI.pdf#page=15 Песни од Хајне], во препев на [[Блаже Конески]] * [https://www.marxists.org/makedonski/tematska/poezija-proza/hajne.htm Хајнрих Хајне, „Шлеските ткајачи“] [[Категорија:Германски поети]] [[Категорија:Родени во 1797 година]] [[Категорија:Починати во 1856 година]] [[Категорија:Родени во Диселдорф]] [[Категорија:Починати во Париз]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Апсолвенти на Гетингенскиот универзитет]] [[Категорија:Германски Евреи]] b0ewljgmck8ablrf34hazgulu0z8r31 0 1157574 5652182 4694438 2026-11-01T20:17:05Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5652182 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Никола |слика = Викиекспедиција Железник Дополнување 1.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Сопотничка |координати = {{coord|41|18|53|N|21|0|16|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Големо Илино |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Свети Никола]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Никола''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во селото [[Големо Илино]], [[Општина Демир Хисар]]. Црквата се наоѓа во источниот дел од селото, на височинка која доминира над главниот пат. Околу црквата се наоѓаат самите селски гробишта. == Архитектура == Градбата на црквата има правоаголен облик и се состои од два дела, кои се покриени со различни кровни конструкции со [[ќерамиди]]. Во задниот дел, градбата има [[апсида]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=130px> Податотека:Викиекспедиција Железник 25.jpg|Поглед на црквата од самото село Податотека:Викиекспедиција Железник 33.jpg|Камбанаријата на црквата Податотека:Викиекспедиција Железник 34.jpg|Гробиштата на црквата Податотека:Викиекспедиција Железник 35.jpg|Дел од селските гробишта Податотека:Викиекспедиција Железник 288.jpg|Поглед на црквата од самото село </gallery> == Поврзано == * [[Сопотничка парохија]] * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Црква „Св. Петка“ - Големо Илино|Црква „Св. Петка“]] * [[Црква „Св. Илија“ - Големо Илино|Црква „Св. Илија“]] * [[Големо Илино]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Nicholas Church (Golemo Ilino)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никола, ГолемоИлино}} [[Категорија:Големо Илино]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Никола во Македонија|Големо Илино]] htezp3qketbjqp4nhve9h7dkfsftptl 0 1158384 5652180 5153211 2026-11-01T20:15:28Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5652180 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Атанасиј |слика = Викиекспедиција Железник 167.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед кон манастирската црква |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = |парохија = Сопотничка |координати = {{Coord|41|18|49|N|21|08|48|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Сопотница |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Атанасиј Александриски|Свети Атанасиј Велики]] |изградба = 2005 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Атанасиј''' — манастирска [[Црква (градба)|црква]] во рамки на [[Сопотнички манастир|Сопотничкиот манастир]] во близина на селото [[Сопотница]]. == Историја == Црквата е подигната на темелите на постар храм, а на тоа укажуваат и пронајдените [[артефакт]]и.<ref>Ш., А.. „[http://www.kanal5.com.mk/vesti_detail.asp?ID=13882 Демир Хисар ќе го развива манастирскиот туризам]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“, ''[[Канал 5 Телевизија|Канал 5]]'', 3 август 2013.</ref> == Архитектура == Градбата има [[правоаголник|правоаголна]] основа, со полукружна [[апсида]] во нејзиниот заден дел, и претставува [[крсто-куполен храм]]. Над влезната порта се забележува живопис, на којшто е прикажан [[Атанасиј Александриски|Свети Атанасиј Велики]]. На страничните ѕидови има по три прозорци со две различни големини, од кои прозорците кои се наоѓаат на непосредно до аглите со предната страна се поголеми, додека оние кои се долж страничните ѕидови кон задната страна се со помала големина. Црквата од надворешната страна е обложена со [[мермер]] и целосно е покриена со [[ќерамиди]] на повеќе нивоа. Од средишниот дел на покривот се издига осумаголна [[купола]]. На секоја од осумте страни од куполата има [[монофора]], при што во секој прозорец има рамка со по четири застаклени кружни отвори. Куполата е покриена со ќерамиди поставени во [[пирамида]]лен облик, а над покривот е поставен крст. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Sv. Atanasij od Sopotnica 01.JPG|Страничен поглед на црквата Податотека:Sv. Atanasij od Sopotnica 03.JPG|Осумагоналната купола на црквата Податотека:Sv. Atanasij od Sopotnica 02.JPG|Фрескоживописот на Свети Атанасиј Велики над влезната врата Податотека:Викиекспедиција Железник 168.jpg|Влезот во црквата Податотека:Викиекспедиција Железник 169.jpg|Поглед на црквата Податотека:Викиекспедиција Железник 171.jpg|Иконостасот </gallery> == Поврзано == * [[Сопотнички манастир]] * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Сопотничка парохија]] * [[Сопотница]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Athanasius Church (Sopotnica)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасиј, Сопотница}} [[Категорија:Сопотнички манастир]] [[Категорија:Сопотница]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Атанасиј во Македонија|Сопотница]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2005 година]] dsn7ek8bgf92uu4uexairsscfa7a5ds 0 1158415 5652134 5621302 2026-11-01T16:58:23Z Ehrlich91 24281 5652134 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција Железник 241.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарскo |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|16|59|N|21|14|09|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Журче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во источниот дел од селото. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта. == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна со полукружен свод и петострана апсида. Подоцна, западниот ѕид на црквата бил срушен и нејзиниот наос бил продолжен. Новиот дел има плиток свод, а кон југ има трем, кој е покриен архитрално. Црквата е покриена со ќерамиди и камени плочки на апсидата. Северниот и јужниот ѕид на постариот дел од внатрешната страна се зајакнати со столбови кои завршуваат со лакови и образуваат по три слепи ниши. Фасадата на црквата се фугирани и варосани.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> === Фрескоживопис === Црквата била живописана во 1885 година од зографот [[Никола Анастасов]] од [[Крушево]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Железник 294.jpg|Поглед на црквата Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|Икона од црквата Податотека:Гробишта во Журче 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Гробишта во Журче.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 2.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 4.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 6.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 8.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Žurče)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Журче}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Журче]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] 4gcd4gtq6h6vi3ssvkutsygcavrqn4z 5652135 5652134 2026-11-01T16:59:24Z Ehrlich91 24281 5652135 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција Железник 241.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|16|59|N|21|14|09|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Журче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во источниот дел од селото. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта. == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна со полукружен свод и петострана апсида. Подоцна, западниот ѕид на црквата бил срушен и нејзиниот наос бил продолжен. Новиот дел има плиток свод, а кон југ има трем, кој е покриен архитрално. Црквата е покриена со ќерамиди и камени плочки на апсидата. Северниот и јужниот ѕид на постариот дел од внатрешната страна се зајакнати со столбови кои завршуваат со лакови и образуваат по три слепи ниши. Фасадата на црквата се фугирани и варосани.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> === Фрескоживопис === Црквата била живописана во 1885 година од зографот [[Никола Анастасов]] од [[Крушево]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Железник 294.jpg|Поглед на црквата Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|Икона од црквата Податотека:Гробишта во Журче 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Гробишта во Журче.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 2.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 4.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 6.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 8.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Žurče)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Журче}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Журче]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] 7flniw3o4zh57k5v21zzlqu0lqc20or 5652145 5652135 2026-11-01T17:12:55Z Ehrlich91 24281 5652145 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција Железник 241.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|16|59|N|21|14|09|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = XIX век |завршено = |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Журче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во источниот дел од селото. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта. == Историја == Црквата потекнува од XIX век и веројатно е подигната околу 1860 година. Подоцна бил дограден нартексот.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url=https://monitoring.icomos.org.mk/churches/586/view|title=Пресвета Богородица|work=monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-11-01}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна со полукружен свод и петострана апсида. Подоцна, западниот ѕид на црквата бил срушен и нејзиниот наос бил продолжен. Новиот дел има плиток свод, а кон југ има трем, кој е покриен архитрално. Црквата е покриена со ќерамиди и камени плочки на апсидата. Северниот и јужниот ѕид на постариот дел од внатрешната страна се зајакнати со столбови кои завршуваат со лакови и образуваат по три слепи ниши. Фасадата на црквата се фугирани и варосани.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> Градбата на црквата е задоволителна. Единствено се забележани пукнатина на сводот и капиларна влага на ѕидовите.<ref name="МПКН"/> Во 1990 година било извршено препокривање со нови ќерамиди, биле поставени олуци и била целосно обновена фасадата со нов малтер.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Црквата била живописана во 1885 година од зографот [[Никола Анастасов]] од [[Крушево]].<ref name=":0" /> Sидното сликарство е во лоша состојба.<ref name="МПКН"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Железник 294.jpg|Поглед на црквата Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|Икона од црквата Податотека:Гробишта во Журче 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Гробишта во Журче.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 2.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 4.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 6.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 8.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Žurče)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/586/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Журче}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Журче]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] fdvlh2jeef9xfp49rwgwvko1q6npab4 5652147 5652145 2026-11-01T17:15:06Z Ehrlich91 24281 5652147 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција Железник 241.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|16|59|N|21|14|09|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = XIX век |завршено = |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Журче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во источниот дел од селото. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта. == Историја == Црквата потекнува од XIX век и веројатно е подигната околу 1860 година. Подоцна бил дограден нартексот.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url=https://monitoring.icomos.org.mk/churches/586/view|title=Пресвета Богородица|work=monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-11-01}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна со полукружен свод и петострана апсида. Подоцна, западниот ѕид на црквата бил срушен и нејзиниот наос бил продолжен. Новиот дел има плиток свод, а кон југ има трем, кој е покриен архитрално. Црквата е покриена со ќерамиди и камени плочки на апсидата. Северниот и јужниот ѕид на постариот дел од внатрешната страна се зајакнати со столбови кои завршуваат со лакови и образуваат по три слепи ниши. Фасадата на црквата се фугирани и варосани.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> Градбата на црквата е задоволителна. Единствено се забележани пукнатина на сводот и капиларна влага на ѕидовите.<ref name="МПКН"/> Во 1990 година било извршено препокривање со нови ќерамиди, биле поставени олуци и била целосно обновена фасадата со нов малтер.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Црквата била живописана во 1885 година од зографот [[Никола Анастасов]] од [[Крушево]].<ref name=":0" /> Sидното сликарство е во лоша состојба.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === Престолните икони во црквата, како што се оние на Христос и Пресвета Богородица со Христос, веројатно се дело на мајстори од [[Линотопска школа|Линотопската уметничка школа]].<ref>Палигора, Ристо. Неколку царски двери от ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид. Скопje, 2013. с. 165 – 166.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Железник 294.jpg|Поглед на црквата Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|Икона од црквата Податотека:Гробишта во Журче 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Гробишта во Журче.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 2.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 4.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 6.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 8.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Žurče)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/586/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Журче}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Журче]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] hb51wr4e41yd5t8ddzxkh8mxx5ydtmz 5652148 5652147 2026-11-01T17:15:17Z Ehrlich91 24281 /* Наводи */ 5652148 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција Железник 241.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|16|59|N|21|14|09|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = XIX век |завршено = |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Журче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во источниот дел од селото. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта. == Историја == Црквата потекнува од XIX век и веројатно е подигната околу 1860 година. Подоцна бил дограден нартексот.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url=https://monitoring.icomos.org.mk/churches/586/view|title=Пресвета Богородица|work=monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-11-01}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна со полукружен свод и петострана апсида. Подоцна, западниот ѕид на црквата бил срушен и нејзиниот наос бил продолжен. Новиот дел има плиток свод, а кон југ има трем, кој е покриен архитрално. Црквата е покриена со ќерамиди и камени плочки на апсидата. Северниот и јужниот ѕид на постариот дел од внатрешната страна се зајакнати со столбови кои завршуваат со лакови и образуваат по три слепи ниши. Фасадата на црквата се фугирани и варосани.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> Градбата на црквата е задоволителна. Единствено се забележани пукнатина на сводот и капиларна влага на ѕидовите.<ref name="МПКН"/> Во 1990 година било извршено препокривање со нови ќерамиди, биле поставени олуци и била целосно обновена фасадата со нов малтер.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Црквата била живописана во 1885 година од зографот [[Никола Анастасов]] од [[Крушево]].<ref name=":0" /> Sидното сликарство е во лоша состојба.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === Престолните икони во црквата, како што се оние на Христос и Пресвета Богородица со Христос, веројатно се дело на мајстори од [[Линотопска школа|Линотопската уметничка школа]].<ref>Палигора, Ристо. Неколку царски двери от ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид. Скопje, 2013. с. 165 – 166.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Железник 294.jpg|Поглед на црквата Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|Икона од црквата Податотека:Гробишта во Журче 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Гробишта во Журче.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 2.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 4.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 6.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 8.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Žurče)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/586/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Журче}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Журче]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] lysw2vtkkyte0c5bctlbuhrg0fs60ov 0 1158442 5652175 5014205 2026-11-01T19:37:48Z Ehrlich91 24281 5652175 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Обедничица | name_other = | etymology = | image = Викиекспедиција Железник 270.jpg | image_caption = Реката во селото [[Обедник]] | map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Смилево]], [[Обедник]], [[Граиште]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Бигла (планина)|Бигла]], [[Орман (планина)|Орман]] | source1_coordinates= <!--{{coord|...}}--> | source1_elevation = 1.460 м. | mouth_location = [[Црна Река]] | mouth_coordinates = {{coord|41|14|11|N|21|12|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = 624 м. | altitude_difference= | progression = [[Црна Река]] → [[Вардар]] → [[Егејско Море]] | river_system = | basin_size = 87 км² | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = 19 км | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = [[Длабок Дол]] и [[Сува Река]] | tributaries_right = [[Суводолска Река]] | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | extra = }} '''Обедничица''', позната и како '''Стара Река''' — [[река]] во [[Југозападна Македонија]] и десна притока на [[Црна Река]]. == Течение == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 271.jpg|мини|300п|лево|Уреденото корито на реката во селото [[Обедник]]]] Течението на реката е меѓу планините [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Орман (планина)|Орман]], а неа ја образуваат реките [[Смилевска Река|Смилевска]] (со должина од 4,4 км) и [[Стара Смилевска Река|Стара Смилевска]] (со должина од 3,8 км), кои извираат на надморска височина од околу 1.460 м. Водите на овие реки се влеваат една во друга под селото [[Смилево]], со што реката понатаму продолжува да тече како Обедничица. По своето течение, таа поминува низ селата [[Обедник]] и [[Граиште]]. Нејзини леви притоки се [[Длабок Дол]] и [[Сува Река]], а десна притока е [[Суводолска Река]] (со должина од 7,6 км). Во Црна Река се влева од нејзината десна страна, на надморска височина од 624 м.<ref name="реки">{{наведена книга|last1=Петрушевски|first1=Илија|last2=Маркоски|first2=Благоја|title=Реките во Република Македонија|year=2014|publisher=Геомап|location=Скопје|language=македонски|isbn=978-9989-2117-6-8|page=51}}</ref> == Хидрографија == Обедничица е долга 19 км, а вкупната површина на речниот [[слив]] изнесува 87 км² Надморската височина на почетокот на течението е околу 1.460 м, додека при вливот во Црна Река е 624 м, со што релативниот пад изнесува 37,7‰.<ref name="реки"/> Во рамничарскиот дел од течението на реката има [[алувијална почва|алувијални почви]] кои се со длабок физиолошки активен слој, поволен механички состав, водно-воздушен режим и релативно поволни хемиски својства.<ref>„[http://www.demirhisar.gov.mk/za-demir-hisar/prirodni-resursi.pdf Природни ресурси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220630121451/http://demirhisar.gov.mk/za-demir-hisar/prirodni-resursi.pdf |date=2022-06-30 }}“, [[Општина Демир Хисар]], стр. 2.</ref> == Поврзано == * [[Смилевска Река]] * [[Стара Смилевска Река]] * [[Бигла (планина)]] * [[Орман (планина)]] * [[Смилево]] * [[Обедник]] * [[Граиште]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Obedničica}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Смилево]] [[Категорија:Обедник]] [[Категорија:Граиште]] j8y6r3256ap6hpd8ou2zu00goccy0fb 0 1158490 5652156 5329501 2026-11-01T17:57:39Z Ehrlich91 24281 5652156 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Атанасиј |слика = Викиекспедиција Железник 239.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед кон манастирската црква |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|18|49.3|N|21|08|48.7|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Атанасиј Александриски|Свети Атанасиј Велики]] |изградба = 1122<br/>1617 (тремот во 1622) |завршено = |осветување = |живопис = мај-август 1617 (тремот во 1622) |ктитор = Петко Велов |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Атанасиј''' (наречена и '''Свети Атанасиј Александриски''') — главна и единствена манастирска [[Црква (градба)|црква]] во рамки на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] во близина на селото [[Журче]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата била изградена и живописана во 1617 година во време на [[игумен]]от и [[јеромонах]] Јосиф, а во 1622 година кон западната страна бил дограден и живописан [[трем]]. Ктитор на црквата бил Петко Велков од [[Битола]]. Освен по отворениот трем во нејзиниот преден дел, црквата е позната по богатиот [[фрескопис|фрескоживопис]]. Во неа се насликани [[Богородица]] со [[Исус Христос]], бројни светци, празници, а во тремот се среќаваат и илустрации на месеците од [[календар]]от. Карактеристично за фрескоживописаните ликови е тоа што некои од нив се прикажани во медалјони. Во црквата се сочувани и позлатени [[царски двери]], кои се изработени од плитка резба со стилизирани мотиви. == Местоположба == Црквата се наоѓа над демирхисарското село Журче, од кое води асфалтен пат. == Историја == Првата манастирска црква била подигната во 1122 година, што се споменува во генеалошкиот труд „Журче - деветстотони години словенска населба“ од Борис Дамевски, а било потврдено во 1935 година кога манастирскиот старешина во [[Белград]] вадел тапија за шумата што му припаѓала на манастирот.<ref>[http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html Манастир Св. Атанасиј Александриски кај Журче] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160811003215/http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html |date=2016-08-11 }}, официјално мрежно место на [[Општина Демир Хисар]].</ref> Основни податоци за историјата на манастирската црква се дознаваат и од двата сочувани натписа. Првиот е испишан над влезната врата и од него се дознава дека денешната црква била подигната во 1617 година во време на игуменот и јеромонах Јосиф, а како ктитор се споменува Петко Велов од Битола. Од натписот се дознава и дека зографисувањето на црквата започнало во мај и завршило во август 1617 година. Вториот натпис е мошне опширен и испишан во отворениот трем околу [[купола|калотата]]. Од него се дознава дека тремот е обновен и зографисан во 1622 година, благодарение на залагањето на игуменот и јеромонах Венетик, како и на православните христијани.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=224–230}}</ref> == Архитектура == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 291.jpg|мини|300п|десно|Детаљ од покривот]] Црквата претставува еднокорабна градба со [[правоаголник|правоаголна]] основа, со петоаголна [[апсида]] во нејзиниот заден дел свртен кон исток. Градбата е полуобличесто засводена и единствениот влез се наоѓа од предната страна свртена кон запад. Непосредно по нејзината изградба, на предната страна бил дограден трем со квадратна основа, засводен со слепа [[купола|калота]] поставена на четири дрвени столбови. Дрвените столбови меѓусебно се поврзани со полукружни лакови, а преминот од квадратната во кружна основа на калотата е изведен со помош на [[пандантив]]и.<ref name="цркви">{{наведена книга|last=Наве|first=Сашка|title=Цркви со продолжни лакови од XV и XVIII век|year= април 2013|publisher=Архитектонски факултет - Скопје|location=Скопје|language=македонски|pages=9-10}}</ref> Вака доградениот трем е единствен во демирхисарскиот крај, а исто така го прави храмот реткост и пошироко.<ref>{{наведена книга|last=Николиќ-Новаковиќ|first=Јасминка|title=Живописот во црквата св. Атанасиј Александриски во Журче|year=2003|location=Скопје|language=македонски|pages=25}}</ref> Градбата на црквата и тремот се градени од кршен камен и варов малтер, а фасадите се рамни и не се украсени. Храмот и [[припрата]]та се покриени со кров на две нивоа покриен со [[ќерамиди]]. Подот во наосот е изработен од набиена глина, додека подот на тремот е поплочен со камени плочи. Околу тремот е изведен низок [[парапет]] на кој најверојатно стоела [[колонада]] од дрвени столбови што го држеле косиот покрив на тремот. Во југоисточниот агол на овој простор се издига [[камбанарија]]та.<ref name="цркви"/> Камбанаријата е со квадратна основа и се состои од четири дрвени столбови, меѓу кои се наоѓа ѕвоното и над кои има [[пирамида]]лен кров со ќерамиди. Внатрешниот простор е засводен со полуобличест [[свод]], кој лежи на три пара лакови, придржувани од [[пиластер|пиластри]], кои просторот го делат на три [[дорат]]и. Олтарскиот простор е тесен и од [[наос]]от е одделен со дрвен [[иконостас]] кој е од поново време. Главната апсида е нагласена, додека улогата на олтарски простор и ѓаконик ја вршат две плитки ниши кои се наоѓаат лево и десно од главната апсида, втопени во масивниот источен ѕид.<ref name="цркви"/> Во црквата се наоѓа [[икона]] на [[Свети Атанасиј Александриски|Атанасиј Велики]] изработена во 1802 година. Познато е дека иконата трипати била враќана во црквата. Во минатото се вели дека во манастирот се наоѓала и раката на Атанасиј Велики.<ref name="кажување">Според кажување на моханика во манастирот. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски, Кирил Симеоновски, Ѕвонко Петровски на 05.06.2016.</ref> Во внатрешноста на црквата се сочувани и позлатени [[царски двери]], кои се изработени од плитка резба со стилизирани мотиви.<ref name="манастири"/> == Фрескоживопис == Сета внатрешност на црквата (наосот и олтарниот простор) првобитно била живописана, но денес може да се забележат големи оштетувања во некои делови. Освен тоа, живописан е и тремот којшто бил дограден кон црквата од западната страна. === Олтар === Меѓу сочуваните [[фреска|фрески]] во олтарниот простор се онаа на [[Богородица Марија|Богородица]] насликана во конхата на апсидата, каде што е прикажана во цел раст заедно со [[Исус Христос]] претставен во медалјон пред неа. Лево и десно од фреската на Богородица се насликани архангелите [[Архангел Михаил|Михаил]] и [[Архангел Гаврил|Гаврил]] прикажани во царска облека. Сочувана е и фреската во нишата на [[проскомодија]]та, на којашто е живописано Христовото тело во гроб. Останатите фрески и делови во [[олтар]]от се уништени. Во ниските делови од олтарниот простор исто така е живописана композицијата „Света Троица - три ангели седат на трпеза во домот на Аврам и Сара кои ги послужуваат“.<ref name="манастири"/> === Наос === [[Податотека:Св. Ѓорѓи Кратовски (Св. Атанасиј -Журче).jpg|мини|десно|300п|Фреска на Свети Ѓорѓи Кратовски]] Во наосот на црквата се насликани фрески со различни содржини, коишто може да се поделат во прва (ниска) зона и втора (висока) зона. Во првата зона од олтарната преграда на јужниот ѕид е насликан светиот [[Макариј Велики]], а до него на југозападната страна од југоисточниот пиластер е прикажан [[Свети Никола]]. Светите воини [[Свети Ѓорѓи|Ѓорѓи]] и [[Свети Димитриј|Димитриј]] се претставени во средишниот дел од наосот на јужниот ѕид, при што се облечени во велмошки одежди, украсени капи на главите и [[жезол (црковен)|жезол]] во рацете. Вакви примери се среќаваат и во [[Трескавец]], во [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]] во [[Жван]], во [[Слимнички манастир|Слимничкиот манастир]], како и на други места. Во полукружниот простор над овие фрески е прикажан Исус Христос Емануил, а во медалјони на лакот се претставени народните лекари: [[Свети Пантелејмон]], [[Свети Кузман и Дамјан]], на јужниот ѕид во продолжение се [[Свети Нестор]] со крст во десната рака, Свети Атанасиј со евангелие во левата рака, [[Свети Алексеј|Свети Алексеј Човек Божји]], [[Свети Теодор Тирон]] и [[Теодор Стратилат|Свети Теодор Стратилат]] облечен во болјарска облека како Свети Ѓорѓи и Свети Димитар. На лакот, пак, од западниот дорат се живописани маченичките [[Света Катерина]] и [[Света Анастасија]]. На западниот ѕид јужно од влезот е прикажан Свети Архангел Михаил како чувар на црковните врати. Тој е претставен со раширени крилја и меч во десната рака. Непосредно до него е прикажан воинот [[Свети Прокопиј]] со крст во левата рака. На истиот ѕид северно од влезот се насликани царот [[Константин Велики|Константин]] и царицата [[Света Елена (мајка на Константин)|Елена]] со голем крст меѓу нив. По нив, во овој дел е прикажан и [[Свети Илија]]. На северниот ѕид од оваа зона се претставени: [[Свети Агапиј]], [[Свети Австатиј]], [[Свети Теопист]] и евангелистот Лука насликан над северозападниот пиластер. Во медалјони се прикажани: [[Свети Профириј]], [[Свети Диомит]], [[Свети Никифор]] и [[Света Евкокија]]. Над североисточниот пиластер, пак, е прикажан евангелистот Матеј.<ref name="манастири"/> Просторот на втората (висока) зона на црквата е исполнет со фрески кои ги отсликуваат големите празници. Така, во олтарот на источниот ѕид е претставено [[Благовештение]]то и нешто погоре [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]], а во овој дел е прикажано и [[Христово Рождество|Христовото рождество]]. На јужниот ѕид продолжуваат композициите посветени на празниците, и тоа: [[Сретение Господово|Сретение]], Крштевањето на Исус Христос во реката Јордан ([[Богојавление]]), Лазарево воскресение и Влегување во Ерусалим ([[Цветници]]); на северниот ѕид се претставени празниците: [[Христово распнување|Распетие Христово]], Слегување во пеколот ([[Велигден|Воскресение Христово]]) и Слегување на светиот дух над апостолите ([[Духовден|Педесетница]]); додека на западниот ѕид е насликана композицијата посветена на [[Успение на Пресвета Богородица|Успение на Богородица]], а над неа е прикажана композицијата [[Преображение Христово]]. Во делот над големите празници се живописани 36 допојасни фигури на светци-пророци и праведници прикажани во медалјони, по 18 на левата и десната страна. Темето од сводот во наосот на црквата содржи допојасна фигура на Искус Христос [[Пантократор]], додека на краевите се претставени симболите на евангелистите, и тоа: ангел (Матеј), лав (Марко), бик (Лука) и орел (Јован).<ref name="манастири"/> === Трем === Фрескоживописот во отворениот трем е добро сочуван. Во калотата на засводениот дел е насликана Богородица во став на [[Оранта]], пред којашто е прикажан Исус Христос во медалјон како Христос Емануил кој со двете раце е со став на благослов. Околу фреската на Богородица се живописани ангели-херувими и по три ангела со копја во рацете. Во последниот круг се насликани хорови на светители поделени во две групи: [[апостол]]и, [[архијереј|архијереи]], [[ѓакон]]и, [[маченик|маченици]], [[пророк|пророци]], маченички, [[монах|монаси]] и праведници. Притоа, четирите евангелисти се насликани во пандантивите. На лакот меѓу југоисточниот и југозападниот столб во цел раст се прикажани [[Свети Сава]] и Свети Симеон, а во темето на сводот и допојасниот лик на Исус Христос се претставени пророците Езекил, Гедеон и Исаија. Важни место имаат заземаат и македонските пустиножители насликани во цел раст: [[Свети Јоаким Осоговски|Свети Јоаким Сарандополски]], [[Свети Прохор Пчински|Свети Прохор Пчињски]], [[Свети Гаврил Лесновски]] и [[Свети Јован Рилски]]. Во темето на лакот, во медалјони се претставени: [[Свети Рафаил]], како и пророците [[Данил]] и [[Мојсеј]].<ref name="манастири"/> Во тремот исто така се насликани месеците од [[календарот]], што претставува реткост во црквите и манастирите во Македонија. Така, под ликот на Свети Јован Рилски се илустрирани месеците јануари и декември; под ликот на Свети Гаврил Лесновски се месеците февруари и август; под ликот на евангелистот Матеј се илустрирани март и април; а под ликот на евангелистот Марко месец октомври. Илустрациите всушност ги прикажуваат дејностите коишто се карактеристични за овие месеци.<ref name="манастири"/> Меѓу живописите во тремот може да се забележат и [[мечка|мечки]], кои во минатото живееле во околината на манастирот.<ref name="кажување"/> ==== Галерија ==== <gallery mode=packed heights=150px caption="Фрескоживописот во тремот"> Податотека:Викиекспедиција Железник 235.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 236.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 237.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 238.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Журчевски манастир]] * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Athanasius Church (Žurče)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/585/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасиј, Журче}} [[Категорија:Журчевски манастир]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Атанасиј во Македонија|Журче]] 2db937s6dchrfyj52j3x1j9tua0qyyo 5652157 5652156 2026-11-01T17:58:51Z Ehrlich91 24281 /* Наводи */ 5652157 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Атанасиј |слика = Викиекспедиција Железник 239.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед кон манастирската црква |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|18|49.3|N|21|08|48.7|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Атанасиј Александриски|Свети Атанасиј Велики]] |изградба = 1122<br/>1617 (тремот во 1622) |завршено = |осветување = |живопис = мај-август 1617 (тремот во 1622) |ктитор = Петко Велов |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Атанасиј''' (наречена и '''Свети Атанасиј Александриски''') — главна и единствена манастирска [[Црква (градба)|црква]] во рамки на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] во близина на селото [[Журче]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата била изградена и живописана во 1617 година во време на [[игумен]]от и [[јеромонах]] Јосиф, а во 1622 година кон западната страна бил дограден и живописан [[трем]]. Ктитор на црквата бил Петко Велков од [[Битола]]. Освен по отворениот трем во нејзиниот преден дел, црквата е позната по богатиот [[фрескопис|фрескоживопис]]. Во неа се насликани [[Богородица]] со [[Исус Христос]], бројни светци, празници, а во тремот се среќаваат и илустрации на месеците од [[календар]]от. Карактеристично за фрескоживописаните ликови е тоа што некои од нив се прикажани во медалјони. Во црквата се сочувани и позлатени [[царски двери]], кои се изработени од плитка резба со стилизирани мотиви. == Местоположба == Црквата се наоѓа над демирхисарското село Журче, од кое води асфалтен пат. == Историја == Првата манастирска црква била подигната во 1122 година, што се споменува во генеалошкиот труд „Журче - деветстотони години словенска населба“ од Борис Дамевски, а било потврдено во 1935 година кога манастирскиот старешина во [[Белград]] вадел тапија за шумата што му припаѓала на манастирот.<ref>[http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html Манастир Св. Атанасиј Александриски кај Журче] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160811003215/http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html |date=2016-08-11 }}, официјално мрежно место на [[Општина Демир Хисар]].</ref> Основни податоци за историјата на манастирската црква се дознаваат и од двата сочувани натписа. Првиот е испишан над влезната врата и од него се дознава дека денешната црква била подигната во 1617 година во време на игуменот и јеромонах Јосиф, а како ктитор се споменува Петко Велов од Битола. Од натписот се дознава и дека зографисувањето на црквата започнало во мај и завршило во август 1617 година. Вториот натпис е мошне опширен и испишан во отворениот трем околу [[купола|калотата]]. Од него се дознава дека тремот е обновен и зографисан во 1622 година, благодарение на залагањето на игуменот и јеромонах Венетик, како и на православните христијани.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=224–230}}</ref> == Архитектура == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 291.jpg|мини|300п|десно|Детаљ од покривот]] Црквата претставува еднокорабна градба со [[правоаголник|правоаголна]] основа, со петоаголна [[апсида]] во нејзиниот заден дел свртен кон исток. Градбата е полуобличесто засводена и единствениот влез се наоѓа од предната страна свртена кон запад. Непосредно по нејзината изградба, на предната страна бил дограден трем со квадратна основа, засводен со слепа [[купола|калота]] поставена на четири дрвени столбови. Дрвените столбови меѓусебно се поврзани со полукружни лакови, а преминот од квадратната во кружна основа на калотата е изведен со помош на [[пандантив]]и.<ref name="цркви">{{наведена книга|last=Наве|first=Сашка|title=Цркви со продолжни лакови од XV и XVIII век|year= април 2013|publisher=Архитектонски факултет - Скопје|location=Скопје|language=македонски|pages=9-10}}</ref> Вака доградениот трем е единствен во демирхисарскиот крај, а исто така го прави храмот реткост и пошироко.<ref>{{наведена книга|last=Николиќ-Новаковиќ|first=Јасминка|title=Живописот во црквата св. Атанасиј Александриски во Журче|year=2003|location=Скопје|language=македонски|pages=25}}</ref> Градбата на црквата и тремот се градени од кршен камен и варов малтер, а фасадите се рамни и не се украсени. Храмот и [[припрата]]та се покриени со кров на две нивоа покриен со [[ќерамиди]]. Подот во наосот е изработен од набиена глина, додека подот на тремот е поплочен со камени плочи. Околу тремот е изведен низок [[парапет]] на кој најверојатно стоела [[колонада]] од дрвени столбови што го држеле косиот покрив на тремот. Во југоисточниот агол на овој простор се издига [[камбанарија]]та.<ref name="цркви"/> Камбанаријата е со квадратна основа и се состои од четири дрвени столбови, меѓу кои се наоѓа ѕвоното и над кои има [[пирамида]]лен кров со ќерамиди. Внатрешниот простор е засводен со полуобличест [[свод]], кој лежи на три пара лакови, придржувани од [[пиластер|пиластри]], кои просторот го делат на три [[дорат]]и. Олтарскиот простор е тесен и од [[наос]]от е одделен со дрвен [[иконостас]] кој е од поново време. Главната апсида е нагласена, додека улогата на олтарски простор и ѓаконик ја вршат две плитки ниши кои се наоѓаат лево и десно од главната апсида, втопени во масивниот источен ѕид.<ref name="цркви"/> Во црквата се наоѓа [[икона]] на [[Свети Атанасиј Александриски|Атанасиј Велики]] изработена во 1802 година. Познато е дека иконата трипати била враќана во црквата. Во минатото се вели дека во манастирот се наоѓала и раката на Атанасиј Велики.<ref name="кажување">Според кажување на моханика во манастирот. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски, Кирил Симеоновски, Ѕвонко Петровски на 05.06.2016.</ref> Во внатрешноста на црквата се сочувани и позлатени [[царски двери]], кои се изработени од плитка резба со стилизирани мотиви.<ref name="манастири"/> == Фрескоживопис == Сета внатрешност на црквата (наосот и олтарниот простор) првобитно била живописана, но денес може да се забележат големи оштетувања во некои делови. Освен тоа, живописан е и тремот којшто бил дограден кон црквата од западната страна. === Олтар === Меѓу сочуваните [[фреска|фрески]] во олтарниот простор се онаа на [[Богородица Марија|Богородица]] насликана во конхата на апсидата, каде што е прикажана во цел раст заедно со [[Исус Христос]] претставен во медалјон пред неа. Лево и десно од фреската на Богородица се насликани архангелите [[Архангел Михаил|Михаил]] и [[Архангел Гаврил|Гаврил]] прикажани во царска облека. Сочувана е и фреската во нишата на [[проскомодија]]та, на којашто е живописано Христовото тело во гроб. Останатите фрески и делови во [[олтар]]от се уништени. Во ниските делови од олтарниот простор исто така е живописана композицијата „Света Троица - три ангели седат на трпеза во домот на Аврам и Сара кои ги послужуваат“.<ref name="манастири"/> === Наос === [[Податотека:Св. Ѓорѓи Кратовски (Св. Атанасиј -Журче).jpg|мини|десно|300п|Фреска на Свети Ѓорѓи Кратовски]] Во наосот на црквата се насликани фрески со различни содржини, коишто може да се поделат во прва (ниска) зона и втора (висока) зона. Во првата зона од олтарната преграда на јужниот ѕид е насликан светиот [[Макариј Велики]], а до него на југозападната страна од југоисточниот пиластер е прикажан [[Свети Никола]]. Светите воини [[Свети Ѓорѓи|Ѓорѓи]] и [[Свети Димитриј|Димитриј]] се претставени во средишниот дел од наосот на јужниот ѕид, при што се облечени во велмошки одежди, украсени капи на главите и [[жезол (црковен)|жезол]] во рацете. Вакви примери се среќаваат и во [[Трескавец]], во [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]] во [[Жван]], во [[Слимнички манастир|Слимничкиот манастир]], како и на други места. Во полукружниот простор над овие фрески е прикажан Исус Христос Емануил, а во медалјони на лакот се претставени народните лекари: [[Свети Пантелејмон]], [[Свети Кузман и Дамјан]], на јужниот ѕид во продолжение се [[Свети Нестор]] со крст во десната рака, Свети Атанасиј со евангелие во левата рака, [[Свети Алексеј|Свети Алексеј Човек Божји]], [[Свети Теодор Тирон]] и [[Теодор Стратилат|Свети Теодор Стратилат]] облечен во болјарска облека како Свети Ѓорѓи и Свети Димитар. На лакот, пак, од западниот дорат се живописани маченичките [[Света Катерина]] и [[Света Анастасија]]. На западниот ѕид јужно од влезот е прикажан Свети Архангел Михаил како чувар на црковните врати. Тој е претставен со раширени крилја и меч во десната рака. Непосредно до него е прикажан воинот [[Свети Прокопиј]] со крст во левата рака. На истиот ѕид северно од влезот се насликани царот [[Константин Велики|Константин]] и царицата [[Света Елена (мајка на Константин)|Елена]] со голем крст меѓу нив. По нив, во овој дел е прикажан и [[Свети Илија]]. На северниот ѕид од оваа зона се претставени: [[Свети Агапиј]], [[Свети Австатиј]], [[Свети Теопист]] и евангелистот Лука насликан над северозападниот пиластер. Во медалјони се прикажани: [[Свети Профириј]], [[Свети Диомит]], [[Свети Никифор]] и [[Света Евкокија]]. Над североисточниот пиластер, пак, е прикажан евангелистот Матеј.<ref name="манастири"/> Просторот на втората (висока) зона на црквата е исполнет со фрески кои ги отсликуваат големите празници. Така, во олтарот на источниот ѕид е претставено [[Благовештение]]то и нешто погоре [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]], а во овој дел е прикажано и [[Христово Рождество|Христовото рождество]]. На јужниот ѕид продолжуваат композициите посветени на празниците, и тоа: [[Сретение Господово|Сретение]], Крштевањето на Исус Христос во реката Јордан ([[Богојавление]]), Лазарево воскресение и Влегување во Ерусалим ([[Цветници]]); на северниот ѕид се претставени празниците: [[Христово распнување|Распетие Христово]], Слегување во пеколот ([[Велигден|Воскресение Христово]]) и Слегување на светиот дух над апостолите ([[Духовден|Педесетница]]); додека на западниот ѕид е насликана композицијата посветена на [[Успение на Пресвета Богородица|Успение на Богородица]], а над неа е прикажана композицијата [[Преображение Христово]]. Во делот над големите празници се живописани 36 допојасни фигури на светци-пророци и праведници прикажани во медалјони, по 18 на левата и десната страна. Темето од сводот во наосот на црквата содржи допојасна фигура на Искус Христос [[Пантократор]], додека на краевите се претставени симболите на евангелистите, и тоа: ангел (Матеј), лав (Марко), бик (Лука) и орел (Јован).<ref name="манастири"/> === Трем === Фрескоживописот во отворениот трем е добро сочуван. Во калотата на засводениот дел е насликана Богородица во став на [[Оранта]], пред којашто е прикажан Исус Христос во медалјон како Христос Емануил кој со двете раце е со став на благослов. Околу фреската на Богородица се живописани ангели-херувими и по три ангела со копја во рацете. Во последниот круг се насликани хорови на светители поделени во две групи: [[апостол]]и, [[архијереј|архијереи]], [[ѓакон]]и, [[маченик|маченици]], [[пророк|пророци]], маченички, [[монах|монаси]] и праведници. Притоа, четирите евангелисти се насликани во пандантивите. На лакот меѓу југоисточниот и југозападниот столб во цел раст се прикажани [[Свети Сава]] и Свети Симеон, а во темето на сводот и допојасниот лик на Исус Христос се претставени пророците Езекил, Гедеон и Исаија. Важни место имаат заземаат и македонските пустиножители насликани во цел раст: [[Свети Јоаким Осоговски|Свети Јоаким Сарандополски]], [[Свети Прохор Пчински|Свети Прохор Пчињски]], [[Свети Гаврил Лесновски]] и [[Свети Јован Рилски]]. Во темето на лакот, во медалјони се претставени: [[Свети Рафаил]], како и пророците [[Данил]] и [[Мојсеј]].<ref name="манастири"/> Во тремот исто така се насликани месеците од [[календарот]], што претставува реткост во црквите и манастирите во Македонија. Така, под ликот на Свети Јован Рилски се илустрирани месеците јануари и декември; под ликот на Свети Гаврил Лесновски се месеците февруари и август; под ликот на евангелистот Матеј се илустрирани март и април; а под ликот на евангелистот Марко месец октомври. Илустрациите всушност ги прикажуваат дејностите коишто се карактеристични за овие месеци.<ref name="манастири"/> Меѓу живописите во тремот може да се забележат и [[мечка|мечки]], кои во минатото живееле во околината на манастирот.<ref name="кажување"/> ==== Галерија ==== <gallery mode=packed heights=150px caption="Фрескоживописот во тремот"> Податотека:Викиекспедиција Железник 235.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 236.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 237.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 238.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Журчевски манастир]] * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Athanasius Church (Žurče)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/585/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасиј, Журче}} [[Категорија:Журчевски манастир]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Атанасиј во Македонија|Журче]] h30pa06dhvef092hej6glurx9wlmud8 5652158 5652157 2026-11-01T18:04:28Z Ehrlich91 24281 5652158 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Атанасиј |слика = Викиекспедиција Железник 239.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед кон манастирската црква |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|18|49.3|N|21|08|48.7|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Атанасиј Александриски|Свети Атанасиј Велики]] |изградба = 1122<br/>1617<br/>1622 (тремот) |завршено = |осветување = |живопис = мај-август 1617<br/>1622 (тремот) |ктитор = Петко Велов |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Атанасиј''' (наречена и '''Свети Атанасиј Александриски''') — главна и единствена манастирска [[Црква (градба)|црква]] во рамки на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] во близина на селото [[Журче]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата била изградена и живописана во 1617 година во време на [[игумен]]от и [[јеромонах]] Јосиф, а во 1622 година кон западната страна бил дограден и живописан [[трем]]. Ктитор на црквата бил Петко Велков од [[Битола]]. Освен по отворениот трем во нејзиниот преден дел, црквата е позната по богатиот [[фрескопис|фрескоживопис]]. Во неа се насликани [[Богородица]] со [[Исус Христос]], бројни светци, празници, а во тремот се среќаваат и илустрации на месеците од [[календар]]от. Карактеристично за фрескоживописаните ликови е тоа што некои од нив се прикажани во медалјони. Во црквата се сочувани и позлатени [[царски двери]], кои се изработени од плитка резба со стилизирани мотиви. == Местоположба == Црквата се наоѓа над демирхисарското село Журче, од кое води асфалтен пат. == Историја == Првата манастирска црква била подигната во 1122 година, што се споменува во генеалошкиот труд „Журче - деветстотони години словенска населба“ од Борис Дамевски, а било потврдено во 1935 година кога манастирскиот старешина во [[Белград]] вадел тапија за шумата што му припаѓала на манастирот.<ref>[http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html Манастир Св. Атанасиј Александриски кај Журче] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160811003215/http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html |date=2016-08-11 }}, официјално мрежно место на [[Општина Демир Хисар]].</ref> Основни податоци за историјата на манастирската црква се дознаваат и од двата сочувани натписа. Првиот е испишан над влезната врата и од него се дознава дека денешната црква била подигната во 1617 година во време на игуменот и јеромонах Јосиф, а како ктитор се споменува Петко Велов од Битола. Од натписот се дознава и дека зографисувањето на црквата започнало во мај и завршило во август 1617 година. Вториот натпис е мошне опширен и испишан во отворениот трем околу [[купола|калотата]]. Од него се дознава дека тремот е обновен и зографисан во 1622 година, благодарение на залагањето на игуменот и јеромонах Венетик, како и на православните христијани.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=224–230}}</ref> == Архитектура == Црквата претставува еднокорабна градба со [[правоаголник|правоаголна]] основа, со петоаголна [[апсида]] во нејзиниот заден дел свртен кон исток. Градбата е полуобличесто засводена и единствениот влез се наоѓа од предната страна свртена кон запад. Непосредно по нејзината изградба, на предната страна бил дограден трем со квадратна основа, засводен со слепа [[купола|калота]] поставена на четири дрвени столбови. Дрвените столбови меѓусебно се поврзани со полукружни лакови, а преминот од квадратната во кружна основа на калотата е изведен со помош на [[пандантив]]и.<ref name="цркви">{{наведена книга|last=Наве|first=Сашка|title=Цркви со продолжни лакови од XV и XVIII век|year= април 2013|publisher=Архитектонски факултет - Скопје|location=Скопје|language=македонски|pages=9-10}}</ref> Вака доградениот трем е единствен во демирхисарскиот крај, а исто така го прави храмот реткост и пошироко.<ref>{{наведена книга|last=Николиќ-Новаковиќ|first=Јасминка|title=Живописот во црквата св. Атанасиј Александриски во Журче|year=2003|location=Скопје|language=македонски|pages=25}}</ref> Градбата на црквата и тремот се градени од кршен камен и варов малтер, а фасадите се рамни и не се украсени. Храмот и [[припрата]]та се покриени со кров на две нивоа покриен со [[ќерамиди]]. Подот во наосот е изработен од набиена глина, додека подот на тремот е поплочен со камени плочи. Околу тремот е изведен низок [[парапет]] на кој најверојатно стоела [[колонада]] од дрвени столбови што го држеле косиот покрив на тремот. Во југоисточниот агол на овој простор се издига [[камбанарија]]та.<ref name="цркви"/> Камбанаријата е со квадратна основа и се состои од четири дрвени столбови, меѓу кои се наоѓа ѕвоното и над кои има [[пирамида]]лен кров со ќерамиди. [[Податотека:Викиекспедиција Железник 291.jpg|мини|300п|десно|Детаљ од покривот]] Внатрешниот простор е засводен со полуобличест [[свод]], кој лежи на три пара лакови, придржувани од [[пиластер|пиластри]], кои просторот го делат на три [[дорат]]и. Олтарскиот простор е тесен и од [[наос]]от е одделен со дрвен [[иконостас]] кој е од поново време. Главната апсида е нагласена, додека улогата на олтарски простор и ѓаконик ја вршат две плитки ниши кои се наоѓаат лево и десно од главната апсида, втопени во масивниот источен ѕид.<ref name="цркви"/> Во црквата се наоѓа [[икона]] на [[Свети Атанасиј Александриски|Атанасиј Велики]] изработена во 1802 година. Познато е дека иконата трипати била враќана во црквата. Во минатото се вели дека во манастирот се наоѓала и раката на Атанасиј Велики.<ref name="кажување">Според кажување на моханика во манастирот. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски, Кирил Симеоновски, Ѕвонко Петровски на 5 јуни 2016 година.</ref> Во внатрешноста на црквата се сочувани и позлатени [[царски двери]], кои се изработени од плитка резба со стилизирани мотиви.<ref name="манастири"/> Градбата на црквата е задоволителна, но се забележани конструктивни пукнатини на сводовите.<ref name="МПКН"/> == Фрескоживопис == Ѕидното сликарство во црквата е од две фази. Првата од 1617 година во црквата и втората од 1622 година, кога е насликан тремот на западната страна.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url=https://monitoring.icomos.org.mk/churches/585/view|title=Манастир Св.Атанасиј Александриски|work=monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-11-01}}</ref> Sидното сликарство е во многу лоша состојба, поради што се потребни мерки за санација и конзервација.<ref name="МПКН"/> === Олтар === Меѓу сочуваните [[фреска|фрески]] во олтарниот простор се онаа на [[Богородица Марија|Богородица]] насликана во конхата на апсидата, каде што е прикажана во цел раст заедно со [[Исус Христос]] претставен во медалјон пред неа. Лево и десно од фреската на Богородица се насликани архангелите [[Архангел Михаил|Михаил]] и [[Архангел Гаврил|Гаврил]] прикажани во царска облека. Сочувана е и фреската во нишата на [[проскомодија]]та, на којашто е живописано Христовото тело во гроб. Останатите фрески и делови во [[олтар]]от се уништени. Во ниските делови од олтарниот простор исто така е живописана композицијата „Света Троица - три ангели седат на трпеза во домот на Аврам и Сара кои ги послужуваат“.<ref name="манастири"/> === Наос === [[Податотека:Св. Ѓорѓи Кратовски (Св. Атанасиј -Журче).jpg|мини|десно|300п|Фреска на Свети Ѓорѓи Кратовски]] Во наосот на црквата се насликани фрески со различни содржини, коишто може да се поделат во прва (ниска) зона и втора (висока) зона. Во првата зона од олтарната преграда на јужниот ѕид е насликан светиот [[Макариј Велики]], а до него на југозападната страна од југоисточниот пиластер е прикажан [[Свети Никола]]. Светите воини [[Свети Ѓорѓи|Ѓорѓи]] и [[Свети Димитриј|Димитриј]] се претставени во средишниот дел од наосот на јужниот ѕид, при што се облечени во велмошки одежди, украсени капи на главите и [[жезол (црковен)|жезол]] во рацете. Вакви примери се среќаваат и во [[Трескавец]], во [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]] во [[Жван]], во [[Слимнички манастир|Слимничкиот манастир]], како и на други места. Во полукружниот простор над овие фрески е прикажан Исус Христос Емануил, а во медалјони на лакот се претставени народните лекари: [[Свети Пантелејмон]], [[Свети Кузман и Дамјан]], на јужниот ѕид во продолжение се [[Свети Нестор]] со крст во десната рака, Свети Атанасиј со евангелие во левата рака, [[Свети Алексеј|Свети Алексеј Човек Божји]], [[Свети Теодор Тирон]] и [[Теодор Стратилат|Свети Теодор Стратилат]] облечен во болјарска облека како Свети Ѓорѓи и Свети Димитар. На лакот, пак, од западниот дорат се живописани маченичките [[Света Катерина]] и [[Света Анастасија]]. На западниот ѕид јужно од влезот е прикажан Свети Архангел Михаил како чувар на црковните врати. Тој е претставен со раширени крилја и меч во десната рака. Непосредно до него е прикажан воинот [[Свети Прокопиј]] со крст во левата рака. На истиот ѕид северно од влезот се насликани царот [[Константин Велики|Константин]] и царицата [[Света Елена (мајка на Константин)|Елена]] со голем крст меѓу нив. По нив, во овој дел е прикажан и [[Свети Илија]]. На северниот ѕид од оваа зона се претставени: [[Свети Агапиј]], [[Свети Австатиј]], [[Свети Теопист]] и евангелистот Лука насликан над северозападниот пиластер. Во медалјони се прикажани: [[Свети Профириј]], [[Свети Диомит]], [[Свети Никифор]] и [[Света Евкокија]]. Над североисточниот пиластер, пак, е прикажан евангелистот Матеј.<ref name="манастири"/> Просторот на втората (висока) зона на црквата е исполнет со фрески кои ги отсликуваат големите празници. Така, во олтарот на источниот ѕид е претставено [[Благовештение]]то и нешто погоре [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]], а во овој дел е прикажано и [[Христово Рождество|Христовото рождество]]. На јужниот ѕид продолжуваат композициите посветени на празниците, и тоа: [[Сретение Господово|Сретение]], Крштевањето на Исус Христос во реката Јордан ([[Богојавление]]), Лазарево воскресение и Влегување во Ерусалим ([[Цветници]]); на северниот ѕид се претставени празниците: [[Христово распнување|Распетие Христово]], Слегување во пеколот ([[Велигден|Воскресение Христово]]) и Слегување на светиот дух над апостолите ([[Духовден|Педесетница]]); додека на западниот ѕид е насликана композицијата посветена на [[Успение на Пресвета Богородица|Успение на Богородица]], а над неа е прикажана композицијата [[Преображение Христово]]. Во делот над големите празници се живописани 36 допојасни фигури на светци-пророци и праведници прикажани во медалјони, по 18 на левата и десната страна. Темето од сводот во наосот на црквата содржи допојасна фигура на Искус Христос [[Пантократор]], додека на краевите се претставени симболите на евангелистите, и тоа: ангел (Матеј), лав (Марко), бик (Лука) и орел (Јован).<ref name="манастири"/> === Трем === Фрескоживописот во отворениот трем е добро сочуван. Во калотата на засводениот дел е насликана Богородица во став на [[Оранта]], пред којашто е прикажан Исус Христос во медалјон како Христос Емануил кој со двете раце е со став на благослов. Околу фреската на Богородица се живописани ангели-херувими и по три ангела со копја во рацете. Во последниот круг се насликани хорови на светители поделени во две групи: [[апостол]]и, [[архијереј|архијереи]], [[ѓакон]]и, [[маченик|маченици]], [[пророк|пророци]], маченички, [[монах|монаси]] и праведници. Притоа, четирите евангелисти се насликани во пандантивите. На лакот меѓу југоисточниот и југозападниот столб во цел раст се прикажани [[Свети Сава]] и Свети Симеон, а во темето на сводот и допојасниот лик на Исус Христос се претставени пророците Езекил, Гедеон и Исаија. Важни место имаат заземаат и македонските пустиножители насликани во цел раст: [[Свети Јоаким Осоговски|Свети Јоаким Сарандополски]], [[Свети Прохор Пчински|Свети Прохор Пчињски]], [[Свети Гаврил Лесновски]] и [[Свети Јован Рилски]]. Во темето на лакот, во медалјони се претставени: [[Свети Рафаил]], како и пророците [[Данил]] и [[Мојсеј]].<ref name="манастири"/> Во тремот исто така се насликани месеците од [[календарот]], што претставува реткост во црквите и манастирите во Македонија. Така, под ликот на Свети Јован Рилски се илустрирани месеците јануари и декември; под ликот на Свети Гаврил Лесновски се месеците февруари и август; под ликот на евангелистот Матеј се илустрирани март и април; а под ликот на евангелистот Марко месец октомври. Илустрациите всушност ги прикажуваат дејностите коишто се карактеристични за овие месеци.<ref name="манастири"/> Меѓу живописите во тремот може да се забележат и [[мечка|мечки]], кои во минатото живееле во околината на манастирот.<ref name="кажување"/> ==== Галерија ==== <gallery mode=packed heights=150px caption="Фрескоживописот во тремот"> Податотека:Викиекспедиција Железник 235.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 236.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 237.jpg| Податотека:Викиекспедиција Железник 238.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Журчевски манастир]] * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Athanasius Church (Žurče)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/585/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасиј, Журче}} [[Категорија:Журчевски манастир]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Атанасиј во Македонија|Журче]] 7x47ivdlentcythxe2qaa2f72hhnmd1 0 1158519 5652159 5007868 2026-11-01T18:06:25Z Ehrlich91 24281 5652159 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Манастир | name = Журчевски манастир | image = Викиекспедиција Железник 233.jpg | caption = Поглед на манастирот | full = Журчевски манастир | other_names = Манастир „Св. Атанасиј Александриски“ | order = [[МПЦ - ОА]] | established = XVII век | disestablished = | abbot = | diocese = [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониска]] | churches = [[Црква „Св. Атанасиј“ - Журче|Црква „Св. Атанасиј“]] | founder = Петар Велков | dedication = [[Свети Атанасиј Александриски|Свети Атанасиј]] | people = | location = во близина на селото [[Журче]], [[Општина Демир Хисар]] {{МКД}} | coord = {{Coord|41|17|05|N|21|05|31|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, конаци, трпезарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Слепчанска парохија]]) }} '''Журчевски манастир''' — средновековен [[манастир]] во областа [[Железник]] во југозападниот дел од [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor= Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Манастирот се наоѓа во близина на селото [[Журче]], од каде што и произлегува неговиот назив. До него води асфалтен пат во должина од 3 километри од селото.<ref name="патоказ">{{наведена мрежна страница|url=http://www.patokazmagazin.com.mk/patokaz-br-20/manastiort-sv-atanasij-aleksandrinski-kaj-s-zurce-ja-dozivuva-svojata-renesansa|title=Манастирот „Св. Атанасиј Александриски“ кај с. Журче ја доживува својата ренесанса|last=Шундовски|first=Благоја|year=2012|work=Патоказ|language=македонски|accessdate=29 јули 2016}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во минатото, во манастирот била развиена и просветно-книжевната дејност, така што во конаците имало [[библиотека]] во којашто се творела богослужбена литература, а библиотеката исто така имала улога и на училиште. Во склоп на манастирот денес се наоѓаат манастирската црква и [[конак|конаците]], а во него е развиен и [[монах|монашкиот]] живот. == Историја == Првобитната манастирска црква била изградена во 1121<ref>Ш., Б.. „[http://www.patokazmagazin.com.mk/patokaz-br-20/manastiort-sv-atanasij-aleksandrinski-kaj-s-zurce-ja-dozivuva-svojata-renesansa Манастирот Св. Атанасиј Александриски кај с. Журче ја доживува својата ренесанса]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“, ''Патоказ'', бр. 20.</ref> или 1122 година.<ref name="општина">[http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html Манастир Св. Атанасиј Александриски кај Журче] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160811003215/http://www.demirhisar.gov.mk/kultura-i-kulturno-nasledstvo/manastiri-i-crkvi.html |date=2016-08-11 }}, официјално мрежно место на [[Општина Демир Хисар]].</ref> Познато е дека црквата никогаш не била запалена од страна на [[Отоманско Царство|отоманските власти]].<ref name="кажување">Според кажување на моханика во манастирот. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски, Кирил Симеоновски, Ѕвонко Петровски на 5 јуни 2016.</ref> Во денешниот облик, таа била изградена и зографисана во 1617 година, додека тремот кон западната страна бил дограден и зографисан во 1622 година. Во првите декади на {{римски|19}} век, во склоп на манастирот биле изградени конаци. Сепак, тие биле урнати во 1895 година, а околу 1900 година манастирот бил целосно напуштен. Новите конаци биле изградени по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и денес се наоѓаат во добра состојба. Во манастирот можно е и денес да се забележат нови градежни зафати.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=224–230}}</ref> Во минатото во него живееле околу 300 монаси, а монашкиот живот сè уште е развиен. Манастирот бил машки некаде до околу 1998 година, а оттогаш е женски.<ref name="кажување"/> По преземањето на манастирот од страна на [[МПЦ-ОА]], манастирот ја доживеал својата ренесанса. Манастирската црква била заштитена, започнала изградба на нови конаци и повторно е организиран монашкиот живот.<ref name="патоказ" /> == Градби == === Црква „Св. Атанасиј“ === {{главна|Црква „Св. Атанасиј“ - Журче}} Основни податоци за историјата на манастирската црква се дознаваат и од двата сочувани натписа. Првиот е испишан над влезната врата и од него се дознава дека денешната црква била подигната во 1617 година во време на игуменот и еромонах Јосиф, а како ктитор се споменува Петко Велов од Битола. Од натписот се дознава и дека зографисувањето на црквата започнало во мај и завршило во август 1617 година. Втотриот натпис е мошне опширен и испишан во отворениот трем околу [[купола|калотата]]. Од него се дознава дека тремот е обновен и зографисан во 1622 година, благодарение на залагањето на игуменот и еромонах Венетик, како и на православните христијани.<ref name="манастири"/> Црквата претставува еднокорабна градба со [[правоаголник|правоаголна]] основа, со петоаголна [[апсида]] во нејзиниот заден дел свртен кон исток. Градбата е полуобличесто засводена и единствениот влез се наоѓа од предната страна свртена кон запад. Пред влезот се наоѓа отворениот трем засводен со слепа [[купола|калота]] поставена на четири дрвени столбови. Дрвените столбови меѓусебно се поврзани со полукружни лакови, а преминот од квадратната во кружна основа на калотата е изведен со помош на [[пандантив]]и.<ref name="цркви">{{наведена книга|last=Наве|first=Сашка|title=Цркви со продолжни лакови од XV и XVIII век|year= април 2013|publisher=Архитектонски факултет - Скопје|location=Скопје|language=македонски|pages=9-10}}</ref> Вака доградениот трем е единствен во демирхисарскиот крај, а исто така го прави храмот реткост и пошироко.<ref>{{наведена книга|last=Николиќ-Новаковиќ|first=Јасминка|title=Живописот во црквата св. Атанасиј Александриски во Журче|year=2003|location=Скопје|language=македонски|pages=25}}</ref> === Конаци === Конаците најверојатно биле изградени во првите декади на {{римски|19}} век. Во тоа време, во нив работела [[библиотека]] којашто на свештениците им служела за пишување, преведување и создавање на богослужбени дела. Библиотеката истовремено се користела и како училиште, каде што се школувале ученици од селото Журче и околните села. Од библиотеката е сочуван мал број на ракописи и книги, меѓу кои најстарите се „Апостолски читанија“ издадена во [[Царигад]] во 1870 година и „Минеј за месец октомври“ издадена во [[Киев]] во 1891 година.<ref name="патоказ" /><ref name="општина"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Викиекспедиција Железник 239.jpg|Манастирската црква Податотека:Св. Ѓорѓи Кратовски (Св. Атанасиј -Журче).jpg|Фреска на Свети Ѓорѓи Кратовски во црквата Податотека:Викиекспедиција Железник 234.jpg|Влезот кон конаците Податотека:Викиекспедиција Железник 293.jpg|Гроб на игуменот Герман </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žurče Monastery}} {{КНМ-Демир Хисар}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Журчевски манастир| ]] [[Категорија:Журче]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Преспанско-пелагониската епархија]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] h8wn0wrr4ihzeiy6ruzy09ab88uz267 0 1165497 5652234 5536132 2026-11-01T22:13:56Z Buli 2648 /* Историја */ 5652234 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Специјално јавно обвинителство | nativename = Јавно обвинителство за гонење на кривични дела поврзани и кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите | nativename_a = | nativename_r = | logo = SJO Logo1.png | logo_width = 140п | logo_caption = Лого на СЈО | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = 15 септември 2015 г. | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = 30 јуни 2020 | superseding = | jurisdiction = | headquarters = Ул. „Франклин Рузвелт“ бр.34, 1000 Скопје | coordinates = {{coord|42|00|04.0|N|21|24|49.6|E|display=inline,title}} | employees = | budget = | minister1_name = | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = ///// | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = {{URL|www.jonsk.mk}} | footnotes = }} '''Јавно обвинителство за гонење на кривични дела поврзани и кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите''' (скратено: '''ЈОНСК'''), познато како '''Специјално јавно обвинителство''' (скратено: '''СЈО''') — јавно обвинителство за гонење на [[Кривично дело|кривични дела]] кои се поврзани и кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите, обелоденето од [[Социјалдемократскиот сојуз на Македонија]]. == Историја == Специјалното јавно обвинителство произлегува од [[Пржински договор|пржинскиот договор]], договор потпишан помеѓу водачите на четирите најголеми политички партии за разрешување на [[Политичка криза во Македонија (2015-2016)|политичката криза во Македонија]]. СЈО е формирано со Законот за јавно обвинителство за гонење на кривични дела поврзани и кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите. На функцијата Специјален јавен обвинител, Советот на јавните обвинители на 15 септември 2015 година ја избрал [[Катица Јанева]].<ref name="sjo1">[http://www.jonsk.mk/za-nas/ ЗА НАС]</ref><ref name="alsat1">{{Наведена мрежна страница |url=http://alsat.mk/News/212277/katica-janeva-izbrana-za-specijalen-javen-obvinitel |title=Катица Јанева избрана за специјален јавен обвинител |accessdate=2016-10-20 |archive-date=2015-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012014749/http://alsat.mk/News/212277/katica-janeva-izbrana-za-specijalen-javen-obvinitel |url-status=dead }}</ref> По предлог на [[Катица Јанева]] на [[14 октомври]] [[2015]] година, од страна на Советот на јавни обвинители биле избрани јавните обвинители [[Елизабета Јосифоска]], [[Фатиме Фетаи]], [[Стевчо Дончев]], [[Бурим Ристеми]], [[Љубомир Лапе]], [[Марија Горгева]], [[Лејла Кадриу]] како јавни обвинители кои му помагаат на Јавниот обвинител кој раководи со Специјалното јавно обвинителство.<ref name="sjo1" /> На [[4 ноември]] [[2015]] година, по повторен предлог на Јавниот обвинител кој раководи со СЈО, од страна на Советот на јавни обвинители биле избрани јавните обвинители [[Гаврил Бубевски]], [[Ленче Ристовска]], [[Трајче Пеливанов]], [[Артан Ајро]] и [[Лиле Стефанова]].<ref name="sjo1" /> На [[12 февруари]] [[2016]] година, СЈО ја објавило својата прва истрага, под кодното име „Титаник“, која се однесувала на сомневања за изборни нерегуларности и злоупотреби при организирањето и спроведувањето на изборите. Во текот на истата година биле отворени и други истраги, меѓу кои „Тортура“, „Тврдина“, „Транспортер“, „ТНТ“, „Трезор“, „Топлик“, „Тендери“ и „Таргет“. Истрагите опфаќале сомневања за злоупотреба на службената положба, незаконско следење на комуникациите, изборни нерегуларности и корупција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vistinomer.mk/site-istragi-na-sjo/|title=Досие – Сите истраги на СЈО|publisher=Вистиномер|accessdate=2026-11-01}}</ref> На [[12 април]] 2016 година, претседателот [[Ѓорге Иванов]] донел одлуки за помилување на 56 лица, меѓу кои и поранешни и тогашни високи државни функционери опфатени со истрагите на СЈО. Одлуките предизвикале политички реакции и протести, а биле критикувани и од меѓународни организации. На 19 мај 2016 година, Собранието го донело Законот за дополнување на Законот за помилување, со кој му била овозможена на претседателот да ги поништи претходно донесените одлуки за помилување. Врз основа на законските дополнувања, Иванов на 27 мај ги поништил помилувањата за 22 лица, а на 6 јуни 2016 година и преостанатите помилувања. На [[29 јуни]] [[2017]] година, СЈО соопштило дека поднесува 17 нови обвиненија за вкупно 18 предмети, со кои биле опфатени 94 физички и седум правни лица. Меѓу обвинетите имало поранешни високи државни функционери, вклучувајќи го и поранешниот премиер [[Никола Груевски]], поранешни министри и други службени лица. Обвиненијата се однесувале на повеќе случаи на наводни злоупотреби на службената положба, незаконски јавни набавки, изборни нерегуларности и незаконско прислушување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/28586158.html|title=Седумнаесет нови обвиненија, СЈО бара притвор за Груевски и Мијалков|date=2017-06-29|publisher=Радио Слободна Европа|accessdate=2026-11-01}}</ref> Работата на СЈО и судските постапки што произлегле од неговите истраги биле предмет на набљудување од страна на [[Организација за безбедност и соработка во Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ). Во август 2018 година, Мисијата на ОБСЕ во Скопје го објавила својот прв преоден извештај, во кој биле анализирани 20 предмети за кои СЈО поднело обвиненија во законски предвидениот рок, заклучно со 30 јуни 2017 година. Извештајот ги разгледувал обвиненијата, судските постапки, мерките за обезбедување присуство на обвинетите и прашањето за допуштеноста на прислушуваните разговори како докази.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje.osce.org/mission-to-skopje/391745|title=First interim report on the activities and the cases under the competence of the Special Prosecutor’s Office (SPO)|date=2018-08-28|publisher=ОБСЕ|accessdate=2026-11-01}}</ref> Во [[2019]] година, СЈО се соочило со институционална криза по отворањето на истрагата за случајот „[[Рекет (судски случај)|Рекет]]“, во кој била осомничена и специјалната јавна обвинителка Катица Јанева. На [[21 август]] 2019 година, Јанева била приведена под сомнение за злоупотреба на службената положба и овластувањата. На [[14 септември]] истата година, Советот на јавните обвинители едногласно донел одлука за нејзино разрешување, откако претходно [[Собрание на Република Северна Македонија|Собранието]] го изгласало предлогот за разрешување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/30164374.html|title=Советот на јавни обвинители го потврди разрешувањето на Јанева|date=2019-09-14|publisher=Радио Слободна Европа|accessdate=2026-11-01}}</ref> Во јуни 2020 година, Јанева била првостепено осудена на седум години затвор во случајот „Рекет“, а пресудата станала правосилна во јули 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/makedonija/pravosudstvo/zatvorot-od-9-godini-za-boki-13-i-7-za-janeva-potvrdeni-od-apelacziskiot-sud-2/|title=Затворот од 9 години за Боки 13 и 7 за Јанева потврдени од Апелацискиот суд|date=2021-07-21|publisher=МКД.мк|accessdate=2026-11-01}}</ref> На [[13 септември]] 2019 година, [[Јавно обвинителство на Република Северна Македонија|Јавното обвинителство на Република Северна Македонија]] ги презело предметите на СЈО, со цел да се обезбеди продолжување на започнатите кривични постапки. Првично, предметите им биле доверени на обвинителите што дотогаш постапувале по нив, сè до определувањето на надлежните јавни обвинителства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jorm.gov.mk/soopshtenie-67/|title=Соопштение за преземањето на предметите од Специјалното јавно обвинителство|date=2019-09-13|publisher=Јавно обвинителство на Република Северна Македонија|accessdate=2026-11-01}}</ref> Според податоците објавени од републичкиот јавен обвинител [[Љубомир Јовески]] во декември 2019 година, меѓу преземените предмети имало 20 во фаза на судење, 19 во истражна постапка и шест во предистражна постапка, како и други предмети и финансиски истраги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jorm.gov.mk/godishno-obrakane-na-javniot-obvinitel-na-republika-severna-makedonija-lubomir-joveski-2/|title=Годишно обраќање на јавниот обвинител Љубомир Јовески|date=2019-12-27|publisher=Јавно обвинителство на Република Северна Македонија|accessdate=2026-11-01}}</ref> На [[16 февруари]] [[2020]] година, Собранието го донело новиот Закон за јавното обвинителство, објавен во „Службен весник на Република Северна Македонија“, бр. 42/2020. Со неговото започнување на примена на [[30 јуни]] 2020 година, престанал да важи Законот за Специјалното јавно обвинителство од 2015 година, со што СЈО и формално престанало да постои како посебна обвинителска институција. Новиот закон предвидел одредби за постапувањето со предметите и доказните материјали што произлегувале од незаконското следење на комуникациите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.gov.mk/Upload/Documents/zakon%20za%20javno%20obvinitelstvo.pdf|title=Закон за јавното обвинителство|date=2020-02-16|publisher=Службен весник на Република Северна Македонија|accessdate=2026-11-01}}</ref> Кривичните постапки што ги започнало СЈО продолжиле да се водат од надлежните јавни обвинителства и по престанокот на неговата работа. == Поврзано == * [[Пржински договор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.jonsk.mk/ Официјално мрежно место] *[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/926832067f424aa58316bdc8d5809295.pdf Закон за јавно обвинителство за гонење на кривични дела поврзани и кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите, Службен весник на РМ, стр. 2 - бр. 159, 15 септември 2015] [[Категорија:Македонија во 2015 година]] [[Категорија:Пржински договор]] rwg9muuq65s1lf20n2l6bbd0qhsiwln 0 1170683 5652239 5549621 2026-11-01T23:12:31Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652239 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Пјер-Емерик Обамејанг | image = [[Податотека:1 Pierre-Emerick Aubameyang (cropped).jpg|220px]] | fullname = Пјер-Емерик Емилијано Франсоа <br>Обамејанг<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/can2015qualificationmorocco.aspx/TeamDetails/playerdetails?PlayerId=OPME2SOpX4cWd4BcQM6YWpAu7GMjElhpbLEVE1cn3NejKPyKJ4aZcatSEBEu2uCr&TeamsIDs=%2Fg7Ry6VEyETnpJfOcC%2Fy4UOQaaBdhD6z2kCubm4Gkvp94L0i%2FRVWmFZEFuF1vvgI |title=Player Details – Pierre-Emerick Aubameyang |publisher=CAF Online |accessdate={{Date|2014-10-16}}}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/pierre-emerick-aubameyang</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1989|6|18}} | cityofbirth = {{роден во|Лавал|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]]<br>{{flagsport|GAB}} [[Габон]] (од 2009) | currentclub = {{Fb team Olympique Marseille}} | clubnumber = 97 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2007-2008 | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 2008-2011 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Milan}} | years2 = 2008-2009 | caps2 = 34 | goals2 = 8 | clubs2 = →{{Fb team Dijon}} | years3 = 2009-2010 | caps3 = 14 | goals3 = 2 | clubs3 = →{{Fb team Lille}} | years4 = 2010-2011 | caps4 = 19 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Monaco}} | years5 = 2011-2013 | caps5 = 87 | goals5 = 37 | clubs5 = {{Fb team Saint-Etienne}} | years6 = 2013-2018 | caps6 = 144 | goals6 = 98 | clubs6 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | years7 = 2018-2022 | caps7 = 128 | goals7 = 68 | clubs7 = {{Fb team Arsenal}} | years8 = 2022 | caps8 = 18 | goals8 = 11 | clubs8 = {{Fb team Barcelona}} | years9 = 2022-2023 | caps9 = 15 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Chelsea}} | years10 = 2023-2024 | caps10 = 34 | goals10 = 17 | clubs10 = {{Fb team Olympique Marseille}} | years11 = 2024-2025 | caps11 = 32 | goals11 = 17 | clubs11 = {{Fb team Al-Qadsiah}} | years12 = 2025- | caps12 = 0 | goals12 = 0 | clubs12 = {{Fb team Olympique Marseille}} | nationalyears1 = 2009 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears2 = 2012 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|GAB}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Габон|Габон (олимп.)]] | nationalyears3 = 2009- | nationalcaps3 = 81 | nationalgoals3 = 35 | nationalteam3 = {{flagsport|GAB}} [[Фудбалска репрезентација на Габон|Габон]] }} '''Пјер-Емерик Обамејанг''' (роден на [[18 јуни]] [[1989]]) — [[габон]]ски [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Olympique Marseille}} и на [[Фудбалска репрезентација на Габон|габонската репрезентација]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lfp.fr/joueur/aubameyang-pierre-emerick |title=архивски примерок |accessdate=2017-01-19 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003073245/http://www.lfp.fr/joueur/aubameyang-pierre-emerick |url-status=dead }}</ref> Тој е син на поранешниот фудбалер [[Пјер Обамејанг]] и помал брат на [[Катилина Обамејанг|Катилина]] и [[Вили Обамејанг|Вили]], кои биле исто така фудбалери. Кариерата ја започнал во [[ФК Милан|Милан]], кој го позајмувал на четири француски клубови пред да потпише постојан договор со [[ФК Сент Етјен|Сент Етјен]] во 2011 година. После две сезони во Сент Етјен, се преселил во [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] за 13 милиони евра. Со Борусија Дортмунд тој освоил еден [[Фудбалски куп на Германија|Куп]] и два [[Суперкуп на Германија|Суперкупа на Германија]]. Во јануари 2018 се преселил во англискиот Арсенал за клупски рекорд од 56 милиони фунти. И покрај тоа што што направил еден настап за [[Фудбалска репрезентација на Франција|младата репрезетнација под 21 година на Франција]], Обамејанг дебитирал на сениорско репрезентативно ниво за селекцијата на [[Фудбалска репрезентација на Габон|Габон]] во 2009 година со која настапил четири пати на [[Африкански куп на нации|Африканскиот куп на нации]] (во [[Африкански куп на нации 2010|2010]], [[Африкански куп на нации 2012|2012]], [[Африкански куп на нации 2015|2015]] и [[Африкански куп на нации 2017|2017]]) и [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимпискиот фудбалски турнир во 2012]]. Во 2015 година Обамејанг бил избран за [[Африкански фудбалер на годината]], станувајќи првиот Габонец кој ја освоил наградата.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Pierre-Emerick Aubameyang beats Yaya Toure to Caf award|url=http://www.bbc.com/sport/football/35257500|accessdate=8 January 2016|publisher=BBC|date=7 January 2016}}</ref> Во декември 2016, тој бил именуван од [[The Guardian]] за деветти најдобар фудбалер во светот. ==Клупска кариера== ===Почетоците со Милан и позајмиците во Франција=== Обамејанг се приклучил на [[Милан (Примавера)|Примавера]] составот на [[ФК Милан|Милан]] во јануари [[2007]]. Во август истата година тој бил дел од тимот кои учествувал на првото издание на [[Младински куп на шампиони|Младинскиот куп на шампиони]] кој се одржал во [[Малезија]], каде што бил најдобар стрелец на турнирот со 7 гола во 6 натпревари и освојувајќи го "Трофејот Роберто Бетега".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/август/20/Juve_Malesia_trionfa_Manchester_ga_10_070820123.shtml|title=Juve k.o. in Malesia, trionfa il Manchester|editor=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=20 август 2007|accessdate=21 април 2009}}</ref> Во [[Лига 2 (Франција) 2008-2009|сезоната 2008-2009]] бил позајмен на [[ФК Дижон|Дижон]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=109786 |title=Ufficiale: Milan, Aubameyang al Digione|editor=tuttomercatoweb.com|date=21 јуни 2008|accessdate=16 декември 2010}}</ref> со цел редовно да игра во првиот тим. Своето деби во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] го направил на 1 август [[2008]] во натпреварот [[ФК Ленс|Ленс]]-Дижон 3-1,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lfp.fr/ligue2/feuille_match/52942 |title=RC Lens-Dijon FCO 3-1 |editor=lfp.fr |language=fr |date=1 август 2008 |accessdate=16 декември 2010 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106063226/http://www.lfp.fr/ligue2/feuille_match/52942 }}</ref> а својот прв погдок меѓу професионалците го постигнал на 22 август, во победата со 2-1 над [[ФК Тур|Тур]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lfp.fr/ligue2/feuille_match/52647 |title=Dijon FCO-Tours FC 2-1 |editor=lfp.fr |language=fr |date=22 август 2008 |accessdate=16 декември 2010 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106063612/http://www.lfp.fr/ligue2/feuille_match/52647 }}</ref> На 23 мај [[2009]], по завршувањето на сезоната со Дижон, отишол на заем на една година со право на откуп во [[ФК Лил|Лил]].<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Raimondo De Magistris |url=http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=157366 |title=Ufficiale: Pierre-Emerick Aubameyang al Lille |editor=tuttomercatoweb.com |date=24 јуни 2009 |accessdate=12 август 2009}}</ref> Дебитирал во дресот на Лил на 6 август 2009 во натпреварот од [[Лига Европа|Лигата на Европа]] против [[ФК Севојно|Севојно]], влегувајќи на местото на [[Ларсен Туре]] во 64-тата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://it.archive.uefa.com/competitions/uefacup/fixturesresults/round=2000035/match=2000678/report=mbm.html |title=LOSC Lille Métropole 2-0 FK Sevojno |editor=uefa.com |date=6 август 2009 |accessdate=12 август 2009 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Само три дена подоцна го имал својот прв настап во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] во натпреварот против [[ФК Лорјан|Лорјан]], влегувајќи одново како резерва на местото на [[Франк Берија]] во 59-тата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/44967 |title=LOSC Lille Métropole-FC Lorient 1-2 |editor=lfp.fr |language=fr |date=9 август 2009 |accessdate=16 декември 2010 |archive-date=2013-04-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6FiOnLVLW?url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/44967 }}</ref> На 13 декември 2009 година го постигнал својот прв гол како играч на Лил во [[Лига 1 (Франција) 2009-2010|првенствениот]] натпревар против [[ФК Монако|Монако]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.losc.fr/?r=0,0,4,841 |title=Après Monaco-LOSC (0-4), les réactions |editor=losc.fr |language=fr |date=15 декември 2009 |accessdate=15 декември 2009}}</ref> поставувајќи го конечниот резултат 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.losc.fr/?r=0,2,5,,0,180 |title= Monaco 0 - 4 LOSC |editor=losc.fr |language=fr |date=13 декември 2009 |accessdate=15 декември 2009}}</ref> По завршувањето на сезоната, Лил одлучил да не го користи правото на откуп и играчот се вратил во Милан, клубот сопственик на неговиот договор.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=213825 |title=Milan, Aubameyang: "Penso all'Inghilterra" |editor=tuttomercatoweb.com |date=19 јуни 2010 |accessdate=26 октомври 2010}}</ref> На 7 јули [[2010]], Обамејанг бил проследен на уште една позајмица со право на откуп во Франција, овојпат во [[ФК Монако|Монако]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asm-fc.com/filactu.aspx?id=11886 |title=Aubameyang a signé, Mollo prêté à Caen |editor=asm-fc.com |language=fr |date=6 јули 2010 |accessdate=7 јули 2010 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726012850/http://www.asm-fc.com/filactu.aspx?id=11886 |url-status=dead }}</ref> Своето деби со Монако го имал на 7 август 2010 во натпреварот од првото коло на [[Лига 1 (Франција) 2010-2011|Лига 1 2010-2011]] против [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] што завршил без голови 0-0.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asm-fc.com/article.aspx?id=12134&t= |title=Ol. Lyonnais - AS Monaco FC : 0-0 |editor=asm-fc.com |language=fr |date=7 август 2010 |accessdate=8 август 2010 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918033150/http://asm-fc.com/article.aspx?id=12134&t= |url-status=dead }}</ref> На 21 август 2010, тој го постигнал својот прв гол за Монако на гостувањето кај [[ФК Ленс|Ленс]], а подоцна истиот месец ја погодил и мрежата на [[ФК Осер|Осер]] во победата со 2–0 на [[Стадион Луј II|Луј II]]. Неговиот период на заем во Монако бил прекинат порано од предвиденото и траел само шест месеци, во кој Обамејанг одиграл 23 натпревари во сите натпреварувања и постигнал два гола (двата во лигата). ===Сент Етјен=== [[Податотека:Pierre-Emerick Aubameyang (03-08-2011).jpg|thumb|upright|left|Обамејанг за време на тренинг со [[ФК Сент Етјен|Сент-Етјен]] во август 2011]] На 31 јануари [[2011]] бил официјализиран неговиот премин во [[ФК Сент Етјен|Сент Етјен]], до крајот на [[Лига 1 (Франција) 2010-2011|сезоната 2010-2011]], на позајмица со право на откуп.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asse.fr/index.php?page=detail_actu&id=6928 |title=Aubameyang en Vert |editor=asse.fr |language=fr |date=31 јануари 2011 |accessdate=4 февруари 2011}}</ref> Своето деби со Сент Етјен го имал на 5 февруари 2011 против [[ФК Монпелје|Монпелје]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asse.fr/index.php?page=detail_actu&id=6961 |title=Montpellier 1–2 ASSE : Les Verts en Hérault |editor=asse.fr |language=fr |date=5 февруари 2011 |accessdate=6 февруари 2011}}</ref> влегувајќи од клупата на местото на [[Алехандро Алонсо]] во 62-рата минута од натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53835|title=Montpellier Hérault SC 2-1 AS Saint-Etienne|editor=lfp.fr|language=fr|date=5 февруари 2011|accessdate=6 февруари 2011|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195049/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53835}}</ref> На 9 април 2011 година во натпреварот против Осер го постигнал првиот гол во зелениот дрес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asse.fr/index.php?page=detail_actu&id=7268 |title=Auxerre 2-2 ASSE : De l’allant et du répondant |editor=asse.fr |language=fr |date=9 април 2011 |accessdate=10 април 2011}}</ref> На крајот на сезоната, Обамејанг запишал 14 натпревари и 2 гола, а Милан и Сент Етјен се согласиле да ја продолжат позајмицата на играчот во францускиот клуб за уште една година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asse.fr/index.php?page=detail_actu&id=7695 |title=Pierre-Emerick Aubameyang de retour |editor=asse.fr |language=fr |date=11 јули 2011 |accessdate=28 јули 2011}}</ref> Откако Обамејанг одиграл одлична полусезона постигнувајќи 6 првенствени гола, на 22 декември 2011 година, Сент Етјен објавил дека го откупил габонскиот напаѓач од Милан за цена од еден милион евра, потпишувајќи договор со играчот до [[2016]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asse.fr/index.php?page=detail_actu&id=8576 |title=Officiel : Aubameyang est définitivement Stéphanois |editor=asse.fr |language=fr |date=22 декември 2011 |accessdate=22 декември 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tuttomercatoweb.com/milan/?action=read&idtmw=316954 |author=Gianluca Losco |title=Ufficiale: Saint-Etienne, riscattato Aubameyang dal Milan |editor=tuttomercatoweb.com |date=22 декември 2011 |accessdate=22 декември 2011}}</ref> На 22 февруари [[2012]], во 22-рото коло од француската [[Лига 1 (Франција) 2011-2012|Лига 1 за сезоната 2011-2012]] Обамејанг го постигнал својот прв хет-трик во кариерата во победата со 4-2 над [[ФК Лорјан|Лорјан]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sport24.com/football/ligue-1/Homes-Clubs/saint-etienne/fil-info/aubameyang-ne-l-oubliera-pas-537343 |title=Aubameyang ne l’oubliera pas |editor=sport24.com |language=fr |date=23 февруари 2012 |accessdate=23 февруари 2012 }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Сезоната ја завршил со 18 гола во 38 натпревари (во сите натпреваувања), од кои 16 во Лига 1, што е рекорд за постигнати голови во една сезона во француската прва лига од играч на Сент Етјен, изедначен со [[Бафетимби Гоми]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sport24.com/football/ligue-1/Homes-Clubs/saint-etienne/actualites/aubameyang-une-superbe-saison-556430 |author=Franck Talluto |title=Aubameyang: «Une superbe saison» |editor=sport24.com |language=fr |date=21 мај 2012 |accessdate=21 мај 2012 |archive-date=2012-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120821224451/http://www.sport24.com/football/ligue-1/Homes-Clubs/saint-etienne/actualites/aubameyang-une-superbe-saison-556430 |url-status=dead }}</ref> Следната сезона тој го подобрил овој рекорд успевајќи да постигне 19 гола во 37 првенствени натпревари, завршувајќи како втор најдобар стрелец во [[Лига 1 2012-2013]] зад [[Златан Ибрахимовиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ligue1.com/ligue1/article/zlatan-ibrahimovic-a-marque-la-ligue-1.htm |title=Zlatan Ibrahimovic a marqué la Ligue 1 |editor=ligue1.com |language=fr |date=26 мај 2013 |accessdate=4 јули 2013}}</ref> Тој додал уште 4 гола во [[Фудбалски куп на Франција 2012-2013|Купот на Франција]] а покрај тоа, исто така, помогнал за освојувањето на [[Лига куп на Франција 2012-2013|Лига купот на Франција]] (го одиграл целиот натпревар во финалето), прв во историјата на клубот од [[Лоара (департмент)|Лоара]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://lci.tf1.fr/sport/saint-etienne-s-offre-la-coupe-de-la-ligue-la-premiere-de-son-histoire-7930999.html |title=Saint-Etienne s'offre la Coupe de la Ligue, la première de son histoire |editor=[[TF1]] |language=fr |date=20 април 2013 |accessdate=4 јули 2013 |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615090821/http://lci.tf1.fr/sport/saint-etienne-s-offre-la-coupe-de-la-ligue-la-premiere-de-son-histoire-7930999.html |url-status=dead }}</ref> Вкупно за две и пол сезони поминати во дресот на Сен Етјен тој одиграл 97 натпревари и постигнал 41 гол. ===Борусија Дортмунд=== На 4 јули [[2013]], [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] го комплетирала трансферот на Обамејанг кој потпишал 5 годишен договор со германскиот клуб.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bvb.de/?%87%ECZ%1B%E7%F4%9C%5Ci%E6%86%9D |title=Borussia Dortmund verpflichtet Aubameyang |editor=bvb.de |language=de |date=4 јули 2013 |accessdate=4 јули 2013}}</ref> Трансферот на играчот ги чинел ''милионерите'' 13 милиони [[евра]] плус 2 милиони бонуси во зависност од неговите перформанси.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Aubameyang-c-est-fait/383572 |title=Aubameyang, c'est fait ! |editor=[[L'Équipe]] |language=fr |date=4 јули 2013 |accessdate=25 јули 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sportbild.bild.de/SPORT/bundesliga/vereine/borussia-dortmund/2013/07/04/pierre-emerick-aubameyang/transfer-zum-bvb-perfekt.html |title=Offiziell! BVB holt Aubameyang |editor=[[Bild]] |language=de |date=4 јули 2013 |accessdate=25 јули 2013 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230014351/http://sportbild.bild.de/SPORT/bundesliga/vereine/borussia-dortmund/2013/07/04/pierre-emerick-aubameyang/transfer-zum-bvb-perfekt.html |url-status=dead }}</ref> Дебитирал за Борусија на 27 јули, во натпревар од [[Суперкуп на Германија 2013|Суперкупот на Германија]], во кој Борусија Дортмунд го победила [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]], влегувајќи од клупата за резерви на местото на [[Јакуб Блашчиковски]] на 18-минути до крајот и асистирал за последниот погодок на [[Марко Ројс]] со кој биле поставени конечните 4-2.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/27-07-2013/supercoppa-tedesca-guardiola-stecca-reus-no-dortmund-bayern-monaco-4-2-20857090460.shtml |author=Carlo Pizzigoni |title=Supercoppa tedesca, Guardiola stecca, Reus no: Dortmund-Bayern Monaco 4-2 |editor=[[La Gazzetta dello Sport]] |date=27 јули 2013 |accessdate=29 јули 2013}}</ref> На 10 август 2013 година, дебитирал во [[Бундеслига]]та, постигнувајќи хет-трик во победата со 4-0 на гости против [[ФК Аугсбург|Аугусбург]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/10-08-2013/bundesliga-aubameyang-borussia-dortmund-comincia-bene-20938734791.shtml |author=Stefano Cantalupi |title=Bundesliga, anche il Borussia Dortmund comincia bene |editor=[[La Gazzetta dello Sport]] |date=10 август 2013 |accessdate=11 август 2013}}</ref> Во тој натпревар исто така станал првиот габонец кој се појавил во некој натпревар од Бундеслигата.<ref name="Aubameyang hat-trick has Dortmund flying">{{Наведена мрежна страница|title= Aubameyang hat-trick has Dortmund flying |url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000264271.php|publisher=Bundesliga.de |accessdate=10 August 2013}}</ref> На 27 ноември, тој го постигнал својот прв гол во [[Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата со 3-1 против [[ФК Наполи|Наполи]] во групна фазa.<ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2013/nov/26/borussia-dortmund-napoli-champions-league|title=Borussia Dortmund gain lifeline after turning on the style against Napoli|date=27 November 2013|accessdate=19 December 2013|work=The Guardian}}</ref> ===Арсенал=== Во јануари 2018, Обамејанг потпишал за англискиот Арсенал за клупски рекорд од 56 милиони фунти.<ref>{{наведена изјава за печат|url=https://www.arsenal.com/news/pierre-emerick-aubameyang-signs-club|title=Pierre-Emerick Aubameyang signs for the club|date=31 January 2018|publisher=Arsenal F.C.}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.theguardian.com/football/2018/jan/31/pierre-emerick-aubameyang-joins-arsenal-deadline-day-transfer|title=Pierre-Emerick Aubameyang completes £56m Arsenal move||date=2018-01-31|newspaper=The Guardian|language=en|access-date=2018-01-31}}</ref> Тој одбрал да го носи дресот со број 14, кој некогаш го носел легендарниот фудбалер на ''топџиите'' [[Тјери Анри]], а останал слободен по заминувањето на [[Тио Волкот]] во [[ФК Евертон|Евертон]] десеттина дена претходно.<ref>[http://metro.co.uk/2018/01/31/arsenal-confirm-pierre-emerick-aubameyang-will-wear-thierry-henrys-legendary-squad-number-7275495/ Arsenal confirm Pierre-Emerick Aubameyang will wear Thierry Henry’s legendary squad number]</ref> ===Барселона=== На 2 февруари 2022, Обамејанг потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]]. ===Челси=== ===Олимпик Марсеј=== ===Ал-Кадисија и враќање во Олимпик Марсеј=== На 30 јули 2025, како слободен играч се вратил во Олимпик Марсеј, потпишувајќи едногодишен договор со клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.om.fr/fr/actualites/4803/equipe-1ere/100156-pierre-emerick-aubameyang-revient-lom|title=Pierre-Emerick Aubameyang revient à l’OM|language=fr|date=30 јули 2025|access-date=31 јули 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Обамејанг бил повикан да игра за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија под 19 години]] по добрата сезона со Дижон, но тој дебитирал за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција под 21 година]] во февруари 2009 година во пријателски натпревар против Тунис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fff.fr/selections/espoirs/actualite/527910.shtml |title=FFF : sélections, football, fiche, espoirs, féminines, masculines, UEFA, FIFA |publisher=Fff.fr |language=fr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223055850/http://www.fff.fr/selections/espoirs/actualite/527910.shtml |archivedate=23 February 2009 }}</ref> На 25 март 2009 година, Обамејанг го добил првиот повик за настап во [[Фудбалска репрезентација на Габон|габонската репрезентација]]<ref name="FIFA.com">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1040520/index.html | title = Giresse turns to Aubameyang youngsters | publisher = FIFA.com | date = 24 March 2009 | accessdate = 10 August 2013 | archive-date = 2012-11-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121111123635/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1040520/index.html | url-status = dead }}</ref> и го направил своето деби во победата со 2-0 над [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], постигнувајќи го притоа и својот прв репрезентативен погодок.<ref name="FIFA.com"/> == Клупска статистика == ''Статистиката е последно ажурирана на 17 декември 2016.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Дижон сезона 2008-2009|2008-2009]] || {{знамеикона|FRA}} [[ФК Дижон|Дижон]] || [[Лига 2 (Франција) 2008-2009|Л2]] || 34 || 8 || [[Фудбалски куп на Франција 2008-2009|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 37 || 8 |- || [[ФК Лил сезона 2009-2010|2009-2010]] || {{знамеикона|FRA}} [[ФК Лил|Лил]] || [[Лига 1 (Франција) 2009-2010|Л1]] || 14 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2009-2010|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 0+1 || 0 || [[Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] ||7|| 0 || - || - || - || 24 || 2 |- || [[ФК Монако сезона 2010-2011|2010-јан. 2011]] || {{знамеикона|FRA}} [[ФК Монако|Монако]] || [[Лига 1 (Франција) 2010-2011|Л1]] || 19 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2010-2011|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 23 || 2 |- || [[ФК Сент Етјен сезона 2010-2011|јан.-јун. 2011]] ||rowspan=3|{{знамеикона|FRA}} [[ФК Сент Етјен|Сент Етјен]] || [[Лига 1 (Франција) 2010-2011|Л1]] || 14 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2010-2011|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- || [[ФК Сент Етјен сезона 2011-2012|2011-2012]] || [[Лига 1 (Франција) 2011-2012|Л1]] || 36 || 16 || [[Фудбалски куп на Франција 2011-2012|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2011-2012|ЛКФ]] || 0+2 || 0+2 || - || - || - || - || - || - || 38 || 18 |- || [[ФК Сент Етјен сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Лига 1 (Франција) 2012-2013|Л1]] || 37 || 19 || [[Фудбалски куп на Франција 2012-2013|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2012-2013|ЛКФ]] || 4+4 || 2+0 || - || - || - || - || - || - || 45 || 21 |- !colspan="3"|Вкупно Сент Етјен || 87 || 37 || || 10 || 4 || || || || || || || 97 || 41 |- || [[ФК Борусија Дортмунд сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=4|{{знамеикона|GER}} [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] || [[Бундеслига 2013-2014|БЛ]] || 32 || 13 || [[Фудбалски куп на Германија 2013-2014|КГ]] || 6 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]] || 9 || 1 || [[Суперкуп на Германија 2013|СГ]] || 1 || 0 || 48 || 16 |- || [[ФК Борусија Дортмунд сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Бундеслига 2014-2015|БЛ]] || 33 || 16 || [[Фудбалски куп на Германија 2014-2015|КГ]] || 4 || 5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 8 || 3 || [[Суперкуп на Германија 2014|СГ]] || 1 || 1 || 46 || 25 |- || [[ФК Борусија Дортмунд сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Бундеслига 2015-2016|БЛ]] ||31||25|| [[Фудбалски куп на Германија 2015-2016|КГ]] ||4||3|| [[Лига Европа 2015-2016|ЛЕ]] ||14 ||11|| - || - || - ||49||39 |- || [[ФК Борусија Дортмунд сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Бундеслига 2016-2017|БЛ]] ||14||16|| [[Фудбалски куп на Германија 2016-2017|КГ]] ||1||0|| [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] ||5||4|| [[Суперкуп на Германија 2016|СГ]] || 1 || 0 ||21||20 |- !colspan="3"|Вкупно Борусија Дортмунд ||110||70|| ||15||13|| ||36||19|| ||3|| 1 ||164||100 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата ||264||119|| ||35||17|| ||43||19|| ||3|| 1 ||345||153 |} ==Хет-трикови== ====4. гола==== {{football box collapsible |date=5 ноември 2016 |round=[[Бундеслига]] |time= 15:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= {{Fb team HSV}} |team2= {{Fb team Borussia Dortmund}} |score= 2 &ndash; 5 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/hamburger-sv_borussia-dortmund/index/spielbericht/2704317 Извештај] |stadium= [[Фолкспаркштадион]], [[Хамбург]] |referee= [[Саша Стегеман]] |goals1= [[Николај Милер|Милер]] {{goal|55||81}} |goals2= '''Обамејанг''' {{goal|4||23||27||48}}<br>[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|76}} |result= W }} ====3. гола==== {{football box collapsible |date=22 февруари 2012 |time= 18:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round=[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] |team1= {{Fb team Saint-Etienne}} |team2= {{Fb team Lorient}} |score= 4 &ndash; 2 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/as-saint-etienne_fc-lorient/index/spielbericht/1163602 Извештај] |stadium= [[Стад Жофроа Гишар]], [[Сент Етјен]] |referee= [[Беноа Бастиен]] |goals1= '''Обамејанг''' {{goal|56||68||90}}<br>[[Бруно Екуеле Манга|Екуеле Манга]] {{goal|53|а.г.}} |goals2= [[Арнолд Мвуемба|Мвуемба]] {{goal|49|пен.}}<br>[[Матијас Отре|Отре]] {{goal|75}} |result=W }} ---- {{football box collapsible |date=15 јуни 2013 |time= 17:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round=[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] |team1= {{Fb|Габон}} |team2= {{Fb|Niger}} |score= 4 &ndash; 1 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/gabon_niger/index/spielbericht/2315549 Извештај] |stadium= [[Стад де Порт Жантил]], [[Порт Жантил]] |referee= [[Семуел Чиринда]] |goals1= '''Обамејанг''' {{goal|43|пен.|87|пен.|90+8|пен.}}<br>[[Бруно Екуеле Манга|Екуеле Манга]] {{goal|90+7}} |goals2= [[Јакуба Али|Али]] {{goal|14}} |result=W }} ---- {{football box collapsible |date=10 август 2013 |round=[[Бундеслига]] |time= 15:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= {{Fb team Augsburg}} |team2= {{Fb team Borussia Dortmund}} |score= 0 &ndash; 4 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/fc-augsburg_borussia-dortmund/index/spielbericht/2321032 Извештај] |stadium= [[ВВК Арена]], [[Аугсбург]] |referee= [[Кнут Кирхер]] |goals2= '''Обамејанг''' {{goal|24||66||79}}<br>[[Роберт Левандовски|Левандовски]] {{goal|86}} |result= W }} ---- {{football box collapsible |date=22 октомври 2015 |round=[[Лига Европа 2015-2016|Лига Европа]] |time= 17:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= {{Fb team Gabala}} |team2= {{Fb team Borussia Dortmund}} |score= 1 &ndash; 3 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/fk-gabala_borussia-dortmund/index/spielbericht/2618769 Извештај] |stadium= [[Бакџел Арена]], [[Баку]] |referee= [[Иван Бебек]] |goals1= [[Луис Пауло Иларио|Додо]] {{goal|90+3}} |goals2= '''Обамејанг''' {{goal|31||38||72}} |result= W }} ---- {{football box collapsible |date=25 октомври 2016 |round=[[Бундеслига]] |time= 15:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= {{Fb team Borussia Dortmund}} |team2= {{Fb team Augsburg}} |score= 5 &ndash; 1 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/borussia-dortmund_fc-augsburg/index/spielbericht/2581691 Извештај] |stadium= [[Сигнал Идуна Парк]], [[Дортмунд]] |referee= [[Мануел Грефе]] |goals1= '''Обамејанг''' {{goal|18||85||90}}<br>[[Марко Ројс|Ројс]] {{goal|21||34}} |goals2= [[Раул Бобадилја|Бобадилја]] {{goal|49}} |result= W }} ==Титули== ==== {{знамеикона|Франција}} Сент Етјен<ref name=Soccerway>[http://int.soccerway.com/players/pierre-emerick-aubameyang/37644// Трофеи на Пјер-Емерик Обамејанг]</ref>==== *'''{{Трофеј-Лига куп на Франција}} [[Лига куп на Франција]]''' (1) : 2012–2013 ==== {{знамеикона|Германија}} Борусија Дортмунд<ref name=Soccerway />==== *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' (1) : 2016-2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' (2) : 2013, 2014 ==== {{знамеикона|Англија}} Арсенал<ref name=Soccerway/>==== *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' (1) : 2019-2020 == Наводи == {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Габон |image3=Flag of Gabon.svg }} * [http://us.soccerway.com/players/pierre-emerick-aubameyang/37644/ Пјер-Емерик Обамејанг на soccerway] * [http://www.transfermarkt.co.uk/pierre-emerick-aubameyang/profil/spieler/58864 Пјер-Емерик Обамејанг на transfermakt] * [https://www.whoscored.com/Players/44120/Show/Pierre-Emerick-Aubameyang Пјер-Емерик Обамејанг на whoscored] * [http://www.espnfc.com/player/122260/pierre-emerick-aubameyang Пјер-Емерик Обамејанг на espn] * [http://www.goal.com/en/people/gabon/31603/pierre-emerick-aubameyang Пјер-Емерик Обамејанг на goal.com] {{Состав на ФК Олимпик Марсеј}} {{Состав на Габон на АКН 2017}} {{Состав на Габон на АКН 2021}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Африкански фудбалер на годината}} {{Најдобри стрелци на Премиер лигата на Англија}} {{Играч на месецот во Премиер лигата на Англија}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Обамејанг, Пјер-Емерик}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Габонски фудбалери]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лил]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сент Етјен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] 0wo6q4ramtip3fv3k0r4ob3gqo72ss2 0 1172937 5652283 5084534 2026-11-02T08:20:38Z Biso 5120 5652283 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Стадион | име = Стадион „Бугарска армија“ | прекар = | слика =[[File:New_Bulgarian_Army_Stadium_31-10-2026.jpg|300px]] | целоиме = Стадион Бугарска армија | локација = [[Софија]], [[Бугарија]] | координати = {{coord|42|41|3.33|N|23|20|23.17|E|type:landmark}} | темели = 1965 | изграден = 1967 | отворен = | реновиран = 1982, 1997, 2001, 2015, 2016 | проширен = | затворен = | срушен = | сопственик =Министерство за образование и спорт | оператор = [[ПФК ЦСКА (Софија)|ПФК ЦСКА]] | подлога = [[трева]] | цена = | архитект = [[Антон Каравелов]], Симеон Иванов | структурен_инженер = | сервис_инженер = | главен_изведувач = | менаџер = | главни_изведувачи = | поранешни_имиња = Атлетик парк АС-23 (1923-1944)<br>Чавдар (1944-1949)<br>Народна армија (1965-1990) <br>Бугарска армија (1990-) | играат = [[ПФК ЦСКА (Софија)|ПФК ЦСКА]] | сместивост = 22.995 (18 495 седишта)<ref>http://gong.bg/bg-football/a-grupa/nad-10-000-chakat-na-cska-ludogorec-304996</ref><ref>http://www.7sport.net/archive7ds/2014/11/17/fb_1footbg/d7337_6.htm</ref> | димензии =105м x 68м | табла = }} '''Стадион Бугарска армија''' — стадион кој се наоѓа во [[Софија]], [[Бугарија]]. На овој стадион своите домашни натпревари ги игра [[ПФК ЦСКА (Софија)|ПФК ЦСКА]]. Стадионот бил изграден во [[1965]] година. Во 1982, 1997, 2001, 2015, 2016 година бил реновиран. Стадионот има сместивост од 22.995 гледачи. == Историја== На [[27 јануари]] [[1925]] година софиската општина и доделила земјиште во месноста „Пустинјана“ во [[Борисова градина|Борисовата градина]] на екипата на АС-23 како компензација за одземање на игралиштата, на кои играле и фудбалските клубови Атлетик, Слава и ОСК пред овие клубови да бидат споени. Новиот стадион го прифатил името на тимот „АС-23“ (алтернативно бил нарекуван „Атлетик парк“). Во 30-те години АС-23 добил нотарски акт за веќе изградениот стадион. Во почетокот на 40-тите години самото игралиште било затревено. Во [[1943]] година стојачките места биле укинати и целото игралиште било опкружено со трибини. Кон крајот на [[1944]] година стадионот бил наследен од ФК Чавдар (Софија), кој ги обединил во себе тимовите на АС-23, Шипка-Победа и Спартак (Подуене). Во тоа врме стадионот се викал „Чавдар“. На [[15 февруари]] [[1948]] стадионот станал сопственост на Централниот дом на војската, по обединувањето на Чавдар со ЦДВ. Од [[5 мај]] [[1948]] стадионот се користи од ПФК ЦСКА (Софија), (тогаш бил познат како „Септември кај ЦДВ“). Во [[1965]] година стадионот бил разрушен за да може да се изгради нов стадион за ЦСКА по проект на архитектот Антон Каравелов и Симеон Иванов. Во [[1967]] година изградбата на стадионот завршила. Името на новиот стадион било „Народна армија“. Стадионот главно бил реконструиран во 1982 година, кога било ставено и електрично осветлување. Од 1990 стадионот се нарекува „Бугарска армија“. [[Категорија:Спортски зданија во Софија]] [[Категорија:Фудбалски стадиони во Бугарија]] [[Категорија:Стадиони во Европа]] tg31iywwaoxrrbt4s88w6fazbr99ez2 0 1177266 5652097 5646480 2026-11-01T15:15:05Z ~2026-58155-95 138262 /* Ангажман во Стопанската комора на Северна Македонија */ 5652097 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Кочо Анѓушев |image = |imagesize = |office1 = [[Влада на Македонија од 2017|Вицепремиер за економски прашања]] |president1 = |deputy1 = |term_start1 = [[1 јуни]] [[2017]] |term_end1 = [[3 јануари]] [[2020]] |primeminister1 = [[Зоран Заев]] |predecessor1 = [[Владимир Пешевски]] |successor1 = |birth_date = {{birth date and age|1969|06|20|df=y}} |birth_place = [[Титов Велес]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |occupation = стопанственик |alma_mater = [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] |children = [[Ангел Анѓушев]] }} '''Кочо Анѓушев''' (р. [[20 јуни]] [[1969]] во [[Титов Велес]]) — [[Македонија|македонски]] стопанственик, универзитетски професор, заменик претседател на [[Влада на Република Македонија од 2017|Владата на Република Македонија]] задолжен за економски прашања во период 2017-2020 година, и филантроп. Анѓушев се нашол на „црната листа“ на [[Стејт департмент|американското Министерство за надворешни работи]] поради негова вклученост во значителна корупција при неговиот мандат како [[Прва влада на Зоран Заев|вицепремиер за економски прашања]] во [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] во периодот 2017-2020.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/designation-of-north-macedonia-public-official-kocho-angjushev-for-significant-corruption/|title=Designation of North Macedonia Public Official Kocho Angjushev for Significant Corruption|work=United States Department of State|language=en|accessdate=2023-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320021940/https://www.state.gov/designation-of-north-macedonia-public-official-kocho-angjushev-for-significant-corruption/|archive-date=2024-03-20|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/reports/report-to-congress-on-anti-kleptocracy-and-human-rights-visa-restrictions-public-listing/public-listing-fiscal-year-2023/|title=Public Listing, Fiscal Year 2023|work=United States Department of State|language=en-US|accessdate=2026-10-14}}</ref> == Приватен живот == Проф. д-р Кочо Анѓушев е роден во [[Велес]], на 20 јуни 1969 година, во просечно македонско семејство. Неговите родители биле административни работници во велешката текстилна фабрика „Нонча Камишова“ која на почетокот на 1990-ти години пропаднала, заедно со многу други државни претпријатија. Неколку генерации претходно, пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], неговите предци се занимавале со претприемништо, фабрики и трговија. Но, имотот што семејството Анѓушеви тогаш го поседувало е национализиран во 1945 година од страна на новата социјалистичка власт. Кочо Анѓушев завршил основно и средно образование во [[Велес]] како одличен ученик, каде матурирал како машински техничар и во 1998г. се запишал на [[Машински факултет - Скопје|Машинскиот факултет]] при државниот [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитет Св. Кирил и Методиј]] во [[Скопје]]. === Семејство === Анѓушев е женет и има два сина, кои се образувале во [[Виена]] и во [[Милано]] и денес работат во семејните компании. Анѓушев живее и работи во [[Скопје]]. == Академска кариера == Во 1992 Кочо Аѓушев дипломира на Машинскиот факултет, една година пред предвидениот рок, како првенец во генерација со просек 9,36 и останува да работи како асистент на истиот факултет. Во 1995 година магистрира на Институтот за механика. Од 1996 година тој е научен истражувач на Машинскиот факултет во [[Ахен]], [[Германија]] каде ја подготвува докторската дисертација насловена „Влијанието на вибрациите кај лостовите и бреговите механизми врз нивните кинематички функции“. Во 1998 година докторира на Универзитетот "Св. Кирил и Методиј" во областа на механика и динамика на машини. Во тој момент Анѓушев бил најмлад доктор на науки во државата во областа на техничките науки. По докторирањето, избран е за доцент, а потоа и за редовен професор на Машинскиот факултет во Скопје, каде што и денеска предава. Во 1999 година своето работно искуство како професор го проширува во Лавборо, [[Англија]] каде е гостин професор на тамошниот Машински факултет од областа на динамика на машини. Анѓушев е автор на повеќе од 100 научни труда објавени на меѓународни и домашни научни симпозиуми и списанија. Под негово водство се реализирале повеќе од 50 проекти во индустријата од областа на машинството и енергетиката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mf.ukim.edu.mk/sites/default/files/izbori/%D0%9A%D0%BE%D1%87%D0%BE%20%D0%90%D0%BD%D1%93%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%B2%20-%20%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D0%BE%D1%80%20-%20%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.pdf|title=Реферат за избор на наставник од областа на јакостно-динамичките проблеми во машинството на Машинскиот факултет во Скопје}}</ref> == Менаџерска и бизнис кариера == Во периодот 2000–2002 Анѓушев бил помошник на генералниот директор на државната енергетска компанија [[Електростопанство на Македонија]] (ЕСМ), каде бил директор задолжен за производство на електрична енергија и за управување на дистрибутивниот систем. (овие сегменти денеска потпаѓаат под Еелектрани на Северна Македонија и под [[МЕПСО]]). Во 2003 година, Анѓушев ги основа Феро Инвест и БРАКО, едни од најголемите компании во македонското стопанство и водечки во своите сектори: обновливи извори на енергија, металопреработувачка индустрија и производство на наменски возила за урбана хигиена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brako.com.mk/menadzment/|title=БРАКО-Менаџмент}}</ref> Фероинвест е првата компанија која изградила мали хидроелекрани во приватна сопственост во [[Македонија]]. Фероинвест, сам или со партнери, има сопственост и удел во 25 мали хидроелектрани во Македонија, од досега изградени вкупно 80 во државата. Фероинвест произведува електрична енергија и преку сопствени фотонапонски и биогасни електрани, а гради електрани и за клиенти. Со оваа компанија Анѓушев создал самоодржлив електро-енергетски систем во приватна сопственост, кој се занимава со проектирање на електрани од обновливи извори, нивна изградба, пуштање во употреба, далечинско мониторирање и управување преку еден мониторинг центар, откуп на електричната енергија и снабдување со електрична енергија на крајни корисници и други субјекти. Во БРАКО, фабрика која на своите почетоци во 2003 година произведувала само жица и клинци, Анѓушев денес води четири фабрики: за свипери за чистење, за метални конструкции и автоматизација, за медицински мебел и опрема, и за жичани производи. БРАКО е единствениот производител на возила во Македонија, а произведува технолошки напредни свипери (метларки) на електричен и водороден погон. БРАКО денес продава во повеќе од 60 земји низ светот. Во 2005 Анѓушев го основал претставништвото на српската групацијата ЕФТ во Македонија, кое се занимавала со трговија на [[електрична енергија]]. По излегувањето од ЕФТ, во 2012 ја формира сопствената фирма за трговија со електрична енергија ЕДС, која во 2019 е купена од грчкото државно електростопанство, ППС.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/angushev-ja-prodade-eds-za-4-8-milioni-evra-na-grchkoto-elektrostopanstvo-soopshti-kompanijata/|title=АНЃУШЕВ ЈА ПРОДАДЕ ЕДС ЗА 4,8 МИЛИОНИ ЕВРА НА ГРЧКОТО ЕЛЕКТРОСТОПАНСТВО, СООПШТИ КОМПАНИЈАТА}}</ref> Во 2022г основа нова фирма за трговија и снабдување со електрична енергија, РЕС, во партнерство со бугарската компанија Кер Токи. Според извештајот во 2024 година на македонската Регулаторна комисија за енергетика, РЕС бил најголем снабдувач со електрична енергија на фирмите на слободниот пазар во 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/intervju-angjushev-so-novata-kompanija-res-kje-go-smenime-segashniot-koncept-na-snabduvanje-so-elektrichna-energija--|title=ИНТЕРВЈУ АНЃУШЕВ: Со новата компанија РЕС ќе го смениме сегашниот концепт на снабдување со електрична енергија}}</ref> Денес, групацијата Фероинвест на Анѓушев вработува повеќе од 800 лица и има годишен обрт од 150 милиони евра. Американското економско списание ''[[Форбс]]'' во 2014 го прогласило Анѓушев за еден од петте најбогати [[Македонци]]. === Ангажман во Стопанската комора на Македонија === Од 2004 година, проф. д-р Анѓушев е активен член, а потоа и заменик претседател на Стопанската комора на Северна Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mchamber.org.mk/mk/aboutus/menadzment|title=Менаџмент на комората}}</ref> Претседател е на Македонската енергетска асоцијација (МЕА)  во рамките на Комората.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mchamber.org.mk/mk/home/asocijacii/1|title=Македонска енергетска асоцијација - МЕА}}</ref> Во 2024 година, по повод 101 година од формирањето на Комората , ја доби Наградата за ,,Придонес во развојот на извозот и во образованието на кадар за потребите на бизнисот”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mchamber.mk/mk/news/index/244|title=101 –ГОДИНА НА КОМОРАТА: Проф. д-р Кочо Анѓушев - НАГРАДА ЗА ПРИДОНЕС ВО РАЗВОЈОТ НА ИЗВОЗОТ И ВО ОБРАЗОВАНИЕТО НА КАДАР ЗА ПОТРЕБИТЕ НА БИЗНИСОТ}}</ref> == Политичка кариера == Од 2017 до 2020 година Кочо Анѓушев бил вицепремиер за економија во Владата на Р. Северна Македонија предводена од [[Зоран Заев]]. Во тој период со негов ангажман се донесоа два значајни закони. Законот за финансиска поддршка на компаниите, со кој се помагаа компании кои инвестираа во развојот, откако веќе ќе го завршеа инвестирањето и ќе приложеа докази за завршениот проект, а се со цел да се помогне развојот на економијата и извозот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vicepremier-ekonomija.gov.mk/?q=en/node/211|title=Вицепремиерот Анѓушев на собраниска комисија за економија – законот за финансиска поддршка на инвестиции ќе ја подобри конкурентноста на македонските компании|accessdate=2025-04-11|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118190502/https://vicepremier-ekonomija.gov.mk/?q=en/node/211|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vicepremier-ekonomija.gov.mk/?q=en/node/309|title=Промовирани договорите за доделување на државна помош на околу 100 компании од првиот и вториот столб на Планот за економски раст, согласно Законот за финансиска поддршка на инвестициите}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во координација на Анѓушев бил донесен и Законот за енергетика, кој беше обврска на државата на патот кон [[Европска Унија|ЕУ]], при што било неопходно да се изврши усогласување на законодоавството во областа на енергетиката со тоа во ЕУ, и што беше неколку години одложувано. Анѓушев бил еден од најктивните министри во владиниот состав, а по завршувањето на мандатот изјавил дека во годините додека бил посветен на државните работи, и оддалечен од раководењето на неговите компании, тие забележале пад на прометот од 18%, според официјалните финансиски записи достапни во државните институции. Функцијата Вицепремиер ја напуштил во јануари 2020 година, на свое барање. == Општествена одговорност == Проф д-р Анѓушев бил сопственик и главен спонзор на Фудбалскиот клуб Борец од Велес во период 2017-2021г. Со континуирани инвестиции во инфраструктурата, градскиот стадион и теренот во Велес добиле нов лик и квалитет на големо задоволство на жителите на Велес, а ФК Борец од екипа во трета лига станал стабилен прволигаш и конкурент за европските купови, а во еден момент бил и лидер на табелата во првата македонска фудбалска лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/sportski-prikazni/predvoden-od-vitsepremierot-angushev-borets-po-18-godini-se-vrati-vo-prvata-fudbalska-liga/|title=БОРЕЦ ПО 18 ГОДИНИ СЕ ВРАТИ ВО ПРВАТА ФУДБАЛСКА ЛИГА, ПРЕДВОДЕН ОД ВИЦЕПРЕМИЕРОТ АНЃУШЕВ}}</ref> Анѓушев донирал при изградбата на соборниот храм Св. Кирил и Методиј, кој се наоѓа во центарот на Велес, при што целосно ја финансирал изработката на фреско-живописот и електриката во храмот и придонел за целосно уредување на овој духовен објект кој го краси градот и со кој граѓаните се горди. Анѓушев и неговите фирми се вклучиле во завршување на црквата Св. Константин и Елена во центарот на Скопје, која остана недоизградена поради немање средства од страна на МПЦ. Анѓушев го финансирал изработувањето на фреско-живописот на црквата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opserver.mk/makedonija/biznismenot-angjushev-so-donacija-za-freskopisot-vo-crkvata-sveti-konstantin-i-elena-intenzivno-se-iscrtuvaat-dzidovite-vo-hramot/|title=Бизнисменот Анѓушев со донација за фрескописот во црквата Свети Константин и Елена – Интензивно се исцртуваат ѕидовите во храмот}}</ref> Компанијата БРАКО му помогнал на Велес со значајна финансиска донација наменета за подготовка на документација и елаборати за изградба на инфраструктурни проекти во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plusinfo.mk/brako-donirashe-1-milion-denari-na-opshtina-veles-parite-e-bidat-nameneti-za-pobrzo-sproveduva-e-na-infrastrukturnite-proekti/|title=БРАКО ДОНИРАШЕ 1 МИЛИОН ДЕНАРИ НА ОПШТИНА ВЕЛЕС Парите ќе бидат наменети за побрзо спроведување на инфраструктурните проекти}}</ref> Направени биле бројни донации во здравството, меѓу кои и целосно опремување со медицински мебел и опрема од сопствено производство на БРАКО на цел кат на абдоминална хирургија во Болницата за Хируршки болести во Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plusinfo.mk/an-ushev-donira-bolnichki-kreveti-i-medicinski-mebel-za-bolnicata-sv-naum-ohridski-vo-skop-e/|title=Анѓушев донира болнички кревети и медицински мебел за болницата „Св. Наум Охридски“ во Скопје}}</ref> Анѓушев лично помогнал и на [[Факултет за музичка уметност - Скопје|Факултетот за музичка уметност]] во Скопје со донација на концертен клавир наменет за образовните активности на студентите. Донацијата била промовирана со концерт на светски познатиот македонски пијанист [[Симон Трпчески|Симон Трпчевски]], во организација на австрискиот амбасадор во Скопје, Мартин Памер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plusinfo.mk/muzichkata-akademi-a-dobi-koncerten-klavir-od-biznismenot-kocho-an-ushev-prv-koncertirashe-maestro-simon-trpchevski/|title=МУЗИЧКАТА АКАДЕМИЈА ДОБИ КОНЦЕРТЕН КЛАВИР ОД БИЗНИСМЕНОТ КОЧО АНЃУШЕВ Прв концертираше маестро Симон Трпчевски}}</ref> Преку „Фондацијата Анѓушев“ доделени биле бројни стипендии на студенти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/fondacijata-angjushev-im-dodeli-stipendii-na-makedonskite-tinejdzeri-viceshampioni-na-evropskiot-kviz-na-parite-|title=Фондацијата Анѓушев им додели стипендии на македонските тинејџери вицешампиони на европскиот квиз на парите}}</ref> и помогнато е на бројни социјално загрозени семејства. Во текот на својот мандат како вицепремиер во Владата, Анѓушев се откажал од државната плата и истата ја донирал на сиромашни семејства, според список подготвен од Министерството за труд и социјална политика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a1on.mk/macedonia/angjushev-vicepremierskata-plata-kje-ja-donira-za-socijalci-i-za-studenti/|title=Анѓушев вицепремиерската плата ќе ја донира за социјалци и за студенти}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maskimagazin.faktor.mk/ognen-angjushev-imam-21-godina-realiziran-sum-kako-tatko-a-sega-fokusot-mi-e-na-otvaranje-svoj-moden-brend|title=Огнен Анѓушев: Имам 21 година, реализиран сум како татко, а сега фокусот ми е на отварање свој моден бренд}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kocho Angjushev}} {{Влада на Македонија (2017)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Анѓушев, Кочо}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Вицепремиери на Македонија]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Апсолвенти на Машинскиот факултет - Скопје]] kjk8rffc4wof3efuaz5o4w04r43q6lg 5652101 5652097 2026-11-01T15:22:41Z Ehrlich91 24281 5652101 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Кочо Анѓушев |image = |imagesize = |office1 = [[Влада на Македонија од 2017|Вицепремиер за економски прашања]] |president1 = |deputy1 = |term_start1 = [[1 јуни]] [[2017]] |term_end1 = [[3 јануари]] [[2020]] |primeminister1 = [[Зоран Заев]] |predecessor1 = [[Владимир Пешевски]] |successor1 = |birth_date = {{birth date and age|1969|06|20|df=y}} |birth_place = [[Титов Велес]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |occupation = стопанственик |alma_mater = [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] |children = [[Ангел Анѓушев]] }} '''Кочо Анѓушев''' (р. [[20 јуни]] [[1969]] во [[Титов Велес]]) — [[Македонија|македонски]] стопанственик, универзитетски професор, заменик претседател на [[Влада на Република Македонија од 2017|Владата на Република Македонија]] задолжен за економски прашања во период 2017-2020 година, и филантроп. Анѓушев се нашол на „црната листа“ на [[Стејт департмент|американското Министерство за надворешни работи]] поради негова вклученост во значителна корупција при неговиот мандат како [[Прва влада на Зоран Заев|вицепремиер за економски прашања]] во [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] во периодот 2017-2020.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/designation-of-north-macedonia-public-official-kocho-angjushev-for-significant-corruption/|title=Designation of North Macedonia Public Official Kocho Angjushev for Significant Corruption|work=United States Department of State|language=en|accessdate=2023-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320021940/https://www.state.gov/designation-of-north-macedonia-public-official-kocho-angjushev-for-significant-corruption/|archive-date=2024-03-20|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/reports/report-to-congress-on-anti-kleptocracy-and-human-rights-visa-restrictions-public-listing/public-listing-fiscal-year-2023/|title=Public Listing, Fiscal Year 2023|work=United States Department of State|language=en-US|accessdate=2026-10-14}}</ref> == Приватен живот == Проф. д-р Кочо Анѓушев е роден во [[Велес]], на 20 јуни 1969 година, во просечно македонско семејство. Неговите родители биле административни работници во велешката текстилна фабрика „Нонча Камишова“ која на почетокот на 1990-ти години пропаднала, заедно со многу други државни претпријатија. Неколку генерации претходно, пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], неговите предци се занимавале со претприемништо, фабрики и трговија. Но, имотот што семејството Анѓушеви тогаш го поседувало е национализиран во 1945 година од страна на новата социјалистичка власт. Кочо Анѓушев завршил основно и средно образование во [[Велес]] како одличен ученик, каде матурирал како машински техничар и во 1998г. се запишал на [[Машински факултет - Скопје|Машинскиот факултет]] при државниот [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитет Св. Кирил и Методиј]] во [[Скопје]]. === Семејство === Анѓушев е женет и има два сина, кои се образувале во [[Виена]] и во [[Милано]] и денес работат во семејните компании. Анѓушев живее и работи во [[Скопје]]. == Академска кариера == Во 1992 Кочо Аѓушев дипломира на Машинскиот факултет, една година пред предвидениот рок, како првенец во генерација со просек 9,36 и останува да работи како асистент на истиот факултет. Во 1995 година магистрира на Институтот за механика. Од 1996 година тој е научен истражувач на Машинскиот факултет во [[Ахен]], [[Германија]] каде ја подготвува докторската дисертација насловена „Влијанието на вибрациите кај лостовите и бреговите механизми врз нивните кинематички функции“. Во 1998 година докторира на Универзитетот "Св. Кирил и Методиј" во областа на механика и динамика на машини. Во тој момент Анѓушев бил најмлад доктор на науки во државата во областа на техничките науки. По докторирањето, избран е за доцент, а потоа и за редовен професор на Машинскиот факултет во Скопје, каде што и денеска предава. Во 1999 година своето работно искуство како професор го проширува во Лавборо, [[Англија]] каде е гостин професор на тамошниот Машински факултет од областа на динамика на машини. Анѓушев е автор на повеќе од 100 научни труда објавени на меѓународни и домашни научни симпозиуми и списанија. Под негово водство се реализирале повеќе од 50 проекти во индустријата од областа на машинството и енергетиката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mf.ukim.edu.mk/sites/default/files/izbori/%D0%9A%D0%BE%D1%87%D0%BE%20%D0%90%D0%BD%D1%93%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%B2%20-%20%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D0%BE%D1%80%20-%20%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.pdf|title=Реферат за избор на наставник од областа на јакостно-динамичките проблеми во машинството на Машинскиот факултет во Скопје}}</ref> == Менаџерска и бизнис кариера == Во периодот 2000–2002 Анѓушев бил помошник на генералниот директор на државната енергетска компанија [[Електростопанство на Македонија]] (ЕСМ), каде бил директор задолжен за производство на електрична енергија и за управување на дистрибутивниот систем. (овие сегменти денеска потпаѓаат под Електрани на Македонија и под [[МЕПСО]]). Во 2003 година, Анѓушев ги основа Феро Инвест и БРАКО, едни од најголемите компании во македонското стопанство и водечки во своите сектори: обновливи извори на енергија, металопреработувачка индустрија и производство на наменски возила за урбана хигиена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brako.com.mk/menadzment/|title=БРАКО-Менаџмент}}</ref> Фероинвест е првата компанија која изградила мали хидроелекрани во приватна сопственост во [[Македонија]]. Фероинвест, сам или со партнери, има сопственост и удел во 25 мали хидроелектрани во Македонија, од досега изградени вкупно 80 во државата. Фероинвест произведува електрична енергија и преку сопствени фотонапонски и биогасни електрани, а гради електрани и за клиенти. Со оваа компанија Анѓушев создал самоодржлив електро-енергетски систем во приватна сопственост, кој се занимава со проектирање на електрани од обновливи извори, нивна изградба, пуштање во употреба, далечинско мониторирање и управување преку еден мониторинг центар, откуп на електричната енергија и снабдување со електрична енергија на крајни корисници и други субјекти. Во БРАКО, фабрика која на своите почетоци во 2003 година произведувала само жица и клинци, Анѓушев денес води четири фабрики: за свипери за чистење, за метални конструкции и автоматизација, за медицински мебел и опрема, и за жичани производи. БРАКО е единствениот производител на возила во Македонија, а произведува технолошки напредни свипери (метларки) на електричен и водороден погон. БРАКО денес продава во повеќе од 60 земји низ светот. Во 2005 Анѓушев го основал претставништвото на српската групацијата ЕФТ во Македонија, кое се занимавала со трговија на [[електрична енергија]]. По излегувањето од ЕФТ, во 2012 ја формира сопствената фирма за трговија со електрична енергија ЕДС, која во 2019 е купена од грчкото државно електростопанство, ППС.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/angushev-ja-prodade-eds-za-4-8-milioni-evra-na-grchkoto-elektrostopanstvo-soopshti-kompanijata/|title=АНЃУШЕВ ЈА ПРОДАДЕ ЕДС ЗА 4,8 МИЛИОНИ ЕВРА НА ГРЧКОТО ЕЛЕКТРОСТОПАНСТВО, СООПШТИ КОМПАНИЈАТА}}</ref> Во 2022г основа нова фирма за трговија и снабдување со електрична енергија, РЕС, во партнерство со бугарската компанија Кер Токи. Според извештајот во 2024 година на македонската Регулаторна комисија за енергетика, РЕС бил најголем снабдувач со електрична енергија на фирмите на слободниот пазар во 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/intervju-angjushev-so-novata-kompanija-res-kje-go-smenime-segashniot-koncept-na-snabduvanje-so-elektrichna-energija--|title=ИНТЕРВЈУ АНЃУШЕВ: Со новата компанија РЕС ќе го смениме сегашниот концепт на снабдување со електрична енергија}}</ref> Денес, групацијата Фероинвест на Анѓушев вработува повеќе од 800 лица и има годишен обрт од 150 милиони евра. Американското економско списание ''[[Форбс]]'' во 2014 го прогласило Анѓушев за еден од петте најбогати [[Македонци]]. === Ангажман во Стопанската комора на Македонија === Од 2004 година, проф. д-р Анѓушев е активен член, а потоа и заменик претседател на Стопанската комора на Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mchamber.org.mk/mk/aboutus/menadzment|title=Менаџмент на комората}}</ref> Претседател е на Македонската енергетска асоцијација (МЕА)  во рамките на Комората.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mchamber.org.mk/mk/home/asocijacii/1|title=Македонска енергетска асоцијација - МЕА}}</ref> Во 2024 година, по повод 101 година од формирањето на Комората, ја доби Наградата за придонес во развојот на извозот и во образованието на кадар за потребите на бизнисот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mchamber.mk/mk/news/index/244|title=101 –ГОДИНА НА КОМОРАТА: Проф. д-р Кочо Анѓушев - НАГРАДА ЗА ПРИДОНЕС ВО РАЗВОЈОТ НА ИЗВОЗОТ И ВО ОБРАЗОВАНИЕТО НА КАДАР ЗА ПОТРЕБИТЕ НА БИЗНИСОТ}}</ref> == Политичка кариера == Од 2017 до 2020 година Кочо Анѓушев бил вицепремиер за економија во Владата на Македонија предводена од [[Зоран Заев]]. Во тој период со негов ангажман се донесоа два значајни закони. Законот за финансиска поддршка на компаниите, со кој се помагаа компании кои инвестираа во развојот, откако веќе ќе го завршеа инвестирањето и ќе приложеа докази за завршениот проект, а се со цел да се помогне развојот на економијата и извозот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vicepremier-ekonomija.gov.mk/?q=en/node/211|title=Вицепремиерот Анѓушев на собраниска комисија за економија – законот за финансиска поддршка на инвестиции ќе ја подобри конкурентноста на македонските компании|accessdate=2025-04-11|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118190502/https://vicepremier-ekonomija.gov.mk/?q=en/node/211|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vicepremier-ekonomija.gov.mk/?q=en/node/309|title=Промовирани договорите за доделување на државна помош на околу 100 компании од првиот и вториот столб на Планот за економски раст, согласно Законот за финансиска поддршка на инвестициите}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во координација на Анѓушев бил донесен и Законот за енергетика, кој беше обврска на државата на патот кон [[Европска Унија|ЕУ]], при што било неопходно да се изврши усогласување на законодоавството во областа на енергетиката со тоа во ЕУ, и што беше неколку години одложувано. Анѓушев бил еден од најктивните министри во владиниот состав, а по завршувањето на мандатот изјавил дека во годините додека бил посветен на државните работи, и оддалечен од раководењето на неговите компании, тие забележале пад на прометот од 18%, според официјалните финансиски записи достапни во државните институции. Функцијата Вицепремиер ја напуштил во јануари 2020 година, на свое барање. == Општествена одговорност == Проф д-р Анѓушев бил сопственик и главен спонзор на Фудбалскиот клуб Борец од Велес во период 2017-2021г. Со континуирани инвестиции во инфраструктурата, градскиот стадион и теренот во Велес добиле нов лик и квалитет на големо задоволство на жителите на Велес, а ФК Борец од екипа во трета лига станал стабилен прволигаш и конкурент за европските купови, а во еден момент бил и лидер на табелата во првата македонска фудбалска лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/sportski-prikazni/predvoden-od-vitsepremierot-angushev-borets-po-18-godini-se-vrati-vo-prvata-fudbalska-liga/|title=БОРЕЦ ПО 18 ГОДИНИ СЕ ВРАТИ ВО ПРВАТА ФУДБАЛСКА ЛИГА, ПРЕДВОДЕН ОД ВИЦЕПРЕМИЕРОТ АНЃУШЕВ}}</ref> Анѓушев донирал при изградбата на соборниот храм Св. Кирил и Методиј, кој се наоѓа во центарот на Велес, при што целосно ја финансирал изработката на фреско-живописот и електриката во храмот и придонел за целосно уредување на овој духовен објект кој го краси градот и со кој граѓаните се горди. Анѓушев и неговите фирми се вклучиле во завршување на црквата Св. Константин и Елена во центарот на Скопје, која остана недоизградена поради немање средства од страна на МПЦ. Анѓушев го финансирал изработувањето на фреско-живописот на црквата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opserver.mk/makedonija/biznismenot-angjushev-so-donacija-za-freskopisot-vo-crkvata-sveti-konstantin-i-elena-intenzivno-se-iscrtuvaat-dzidovite-vo-hramot/|title=Бизнисменот Анѓушев со донација за фрескописот во црквата Свети Константин и Елена – Интензивно се исцртуваат ѕидовите во храмот}}</ref> Компанијата БРАКО му помогнал на Велес со значајна финансиска донација наменета за подготовка на документација и елаборати за изградба на инфраструктурни проекти во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plusinfo.mk/brako-donirashe-1-milion-denari-na-opshtina-veles-parite-e-bidat-nameneti-za-pobrzo-sproveduva-e-na-infrastrukturnite-proekti/|title=БРАКО ДОНИРАШЕ 1 МИЛИОН ДЕНАРИ НА ОПШТИНА ВЕЛЕС Парите ќе бидат наменети за побрзо спроведување на инфраструктурните проекти}}</ref> Направени биле бројни донации во здравството, меѓу кои и целосно опремување со медицински мебел и опрема од сопствено производство на БРАКО на цел кат на абдоминална хирургија во Болницата за Хируршки болести во Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plusinfo.mk/an-ushev-donira-bolnichki-kreveti-i-medicinski-mebel-za-bolnicata-sv-naum-ohridski-vo-skop-e/|title=Анѓушев донира болнички кревети и медицински мебел за болницата „Св. Наум Охридски“ во Скопје}}</ref> Анѓушев лично помогнал и на [[Факултет за музичка уметност - Скопје|Факултетот за музичка уметност]] во Скопје со донација на концертен клавир наменет за образовните активности на студентите. Донацијата била промовирана со концерт на светски познатиот македонски пијанист [[Симон Трпчески|Симон Трпчевски]], во организација на австрискиот амбасадор во Скопје, Мартин Памер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plusinfo.mk/muzichkata-akademi-a-dobi-koncerten-klavir-od-biznismenot-kocho-an-ushev-prv-koncertirashe-maestro-simon-trpchevski/|title=МУЗИЧКАТА АКАДЕМИЈА ДОБИ КОНЦЕРТЕН КЛАВИР ОД БИЗНИСМЕНОТ КОЧО АНЃУШЕВ Прв концертираше маестро Симон Трпчевски}}</ref> Преку „Фондацијата Анѓушев“ доделени биле бројни стипендии на студенти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/fondacijata-angjushev-im-dodeli-stipendii-na-makedonskite-tinejdzeri-viceshampioni-na-evropskiot-kviz-na-parite-|title=Фондацијата Анѓушев им додели стипендии на македонските тинејџери вицешампиони на европскиот квиз на парите}}</ref> и помогнато е на бројни социјално загрозени семејства. Во текот на својот мандат како вицепремиер во Владата, Анѓушев се откажал од државната плата и истата ја донирал на сиромашни семејства, според список подготвен од Министерството за труд и социјална политика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a1on.mk/macedonia/angjushev-vicepremierskata-plata-kje-ja-donira-za-socijalci-i-za-studenti/|title=Анѓушев вицепремиерската плата ќе ја донира за социјалци и за студенти}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maskimagazin.faktor.mk/ognen-angjushev-imam-21-godina-realiziran-sum-kako-tatko-a-sega-fokusot-mi-e-na-otvaranje-svoj-moden-brend|title=Огнен Анѓушев: Имам 21 година, реализиран сум како татко, а сега фокусот ми е на отварање свој моден бренд}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kocho Angjushev}} {{Влада на Македонија (2017)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Анѓушев, Кочо}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Вицепремиери на Македонија]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Апсолвенти на Машинскиот факултет - Скопје]] gy1mx1vjs91py7rv632dlkdrne1qlyb 0 1190486 5652245 5407083 2026-11-02T00:15:18Z Andrew012p 85224 5652245 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{викификација}} '''Чоу Јун Фат''', (роден на 18 мај 1955 година), претходно познат како Доналд Чоу, е глумец од Хонгконг. Тој е најдобро познат во Азија за неговите соработки со режисерот [[Џон Ву]] во акциите на херојските крвопролетни жанрови од типт на "Подобро утре", ''[[Убиецот (филм од 1989)|Убиецот]]'' и "Хард вар";и на Запад за неговите улоги како Ли Мубај во Крвав тигар, Скриен змеј и Сао Фенг во ''Пиратите од Карибите'' во делот на ''[[Пиратите од Карибите: На крајот на светот]]''. Претежно игра во драматични филмови и освоил три Хонгконг филмски награди за најдобар глумец и две награди за најдобар глумец во Тајван. [[Податотека:Chow Yun Fat 2.JPG|мини|Чоу Јун Фат]] Во 2014 година, Чоу беше вториот највисок заработувачки глумец во Хонгконг, заработи 170 милиони долари (21,9 милиони американски долари). ==Животопис== Чоу е роден на островот Ламма, во Хонгконг, мајка му работела како земјоделец за чистење на зеленчук, и татко му кој работел на танкерот "Шел". Чоу пораснал во фармерска заедница на островот Ламма, во куќа без електрична енергија. Тој се будел во зори секое утро за да и помогне на мајка си да продава чај-пудинг на улиците во Хака, додека во попладневните часови, тој одел да работи во полињата. Неговото семејство се преселило во [[Коулун]] кога имал десет години.На 17 години, го напуштил училиштето за да помогне во поддршката на семејството, правејќи чудни работи, вклучувајќи поштар, продавач на камери и таксист. Неговиот живот почнал да се менува по колеџот кога тој одговорил на реклама во весник, а апликацијата глумец-стажант била прифатена од ТВБ, локалната телевизиска станица. Тој потпиша тригодишен договор со студиото и го направи своето деби за глума. Чоу стана срце и познато лице во сапунските опери кои беа извезени на меѓународно ниво. [[Податотека:Chow Yun Fat for wiki.jpg|мини]] Чоу се оженил двапати, првпат во 1983 година со Кендис Ју, глумица од Азискска телевизија, бракот траел девет месеци. Во 1986 година, Чоу се оженил со Сингапур Јасмин Тан. Девојката немала деца, иако Чоу имала ќерка, Селин Нг, поранешен детски модел за Chickeeduck, McDonald's, Toys'R'Us и други компании. ==Писателска дејност== На 26 јуни 2008 година, Чоу ја објави својата прва фото-колекција во Хонгконг, која ги вклучува и фотографиите снимени на неговите филмови. Приходите од продажбата на книгата биле донирани за жртвите од земјотресот во Сечуан. Објавени од Луј Витон, книгите биле продадени во продавниците на Витон во Хонгконг и во Париз. ==филмографија== Чоу се појавил во повеќе од 121 филм и 24 телевизиски серии. ==Видеоигри== * ''[[Stranglehold (video game)|Stranglehold]]'' * ''[[Pirates of the Caribbean: At World's End (video game)]]'' * ''[[Crouching Tiger, Hidden Dragon (video game)]]'' [[Податотека:Avenue of Stars - Chow Yun Fat.jpg|мини|Ѕвездата на Чоу Јун Фат на авенијата на ѕвездите во Хонгконг]] ==Награди и номинации== '''[[Hong Kong Филмски награди]]''' [[4-ти Хонгконг филмски награди|Најдобар глумечки номинација за "Хонгконг 1941"]] * [[5-ти Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобар глумец за филмот ''Women'']]] * [[6-ти Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобар глумец за филмот ''Love Unto Waste'']]] * '''[[6-ти Хонгконг филмски награди|Најдобар глумец за филмот ''A Better Tomorrow'']]] * Номинација за најдобар глумец за филмот ''Prison on Fire'' * Номинација за најдобра глумица за филмот ''An Autumn's Tale'' * '' 'Најдобар глумец за филмот' [[8-ми Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобра оригинална филмска песна за ''The Diary of a Big Man'']] * [[9-ти Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобра оригинална филмска песна за ''Triads: The Inside Story']] [[9-ти Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобар глумец за филмот ''God of Gamblers'']] * '' '[[9-ти Хонгконг филмски награди|Најдобар глумец за филмот ''All About Ah-Long'']]]] [[11-ти Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобар глумец за филмот ''Once a Thief'']] * [[14-ти Хонгконг филмски награди|Најдобар глумечка номинација за филмот''Treasure Hunt'']] * [[15-ти Хонгконг филмски награди|Најдобар глумечка номинација за филмот 'Peace Hotel'']] * [[20-ти Хонгконг филмски награди за најдобра глумечка номинација за филмот ''Crouching Tiger, Hidden Dragon'']]] * [[26-ти Хонгконг филмски награди за најдобра глумечка номинација за филмот ''Curse of the Golden Flower'']] * [[27-ми Хонгконг филмски награди|Номинација за најдобар глумец за филмот ''The Postmodern Life of My Aunt'']]] (13 номинации за најдобар глумец, 2 номинации за најдобар глумец, 2 најдобри номинации за оригинален филм) ==Богатство== Почнувајќи од 2016 година, нето вредноста на Чау изнесува 80 милиони американски долари. Чау, исто така, рече дека ќе донира 99 отсто од своето богатство во добротворни цели преку поставување фондација за да им помогне на сиромашните. [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1955 година]] mn8kuw3fcfu0f9w594jb76alzo0pet3 0 1230942 5652107 5646462 2026-11-01T15:39:04Z Ehrlich91 24281 5652107 wikitext text/x-wiki '''Колаграфија''' — графичка техника со комбиниран карактер, но најчесто е изведена во длабок печат. Матрицата во колаграфијата се подготвува со лепење на тенки елементи со различни структури.<ref>[https://prezi.com/8wrn6htvq7j7/kolagrafija/ KOLAGRAFIJA]</ref> == Историја == Примената на колаграфијата е од понов датум, средината на дваесеттиот век. Во принцип таа е своевидна синтеза на повеќе графички техники - како што се печатењето во длабок и висок печат. Нејзиното појавување се должи и на пронаоѓањето на нови хемиски материјали и содржини со кои се изведува графичката ликовност на колаграфијата: разновидни лепила и материјали со богата лепеза на структури. Сепак нејзината генеза има далечни асоцијации пред сè во печатењето на тапети или употребата на посебни ваљаци за декорирање и боење на sидовите.<ref>[http://tanki-media.ru/book_poligraf/osnovy_grafiki.pdf./ poligraf]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Метод == На плочата - матрицата (која може да биде изработена од различен материјал: метал, дрво, картон, иверица) се лепат разновидни елементи изработени од различен материјал и со разновидни структури. Кога лепилото ќе се исуши со печатарски ваљак се нанесува бојата. Бојата останува на сите подигнати делови. Печатењето е на преса за длабок печат на графичка влажна хартија. Клаграфијата може да биде изработена на два начина. Едниот е колаграфија од висок печат - слична на дрворезот - изработката и начинот на печатењето е идентичен како кај дрворезот. Вториот е - колографија како длабок печат - во принцип со овој метод се печати на сличен начин како графиките што се изработуваат во длабок печат. Колаграфијата е доста слободна и инвентивна графичка техника со одреден колаж систем којшто на графичарот му дава потполна слобода во реализацијата на најразновисни графички идеи. [[File:Student work from a collagraph and monoprint workshop.jpg|thumb|Колаграфи што прикажуваат техники на боење и за висок и за длабок печат.]] Уметниците користат разновидни материјали во колаграфијата, вклучувајќи предиво, ткаенина, леплива лента, различни видови исечена хартија или картон, лисја, пердуви и акрилни медиуми. Нанесувањето на бојата врз колаграфската плоча е разновидно и може да вклучува внесување на боја во вдлабнатините (техника [[инталио|инталио]]), нанесување со валјак или четка врз испакнатите површини (техника [[висока печатна форма|висок печат]]) или комбинација од овие методи. Отпечатокот може да се изработи со или без употреба на [[графичка преса|преса]]. == Материјали == За колографија, се препорачува [[табла]] со добар квалитет со сјајна површина и дебелина од околу 0,6 mm. Картон од околу 0,6 mm е доволно дебел за да овозможи релативно длабоко сечење и да создаде релјефни ефекти. Дебелината, заедно со нанесувањето на шелак, дава цврста табла што може да издржи многу отпечатоци. Бојата не се апсорбира во мазната површина, па затоа е лесна за бришење и остава светли делови на отпечатокот. Како алтернатива може да се користи картонска амбалажа од обични домаќинства (на пр., кутии за млеко). Доколку се сака позаситен отпечаток во боја, може да се користи картон што не е сјаен. === Печатење со текстура === '''Врежување на печатарска плоча во бакарна печатарска машина''' - Ставете ја картонската плоча на печатарската машина и распоредете ги материјалите што сакате да ги втиснете на површината. Покријте ја плочата со дополнително парче картон што е поголемо од плочата и весникот. Конечно, ставете филц одозгора. Имајте предвид дека свежите растенија можат да ослободат сок кога ќе поминат низ машината. Печатачката машина е подесена да има помал притисок отколку ако ќе печатите графики. Кога плочата ќе помине низ машината, текстурираните елементи се отстрануваат, кои сега оставиле релјефни области во картонот. Релјефите прифаќаат мастило за печатење и обезбедуваат релјеф на конечниот отпечаток. Колку се подлабоки релјефите, толку повеќе боја можат да содржат.<ref>[https://www.rossthompsonprints.com/techniques/collagraphy/ collography]</ref> === Обоени површини === Можете да ја искинете сјајната површина на таблата и да ја користите добиената структура. Со отстранување на површината, се создаваат и заситени површини, како во техниката на интаглио печатење [[акватинта]]. Колку повеќе слоеви хартија отстранувате, толку поприемчива станува површината за бојадисување, а површината ќе изгледа заситена и темна на отпечатокот. Абразивниот [[карборунд]] попрскан со [[лепак за дрво]] е друга опција. [[Карборунд]] е достапен во неколку големини на зрно, кои даваат различни изрази. Лепењето [[шмиргла]] исто така може да создаде области со униформни обоени површини. Големината на зрното дава различни изрази. === Течни материјали === [Лепилото за дрво]] и акрилната боја може да се користат за создавање живи структури. Дури и површината на [[шелак]] може да се користи, во зависност од тоа како се нанесува на плочата. Мастилото за печатење ќе лежи по работ со лепак/боја што се нанесува во дебел слој. == Предности и недостатоци == Можно е да се создадат изрази слични на други графички техники: острата линија на [[линиско гравирање]], волнената линија на [[ладно гравирање со игла]], нијансираните површини на [[акватинта]] и релјефното печатење на хартијата во релјефното печатење. Картонот е евтин и лесно достапен материјал. Лесен и брз е за работа со него и се отвора за уметнички експерименти, но трајноста на плочата е пократка. Со текот на времето, картонот ќе се истроши и затоа не може да се очекува да се испечати толку големо издание како кога се користи [[бакар]] или [[цинк]. Големината на изданието зависи од природата на материјалот за печатење. Не мора да се држите до вообичаениот квадратен формат при печатење, но лесно можете да го исечете картонот во посакуваната форма. Не е можно да се исправат грешки со [[стругалка]], како што е можно со [[ладно гравирање со игла]] во [[бакар]] и [[цинк]]. Наместо тоа, неправилно исечените линии можат да се залепат на место. Печатарската плоча не може да се исчисти по печатењето толку многу колку што може да се исчисти [[бакарна]] или [[цинкова]] плоча. Од друга страна, употребената колографска плоча во некои случаи може да изгледа како уметничко дело сама по себе. Остатоците од печатарското мастило и жолтиот [[шелак]], заедно со абењето од печатењето, ѝ даваат на плочата многу посебен израз. == Постапка == # Мотивот се сече/релјефира на плочата или се лепи. Кога се користи лепак и боја, тие мора целосно да се исушат пред следниот чекор. # Плочата се запечатува од двете страни и рабовите со [[шелак]] или [https://www.borupkemi.dk/images/sikkerhedsdatablade/diverse/knastelak.pdf knastelak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505151318/http://borupkemi.dk/images/sikkerhedsdatablade/diverse/knastelak.pdf |date= 5 мај 2016 }}. [[Шелакот]] спречува мастилото да навлезе во картонот и со тоа да се раствори, а воедно ја зајакнува плочата и нејзината издржливост. Лакот мора да се стврдне пред да се нанесе мастилото околу 1 ден, во спротивно ќе се тргне од плочата за време на печатењето. # Нанесете го мастилото со на пр. валјак, [[тапкач]], шпатула или четка во зависност од структурата на плочата за печатење. Валјаците може да се користат за рамни плочи, но не и за плочи со структура со висок релјеф. # Избришете ја плочата со [[тарлатан]] и завршете со хартија за печење. Исушете ги рабовите со мека крпа. Имајте предвид дека бришењето е различно од бришењето на метални плочи, бидејќи ризикувате да отстраните премногу боја. Мора да експериментирате. # Навлажнете ја хартијата за печатење во сад со вода и избришете ја вишокот влага. Хартијата може да се чува во цврсто затворена пластична кеса. # Притиснете ја плочата во машина за печатење со бакарни плочи или во машина за печатење под висок притисок. Секој остаток од хартија на плочата може лесно да се отстрани со влажна крпа. Ако хартијата е залепена на плочата по печатењето, може внимателно да се олабави со помош на топлината на фен за коса. # Печатот се става да се суши на решетка за сушење или под притисок под тешки [[Масонит]] плочи, кои покрај тоа што вршат притисок врз хартијата, ја апсорбираат влагата. # Исчистете ги ваљаците со масло за готвење или терпентин/керозин. Не користете [[етанол]] (алкохол за домаќинство) на плочите бидејќи ќе го раствори [[шелакот]]. Користете [[етанол]] за да го отстраните [[шелакот]] од четките.<ref>[https://www.teachprint.com/print-lessons/collagraphy/ Collagraphy]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Ликовна уметност]] [[Категорија:Графички техники и технологии]] [[Категорија:Графика]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 9ouh7oygzbstlnvtu2n5d0u97ynav92 14 1254411 5652258 5518893 2026-11-02T02:42:00Z ~2026-57971-74 138250 5652258 wikitext text/x-wiki {{Категориски автоазбучник}} [[Категорија:НОБ]] [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Жртви на Втората светска војна]] [[Категорија:Воени злосторства во Југославија во Втората светска војна]] fnrjvdtz8xamzd8tr14m10xdet4kffe 0 1255437 5652381 5291930 2026-11-02T11:09:09Z Buli 2648 5652381 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | English name = Филип | image = | birth_name = | term_start = [[1000]] | term_end = [[1015]] | predecessor = [[Никола I (охридски патријарх)|Никола I]] | successor = [[Давид (охридски патријарх)|Давид]] | birth_date = [[X век]] | birthplace = | dead = | death_date = [[XI век]] | deathplace = | other = }} '''Филип''' бил [[охридски архиепископ|охридски патријарх]] и поглавар на [[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]] за време на [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]], најверојатно од крајот на X или почетокот на XI век до околу [[1015]] година. Тој е првиот познат поглавар на оваа црковна организација за кого историските извори наведуваат дека имал седиште во [[Охрид]].<ref name="Ivanov1931">{{cite book|last=Иванов|first=Йордан|title=Български старини из Македония|edition=2|year=1931|publisher=Държавна печатница|location=Софија|page=566|url=https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu}}</ref> == Поглаварство == Филип се споменува во т.н. [[Диканжов список|Диканжов список на архиепископите]], составен во XII век. Во него е наведен како наследник на патријархот [[Герман (охридски патријарх)|Герман (Гаврил)]], кој претходно имал седиште во [[Воден]] и [[Преспа]]. За разлика од неговиот претходник, Филип е наведен како архијереј со седиште во Охрид. Овој податок укажува дека во времето на неговото поглаварство црковното седиште веќе било преместено од Преспа во Охрид.<ref name="Ivanov1931"/><ref name="Zajkovski167">{{cite book|last=Зајковски|first=Драган|chapter=Ерархијата на црковната организација во времето на Самоиловата држава|title=1000 години од битката на Беласица и од смртта на цар Самоил|year=2018|publisher=Институт за национална историја; Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|page=167|url=https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/03/Zbornik-Samoil.pdf}}</ref> Точната година на неговото устоличување не е позната. Историчарот Божидар Прокиќ сметал дека Филип бил поглавар на Охридската патријаршија од околу 990 до 1015 година, додека [[Иван Снегаров]] го определил периодот од околу 1000 до 1015 година.<ref name="Zajkovski167"/> Во историографијата постојат различни мислења и за времето на пренесувањето на патријаршиското седиште од Преспа во Охрид. Прокиќ претпоставувал дека тоа се случило околу 990 година, додека Срѓан Пириватриќ го датира настанот меѓу 992/993 и есента 1015 година. Бранко Панов сметал дека преселбата најверојатно се случила на почетокот на XI век. Снегаров истакнал дека Диканжовиот список не дава податоци кој го извршил преместувањето на патријаршиската катедра.<ref name="Zajkovski167"/><ref name="Snegarov29">{{cite book|last=Снегаров|first=Иван|title=История на Охридската архиепископия|volume=1|year=1924|publisher=Кооперативна печатница „Гутенберг“|location=Софија|page=29|url=https://macedonia.kroraina.com/is/is_1_3_2.html}}</ref> == Крај на поглаварството == Според претпоставката на Снегаров, Филип бил отстранет од патријаршискиот престол по доаѓањето на царот [[Јован Владислав]] на власт во 1015 година. Меѓутоа, ова тврдење не е непосредно потврдено во сочуваните историски извори. Во 1016 година Филип повеќе не бил на чело на црковната организација.<ref name="Snegarov29"/><ref name="Zajkovski167"/> Прашањето за неговиот наследник останува предмет на различни толкувања. Во Диканжовиот список по Филип е наведен [[Јован Дебарски]], додека византискиот хроничар [[Јован Скилица]] го споменува архиепископот [[Давид (охридски патријарх)|Давид]] во врска со настаните од 1016 и 1018 година. Во дополнувањата на Скилицовата хроника, [[Михаил Деволски]] наместо Давид го наведува името Јован.<ref name="Zajkovski168">{{cite book|last=Зајковски|first=Драган|chapter=Ерархијата на црковната организација во времето на Самоиловата држава|title=1000 години од битката на Беласица и од смртта на цар Самоил|year=2018|publisher=Институт за национална историја; Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|pages=168–169|url=https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/03/Zbornik-Samoil.pdf}}</ref> Врз основа на споредбата на изворите, Драган Зајковски смета дека Филип бил наследен од Јован околу 1016 година, додека Снегаров и други историчари го сметаат Давид за последен патријарх пред византиското освојување на Самоиловото Царство во 1018 година.<ref name="Zajkovski168"/><ref>{{cite book|last=Снегаров|first=Иван|title=История на Охридската архиепископия|volume=1|year=1924|location=Софија|pages=30–31|url=https://macedonia.kroraina.com/is/is_1_3_2.html}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Архиепископи на македонската и охридската архиепископија}} [[Категорија:Охридски архиепископи]] [[Категорија:Архиепископи од 11 век]] ie44uwnx9k5cf8jhrw19eswwnmdg3l5 0 1256989 5652274 5444020 2026-11-02T07:30:41Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Mehterhane.jpg]] со [[File:Les_anciens_costumes_de_l'Empire_Ottoman_-_16_-_Premier_Maitre_des_Cérémonies.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (har 5652274 wikitext text/x-wiki '''Османлиски воени оркестри''' се најстарата разновидност на воени марширачки оркестри во светот. Иако тие често се познати по зборот '''''Mehter''''' ({{Langx|ota|مهتر}}, множина: مهتران ''mehterân'' ; од „постари лица“ на [[персиски јазик]]) во Западна Европа, тој збор, правилно кажано, се однесува само на еден музичар во групата. На отомански јазик, бендот бил општо познат како ''mehterân'' (постари лица од مهتران), иако тие оркестри што биле користени во придружба на [[везир]] или принц биле општо познати како ''mehterhane'' (персиски: مهترخانه, што значи „куќа на постарите“), бендот како целина често се нарекува ''mehter bölüğü'' (''"mehter'' компанија [војниците]"), ''mehter takımı'' (''"mehter'' вод"). Во Западна Европа, музиката на бендот често се нарекува и јаничарска музика затоа што [[Јаничар|јаничарите го]] сочинуваа јадрото на оркестрите. Музиката се нарекува и '''јаничарска музика'''. == Историја == [[Податотека:Les anciens costumes de l'Empire Ottoman - 16 - Premier Maitre des Cérémonies.jpg|десно|мини|350x350пкс| Османлиски ''мехтеријан'']] Се верува дека поединечните инструменталисти можеби биле споменати во Орхон натписите во 8 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.expoyeosu2012turkey.com/assets/Uploads/Mehteran-eng.pdf|title=502 Bad Gateway|work=www.expoyeosu2012turkey.com}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ittmt.org/EngMehter.html|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20151213021426/http://www.ittmt.org/EngMehter.html|archive-date=2015-12-13|accessdate=2014-09-18}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mehter.com.tr/icerik.php?id=51|title=::: MEHTER - Fatih Mehter Takımı - Mehter.com.tr Sitesine Hoşgeldiniz... - Fatih Mehteri Web sitesi- Mehter gösterileri ve organizasyonları için bizi arayınız... - Mehteran Bölüğü|last=www.mehter.com.tr|work=www.mehter.com.tr|accessdate=2020-12-27|archive-date=2018-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181019220113/http://www.mehter.com.tr/icerik.php?id=51|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bursamehter.com/en/index.php?main=mehter_nedir|title=Bursa Mehter|work=www.bursamehter.com}}</ref> Таквите воени оркестри како што се ''мехтерите'', сепак не беа дефинитивно споменати се дур 13 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tsk.tr/ing/2_general_issues/2_1_military_museum/mehter/mehter_general_information.htm|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101141330/http://www.tsk.tr/ing/2_general_issues/2_1_military_museum/mehter/mehter_general_information.htm|archive-date=2014-01-01|accessdate=2014-05-21}}</ref> Се верува дека првиот „мехтер“ бил испратен на [[Осман I|Осман Први]] од султанот Селџук Алаедин Кикубад III како подарок заедно со писмото што ја поздравува новоформираната држава. Оттогаш секој ден по попладневната молитва; „мехтер“ играше за османлискиот владетел. Поимот за воен марширачки бенд, како тие што се користат денес, започна да се позајмува од [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] во 16 век. Звукот поврзан со ''мехтеронот,'' исто така, имаше влијание врз европската класична музика, со композитори како Јозеф [[Јозеф Хајдн|Хајдн]], [[Волфганг Амадеус Моцарт]] и [[Лудвиг ван Бетовен]], сите композиции за пишување инспирирани од или дизајнирани да ја имитираат музиката на ''мехтер''.<ref>Consider, for example, Beethoven's [[Turkish March (Beethoven)|Turkish March]], and the martial section of ''Ode to Joy'' in his Ninth Symphony</ref> Во 1826 година, музиката на ''мехтерите'' падна во немилост по укинувањето на [[султан]]от [[Махмуд II|Махмуд Втори]] на јаничарскиот кор, кој го формираше јадрото на оркестрите. Последователно на ова, во средината и крајот на 19 век, жанрот пропаѓаше заедно со Отоманската Империја. Во 1911 година, кога империјата почнуваше да се распаѓа, директорот на воениот музеј во [[Истанбул|Истанбул се]] обиде донекаде успешно да ја оживее традицијата, и до 1953 година - за да ја прослави 500-годишнината од [[Пад на Цариград (1453)|падот на Цариград]] пред силите на Султан [[Мехмед II|Мехмед Втори]] - традицијата беше целосно обновена како бенд на [[Армија на Турција|турските вооружени сили]]. Денес, музиката на ''Мехтер'' е главно церемонијална и многу Турци ја сметаат за возбудлив пример за херојство и потсетување на историското минато на [[Турција]]. Иако мнозинството дела изведени од нив се понови композиции. Денес, ''единицата „'' ''Мехтер“'' на ''вооружените сили'' (''Mehter Bölüğü'') е традиционален состав на [[Армија на Турција|турските вооружени сили]] и таа редовно настапува во [[Истанбулски воен музеј|Воениот музеј]] (Аскери Музе) во [[Истанбул]], како и за време на одредени државни церемонии. Тука е и Ансамблот за историска музика на Министерството за култура Истанбул.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ittmt.org/mehter_eng.htm|title=İstanbul Tarihi Türk Müziği Topluluğu * MEHTER BİRİMİ|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719165802/http://www.ittmt.org/mehter_eng.htm|archive-date=2008-07-19}}</ref> == Мехтеранскиот идентитет == [[Податотека:Levni_mehter.jpg|мини|''Мехтерхане'', минијатурна од 1720 година]] ''Мехтер'', буквално „преовладувања“ на османлиски јазик, беше тип на воен ансамбл во рамките на османлиската армија кој свиреше воени мелодии за време на воените походи. Мехтеранот обично се поврзуваше со јаничарскиот корпус на Армијата, обично составен од христијани преобратени во ислам. Музиката на мехтеран се нарекува „mehter marşı“ или „mehter марш“. „Мехтерхане“ е името што се користело за групата играчи пред прифаќањето на традицијата за воениот бенд од страна на Османлиите. Мехтер, како османлиска воена музика се појави во ерата на [[Осман I|Осман Гази,]] и се играше во војни и во церемонии што беа вообичаени организирани за разни секојдневни цели. Меѓутоа, нема никакви дефинитивни информации за оваа организација до ерата на [[Мехмед II|Фатих Султан Мехмед]]. Со Фатих, додека се развивало воспоставувањето на империјата, започнало радикално подобрување и во организацијата на ансамблите мехтер во рамките на османлиската армија. === Потекло и рани години на оркестрите === [[Податотека:Mehter_detail_Hazine_1339_folio_103b.jpg|мини|''Мехтерхане'', минијатурна од 1568 година]] Мелтерите на Мехтер се наоѓаат уште во 16 век. Како и да е, познато е дека Абдулкадир Мераги, големиот турски музички мајстор, дошол во османлиските земји за време на ерата на [[Бајазит I|Јилдирим Бејазид Хан]] и компонирал неколку мехтер-мелодии за [[Армија на Турција|турската војска]]. Во тој период, Нефири Бехрам Аша и Емир-Хац, исто така, напишаа неколку мехтер-мелодии. Групите на Мехтер свиреа и некои композиции на Хасан Канан и Гази Гирај Хан од Кирм. Голем развој на турската музика имало во 17 век. Во меѓувреме, мехтер-диригенти и мандари како Зурназенбаши (шеф на играчите на зурна) Ибрахим Ага, Зурназен Дачи, Ахмед Челеби од Одрин, Мехтер Ахмед од Одрин, исто така, составија мехтер-мелодии. Евлија Челеби обезбеди важни податоци за музичарите од мехтерхане и мехтер од средината на 17 век. "Постојат 300 уметници во mehterhane-i Humayun (на mehterhane на палатата) во [[Истанбул]]. Овие се прилично скапоцени и добро платени луѓе. Во Једикуле има дополнително мехтеро-вод од 40 луѓе, бидејќи има тврдина. Тие се на должност трипати на ден, со други зборови, одржуваат три концерти, така што јавноста слуша турска воена музика. Ова е закон на Фатих. Покрај тоа, во Истанбул има 1.000 мехтер уметници, покрај нив. Нивните оркестри се во Ејуп Султан, Касимпаша (капдан-ı Деријалик, центарот на турските поморски сили), Галата, Топхане, Румелихисари, Бејкоз, Анадолу Хисари, Сскидар и Коз Кулеси. Овие мехтер-оркестри дежураат (т.е. одржуваат концерти) двапати на ден, на изгрејсонце и зајдисонце “. Мехтерхане го зачува своето постоење, менувајќи се постојано, сè додека не беше укинат [[Јаничар|јаничарскиот кор]]. Според својата конечна форма, секој од нив е составен од девет тапани, девет зурли, девет накара тапани, девет [[Чинели|кимвали]] и девет рогови / труби. Овој бенд се викаше Докуз Катли мехтерхане (мехтерхане составен од инструменти, бројот на секој инструмент е девет). Мехтер имаше многу подобрувања во својата музика и изведба паралелно со организацијата и основањето. Понатаму, реновирањето во областите на уметноста и културата влијаеше и на музиката. Студиите и композициите на наставниците по музика во палатата во 17 век, како Ханенде Реџеп Челеби, Зурназенбаши Ибрахим Ага, Ејуби Мехмет Челеби, Солакзаде Мехмед Хендеми (кој исто така бил многу познат историчар) и [[Селим III]], [[султан]]от и еден од големите музички мајстори од 17 век, имале влијание врз реновирањето на музичката музика и растот на репертоарот. === Западноевропска интермедија === [[Податотека:Ottoman_military_band.jpg|мини|Османлиски воен бенд во западноевропски стил]] Оваа добро позната и традиционална организација беше поништена додека радикалните и западноевропските видови на реформи се одвиваа во [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] во ерата на [[Махмуд II|Махмут Втори]] (1808–1839). Бидејќи музичките емисии во западноевропски стил стануваат се почести со влијанието на реформските напори на палатата и неговата околина, Махмуд Втори го остави мехтер на страна и сакаше да се формира воен бенд во согласност со западната практика. ''Музика-и Хумајун'' (Кралски бенд на [[Османски турски јазик|отомански турски јазик]], воен бенд на палатата) започна официјално да функционира во 1831 година како официјален државен бенд на османлиските вооружени сили и ова беше почеток на нејасен период во историјата на мехтер традициите, што се навраќа најмалку 500 години наназад. На крајот, ќе се развива и ќе стане модерен хармоничен бенд на [[Армија на Турција|турските вооружени сили]], најстариот од ваквиот вид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bellapaisfestival.com/guvenlik-kuvvetleri-armoni-mizikasi-orkestrasi-konseri/|title=Güvenlik Kuvvetleri Armoni Mızıkası Orkestrası Konseri – ..::Bellapais Music Festival::}}</ref> === Инструменти === [[Податотека:Chicago_Turkish_Festival_Davul_3.jpg|мини|Тапан и тапанар]] Стандарндите инструменти користени од страна на мехтеран се ''kös'' (огромни [[тимпан]]и), ''nakare'' (мал тимпан), на ''davul'' (бас тапан), zil ([[Чинели|кимвали]]), kaba ''zurna'' (различни бас на [[Зурла (македонска)|зурла]]), boru (еден вид труба) и ''cevgen'' (вид стап со мали скриени [[Ѕвоно|ѕвона]]). Документите од античко време до денес укажуваат дека јураш (зурла), сибизги (сипсили нефир, рог) рогот на Хун (Шаханај), бургув (рог), кугрув (големи темпани), тумурк (тапан) ве ченг (кимбали) биле инструментите во туш-бендот на Турците во средна Азија.{{Се бара извор|date=December 2016}} Постојат два вида зурли што ги користеле Османлиите. Едната од нив се викаше кабазурла со низок тон и се играше во мехтерханите на Османлиите и Кирм. 100 инструменталисти свиреа кабазурла во 17 век во Истанбул. Другиот, наречен куразурла, мал по големина и висок тон, беше придружуван од тапани или чифте нара. Евлија Челеби напиша „Постојат бродови кои припаѓаат на суверените држави. Ако султанот сака да оди во новата палата или на некое друго место, тој патува на задниот дел од светлосната галија под скапоцената купола на престолот од скапоцени камења гледајќи ги крајбрежните куќи, лозја и овоштарници и бродоградилишта од страната на Халич со придружба на само куразурната и изведбата на чифте нара “, додека тој зборуваше за градината на бродоградилиштето во Истанбул. Куразурлата како мала зурла била планирана да се додаде во воената единица мехтер, која беше наменета да ја основа Енвер Паша во 1917 година. Кабазурлите се направени во Истанбул во 16 век. Музичките инструменти свирени во мехтерхането на Османлиите може да се класифицираат на следниов начин: ==== Дувачки инструменти ==== Кабазурна, Куразурла, Рог, цевката Мехтер, кларинет ==== Ударни инструменти ==== Големи темпани, тапан, мали темпани, Табелбаз, дајре ==== Кимбали и тропалки ==== На [[Чинели|кимвали]] и Коган (цевген, турскиот полукругови) === Организација === [[Податотека:Mehter_1917.jpg|мини|''Мехтерхане'', фотографија од 1917 година]] Групите на Мехтер беа поделени структурно на ескадрили кои имаа командант наречен bölükbaşı. Бројот на овие ескадрили беше еднаков на бројот на видовите на музички инструмент; ескадрили на свирачите на зурла, свирачи на рогови, свирачи на мали темпани, на кимбалисти, свирачи на тапан, свирачи на големи темпани и свирачи на „чаши“. Zurnazenler Bölüğü (ескадрилата на играчите на зурла) имаше водач на ескадрила наречена zurnazen, кој исто така беше наречен mehterbaşı (водач на mehter), облечен во црвени наметки и црвена капа. Другите припадници на ескадрилата се нарекувале зурнаци или зурназен чиј ранг бил ист на војник. Зурназенците беа облечени во виолетова ватирана капа, завиткана со бело венче на главата, бела наметка, појас околу половината, црвен шалвар, жолт Јемен (лесни, чевли со рамни потпетици) и црвен биниш ([https://cubbem.com цибе] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191203203618/https://cubbem.com/ |date=2019-12-03 }}). Зурлата е најосновниот музички инструмент на групата Мехтер. Може да ги свири сите мелодии во соло. Неговиот звук е живописен, жив, пасторален, импозантен, емотивен и вознемирен. Лизгачки звуци, како и кратки и остри звуци може да се добијат. На ум минуваат многу мајстори на овој музички инструмент, кој е најзгоден инструмент за виртуозно свирење меѓу турските инструменти, како што се зурназенбаши Ибрахим Ага и Дачи Ахмед Челеби од Едрене, чии имиња сè уште се многу познати. Покрај тоа, меѓу отоманските паши имало големи господари на зурла, како што е зурназен Мустафа Паша. Истата организација и униформите се гледаат и во другите делови. == Структура == Различните сорти на групи се класифицираат според бројот на вработени инструменти и музичари: или ''шестслојни'' (''altred katlı''), ''седумслојни'' (''yedi katlı'') или девет слоеви (''dokuz katlı''). На почетокот на 19 век, личниот бенд на Везир вклучуваше девет тапани, шупелки и флејти, седум труби и четири кибали (плус опционален темпанист).<ref>p.267, Thornton</ref> ''Костумите носени од'' ''мехтеранот'', и покрај големиот ''разид'' во бојата и стилот, секогаш се многу шарени, честопати вклучени високи ребрести капи кои се разгорени на горниот дел и долги наметки завиткани во шарени свили. Директорот на бендот, диригентот и водачите на секциите носат црвени наметки. Присутен е чувар во боја кој носи униформи од периодот и носи оружје и знамиња од ерата. === Членови === '''Свечени членови:'''<gallery> Податотека:Mehter commander of the band.jpg|На ''çorbacıbaşı,'' лидер на ''takımı'' на ''mehter,'' со [[Tail (horse)|конска опашка]] како знак на ранг Податотека:Mehter flag.jpg|Знаме и носители на стандард </gallery>'''Ударни инструменти:'''<gallery> Податотека:Mehter cevgen.jpg|Играчот на ''[[Cevgen|чевган]]'' Податотека:Mehter kos drum.jpg|Играчот на ''kös'' Податотека:Mehter davul.jpg|''[[Davul|Играчи на Давул]]'' Податотека:Mehter zil and nakkare.jpg|Играчи на ''Зил'' и ''накере'' </gallery><gallery> Податотека:Mehter zurna.jpg|Играчи на ''[[Zurna|каба зурла]]'' Податотека:Mehter boru.jpg|Играчи на ''Бору'' (Западна навивачка труба) </gallery> == Стил == Звукот на османлиската воена група се одликува со често пискав звук кој комбинира бас тапани, рогови (бор),ѕвона, триаголник и кимбали (зил), меѓу другите. Сè уште се свири на државните, воените и туристичките функции во модерна Турција од бендот Мехтер и трупите што го придружуваат. ''Мехтерин'' обично свири класична турска музика како што се пешерев, семаи, накиш, ценгихарби, мураба и календери. Повеќето музика што ја свири ''Мехтерин'' е Турска народна музика со херојски теми од османлиските граници. Мелодиите и текстовите се напишани во Мехтерхане (куќата на Мехтер). Најстарите постоечки маршеви беа напишани од Нефири Бехрам, Емир-и Хац, Хасан Чан и Гази yирај Втори во 16 век. Многу малку од овие парчиња се играат денес во групите на Мехтер. === Добро познати композитори === {| style="margin:auto; border:0; background:#fffff1; width:99%;" |'''16 век''' | '''17 век''' | '''18 век''' |- | - Нефири Бехрам | - Зурназен Едирнели Дачи Ахмед Челеби | - Хазир Ажа |- | - Емир-Хац | - Зурназенбаши Ибрахим Ага |- | - Хасан Canан | - Мустаким Ажа | |- | - Гази yирај Втори. | - Хамали | |} === Добро познати композиции === {{Music of Turkey sidebar}} ==== „Седин Деден“ ==== Иако групата Захора играше на разни гранични маршеви, Седин деден е еден од најпознатите. '''Текст''' ''Ceddin, deden, neslin, baban (2x);'' ''Hep kahraman Türk milleti.'' ''Orduların, pek çok zaman, vermiştiler dünyaya şan (2x).'' ''Türk milleti!, Türk milleti! (2x);'' ''Türk milleti!, Türk milleti! (2x);'' ''Kahret vatan düşmanını, çeksin o mel'un zilleti (2x).'' '''што може да се преведе на македонски како:''' [Погледнете] на вашите предци, вашиот дедо, вашите потомци, вашиот татко (2x) Турската нација отсекогаш била храбра. Вашите војски, многу пати, биле познати низ целиот свет. (2x) Турска нација, [О] турска нација! (2x) Сакајте ја вашата националност страсно, Совладајте ги непријателите на вашата татковина, проклетите ќе вкусат понижување. (2x) ==== „Јане де Шахлањиор Аман“ ==== '''Текст''' ''Gene de şahlanıyor aman'', ''Kolbaşbanın yandı da kır atı.'' (x2) ''Görünüyor yandım aman'', ''Bize serhad yolları.'' (x2) ''Davullar çalsınlar aman'', ''Aman da ceng-i ceng-i de harbiyi.''(x2) ''Görünüyor yandım aman'', ''Bize sefer yolları.'' (x2) ''Davullar çalsınlar aman'', ''Aman da ceng-i ceng-i de harbiyi.''(x2) ''Hazan erişince aman'', ''Aman güzel severiz.''(x2) ''Gül yüzlü yari de aman",'' ''Aman da hile ile de sezeriz.''(x2) ''Sefersiz olamaz aman'', ''Aman er evlatları.'' (x2) == Мехтер денес == [[Податотека:Ilham_Aliyev_and_Recep_Tayyip_Erdogan_attended_the_parade_dedicated_to_100th_anniversary_of_liberation_of_Baku_32.jpg|мини| Настапите н воениот бенд со масовните групи на Воената група служба на вооружените сили на Азербејџан за време на парадата во чест на 100-годишнината од [[Битка кај Баку|Битката кај Баку]].]] Османлискиот воен бенд, Мехтер, сè уште свири во специјални прилики во Турција како војската на Мехтер, која е дел од турските вооружени сили. Бендот свири и секој ден во текот на летните месеци во Харбије Истанбул; во текот на зимските месеци, тој настапува на концерти во затворени простории. Најголем настан се случува на 29 мај секоја година, што го слави освојувањето на Цариград на 29 мај 1453 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://veryturkey.com/destination-info/istanbul/mehter-band|title=Mehter Band and Mehter Anthem of Ottoman Empire|work=Very Turkey|accessdate=2020-12-27|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217020824/http://veryturkey.com/destination-info/istanbul/mehter-band|url-status=dead}}</ref> Локалните ансамбли играат на празнични концерти, па дури и на прослави во заедницата низ цела Турција. Мехтеровите чети исто така настапуваат како поканети гости на настани низ целиот свет како амбасадори на турските музички традиции. На пример, војниците играа "Jeeway Jeeway (Долго да живее) Пакистан" за време на Денот Пакистанската парадата во 2017 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aa.com.tr/en/culture-and-art/-turkish-military-band-gets-standing-ovation-in-pakistan/777902|title=Turkish military band gets standing ovation in Pakistan|last=Latif|first=Aamir|work=Anadolu Agency|accessdate=23 March 2017}}</ref> == Поврзано == * Османлиска класична музика * [[Химна на Отоманското Царство|Османлиска империјална химна]] * Музика на Турција * [[Спахија|Сипахи]] * Турска музика (стил) * Турска полумесечина, мехтер-бенд-инструмент (наречен Шеленбаум, во германски воени оркестри) == Користена литература == {{Наводи}} == Библиографија == * Торнтон, Томас, ''Сегашна држава Турција; Или,: Опис на политичките, граѓанските и верските, Уставот, владата и законите на Отоманската Империја.''.. ''Заедно со географската, политичката и граѓанската држава на кнежевствата на Молдавија и Влашка'', Том I, печатен за Josephозеф Моуман, Лондон, 1809 година == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080719165802/http://www.ittmt.org/mehter_eng.htm Ансамбл за историска музика на Министерството за култура Истанбул] * [https://web.archive.org/web/20080513024050/http://musicalconfrontations.com/MC5/wlc/mcb/cul/mim/mfl/mtm/foc/foc0000000001.htm Османлискиот воен бенд и Европа] * [http://www.theottomans.org/english/campaigns_army/mehter.asp TheOttomans.org: влез на Мехтерхане] * Мехтер маршлари (снимање на звук), Истанбул: Сера, 2001 ?,{{OCLC|50813631}} * [http://www.facebook.com/Mehter.Takimi/app_178091127385 Музика на отоманскиот воен бенд] Турска страница на Фејсбук * [https://pbase.com/dosseman/istanbul_mehter 60 слики од бендот во Воениот музеј Истанбул] [[Категорија:Турска музика]] [[Категорија:Јаничари]] [[Категорија:Воени единици на Отоманското Царство]] [[Категорија:Воена музика]] [[Категорија:Јаничарски корпус]] 8tnqxz1bvii6jn64x88hamk8gi9db8b 0 1259673 5652273 5415188 2026-11-02T07:28:19Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Reisülküttab.jpg]] со [[File:Les_anciens_costumes_de_l'Empire_Ottoman_-_08_-_Le_Réis-ul-Kuttab꞉_Chef_des_bureaux_diplomatiques,_remplissant_les_fonctions_de_ministre_de_l'extérieur.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelin 5652273 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Reis_Efendi.jpg|десно|мини| Опис на ''Реис Ефенди'', околу. 1809 година]] '''Рејс ул-Ќутаб''' ({{Langx|ota|رئيس الكتاب}}), или '''''Рејс Ефенди''''' ({{Јаз|ota|رئیس آفندی}}) — висока функција во администрацијата на [[Отоманското Царство]]. Во превод како „''началник на книжниците'' “ или „''главен службеник''“, носителот на функцијата првично бил шеф на канцеларијата на [[Диван (Отоманско Царство)|Царскиот Совет]], претворајќи се во аналог на министер за надворешни работи . Во 1836 година, со основањето на османлиското Министерство за надворешни работи за време на [[Танзимат|реформите]] во [[Танзимат]]от, титулата ''рејс ул-ќутаб'' била формално сменета во министер за надворешни работи (''Hariciye Nazırı''). == Воспоставување и еволуција == функцијата за првпат е потврдена во раните 1520-ти, и според голема веројатност, била воведена од страна на [[Сулејман Величествениот]] (р. 1520–66), {{Sfn|Imber|2002}} иако можеби постоела многу порано од тогаш. {{Sfn|Akyıldız|2009}} Како што потврдува неговото име - ''reis ül-küttab'' значи исто колку и „''главниот писар''“ или „''главниот службеник''“ - функцијата била задолжена за службениците на [[Диван (Отоманско Царство)|Царскиот Совет]] (''диван''), кој ја формирал владата на [[Отоманското Царство]]. {{Sfn|Imber|2002}} {{Sfn|Deny|1995}} Пред владеењето на Сулејман, функциите на канцеларијата ги делеле ''емин-и ахам'' („депозитар“) и ''[[нишанџи]]'' („канцелар“). Аналози постоеле и во другите источни исламски држави, како и во османлиските провинции, каде што ''диван ефенди'' претседавал со советот на локалните гувернери (''[[валија]]''). Според Ј. Дени, воспоставувањето на ''reis ül-küttab'' било пренесување на оваа практика во главниот град. {{Sfn|Deny|1995}} Неговото основање се совпаднало со постепеното зголемување на бројот на службеници приврзани кон различните високи функции и државни оддели, што започнало под времето на Сулејман и продолжило во [[17 век]]; на пример, во околу [[1530]] година имало 7 дефтердари и 11 нишанџии, за да тој број се зголеми на 9 односно 25 во за [[1561]] година. {{Sfn|Imber|2002}} Првиот службеник на оваа функција веројатно бил извесен Хајдар Ефенди, кој починал во 1523/4 година, но првиот познат носител бил историчарот {{Меѓујазична врска|Celâlzâde Mustafa Çelebi|de|Celâlzâde Mustafa Çelebi|tr}}, кој ја извршувал функцијата од 1524/5 до неговото унапредување во ''нишанџи'' во 1534 година. {{Sfn|Imber|2002}} {{Sfn|Deny|1995}} Во 16 и 17 век, ''рејс ул-ќутаб'' бил извлечен од високиот секретарски персонал на везирите или, почесто, и од почетокот на 17 век, скоро исклучиво, на Големиот везир. Воспоставена била редовна линија за унапредување (''тарик''), при што еден рејс ул-ќутаб можел да напредува од обичен секретар на секретаријатот на Големиот везир до постар службеник и на крајот до шеф на бирото (''mektubcı''). Последната функција имала непосредна близина со Големиот везир и претставувала отскочна даска за највисоките функции во царството. {{Sfn|Deny|1995}} == Функции == [[Податотека:Jean-Baptiste_van_Mour_007.jpg|десно|мини|250x250пкс| Прием на францускиот амбасадор од страна на Големиот везир и Царскиот совет во 1724 година]] Рејс ул-ќутаб служел и имал близок контакт со [[Голем везир на Османлиското Царство|Големиот везир]], често придружувајќи го во посетите кај султанот, и на посетите со странски амбасадори. Меѓутоа, иако тој присуствувал на состаноците на Диванот, пристигнувајќи и заминувајќи по везирите, тој немал право да зборува сам во него или директно со султанот и бил должен да го стори тоа преку Големиот везир. Неговата главна улога била како шеф на Одделот за [[Диван (Отоманско Царство)|Диванот]] ( ''divan-i hümayun kalemi'' ), кој пак бил поделен на три дела: ''beylik'', под ''beylikçı'' од средината на 17 век, кој бил одговорен за изготвувањето и објавување на сите царски декрети (''[[ферман]]'') или уредби (''евамир'') и за чување архива на оригиналите на сите закони и прописи (''канун'') и договори со други држави; ''тахвилот'', кој бил одговорен за издавање на секоја диплома (''берат'') на провинциските гувернери, судии и [[тимар]]иоти; ''функцијата ru'us'' („одредби“), задолжена за обезбедување разни службеници, како и исплата на пензии од трезорот или од добротворни институции ( ''[[Вакаф|вакф]]'' ). Целата државна преписка, освен воени или финансиски работи, била во негови раце. {{Sfn|Akyıldız|2009}} {{Sfn|Deny|1995}} Друг подреден службеник, ''amedcı divan-i hümayun'' („референт на Диванот“), бил одговорен за дипломатско допишување и за водење на евиденција за меморандумите (''telhis'') и извештаите (''takrir'') презентирани на султанот од големиот везир во име на Диванот. ''Рејс ул-ќутаб'' ги носел овие документи во посебна торба на состаноците на Царскиот совет. Големиот везир таму им ги читал на собраните министри, а потоа ги давал на друг специјален службеник, ''telhiscı'' („писател на меморандуми“). {{Sfn|Akyıldız|2009}} {{Sfn|Deny|1995}} == Зголемување на важноста == [[Податотека:Les anciens costumes de l'Empire Ottoman - 08 - Le Réis-ul-Kuttab꞉ Chef des bureaux diplomatiques, remplissant les fonctions de ministre de l'extérieur.jpg|десно|мини|250x250пкс| ''Рејс ул-ќутаб'' (центар) со Големиот Драгоман (лево) и Ич Ага (десно)]] До почетокот на 17 век, ''рејс ул-ќутаб'' бил помал по ранг и подреден на ''[[нишанџи]]'', но сукцесијата на способниот ''реис'', заедно со неможноста на некои од именуваните ''нишанџи'' резултирале во опаѓање на вторите и раст на моќта на рејс ул-ќутаб. {{Sfn|Deny|1995}} Станувањето приврзани за Големиот везир му овозможило на ''рејсот'' да се ослободи од контролата врз ''нишанџијата'', и се совпаднало со зголемувањето на трансферот на државните работи од Царскиот совет исклучиво на надлежноста на Големиот везир. {{Sfn|Akyıldız|2009}} Зголемувањето на важноста на надворешните односи за отоманското Царство од овој период исто така играло улога, бидејќи ''реисот'' бил одговорен за проверка на договорите архивирани во ''Бејлик'' и заверување на одговорите на барањата, белешките и молбите на странските амбасадори до Отоманската влада. {{Sfn|Deny|1995}} Овој процес довел да до ''реис ул-ќутаб'' постепено да прерасне во ''де факто'' министер за надворешни работи, улога што се утврдила по успешното водење на преговорите за [[Договор од Карловци|Договорот од Карловиц]] во 1699 година од тогашниот ''рејс ул-китаб'', [[Рами Мехмед-паша|Рами Мехмед Ефенди]] . {{Sfn|Akyıldız|2009}} Како и да е, протоколно и церемонијално, ''reis ül-küttab'' сепак ја задржал својата прилично помлада позиција до крајот на 18 век; на пример, тој не смеел да седи во седиштето на Царскиот совет, но имал седиште надвор, ''reis tahtası'', и неговата улога во дворските церемонии останале ограничена. {{Sfn|Deny|1995}} Така останало до [[Селим III]] , кога реформата на Диванот во [[1792]] година му овозможило да стане еден од десетте ''по функција'' членови на Советот. {{Sfn|Deny|1995}} Оттогаш, ''reis ül-küttab'' станал официјално одговорен за надворешните односи, улога што се одржувала до укинувањето на функцијата, на [[11 март]] [[1836]] година, заедно со неговиот аналог за внатрешни работи, Кахи Бег, и нивно заменување со два нови -стилски министерства. {{Sfn|Deny|1995}} == Рејс ул-ќутаб кои станале Големи везири == * [[Рами Мехмед-паша]] * Наили Абдула-паша * Коца Рагип-паша * [[Халил Хамид-паша]] * [[Мехмед Саид Галип-паша]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Извори == * {{наведена енциклопедија|last=Akyıldız|first=Ali|title=reisülküttab|pages=486–487|editor1-last=Ágoston|editor1-first=Gábor|editor2-last=Masters|editor2-first=Bruce|encyclopedia=Encyclopedia of the Ottoman Empire|year=2009|publisher=Facts On File, Inc.|location=New York|isbn=0-8160-6259-5|ref=harv}} {{Османлиско Царство}} [[Категорија:Отомански титули]] [[Категорија:Управување со Отоманското Царство]] [[Категорија:Рејс ул-ќутаб| ]] s22gfdkxkr7diiuz69qndfwsndmvgva 0 1268188 5652096 5608385 2026-11-01T15:13:57Z Gurther 105215 5652096 wikitext text/x-wiki Бугарскиот јазик како мајчин го говорат околу 9 милиони луѓе кои главно живеат во [[Бугарија]]. Бугарскиот јазик е [[јужнословенски јазици|јужнословенски јазик]] и има граматички сличности со останатите јазици кои припаѓаат на истата јазична фамилија. [[Бугарски јазик|Бугарскиот јазик]] спаѓа во источната група на [[јужнословенски јазици|јужнословенските јазици]] и е службен јазик во [[Република Бугарија]]. Во бугарскиот јазик некогаш постоел опширен систем на деклинации. Старобугарскиот разликувал 7 [[падеж]]и: [[номинатив]], [[акузатив]], [[датив]], [[генитив]], [[локатив]], [[инструментал]] и [[вокатив]]. Деклинирањето почнало да исчезнува за време на среднобугарскиот јазик. Во современиот бугарски јазик именките не се деклинираат, освен некои остатоци од поранешниот систем кај заменките. Македонскиот и бугарскиот јазик се единствените од групата на словенските јазици кои со текот на развојот ги изгубиле падежните форми, а од нив останат е само [[вокатив]]от. Исто така карактеристична особина на бугарскиот и македонскиот јазик е употребата на постпозитивен [[Член (граматика)|определен член]], што ги разликува од другите словенски јазици. Во другите словенски јазици вакви не постојат. == Азбука == Современиот бугарски јазик го користи [[кирилица |кириличното писмо]]. Биле користени неколку азбуки кои имале од 28 до 44 букви на почетокот и кон средината на {{римски|19}} век за време на обидите за стандардизирање на новобугарскиот книжевен јазик. [[Азбука]]та со 32 букви предложена од [[Марин Дринов]] била прифатена во 1878-1879 година. Буквите [[Јат]] (ѣ) и [[јус|Носовка]] (Ѫ) станале непотребни поради гласовните промени низ времето затоа биле исфрлени во 1945 година. Сегашната бугарска [[азбука]] има 30 букви: {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse; margin:auto;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="36" | '''Големи букви (македонска азбука)''' |- |width=3% align="center"|А ||width=3% align="center"|Б ||width=3% align="center"|В ||width=3% align="center"|Г ||width=3% align="center"|Д ||width=3% align="center"|Ѓ ||width=3% align="center"|Е ||width=3% align="center"|Ж||width=3% align="center"|З ||width=3% align="center"|Ѕ ||width=3% align="center"|И ||width=3% align="center"|Ј ||width=3% align="center"|К ||width=3% align="center"|Л ||width=3% align="center"|Љ ||width=3% align="center"|М||width=3% align="center"|Н ||width=3% align="center"|Њ ||width=3% align="center"|О ||width=3% align="center"|П ||width=3% align="center"|Р ||width=3% align="center"|С ||width=3% align="center"|Т ||width=3% align="center"|Ќ||width=3% align="center"|У ||width=3% align="center"|Ф||width=3% align="center"|Х ||width=3% align="center"|Ц ||width=3% align="center"|Ч ||width=3% align="center"|Џ ||width=3% align="center"|Ш ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="36" | '''Големи букви (бугарска азбука)''' |- |width=3% align="center"|А ||width=3% align="center"|Б ||width=3% align="center"|В ||width=3% align="center"|Г ||width=3% align="center"|Д ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|Е ||width=3% align="center"|Ж||width=3% align="center"|З ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|И ||width=3% align="center"|Й ||width=3% align="center"|К ||width=3% align="center"|Л ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|М||width=3% align="center"|Н ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|О ||width=3% align="center"|П ||width=3% align="center"|Р ||width=3% align="center"|С ||width=3% align="center"|Т ||width=3% align="center"|-||width=3% align="center"|У ||width=3% align="center"|Ф||width=3% align="center"|Х ||width=3% align="center"|Ц ||width=3% align="center"|Ч ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|Ш ||width=3% align="center"|Щ ||width=3% align="center"|Ъ ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|Ю ||width=3% align="center"|Я |- |align="center" colspan="36" | '''Мали букви (македонска азбука)''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|ѓ||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|ѕ||align="center"|и||align="center"|ј||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|љ||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|њ||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|ќ||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|џ||align="center"|ш ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- |- |align="center" colspan="36" | '''Мали букви (бугарска азбука)''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|-||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|-||align="center"|и||align="center"|й||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|-||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|-||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|-||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|-||align="center"|ш ||width=3% align="center"|щ ||width=3% align="center"|ъ ||width=3% align="center"|ь ||width=3% align="center"|ю ||width=3% align="center"|я |} {{col-begin}} {{col-2}} Во [[Бугарска_азбука|бугарската кирилица]] има некои букви, кои не постојат во македонската. Тие се изговараат: * [[Й]] = ј: То'''й''' / То'''j'''; * [[Щ]] = шт^*: '''Щ'''ъркел (дијал. '''Щ'''рък) / '''Шт'''рк; За'''щ'''о / Зо'''шт'''о; * [[Ъ]] = [ [[Средна_самогласка_од_среден_ред|ə]] ] , ([[Правопис_и_правоговор_на_македонскиот_јазик#Апостроф|']]), [ [[Средна_задна_незаоблена_самогласка|ɤ]] ]: Р'''ъ'''ж / '''’Р'''ж; Кр'''ъ'''в / К'''р'''в ; К'''ъ'''рвав / К'''р'''вав * [[ь]] = j (по согласки и пред [[о]]): Бел'''ь'''о / Долна облека; (постои само мала буква „ь“) * [[Ю]] = jу^*: '''Ю'''нак / '''Jу'''нак; * [[Я]] = ja^*: '''Я'''бълка / '''Jа'''болко; ^* <small>jу(йу) секогаш се пишува ю, jа(йа) - я, шт - щ</small> {{col-2}} Следниве букви не постојат во бугарската кирилица: * [[Ѕ]], [[Џ]] се пишуваат: „дз“, „дж“: Дженифър / Џенифер; Джам (тур. дијал.) / [[џам]] * [[Ѓ]] се пишува напр. Гь: Гьон (тур.) / [[ѓон]]; Гюрултия^* (диjал.) / ѓурултија ; Гюров^* / Ѓуров * [[Љ]] - напр. Ль: Кольо / Кољо; Любов^* / љубов; Любляна^* / [[Љубљана]] * [[Њ]] - напр. Нь: Пеньо / Пењо; пеньоар / пењоар; Нютон^* / Њутн; Ню^* Йорк / [[Њујорк]] * [[Ќ]] се пишува напр. Кь: - Кьорав (тур.) / ќор(ав); Кьоркютук^* пиян (дијал.) / Пијан ќорќутук {{col-end}} Во бугарската азбука има шест [[самогласки]]. Тие се: '''а''', '''ъ''', '''о''', '''у''', '''е''', '''и'''. Другите 24 букви ([[глас]]ови) се [[согласки]]. Во бугарскиот јазик, поголемиот дел од [[збор]]овите се пишуваат како што и се изговараат, и поголемиот дел на буквите претставуваат еден глас. За разлика од другите балкански јазици, чиј фонетички принцип е претставен со поговорката „пишувај како што зборуваш, читај како што е напишано“, во бугарскиот јазик се појавуваат буквите [[щ]], [[ю]], [[я]] и гласовите [[Звучна венечна слеана согласка|дз]] и [[Џ|дж]], и затоа, бугарскиот јазик не е фонетички јазик како другите балкански јазици. === Акцент === За разлика од македонскиот јазик, во бугарскиот нема општо правило за местото на [[Акцент_во_македонскиот_јазик|акцент]]от: {{col-begin}} {{col-2}} * дете&#768; * вре&#768;ме * е&#768;зеро * поле&#768; * бу&#768;ква {{col-2}} * вода&#768; * Македо&#768;нец * ра&#768;бота * та&#768;тко, та&#768;ткото, та&#768;тковци, та&#768;тковците * гра̀д, градовѐ {{col-end}} Акцентот обично не се пишува. Но во некои случаи тој може драстично да го промени значењето на зборот, тогаш акцентот се пишува: {{col-begin}} {{col-2}} * па&#768;ра / пареа, '''но:''' пара&#768; / пара (платежно средство) * въ&#768;лна / волна, '''но:''' вълна&#768; / бран * че&#768;та / чета (вооружена група), '''но:''' чета&#768; / читам {{col-2}} * роде&#768;н на 4 юли / роден на 4 јули, '''но:''' ро&#768;дна сестра / телесна сестра, ро&#768;ден (майчин) език / мајчин јазик * ране&#768;н / ранет, но: ра&#768;нен / ран {{col-end}} === Гласовни промени === {{col-begin}} {{col-2}} Во бугарскиот [[правопис]] '''не постои''' правило за [[едначење по звучност]], согласките секогаш се пишуваат удвоено: * съсед / сосед - съсе'''д'''ка / сосетка * врабец / врабец - вра'''б'''че / врапче * сват / сват - сва'''т'''ба / свадба * тежък / тежок - те'''ж'''ко / тешко * смислен / смислен - бе'''з'''смислен / бесмислен * бе'''з'''смъртен / бесмртен * и'''з'''смърка / ишмрка * и'''з'''чезне / исчезне * пре'''д'''чувствие / претчувство * пре'''д'''приятие / претпријатие * ра'''з'''сели / расели * по'''д'''съзнание / потсвест Еднакви согласки во непосреден допир се удвојуваат: * болест / болест - болес'''тт'''а / болеста * радост / радост - радос'''тт'''а / радоста * шест / шест - шес'''тт'''е / шесте * бе'''зз'''вучен / безвучен {{col-2}} Редување на самогласките и согласките: * бъбре'''к''' / бубрег — бъбре'''ч'''ен / бубрежен * юна'''к''' / јунак - юна'''ц'''и / јунаци * ръ'''к'''а / рака - ръ'''ц'''е / раце * р'''о'''ди / роди - р'''а'''жда / раѓа * изб'''е'''ре / избере - изб'''и'''ра / избира * беле'''г''' / белег - беле'''з'''и / белези * гн'''и'''е / гние - гн'''о'''й / гној * пла'''т'''и / плати - пла'''щ'''а / плаќа Испуштање на самогласките и согласките: * пет'''е'''л / петел - петли / петли * тес'''е'''н / тесен - тясно / тесно * д'''е'''н / ден - дни / дни * кот'''е'''л / котел - котли / котли * потом'''ъ'''к / потомок - потомци / потомци * доб'''ъ'''р / добар - добри / добри; * нок'''ъ'''т / нок(о)т - нокти / нокти {{col-end}} == Именки == Именките се менливи зборови со кои се означуваат суштества, предмети, појави и поими. По традиција, именките се делат на општи и сопствени. Секоја именка во бугарскиот јазик има род (машки, среден или женски) и број (еднина или множина). Во современиот бугарски јазик именките не се деклинираат, освен некои остатоци од поранешниот падежен систем кај заменките. Значењата кои другите јазици ги искажуваат со деклинација (падеж), во бугарскиот се искажуваат преку предлози. === Определеност === [[Податотека:EuropeArticleLanguages.png|мини|'''Членувањето во европските јазици''' {{legend|darkblue|определен и неопределен член}} {{legend|blue|определен член}} {{legend|darkmagenta|неопределен член, постпозитивен определен член}} {{legend|magenta|постпозитивен определен член}} {{legend|lightgray|не постојат членови}}]] Членот служи да ја означи именката како позната. Членот во бугарскиот јазик е постпозитивен, т.е. доаѓа како наставка на именката. Членовите во бугарскиот јазик се само определени. Нечленуваните именки се неопределени. Повеќето словенски јазици немаат членови и не разликуваат, на пример, татко од таткото; истиот збор значи и едното и другото. Определениот член има број и род. Основната разлика меѓу бугарскиот и македонскиот јазик постои во машки род, еднина: {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">машки род <br /> еднина</span>|| <span style="color:grey;">машки род<br />множина</span>|| <span style="color:grey;">женски род<br />еднина</span>|| <span style="color:grey;">женски род<br />множина</span>|| <span style="color:grey;">среден род<br />еднина</span>||<span style="color:grey;">среден род<br />множина</span> |- !<span style="color:grey;">определеност (бугарски)</span> |<span style="color:red;">'''- а (-ът)''';<br>''' - я (- ят)'''</span> ||<span style="color:red;"> '''- те'''</span> ||<span style="color:brown;"> '''- та'''</span> ||<span style="color:brown;">''' - те'''</span> || <span style="color:green;">'''- то'''</span> ||<span style="color:green;"> '''- та'''</span> |- !<span style="color:grey;">определеност (македонски)</span> |<span style="color:red;">'''- от'''</span> ||<span style="color:red;"> '''- те'''</span> ||<span style="color:brown;"> '''- та'''</span> ||<span style="color:brown;">''' - те'''</span> || <span style="color:green;">'''- то'''</span> ||<span style="color:green;"> '''- та'''</span> |- |} # '''-ът, -ят:''' се нарекуваат ''„Пълен член“'' / „полн член“ и се користат ако именката е подмет. # '''-а,-я:''' се нарекуваат ''„Непълен (кратък) член“'' / „краток член“ и се користат ако именката не е подмет. # Стандардниот бугарски јазик нема членови за укажување на блиски/пооддалечени предмети (-он, -ов, ...). Но, во некои бугарски дијалекти постојат вакви членови. {{col-begin | width=70%}} {{col-2}} * Мъж - Мъж'''а''' ([[Предмет (граматика)|Предмет]]) - Мъж'''ът''' ([[Подмет]]) / Маж(-от) * Мъже - Мъже'''те''' * Ден - Ден'''я''' - Ден'''ят''' / Ден(-от) * Дни - Дни'''те''' * Жена - Жена'''та''' / Жена(-та) * Жени - Жени'''те''' * Дете - Дете'''то''' / Дете(-то) * Деца - Деца'''та''' {{col-2}} * Аз видях човек'''а'''. / Јас го видов човек'''от'''. * Човек'''ът''' ме видя. / Човек'''от''' ме виде. * Аз видях жена'''та'''. * Жена'''та''' ме видя. * Букви'''те''' от азбука'''та''' ... Но: * Малки'''те''' букви от азбука'''та''' ... {{col-end}} === Род === Секоја именка во бугарскиот јазик има род: машки (завршуваат на согласка), среден (-о,-е) или женски (-а,-я). Граматичкиот род на именките не секогаш одговара со природниот род на именката. Така на пример, во бугарскиот јазик зборот 'съдия' е именка од женски граматички род, но од машки природен род. {{col-begin | width=70%}} {{col-3}} '''Машки род:''' * стол(-а,-ът) / стол(-от) * хляб(-а,-ът) / леб * ден(-я,-ят) / ден * слуга(-та) / слуга * съдия(-та) / судија * баща(-та) (татко(-то)) / татко * дядо(-то) / дедо * син(-а, -ът) / син {{col-3}} '''Женски род:''' * жена(-та) / жена * нощ(-та) / ноќ * лисица / лисица * кукувица / кукавица {{col-3}} '''Среден род:''' * село(-то) / село * вретено / вретено * поле / поле * лице / лице * лозе / лозје * езеро / езеро {{col-end}} === Број === Во бугарскиот јазик се разликуваат еднината и множината. {{col-begin | width=50%}} {{col-2}} '''еднина''' * Македонец / Македонец * гражданин / граѓанин * селянин / селанец * мъж / маж * брат / брат * ден / ден * хляб / леб * рамо / рамо * око / око * ухо / уво * небе / небо * чудо / чудо * камък / камен * син / син * дъщеря(щерка) / ќерка * кон / коњ {{col-2}} '''множина''' * Македонци / Македонци * граждани / граѓани * селяни / селани * мъже / мажи * братя / браќа * дни / дни, денови * хлябове(хляба) / лебови * рамене / рамена * очи / очи * уши / уши * небеса / / * чудеса / чуда * камъни / камења * синове / синови * дъщери(щерки) / ќерки * коне / коњи {{col-end}} === Падеж === [[Податотека:Number of grammatical cases.png|мини|Број падежи во употреба во европските јазици. Сивото е дека нема падежи во јазикот.]] Во бугарскиот јазик не постојат [[падеж]]и. Значењата кои другите јазици ги искажуваат со деклинација (падеж), во бугарскиот се искажуваат преку предлози. Некои примери се дадени подолу: {| class="wikitable" align="center" ! [[Бугарски]] ! [[Македонски]] ! [[Српски]] |- | Съществителни '''от''' мъжки род ''(предлог)'' || Именки '''од''' машки род ''(предлог)'' || Именице мушк'''ог''' род'''а''' ''(падеж: [[генитив]])'' |- | ... уча сръбски всеки ден || ... учам српски секоj ден || ... учим српски свак'''ог''' дан'''а''' ''(падеж: [[генитив]])'' |- | Всеки ден не е Великден. || Не е секоj ден Велигден. || Није сваки дан Ускрс (Великден). ''(падеж: [[номинатив]])'' |- | Беше само въпрос '''на''' време. || Беше само прашање '''на''' време. || Било је само питање времен'''а''' ''(падеж: [[генитив]])'' |- | Консумира се '''с''' лъжица. || Конзумира се '''со''' лажица. || Конзумира се кашик'''ом'''. ''(падеж: [[инструментал]])'' |- | Уикипедия, свободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедия. Добре дошли в Уикипедия, свободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедия, която всеки може да редактира. От Уикипедия, свободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедия. || Википедиjа, слободна(<span style="color:brown;">'''та'''</span>) енциклопедиjа. Добре дојдовте на Википедија, слободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедија што може секој да ја уредува. Од Википедија, слободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедија. || Википедиjа, слободна енциклопедиjа. Добро дошли на Википедиј'''у''', слободн'''у''' енциклопедиј'''у''' кој'''у''' свако може да уређује. С Википедиј'''е''', слободн'''е''' енциклопедиј'''е''' |} {{col-begin}} {{col-2}} Сè уште се користи [[вокатив]]от (не се смета за падеж, <br> туку за падежен остаток): * Бож'''е''' мой! Господ'''и'''! * Иван'''е'''! Син'''е'''! Димитр'''е'''! * Мари'''йо'''! (ном.: Мария) {{col-2}} Други падежни остатоци <ref> Андрейчин, Л., Петя Асенова и др. Граматика на съвременния български книжовен език. Том II. Морфология. С., 1983, Издателство на БАН. </ref>, <ref> https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B8_%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8A%D1%86%D0%B8_%D0%B2_%D0%B1%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA </ref>, <ref> https://en.wiktionary.org/wiki/%D1%81%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BC </ref>, <ref> https://ibl.bas.bg/lib/ber_6/#page/266/mode/1up Račeva M., Todorov T., editor (2002), “сбогом”, in Български етимологичен речник [Bulgarian Etymological Dictionary] (in Bulgarian), volume 6, Sofia: Bulgarian Academy of Sciences, page 529</ref>: * съвсем ( [[старословенски]]: съ вьсѣмь) / сосема (инструментал) * сбогом ( старословенски: съ Богомь) / збогум (инструментал) * духом, чудом, денем, посредством (инструментал) * горе, зиме, лете (локатив) * снощи / синоќа, довечера / вечерва (акузатив) {{col-end}} === Образување на именките === За образувањето на именките во бугарскиот јазик постојат неколку начини, меѓу кои: бессуфиксен, суфиксен, префиксен. Именките најчесто се образуваат со [[суфикс]]и. [[Наставка|Наставките]] може да се додадат на именки, глаголи, придавки и броеви. '''Образување на именките:''' {{col-begin}} {{col-2}} '''од глаголи:''' * -ец: борец/борец, ловец/ ловец, стрелец/стрелец; * -ик, -ник: галеник/галеник, затворник/затвореник, историк/историчар, побойник/тепач; * -тел: родител/родител, учител/учител, приятел/пријател, писател/писател; * -не,-ние: викане/викање, ходене/одење, стоене/стоење, състояние/состојба, представление/приредба, хвалене/фалење; (глаголска именка) * -ба: молба/молба, хвалба/пофалба(фалење), сватба/свадба; * -ач: купувач/купувач, водач/водач, минувач/минувач; * -еж: грабеж/грабеж, палеж/палеж, гърмеж/грмеж, метеж/метеж, градеж/изградба; * -а: работа/работа, врява/врева, игра/игра, покана/покана, мъка/мака; * -ях: смях/смеа, грях/грев; '''од придавки:''' * -ец : старец / старец, хубавец / убавец, слепец / слепец; * -ство : богатство / богатство, майчинство / мајчинство; * -ина : широчина / широчина, височина / височина, тежина / тежина, светлина / светлина; * -ост : милост / милост, старост / старост, гордост / гордост; * -та : самота / самотија; * -ия : беднотия(сиромашия) / сиромаштија; {{col-2}} '''од броеви:''' * -ица : единица / единица, десетица / десетка, петица / петка, шестица / шестка, седмица / седумка; * -ка : двойка / двојка, тройка / тројка, десятка / десетка; * -ина : половина / половина, третина / третина. '''од именки:''' * -ник : пътник / патник, любовник / љубовник; * -ар : обущар / чевлар, овчар / овчар, рибар / рибар; * -ка : овошка/ овошка; * -ец, -анец, -анин : Македонец / Македонец, скопянин/скопјанец, битолчанин / битолчанец, римлянин / римјанин. {{col-end}} == Заменки == Заменките се зборови кои ги заменуваат именките споменати во претходните реченици од текстот. Заменките во бугарскиот јазик имаат род (машки, среден или женски) и број (еднина или множина). === Лични заменки === Личните заменки во бугарскиот главно се однесуваат на лица. Овие заменки разликуваат три лица (прво, второ и трето лице), два броја (еднина и множина), три рода во трето лице еднина (машки, женски и среден род) и четири падежи (номинатив, акузатив, датив и предлошки падеж). Личните заменки имаат долга (''мене'') и кратка форма (''ми''). Во современиот бугарски јазик употребата на дативната форма (нему, неа, нам ...) е крајно ретка. Наместо тоа се користи комбинација на предлог со заменка (на него, на неа, на нас...). Следува табеларна споредба на бугарските и македонските лични заменки: {|class="wikitable" align="center" !colspan="15" | Лични заменки |- !rowspan="3" | број !rowspan="3" colspan="2" | лице !rowspan="3" colspan="2" | подмет !colspan="4" rowspan="2" | директен предмет !colspan="6" | индиректен предмет |- !colspan="4"| без предлози ! rowspan="2" colspan="2"|со предлози |- !colspan="2"|долга !colspan="2"|кратка !colspan="2"|долга !colspan="2"|кратка присвојна |- !rowspan="5"| еднина !colspan="2"| I | аз (дијал.: я, яз) | јас | мене | мене | ме | ме | (мене) | мене | ми | ми | на мене | мене |- !colspan="2"|II | ти | ти | тебе | тебе | те | те | (тебе) | тебе | ти | ти | на тебе | тебе |- !rowspan="3"|III ! м.р. | той (он) | тој | него | него | го | го | (нему) | нему | му | му | на него | него |- ! ж.р. | тя (она) | таа | нея | неа | я | ја | (ней) | нејзе | ѝ | ѝ | на нея | неа |- ! с.р. | то (оно) | тоа | него | него | го | го | (нему) | нему | му | му | на него | него |- !rowspan="3"|множина !colspan="2"|I | ние | ние | нас | нас | ни | нè | (нам) | нам | ни | ни | на нас | нас |- !colspan="2"|II | вие | вие | вас | вас | ви | ве | (вам) | вам | ви | ви | на вас | вас |- !colspan="2"|III | те (они) | тие | тях | нив | ги | ги | (тям) | ним | им | им | на тях | нив |} * Тя му говори, но той не я слуша. / Таа му вели, но тој не ја слуша. * Много от тях станали … / Мнозина од нив станале … === Присвојни заменки === Присвојните заменки се заменки што означуваат поседување. Тие имаат род (машки, среден или женски) и број (еднина или множина) и можат да се членуваат. Заменките се согласуваат по родот и бројот со именката на која се однесуваат. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">'' м.р.''</span>|| <span style="color:grey;">'' ж.р.''</span>|| <span style="color:grey;">''ср.р.''</span> || <span style="color:grey;">''множина''</span> || <span style="color:grey;">''кратка''</span> |- !Аз / Јас |мой (моя, моят) / мој(-от)||моя(-та) / моја(-та) ||мое(-то) / мое(-то) || мои(-те) / мои(-те) || ми / ми |- !Ти / Ти |твой (твоя, твоят) / твој(-от) || твоя / твоја || твое / твое|| твои / твои || ти / ти |- !Той/ Тој |негов (неговия, неговият) / негов(-иот)|| негова / негова ||негово / негово || негови / негови || му / му |- ! тя / таа |неин (нейния, нейният) / нејзин(-иот)|| нейна / нејзина ||нейно / нејзино || нейни / нејзини || ѝ / ѝ |- ! то / тоа |негов (неговия, неговият) / негов(-иот)|| негова / негова ||негово / негово || негови / негови || му / му |- !Ние / Ние |наш (нашия, нашият) / наш(-иот) ||наша / наша ||наше / наше || наши / наши || ни / ни |- !Вие / Вие |ваш (вашия, вашият) / ваш(-иот) ||ваша / ваша ||ваше / ваша || ваши / ваши || ви / ни |- !Те / Тие |техен (техния, техният) / нивен(-иот) ||тяхна / нивна ||тяхно / нивно || техни / нивни || им / им |- !''Възвр./Повр.'' |''свой (своя, своят) / свој(-от)'' ||''своя / своја'' ||''свое / свое'' || ''свои / свои'' || си / си |} * С двете ми деца (= С моите две деца) / Со моите две деца * Майка ѝ и брат ѝ (= нейната майка и нейния брат) / Мајка ѝ и брат ѝ === Повратни заменки === {|class="wikitable" !colspan="2" | акузатив !colspan="2" | датив |- ! целосна ! кратка ! целосна ! кратка |- | себе / себе | се / се | (на) себе / себе | си / си |} Некои примери за нивната употреба: {{col-begin }} {{col-2}} * Питам се защо? / Се прашувам зошто? * Чудя се дали … / Се чудам дали … * Аз се казвам Y. / Јас се викам Y. * Ранната античност се дели на три периода: … / Раната антика се дели на три периоди: … * Казвам си: … / Си велам: … * Трябва да се снимаме за спомен / Треба да се сликаме за спомен. * и всички съставки се разбъркват добре / и добро се мешаат сите состојки {{col-2}} * Момичето се мие на чешмата. / Девоjчето се мие на чешмата. * Случвало ли ти се е и на теб някога да …? / Ти се случило ли и на тебе некогаш да …? * Разбира се! / Се разбира! * Може да си играем с него. / Со него можеме да си играме. * Мия си косата. / Си ја мијам косата. * Измитите пиперки се режат на половина / Пиперките измиени се сечат на половина * Ако се вземе предвид, че / Ако се земе предвид дека {{col-end}} === Други примери === {{col-begin}} {{col-2}} * кой / кој, коя / која, кое / кое, кои / кои; * чий / чиј, чия / чија, чие / чие, чии / чии; * какво / што; какъв / колкав; какъв / каков * някой / некој , никой / никој * всеки / секој , всички / сите {{col-2}} * който / којшто * тоя(този) / тој, тая(тази) / таа, това / тоа, тия(тези) / тие. →(без просторно определување) * тоя(този) / овој, тая(тази) / оваа, това / ова, тия(тези) / овие →(блиски предмети) * оня(онзи) / оној, оная(онази) / онаа, онова / она, ония(онези) / оние →(пооддалечени предмети) {{col-end}} == Глаголи == Според дефинициите на синтаксата, глаголот е поим што искажува дејство, процес или состојба. Во голем број од јазиците основната форма на глаголот е [[инфинитив]]от, но во бугарскиот, инфинитивот не постои. Наместо него се користи глаголската форма за прво лице во еднина. Главните карактеристики на глаголот се неговите граматички категории: времето, видот, начинот, залогот, лицето, родот и бројот. Во бугарскиот јазик има девет граматички времиња. Глаголите во бугарскиот јазик имаат два вида: свршен и несвршен. Покрај тоа, бугарскиот глагол има и три начина: исказен, заповеден и условен начин. === Времињата во бугарскиот јазик === Времето е граматичка категорија која се користи за да се искаже кога се случило едно дејство. Во бугарскиот јазик има девет граматички времиња. Повеќето се слични на македонските, но има и некои разлики. За образување на времињата се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. {| class="wikitable" border="1" |- ! [[Време (граматика)|Време]] !! несвршен вид !! свршен вид !! несвршен вид |- | Сегашно време || четá || прочетá || прочѝтам |- | Минато определено свршено време || четох || прочетох || прочитах |- | Минато определено несвршено време || четях || прочетях || прочитах |- | Минато неопределено свршено/несвршено време || чел съм || прочел съм || прочитал съм |- | Предминато време || бях чел || бях прочел || бях прочитал |- | Идно време || ще чета || ще прочета || ще прочитам |- | Минато идно време || щях да чета || щях да прочета || щях да прочитам |- | Предидно време || ще съм чел || ще съм прочел || ще съм прочитал |- | Предидно минато време || щях да съм чел || щях да съм прочел || щях да съм прочитал |} === Сегашно време === Сегашното време е глаголско време кое се користи за изразување на сегашни дејства. Формите на сегашното време се образуваат со додавање соодветни суфикси на коренот на глаголот. Постојат некои неправилни глаголи (съм/сум). Некои примери за формата на сегашното време: {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">'' съм''</span>|| <span style="color:grey;">'' бъда''</span>|| <span style="color:grey;">''мога ''</span> || <span style="color:grey;">''имам ''</span> || <span style="color:grey;">''нямам''</span> ||<span style="color:grey;">''пиша ''</span> || <span style="color:grey;">''говоря ''</span> || <span style="color:grey;">''искам ''</span> ||<span style="color:grey;">''отварям ''</span> ||<span style="color:grey;">''(из-)ползвам ''</span> |- !Аз / Јас |съм / сум||бъд'''а''' / бидам ||мога / можам || им'''ам''' / имам || нямам^* / немам || пиша / пишувам || говор'''я''' / говорам || искам^* / сакам || отварям / отворам || (из-)ползвам / користам |- !Ти / Ти |си/ си || бъд'''еш''' / бидеш || можеш / можеш || им'''аш''' / имаш || нямаш / немаш || пишеш / пишуваш || говор'''иш''' / говориш || искаш / сакаш || отваряш / отвораш || (из-)ползваш / користиш |- !Той, тя, то / Тој, таа, тоа |е / е|| бъд'''е''' / биде ||може/ може || им'''а''' / има || няма / нема || пише / пишува || говор'''и''' / говори || иска / сака || отваря / отвора || (из-)ползва / користи |- !Ние / Ние |сме / сме ||бъд'''ем''' / бидеме ||можем / можеме || им'''аме''' / имаме || нямаме / немаме ||пишем / пишуваме || говор'''им''' / говориме ||искаме / сакаме ||отваряме / отвораме || (из-)ползваме / користиме |- !Вие / Вие |сте / сте ||бъд'''ете''' / бидете ||можете / можете || им'''ате''' / имате || нямате / немате || пишете / пишувате || говор'''ите''' / говорите || искате / сакате ||отваряте / отворате || (из-)ползвате / користите |- !Те / Тие |са / се||бъд'''ат''' / бидат ||могат / можат || им'''ат''' / имаат || нямат / немаат ||пишат / пишуваат ||говор'''ят''' / говорат ||искат / сакаат ||отварят / отвораат || (из-)ползват / користат |} ^* <small>Во некои бугарски дијалекти се користи „немам“, „сакам“. Во трето лице множина формите се „немат“ и „сакат.“</small> Основното значење на сегашното време во бугарскиот јазик е да означува дејство што се совпаѓа со времето на зборувањето - сегашноста. Исто така тоа означува состојба, повторливо дејствие, случка во блиска иднина. Во стандардниот јазик наставката за прво лице во множина е '''-им''', '''-ем''', ако формата за прво лице (еднина) '''не завршува''' на '''-ам'''. Туку во некои диjалекти и во разговорниот стил често се користи '''-име''', '''-еме''': „Ние носиме“ наместо „Ние носим“. Тоа е покажано во табелата подолу: {{col-begin}} {{col-2}} [[Деклинација]]та на некои [[глагол]]и изгледа вака: {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">а-раздел<br />''гледам / гледа''</span>|| <span style="color:grey;">и-раздел<br />''нося / носи''</span>|| <span style="color:grey;">е-раздел<br />''ям / јаде''</span> |- !Аз / Јас |глед'''ам''' / гледам||нося / носам ||ям / јадам |- !Ти / Ти |гледаш / гледаш || носиш / носиш || ядеш / јадеш |- !Той, тя, то / Тој, таа, тоа |гледа / гледа||носи / носи ||яде / јаде |- !Ние / Ние |глед'''аме''' / гледаме||нос'''им'''(е) / носиме ||яд'''ем'''(е) / јадеме |- !Вие / Вие |гледате / гледате ||носите / носите ||ядете / јадете |- !Те / Тие |гледат / гледаат||носят / носат ||ядат / јадат |} {{col-2}} Примери за некои од употребите на сегашното време: : Аз ям хляб / ''Јас јадам леб.'' : Докато той яде, ти чисти стаята. / ''Додека тој јаде, ти чисти ја собата.'' : Автобусът за Скопие тръгва в 5 часа./ ''Автобусот за Скопје тргнува во 5 часот.'' : Ако нагрееш водата, тя ври (кипи). / ''Ако ја грееш водата, таа врие.'' : Аз гледам всеки ден сериен филм. / ''Секој ден јас гледам сериски филм.'' : Част от С. остава без вода за пиене. / Дел од С. останува без вода за пиење. : Бензините поскъпват, цената на дизела остава същата. / Поскапуваат бензините, цената на нафтата останува иста. {{col-end}} === Минато определено свршено време === Граматичко време кое бугарскиот јазик го користи за искажување на минато, завршено и заокружено дејство. За образување на ова време се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. Кај некои бугарски дијалекти „х“ не се изговара или станува „ф“. (Истото важи не само за глаголите.) {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">а - глаголска група<br />прочита</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група<br />и-раздел: прати</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група<br />е-раздел: оздрави</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група<br />а-раздел: издржи</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |прочетох / прочитав ||пратих / пратив||оздравях / оздравев ||издържах / издржав |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |прочете / прочита || прати / прати || оздравя / оздраве ||издържа / издржа |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |прочете / прочита ||прати / прати ||оздравя / оздраве||издържа / издржа |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |прочетохме / прочитавме ||пратихме / пративме ||оздравяхме / оздравевме ||издържахме / издржавме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |прочетохте / прочитавте ||пратихте / пративте ||оздравяхте / оздравевте ||издържахте / издржавте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |прочетоха / прочитаа ||пратиха / пратија||оздравяха / оздравеа ||издържаха / издржаа |} {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />а-раздел: стане</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />е-раздел: сотре</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />о-раздел: дојде</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />раздел без самогласка: измие</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |станах / станав || унищожих^* / сотрев ||дойдох / дојдов ||измих / измив |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |стана / стана|| унищожи / сотре|| дойде / дојде|| изми / изми |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |стана / стана||унищожи / сотре||дойде / дојде||изми / изми |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |станахме / станавме || унищожихме / сотревме ||дойдохме / дојдовме ||измихме / измивме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |станахте / станавте || унищожихте / сотревте ||дойдохте / дојдовте ||измихте / измивте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |станаха / станаа ||унищожиха / сотреа ||дойдоха / дојдоа ||измиха / измија |} ^* <small>Во разговорниот стил и дијалектите се користи например ''„затрия“'': аз затрих, … той затри</small> *Погледнах към него. / Погледнав кон него. *Построиха къщата за шест месеца. / Куќата ја изградија за шест месеци. *Три дни лежах болен. / Три дни лежев болен. *Една вечер спах отвън. / Една вечер спиев надвор. *Половин С. остана без ток. / Пола С. остана без струја. === Минато определено несвршено време === Минатото определено несвршено време се користи за искажување на засведочено дејство во одвивање или во траење. За образување на ова време се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. {| class="wikitable" ! || || <span style="color:grey;">а - глаголска група</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> | бях / бев ||глед'''ах''' / гледав ||лов'''ях''' / ловев ||ядях / јадев |- !<span style="color:grey;">Ти</span> | беше / беше ||глед'''аше''' / гледаше || лов'''еше''' / ловеше || ядеше / јадеше |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> | беше / беше ||глед'''аше''' / гледаше ||лов'''еше''' / ловеше ||ядеше / јадеше |- !<span style="color:grey;">Ние</span> | бяхме / бевме||глед'''ахме''' / гледавме ||лов'''яхме''' / ловевме ||ядяхме / јадевме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> | бяхте / бевте ||глед'''ахте''' / гледавте ||лов'''яхте''' / ловевте ||ядяхте / јадевте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> | бяха / беа ||глед'''аха''' / гледаа ||лов'''яха''' / ловеа ||ядяха / јадеа |} * Всички бяха доволни. / Сите беа задоволни. * Той беше млад. / Тоj беше млад. * Всичко беше напразно. / Се беше напразно. * Бях ужасно разочарован! / Бев ужасно разочаран! * По-старите (по-възрастните) хора оставаха вкъщи (у дома). / Постарите луѓе остануваа дома. === Минато неопределено свршено/несвршено време === Минато неопределено време е сложена глаголска форма во бугарскиот јазик со која се искажува прекажано дејство и дејство кое се кажува директно. Во лингвистиката ова време се нарекува перфект. За образување на ова време се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. Ова време се образува со помошниот глагол „сум“ и глаголската л-форма. Македонската глаголска форма „има-конструкција“ не е типична за бугарскиот јазик. {| class="wikitable" ! || || <span style="color:grey;">а - раздел<br />прочита</span>|| <span style="color:grey;">и - раздел<br />износи</span>|| <span style="color:grey;">е - раздел<br />испее</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |съм бил(-а,-о) / сум бил(-а,-о) ||съм прочел / сум прочитал||съм износил / сум износил ||съм изпял / сум испеал |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |си бил / си бил||си прочел / си прочитал || си износил / си износил|| си изпял / си испеал |- !<span style="color:grey;">Тој<br />Таа<br />Тоа</span> |е бил / бил||е прочел / прочитал<br /> е прочела / прочитала<br /> е прочело / прочитало||е износил / износил<br /> е износила / износила<br /> е износило / износило|| е изпял / испеал<br /> е изпяла / испеала<br /> е изпяло / испеало |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |сме били / сме биле|| сме прочели / сме прочитале||сме износили / сме износиле ||сме изпяли / сме испеале |- !<span style="color:grey;">Вие</span> | сте били / сте биле||сте прочели / сте прочитале ||сте износили / сте износиле ||сте изпяли / сте испеале |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |са били / биле|| са прочели / прочитале ||са износили / износиле|| са изпяли / испеале |} * Никога не съм бил в Лондон. / Никогаш не сум бил во Лондон. * Той ми каза, че никога не сте яли пица. / Тој ми рече дека никогаш не сте јаделе пица. * Много си пораснала. / Многу си пораснала. * Сигурно вече е изпил млякото. / Сигурно веќе го испил млекото. * Той е бил първи. / Тој бил прв. * Голяма част от Х. останал снощи без ток. / Голем дел од Х. останал синоќа без струја === Идно време === Идното време во се користи за искажување на идно дејство. Идното време во бугарскиот јазик се образува со честичката „ще“ и со глаголот што се менува. Глаголот ги зема соодветните форми од сегашното време. Одречните форми на идното време се образуваат со „не ще“ или со „няма да“. Кај некои [[дијалект]]и за образување на идното време се користат честичките „ше“, „же“, „че“ и „ке“. {| class="wikitable" ! || || || <span style="color:grey;">игра</span>|| <span style="color:grey;">носи</span>|| <span style="color:grey;">везе</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |ще съм /ќе сум|| ще бъда /ќе бидам|| ще играя / ќе играм ||ще нося / ќе носам ||ще бродирам (везя) / ќе везам |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |ще си / ќе си||ще бъдеш /ќе бидеш||ще играеш / ќе играш ||ще носиш / ќе носиш ||ще бродираш (везеш) / ќе везеш |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |ще е / ќе е||ще бъде /ќе биде||ще играе / ќе игра|| ще носи / ќе носи||ще бродира (везе) / ќе везе |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |ще сме /ќе сме|| ще бъдем /ќе бидеме||ще играем / ќе играме ||ще носим / ќе носиме ||ще бродираме (везем)/ ќе веземе |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |ще сте /ќе сте|| ще бъдете /ќе бидете ||ще играете / ќе играте||ще носите / ќе носите ||ще бродирате (везете)/ ќе везете |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |ще са / ќе се || ще бъдат /ќе бидат||ще играят / ќе играат ||ще носят / ќе носат ||ще бродират (везат) / ќе везат |} * Марко ще ходи в Охрид. / Марко ќе оди во Охрид. * Преди една седмица ми казаха, че Мария ще ходи в Охрид. / Пред една недела ми кажаа дека Марија ќе оди во Охрид. * … ще бъда вечно твоя. / … вечно твоја ќе бидам. * Каквото посееш, това ще пожънеш / Што ќе посееш, тоа ќе жнееш. * Цените на апртаментите ще започнат да намаляват / цените на становите ќе почнат да се намалуваат * Без електрическа енергия утре ще останат част от потребителите в … . / Утре без електрична енергија ќе останат дел од корисниците во … . === Предминато време === Предминатото време се користи за дејствија кои се случиле пред друго минато дејствие. Формите на предминатото време јазик се образуваат со употреба на сум конструкцијата во минато време и со глаголската л-форма. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">прочита</span>|| <span style="color:grey;">прати</span>|| <span style="color:grey;">излезе</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |бях прочел / бев прочитал ||бях пратил / бев пратил ||бях излязъл / бев излегол |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |беше прочел / беше прочитал || беше пратил / беше пратил || беше излязъл / беше излегол |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |беше прочел(а,о) / беше прочитал (а)* ||беше пратил(а,о) / беше пратил (а)* ||беше излязъл (излязла,излязло) / беше излегол (излегла)* |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |бяхме прочели / бевме прочитале ||бяхме пратили / бевме пратиле ||бяхме излезли / бевме излегле |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |бяхте прочели / бевте прочитале||бяхте пратили / бевте пратиле ||бяхте излезли / бевте излегле |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |бяха прочели / беа прочитале ||бяха пратили / беа пратиле ||бяха излезли / беа излегле |} *Когато ги потърсихме, те вече бяха излезли от къщи. / Кога ги побаравме, тие веќе беа излегле од дома. *Беше се облякъл като за сватба. / Беше се облекол како за на свадба *Беше останал безмълвен (без думи) още като … / Беше останал без зборови уште откако … === Минато-идно време === Минатото-идно време се користи за изразување на идност која не следува по моментот на зборувањето (сегашноста), туку по некој друг минат момент. Со други зборови, во моментот на соопштувањето на времето тоа е минато, а е идно во однос на друго минато дејство, бидејќи следува по него. Минатото-идно време се образува со ставање на помошниот глагол „ща“ (во минато време) пред глаголот. Глаголот кој следи по „ща“ е во сегашно време. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">вика</span>|| <span style="color:grey;">крои</span>|| <span style="color:grey;">пече</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |щях да викам/ ќе викав ||щях да кроя/ќе кроев ||щях да пека/ќе печев |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |щеше да викаш/ќе викаше||щеше да кроиш/ ќе кроеше || щеше да печеш/ќе печеше |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |щеше да вика/ќе викаше||щеше да крои/ќе кроеше ||щеше да пече/ќе печеше |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |щяхме да викаме/ќе викавме ||щяхме да кроим/ќе кроевме ||щяхме да печем/ќе печевме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |щяхте да викате/ќе викавте||щяхте да кроите/ќе кроевте ||щяхте да печете/ќе печевте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |щяха да викат /ќе викаа ||щяха да кроят/ќе кроеја ||щяха да пекат/ќе печеа |} * Щях да ходя още вчера до Охрид, но колата ми е повредена. / Ќе одев уште утре за Охрид, но колата ми е расипана. * Щях да падна, но ти ме хвана. / Ќе паднев, но ти ме фати. * Нямаше да ... / не ќе ... * Ако всички автомобили бяха електрически, щяхме да останем без ток през лятото. / Ако сите автомобили беа електрични, ќе останевме без струја во текот на летото. === Предидно време === Предидно време („Бъдеще предварително време“) нема директен еквивалент во македонскиот јазик. Ова време се формира со честичката „ще“ со кое се искажува идноста на времето и минато неопределено време на глаголот. По форма тоа е слично на македонското идно прекажано време, но има друго значење. Поимот „Бъдеще предварително време“ може да се преведе како „идно свршено време“ или „предидно време“. Се користи за дејство кое ќе се заврши некогаш во иднината пред друго дејство во иднината. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">чека</span>|| <span style="color:grey;">носи</span>|| <span style="color:grey;">каже</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |ще съм чакал / ќе сум чекал||ще съм носил / ќе сум носел||ще съм казал / ќе сум кажел |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |ще си чакал / ќе си чекал|| ще си носил / ќе си носел||ще си казал / ќе си кажел |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |ще е чакал(а,о) / ќе чекал (а)*|| ще е носил(а,о) / ќе носел (а)*||ще е казал(а,о) / ќе кажел (а)* |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |ще сме чакали / ќе сме чекале||ще сме носили / ќе сме носеле||ще сме казали / ќе сме кажеле |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |ще сте чакали / ќе сте чекале||ще сте носили / ќе сте носеле||ще сте казали / ќе сте кажеле |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |ще са чакали / ќе чекале||ще са носили / ќе носеле||ще са казали / ќе кажеле |} *Когато дойдеш утре, вече ще съм дошъл. / Кога ќе дојдеш утре, веќе ќе бидам дојден. *След един месец всичко ще е свършило. / За еден месец, се ќе биде готово. *До утре ще е останал без пари в кръчмата. / До утре ќе остане без пари во крчмата. *'''Идно прекажано време ''„ќе + сум + ...-л“'' одговара на бугарското ''„щял да + глагол“'' ''' (буг.:''Преизказно наклонение''/прекажан начин <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.slav.uni-sofia.bg/grammar/morf31.html |title=архивска копија |accessdate=2021-05-09 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126123916/https://www.slav.uni-sofia.bg/grammar/morf31.html |url-status=dead }}</ref>) * За малко щял да остане без един пръст. / За малку ќе останел без еден прст. === Заповеден начин === Основна функција на заповедните форми во бугарскиот јазик се давање заповед или наредба. Заповедниот начин има форми само за второ лице еднина и множина. Се образува со наставките '''-й''','''-и''' (еднина) и '''-йте''', '''-те''' (множина). '''Заповеден начин:''' {{col-begin}} {{col-2}} * гледам / гледа - гледай / гледај, пия / пие - пийте / пијте, стои / стои - стой / стој * казвам / каже - кажи / кажи, мълча / молчи - мълчете / молчете * чети / читај - пей / пеј - учи / учи - мисли / мисли - работи / работи * четете / читајте - пейте / пејте - учете / учете - мислете / мислете - работете / работете {{col-2}} * Два пъти мери, един път режи. / Двапати мери, еднаш сечи. * Иди и подреди стаята. / Оди и среди ја собата! * Загрейте фурната на 180 °C / Загрејте ја рерната на 180 °C. * Поставете сместа в съд / Ставете ја смесата во сад * Остани тук(а)! / Остани тука! {{col-end}} Индиректната заповед се образува со „да“ и „нека (да)“ + сегашно време од глаголот. *Нека купи крушки (лампи) в магазина. / Нека купи светилки во продавницата! *(Той) да дойде! / Тоj да доjде! При искажување на заповеден начин со негативно значење, тогаш се употребуваат зборовите „не“ или „недей“ + да конструкцијата. * не ходи / не оди, недей да ходиш / немој да одиш * Не убивай! / Не убивај! * Не кради! / Не кради! * Не пожелавай жената на ближния си и не пожелавай дома на ближния си, нито нивата му, нито роба му, ни робинята му, ни каруцата му, ни осела му, (нито никакъв негов добитък) нито нещо друго, което е на ближния ти. / Не посакувај ја жената на својот ближен! Не лакоми за куќата на својот ближен, за неговата нива, за неговиот слуга, за неговата слугинка, за неговиот вол, за неговото осле, ниту за нешто што е на твојот ближен. * Не оставай до късно! / Не останувај до доцна! === Можен начин === Можниот начин искажува глаголско дејство за кое се претполага дека е можно да се изврши под некој услов. Се образува со '''бих, би, ...''' и глаголската л-форма. Во бугарскиот формите на „бих“ имаат лице и број (еднина или множина). {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">еднина</span>|| <span style="color:grey;">множина</span> |- !<span style="color:grey;">1.</span> |<span style="color:red;">бих говорил / би зборувал</span> ||<span style="color:red;">бихме говорили / би зборувале</span> |- !<span style="color:grey;">2.</span> |<span style="color:red;">би говорил / би зборувал</span> || <span style="color:red;">бихте говорили / би зборувале</span> |- !<span style="color:grey;">3.</span> |<span style="color:red;">би говорил(а,о) / би зборувал / -ла / -ло</span>* ||<span style="color:red;">биха говорили / би зборувале</span> |- |} *Бих казал, че е така / Би рекол дека е така. *На твое място бих взел парите. / Да сум на твое место, би ги зел парите. *Бихме останали, но ... / Би останале, но === Глаголска именка === Во бугарскиот јазик глаголската именка се образува од глаголи со додавање на наставките '''-не''', '''-ние'''. Таа има еднина и множина и се членува. {{col-begin}} {{col-2}} * гледам - гледа'''не''' / гледа - гледање * викам - викане / вика - викање * мия - миене / мие - миење * кося - косене / коси - косење * оставам - оставане / останувам - останување {{col-2}} * възпитавам - възпита'''ние''' / воспитува - воспитување * решавам - решение / решава - решение * ядене / јадење * пиене / пиење. {{col-end}} === Глаголски прилог === [[Глаголски_прилог_во_македонскиот_јазик|Глаголскиот прилог]] се образува од несвршени глаголи со додавање на наставката '''-йки'''. Глаголскиот прилог е неменлива глаголска форма. {{col-begin}} {{col-2}} *гледа'''йки''' / гледајќи *носейки / носејќи *миейки / миејќи {{col-2}} *Гледайки те тъжен, обмислям как да ти помогна. / Гледајќи те тажен, размислував како да ти помогнам *Отивайки на работа, Бобан видял фойерверки. / Одејќи на работа, Бобан видел огномет *Оставайки верни на ... / Останувајќи верни на {{col-end}} === Да-конструкциja === Во бугарскиот јазик постои таканаречената „да-конструкциja“. Оваа се образува со честичката „да“ и некој глагол, кој најчесто е во сегашно време. Да-конструкцијата може да ги има едно од следните значења: заповед, желба и здравица, клетва: *Веднага да ми донесеш кафе! / Одма да ми донесеш кафе! *Да си жив и здрав! / Да си жив и здрав! *Искам да спра (престана) да пуша. / Сакам да престанам да пушам. *Може да остане при мен(е). / Може да остане кај мене. === Модални глаголи === Модалниот глагол означува можност, желба, потреба, неизвесност, способност или дозвола. Во модалните глаголи спаѓаат следниве глаголи: мога / може, трябва / (мора,треба) , искам / сака. Тие се користат со втори глагол во да-конструкција. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">''мога''</span>|| <span style="color:grey;">''искам''</span>|| <span style="color:grey;">''трябва''</span> |- !Аз / Јас |мога/ можам||искам^* / сакам ||трябва / треба |- !Ти / Ти |можеш / можеш || искаш / сакаш || трябва / треба |- !Той, тя, то / Тој, таа, тоа |може / може||иска / сака ||трябва / треба |- !Ние / Ние |можем / можеме||искаме / сакаме ||трябва / треба |- !Вие / Вие |можете / можете ||искате / сакате ||трябва / треба |- !Те / Тие |могат / можат||искат / сакаат ||трябва / треба |} ^* <small>Во некои бугарски дијалекти се користи „сакам“. Во трето лице множина формата е „сакат.“</small> „Мога“ / може изразува возможност, давање дозвола, способност. * Може да няма ... / може да нема ... * Може ли да кажа нещо? / Може нешто да кажам? * Никой не може да ме убеди, че ... / не може никој да ме убеди дека ... * Как може да няма? / Како може да нема? * Не може така. / Не може така. Како модален се јавува и глаголот „трябва“ / треба, кој е безличен и се јавува само во трето лице еднина. „Трябва“ изразува дека е потребност или веројатност. * Вие трябва да познавате нашата история. / Вие треба да ја знаете нашата историја * Би трябвало да знаят. / Би требало да го знаат. * Аз трябва да дойда. / Јас треба да дојдам. * Трябва да четете повече. / Треба да читате повеќе. * Не трябва да се бърза. / Не треба да се брза. „Трябва“ може да се преведе приближно и со „мора“ (изразува неопходност, убеденост). * Днес трябва да уча. / Денес морам да учам. * Трябва да дойда. / Јас морам да дојдам. „Искам“ / сака изразува желба, потреба. * Той искаше да знае. / Тој сакаше да знае. * Искаме да бъдем ... / сакаме да бидеме ... * Искаше да каже нещо. / Сакаше да каже нешто. * Не смеем да бягаме от час. / Не смееме да бегаме од час; === Залог === Во бугарскиот јазик постојат активен и пасивен [[залог]]: * Костадин удари кучето. / Костадин го удри кучето.(активен залог; подмет е лицето што го врши дејството) * Кучето беше ударено от Костадин. / Кучето беше удрено од Костадин. (пасивен залог; подметот не го врши дејството, туку предметот) * Поканени сме на гости. / Поканети сме на гости. (пасивен залог) Пасивниот залог се образува со помошниот глагол „съм“ / сум + [[партицип|минат пасивен партицип]]. Формите на партиципот се слични на македонската „[[Глаголска придавка во македонскиот јазик|глаголска придавка]]“ и се образуваат со наставките '''-н''', и '''-т''': {{col-begin}} {{col-2}} * поканен / поканет * дран / дран * пран / пран * задържан / задржан * пълнен / полнет * купен / купен * ране&#768;н / ранет {{col-2}} * донесен / донесен * нарязан / сечкан * забранен / забранет * убит / убиен * загрят / загреан * измит / измиен * пържен / пржен {{col-end}} Но во бугарскиот јазик пасивен партицип имаат само преодните глаголи^*. Овој може да се користи и како придавка: ^*<small>Не може да се каже например „починат“, зошто би означувало ... со туѓа помош. Наместо тоа се користи глаголската л-форма: „починал“.</small> {{col-begin}} {{col-2}} * пълнени пиперки (чушки) / полнети пиперки * нарязани моркови / сечкани моркови {{col-2}} * пържена риба в сос от / пржена риба во сос од * В загрята фурна на 180 градуса / Во загреана рерна на 180 степени {{col-end}} == Придавки == Придавките се дел од говорот кои служат да го изменат на некој начин значењето на именката. Најчестите придавки се описните кои се користат за опишување на некој предмет или лице. Во бугарскиот јазик, придавките имаат три рода (машки, среден и женски) и два броја (еднина и множина). Се согласуваат по родот и бројот со именката на која се однесуваат. Придавките во бугарскиот јазик обично стојат пред именката која тие ја менуваат. {{col-begin}} {{col-2}} * добър / добар, добра / добра, добро / добро, добри / добри * голям (голяма, голямо, големи)/ голем * малък (малка, малко, малки) / мал * бял (бяла, бяло, бели) / бел * зелен / зелен * сладък / сладок * вълнени / волнени * детски / детски * хубав / убав {{col-2}} * такъв / таков, такава / таква, такова / такво; такива / такви * какъв / каков, каква / каква, какво / какво; какви / какви; * онакъв / онаков, онакава / онаква, онакова / онакво; онакива / онакви; * всякакъв / секаков, всякаква / секаква, всякакво / секакво; всякакви / секакви; * всичкия(целия) / сиот, всичка(цяла) / сета, всичко / сето; всички / сите; * сам / сам, сама / сама, само / само; сами / сами; * същ(и) / ист, съща / иста, също / исто; същи / исти; * друг / друг, друга / друга, друго / друго; други / други. {{col-end}} * Също така ... / Исто така * В същото време ... / Во истото време === Образување === Дел од придавките се образуваат од други зборови со наставки. Некои примери се дадени подолу: {{col-begin}} {{col-2}} '''1. Образување од именки''' Овој вид на придавки се добиени од именки. * -ов/ -ев (ябълков / јаболков); * -ски/ -шки/ -чки (свински / свински, морски / морски, човешки / човечки); * -ен (дървен / дрвен, златен / златен, устен / устен, тиквен / тиквешки); * -ин (лелин / теткин); * -и,-е (птичи(птиче) / птичји, краве / кравји) * -ав (крастав / крастав) '''2. Од глаголи''' * -н/ -т (плетен / плетен, заразен / заразен, обут / обуен, печен / печен, сушен / сушен, вдигнат / кренат); (партицип) * -лив (предвидлив / предвидлив, миризлив / миризлив); * -телен (растителен / растителен, задължителен / задолжителен). {{col-2}} '''3. Од други придавки''' * -кав (жълтеникав / жолтеникав); * -ичък (слабичък / слабичок, дребничък / малечок); '''4. Од прилози''' * -ен/ -шен (долен / долен, тукашен / овдешен). '''5. Од бројни основи''' * -ен (двоен / двоен, троен / троен) * -ти (пети / петти); * -ичен (първичен / првичен, вторичен / вторичен). {{col-end}} :* ... но много видове от другите семейства също така се наричат „крастави жаби“. / ...но многу видови од другите семејства исто така се нарекуваат „крастави жаби“. :* Кашкавалът е ... съответно жълто твърдо сирене, което може да бъде овче, краве или от коза. / Кашкавалот е ..., соодветно жолто тврдо сирење кое може да биде овчо, кравјо или козјо === Степенување === Постојат три степени на [[компарација]]: позитивна, компаративна и суперлативна форма. Во бугарскиот јазик меѓу честичките („по“, „най“) и придавката се пишува црта. {{col-begin}} {{col-2}} Степенување на придавки: # Моята книга е '''интересна''' / Мојата книга е '''интересна'''. # Моята книга е '''по-интересна''' от твоята / Мојата книга е '''<u>по</u>интересна''' од твојата. # Моята книга е '''най-интересна''' / Мојата книга е '''<u>нај</u>интересна'''. {{col-2}} (И) Во бугарскиот јазик придавката „много“ / „многу“ е неправилна: # много / многу # повече / повеќе # най-много / најмногу {{col-end}} Некои примери: {{col-begin}} {{col-2}} * много повече / многу повеќе * много по-малък брой хора / многу помал број луѓе * още по-лесно и по-бързо / уште полесно и побрзо * Най-добрата рецепта за мекици / Најубавиот рецепт за мекици {{col-2}} * Коя от коя по-хубава / Која од која поубава * Кучето е най-добрия приятел на човека / кучето е најдобриот пријател на човекот * най-малко 50 процента от / најмалку 50 проценти од {{col-end}} == Броеви == Броеви во бугарскиот јазик се зборови со кои се означува количеството на предметите. [[Број (граматика)|Броевите]] имаат три рода (машки, женски и среден) и можат да се членуваат. Членувањето на броевите зависи од родот на именката. Подолу се споредени бугарските и македонските броеви: {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" align="center" ! симбол ! број <br> (''м.р.'') ! број <br> (''ж.р.'') ! број <br> (''с.р.'') |- | 0 || нула / нула || нула / нула || нула / нула |- | 1 || един / еден || една / една || едно / едно |- | 2 || два / два || две / две || две / две |- | 3 || три / три || три / три || три / три |- | 4 || четири / четири || четири / четири || четири / четири |- | 5 || пет / пет || пет / пет || пет / пет |- | 6 || шест / шест || шест / шест || шест / шест |- | 7 || седем / седум || седем / седум || седем / седум |- | 8 || осем / осум || осем / осум || осем / осум |- | 9 || девет / девет || девет / девет || девет / девет |- | 10 || десет / десет || десет / десет || десет / десет |} {{col-2}} {| class="wikitable" align="center" ! симбол ! реден број <br> (''м.р.'') ! реден број <br> (''ж.р.'') ! реден број <br> (''с.р.'') |- |0.|| нулев / нулти || нулева / нулта || нулево / нулто |- | 1 || първи(пръв) / прв || първа / прва || първо / прво |- | 2 || втори / втор || втора / втора || второ / второ |- | 3 || трети / трет || трета / трета || трето / трето |- | 4 || четвърти / четврти || четвърта / четврта || четвърто / четврто |- | 5 || пети / петти || пета / петта || пето / петто |- | 6 || шести / шести || шеста / шестта || шесто / шесто |- | 7 || седми / седми || седма / седма || седмо / седмо |- | 8 || осми / осми || осма / осма || осмо / осмо |- | 9 || девети / деветти || девета / деветта || девето / деветто |- | 10 || десети / десетти || десета / десетта || десето / десетто |- |} {{col-end}} Некои примери за нивната употреба: {{col-begin }} {{col-2}} * Нулева кръвна група / Нулта крвна група * Половината от маслото / половина од маслото * За първи път / За прв пат * Пръв сред равни / Прв меѓу еднаквите * Две дози ваксина / две дози вакцина * Баба за втори път / Баба по втор пат * Трите прасенца и вълкът / Трите прасиња и волкот * На седмото небе / На седмо небо {{col-2}} * Снежанка и седемте джуджета / Снежана и седумте џуџиња * Котките имат девет живота / Мачките имаат девет животи * Деветият кръг на ада (пъкъла) / Деветтиот круг на пеколот * Беше осъден на десет години затвор / беше осуден на десет години затвор * Картофите се пекат около петнадесет минути / Компирите се печат околу петнаесет минути * петдесет и четири на сто от населението / 54 отсто од населението * Чантата струва сто евро / Чантата чини сто евра * Около петстотин хиляди души ще бъдат ваксинирани / Околу 500 илјади луѓе ќе бидат вакцинирани {{col-end}} == Предлози == Значењата кои другите словенски јазици ги искажуваат со падеж, во бугарскиот се искажуваат преку [[предлози]]. Така на пример предлогот „на“ се користи често за искажување припадност ([[генитив]]) и [[датив]]ен предмет. Предлогот „с“ (или „със“) често означува инструмент или средство ([[инструментал]]). Многу предлози имаат пространствено значење ([[локатив]]). Некои примери за предлози во бугарскиот јазик се дадени подолу: {{col-begin }} {{col-2}} '''Без''' * без пари, крака, вода / без пари, нозе, вода * без да му мисли много / без да му мисли многу * без разлика (значение), дали / без разлика дали '''В и във''' Пред именки кои почнуваат на 'в' или 'ф' се користи формата „във“. * Живея в Македония / Живеам во Македонија, но: Живея '''във''' '''Ф'''ранция * '''Във''' '''в'''ръзка с ... / Во врска с ... * Аз работя в събота / Јас работам во сабота * Предлозите в македонския език / Предлозите во македонскиот јазик * Сложете сместа в съд / Ставете ја смесата во сад * В някои случаи / во некои случаи '''Вместо''' * Назначен си вместо нея / Ти си вработен место неа * В днешно време вместо азотен оксид се използва локална анестезия. / Денес, наместо азотен оксид се користи локална анестезија. '''До''' * къщата до магазина / куќата до продавницата * до полунощ / до полноќ * близо до една река / близу до една река * до края на месец юли / до крајот на месец јули * цена от двеста и петдесет до триста евро / цена од 250 до 300 евра '''За''' * за един ден / за еден ден * Той пише за Димитър Миладинов / Тој пишува за Димитар Миладинов * Рокля за двадесет евро / фустан од 20 евра * Става дума за тяхното здраве / станува збор за нивното здравје * Ще говорим за / Ќе зборуваме за * Рецепта за тесто / Рецепт за тесто * Око за око, зъб за зъб. / Око за око, заб за заб. * Пример за това са: ... / Пример за ова се: ... * За жалост / за жал '''Зад''' * Той стоеше зад вратата / Тој стоеше зад вратата * Говори (ми) зад гърба. / Зборува зад грбот. '''Заради''' * Заради теб(е) не победихме / Заради тебе не победивме '''Като''' * Същият е като баща си / Тој е ист како татко му '''Към''' * Иди към реката! / Оди кон реката! * Дългът към народа / Долгот кон народот * Към тях спадат: въглеродният диоксид ... / Во нив спаѓаат: јаглеродниот диоксид ... {{col-2}} '''Край''' и '''покрай''' * (по)край селото / (по)крај селото * Преминава покрай площада Сан (Свети) Марко / Поминува покрај плоштадот Свети Марко '''Между''' * Между Струга и Дебър се намира село(то) Вевчани. / Меѓу Струга и Дебар се наоѓа селото Вевчани. * Нова година е между Коледа и Богоявление / Меѓу Божиќ и Водици е Нова Година * Между десет и петнадесет хиляди граждани / Помеѓу десет и петнаесет илјади граѓани '''На''' * Казах (му) на ... / Му реков на ... * на южната стена / на јужниот ѕид * Майката на бебето / Мајката на бебето * На възраст тридесет и две години / на возраст од 32 години * Въпрос на време е / прашање на време е * На края на октомври / На крајот од октомври * Начин на приготвяне: / Начин на приготвување: '''Над''' * Над нас летяха орли / Орли летаа над нас * С население от над двадесет хиляди души (жители) / Со население од над 20 илјади жители * Населението над шестдесет и пет години / населението над 65 години '''От''' * (Той) Излезе от къщи / Излезе од дома * Аз съм от Скопие / Јас сум од Скопје * Слезе от коня / Слезе од коњот * Със скорост от сто километра в час / со брзина од 100 километри на час * От това тесто може да (на)правите мекици / Од ова тесто можете да правите мекици * 5 години по-млад от нея / 5 години помлад од неа * Чорба от праз (лук) / Чорба од праз '''Пред(и)''' * Пред съществителни, които започват с 'в' или 'ф' / Пред именки кои почнуваат на 'в' или 'ф' * Още преди два века / уште пред два века * Преди всичко / Пред сѐ '''С''' и '''със''' Пред именки кои почнуваат на 'с' или 'з' се користи формата „със“. * '''Със''' '''с'''корост от / Со брзина од * С двете ми деца / Со моите две деца * Това няма връзка с / Тоа нема врска со * С търпение, влак, нож / Со стрпливост, воз, нож * Корабите с тежест над 25000 тона / Бродовите со тежина над 25.000 тони * Град(ушка) с големина на орех / Град со големина на орев * С 0,28 промила алкохол / со 0,28 промили алкохол * С дървена лъжица / со дрвена лажица * С оглед на това, че / со оглед на тоа што {{col-end}} == Сврзници == [[Сврзник|Сврзниците]] се зборови кои поврзуваат зборови или пак реченици во составот на една сложена реченица: {{col-begin}} {{col-2}} * Той каза (рече), '''че''' ще дойде. / Тој рече дека ќе дојде. * Аз дойдох, '''а''' той не дойде. / Јас дојдов, а тој не дојде. * Потърсих го, '''но (ама)''' не го намерих. / Јас го побарав, но (ама, туку, меѓутоа) не го најдов. * Той дойде '''(за) да''' ме види. / Тој дојде (за) да ме види. * Дойде човекът, '''когото''' видяхме вчера. / Дојде човекот што го видовме вчера. {{col-2}} * Всичко е на ред, '''само че''' Петре се разболя. / Се е во ред, само Петре што се разболе. * Те отидоха '''и''' след пет минути се върнаха. / Тие отидоа и по пет минути се вратија. * Ще уча, '''ако''' ми купите велосипед. / ќе учам, ако ми купите велосипед. * Той не рече нищо, '''нито''' ме (по)пита. / Тој не рече ништо ниту ме праша. * Нека дойде '''или''' татко ти '''или''' майка ти. / Нека дојде или татко ти или мајка ти. {{col-end}} == Синтакса == [[Синтакса_на_македонскиот_јазик|Синтаксата]] е дел од граматиката која се занимава со проучување на правилата според кои речениците се добиваат. Самата синтакса почнува со зборовите, потоа со комбинирање на повеќе зборови се добиваат зборовните групи. Со комбинирање на повеќе зборовни групи се добиваат [[прости реченици]] кои пак доведуваат до создавање на [[сложени реченици]]. Крајна цел е создавањето на врзан текст: {{col-begin}} {{col-2}} * → вълнá * → голяма вълнá * → На крайбрежието на Охридското Езеро се забелязват големи вълни. * → Гледайки и фотографирайки от Самуиловата твърдина забелязах, че големи вълни се приближаваха към охридското крайбрежие. * → Едно утро реших да се изкача на Самуиловата твърдина и да направя снимки за не знам си кой път. Въпреки че ходенето по старите и отчасти стръмни улици е трудно, аз успях да се изкача. Гледайки и фотографирайки от Самуиловата твърдина забелязах, че големи вълни се приближаваха към охридското крайбрежие. {{col-2}} * → бран * → голем бран * → На крајбрежјето на Охридското Езеро се забележуваат големи бранови. * → Гледајќи и фотографирајќи од Самоиловата тврдина, забележав дека големи бранови се приближуваа кон охридското крајбрежје. * → Едно утро решив да се искачам на Самоиловата тврдина и да сликам фотографии по не знам кој пат. Иако одењето по старите и делумно стрми улици е тешко јас успеав и се искачив. Гледајќи и фотографирајќи од Самоиловата тврдина забележав дека големи бранови се приближуваа кон охридското крајбрежје. {{col-end}} Според нивната употреба, речениците во бугарскиот јазик може да бидат например: ;Расказна реченица [[Реченица|Речениците]] со кои се соопштува нешто (се раскажува) се викаат расказни реченици. Зад овие реченици се пишува знакот [[Точка_(интерпункција)|точка]]. * Петре е отличен ученик.(Точка) / Петре е одличен ученик.(Точка) * Ние сме ученици от четвърти клас^*. / Ние сме ученици во четврто одделение. ^* <small> Пред 1944 година се нарекува „отделение“.</small> ;Прашална реченица Речениците со кои се прашува нешто се викаат прашални реченици. Зад овие реченици се пишува знакот [[прашалник]]. Се користат прашални заменски зборови или прашални честици (дали, ли). * '''Кой''' ученик е дежурен днес? (Питанка, въпросителен знак) / Коj ученик е дежурен денес? (Прашалник) * '''На колко''' години си? / Колку години имаш? * '''Защо''' се скарали Лиле и Цветанка? / Зошто Лиле и Цветанка се скарале? * Ходиш '''ли''' често на кино? / Одиш ли често во кино? * А имате '''ли''' ...? / А имате ли ...? * Носиш '''ли''' подарък? / Носиш ли подарок? * Харесва '''ли''' ти професията учител? / Ти се допаѓа ли професијата учител? ;Извична реченица Речениците со кои искажуваме заповед или желба се викаат извични реченици. Зад овие реченици се пишува знакот [[извичник]]. * Не говори високо! (Удивителна, възклицателна) / Не зборуваj гласно! (Извичник) * Честит рожден ден! / Среќен роденден! * Честита нова година! / Среќна Нова година! * През новата 20хх година ви пожелаваме много незабравими моменти на щастие, радост и успех заедно с най-близките ви. Честити празници! / Во Новата 20хх година ви посакуваме многу незаборавни моменти на среќа, радост и успех заедно со вашите најблиски. Среќни празници! == Споредбена лексикологија == [[Лексика]]та на бугарскиот јазик има многу сличности со оние на српскиот и македонскиот јазик. Сите три јазици се дел од [[јужнословенски јазици|јужнословенските јазици]] и имаат заедничко потекло. Големиот број сличности и заеднички зборови се објаснува со нивното потекло од [[старословенски јазик|заедничкиот прајазик]] и со заедничкиот живот в минатото. Од друга страна, разликите меѓу јазиците се должат на нивниот посебен и самостоен историски развиток: * '''[[Општословенска лексика]], предмети, поими или односи во секојдневниот живот (кои постоеле во далечното минато)''' Некои од зборовите речиси се исти во сите словенски јазици а некои се разликуваат, пред сѐ поради историски промени во изговорот, на пример: майка/мајка, сестра, брат, вятър/ветар, слънце/сонце, дърво/дрво, липа, мед, сила, нос, добитък/добиток, овца, риба, квачка, яйце/јајце, нива, оран(е)/орање, сън/сон, свещ/свеќа, звяр/ѕвер, между/меѓу, цвят/цвет, нощ/ноќ. Некои зборови кои во бугарскиот имаат едно значење, во македонскиот имаат друго: вреден/штетен - ценен (на стойност)/вреден; почетен / почесен - начален / почетен ; намерен / најден - умишлен / намерен * '''[[Интернационализми]]''' Одреден број туѓи зборови најчесто од [[старогрчки|старогрчко]] или [[латински|латинско]] потекло: опера, театър/театар, декан, [[филм]], функция/функција, сфера, компютър/[[компјутер]], монитор, текст, [[литература]] * '''[[Турцизми]]''' Во бугарскиот јазик многу зборови имаат потекло од [[турски|јазикот на Tурците]], останати како реликвија од османлиското владеење: [[боза]], балдъза/балдаза, [[бастун]], гайда/[[гајда]], далавера, демек, [[диван]], дограма, дюшек/[[душек]], джанка/џанка, джоб/[[џеб]], джудже/[[џуџе]], креват/[[кревет]], гьол/ѓол, гювеч/[[ѓувеч]], ятак/[[јатак]], юрган/[[јорган]], юфка/јуфка, калъп/калап, камшик, коноп, капак, [[копче]], [[куршум]], [[лале]], лампа/[[ламба]], майтап/мајтап, [[мандра]], [[мезе]], [[мусака]], [[мушама]], [[пазар]], ракия/[[ракија]], сандък/[[сандак]], [[сарма]], [[сачма]], сергия/сергија, [[скеле]], суджук/[[суџук]], табла, [[тава]], [[таван]], тенекия/тенекија, тенджера/[[тенџере]], торба, туршия/[[туршија]], кебапче/[[ќебапче]], керемида/[[ќерамида]], кеф/ќеф, кюфте/[[ќофте]], фенер, [[фурна]], халва/[[алва]], [[чаршаф]], ченгел, [[черга]], [[чешма]], чиния/[[чинија]], чорбаджия/чорбаџија, [[шал]], [[шамар]], [[шише]], [[шкембе]], шиш. Добар дел од турцизмите се (намерно) заменети, не се веќе во употреба или се користат ретко или само во некои дијалекти: бакър(=мед)/бакар, челик(=стомана), шекер(=захар), самун/сомун, долап, дувар, зейтин/зејтин, дередже/дереџе. Затоа честопати во бугарскиот за еден поим постојат неколку зборови, например: шише (тур.) и бутилка (рус.); креват и легло; байрак, знаме и флаг; перде и завеса; куршум и патрон; чакъл/чакал и баластра; ченгел и кука; калъп, форма и шаблон; Подолу се споредени некои зборови и [[текст]]ови: {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="3" style="margin-left:1em" ! [[Бугарски јазик]] ! [[Руски јазик]] ! [[Македонски јазик]] ! [[Хрватски јазик]] ! [[Српски јазик]] |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Сравнение ! Сравнение/Сравнивание ! Споредба ! Usporedba ! Поређење |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Европа ! Европа ! Европа ! Europa ! Европа |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Холандия ! Голландия ! Холандија ! Nizozemska ! Холандија |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Италианци ! Итальянцы ! Италијанци ! Talijani ! Италијанци |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Вселена ! Вселенная ! Вселена ! Svemir ! Васиона |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Гръбнак ! Позвоночник ! ’Рбет ! Kralježnica ! Кичма |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Въздух ! Воздух ! Воздух ! Zrak ! Ваздух |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Образование ! Образование ! Образование ! Odgoj ! Васпитање |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Седмица ! Неделя ! Седмица ! Tjedan ! Седмица |---- |- bgcolor="gainsboro" ! История ! История ! Историја ! Povijest ! Историја |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Панталони ! Брюки ! Панталони ! Hlače ! Панталоне |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Корем/Стомах^* ! Живот/Желудок ! Стомак ! Trbuh ! Стомак |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Наука ! Наука ! Наука ! Znanost ! Наука |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Лично ! Лично(е) ! Лично ! Osobno ! Лично |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Личност/Особа ! Личность ! Личност ! Osoba ! Лице |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Обединени нации ! Объединённые Нации ! Обединети нации ! Ujedinjeni Narodi ! Уједињене Нације |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Хляб ! Хлеб ! Леб ! Kruh ! Хлеб |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Изкуствено ! Искусственно ! Вештачко ! Umjetno ! Вештачки |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Кръст ! Крест ! Крст ! Križ ! Крст |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Демокрация ! Демократия ! Демократија ! Demokracija ! Демократија |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Съзнание ! Сознание ! Сознание ! Spoznaja ! Сазнање |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Остров ! Остров ! Остров ! Otok ! Острво |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Офицер ! Офицер ! Офицер ! Časnik ! Официр |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Пътен транспорт ! Дорожный транспорт ! Патен сообраќај ! Cestovni promet ! Друмски саобраћај |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Автомагистрала ! Автомагистраль ! Автопат ! Autocesta ! Аутопут |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Дължина ! Длина ! Должина ! Duljina ! Дужина |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Сдружение ! Объединение ! Здружение ! Udruga ! Удружење |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Фабрика ! Фабрика/Завод ! Фабрика ! Tvornica ! Фабрика |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Общо ! Всего/Общего ! Општо ! Opće ! Опште |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Христос ! Христос ! Христос ! Krist ! Христoс |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Извинете ! Извините/Простите ! Извини ! Oprosti ! Извини |---- |- bgcolor="gainsboro" !География ! География !Географија !Zemljopis !Географија |---- |- bgcolor="gainsboro" !Януари !Январь !Јануари !Siječanj !Јануар |---- |- bgcolor="gainsboro" !Паспорт !Паспорт !Пасош !Putovnica !Пасош |---- |- bgcolor="gainsboro" !Пенсионери !Пенсионеры !Пензионери !Umirovljenici !Пензионери |---- |- bgcolor="gainsboro" !Съвет за сигурност !Совет Безопасности !Совет за безбедност !Vijeće sigurnosti !Савет безбедности |---- |- bgcolor="gainsboro" !Външно !Внешно/Иностранно !Надворешно !Vanjski !Спољашњи |---- |- bgcolor="gainsboro" !Собствено !Собственное !Сопствено !Vlastito !Сопствено |---- |- bgcolor="gainsboro" !Ниво !Уровень !Ниво !Razina !Ниво |---- |- bgcolor="gainsboro" !Печат !Печать/Штамп !Печат !Tisak !Штампа |---- |- bgcolor="gainsboro" !Работник !Работник/Рабочий !Работник !Djelatnik !Радник |---- |- bgcolor="gainsboro" !Декада, век, милениум !Декада, век, миллениум !Декада, век, милениум !Desetljeće stoljeće tisućljeće !Деценија, век, миленијум |---- |- bgcolor="gainsboro" !Съобщение !Сообщение/Послание !Соопштение !Priopćenje !Саопштење |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Книжовна форма на майчиния език ! (Стандарт родного языка) ! Стандард на мајчиниот јазик ! Materinski jezični standard ! Матерњи језички стандард |} ^* <small>Користи се и „Търбух“ со значење: Стомак на змеј, лаком човек или изедник</small> Но исто така, иако бугарскиот јазик е јужнословенски јазик, тој исто така има и [[Источнословенски јазици|источнословенско]] влијание, во споредба со другите јужнословенски јазици. Подетално, бугарскиот јазик се разликува со другите јужнословенски јазици затоа што има позајмено доста зборови од [[Руски јазик|рускиот јазик]] (воена, научно-текничка, правна, граматичка и др. терминологиjа). На пример: {| !Бугарски јазик !Руски јазик !Македонски јазик !Хрватски јазик !Српски јазик |- |Въпрос/Питане |Вопрос |Прашање |Pitanje |Питање |- |Герой |Герой |Херој |Heroj |Херој |- |Получава^* |Получать |Добива |Dobiva |Добија |- |Езичество/Паганизъм |Язычество |Паганство |Poganstvo |Паганизам |- |Упражнение |Упражнение |Вежба |Vježba |Вежба |- |Изобретател |Изобретатель |Пронаоѓач |Nalazač |Налазач |- |Командировка/Служебно пътуване |Командировка |Службен пат |Službeni put/poslovni put |Службени пут/пословни пут |- |Мероприятие |Мероприятие |Приредба |Izvođenje |Извођење |- |Мишена/Цел |Мишень |Мета |Meta |Мета |- |Почти/(кажи-речи) |Почти |Речиси/скоро |Skoro |Скоро |- |Справочник/(Понекогаш: Упътване) |Справочник |Упатство |Uputa |Упутство |- |Военнопленници |Военнопленники |(Воени) Заробеници |Zarobljenici |(Ратни) Заробљени |- |Скоб(к)и |Скобки |Загради |Zagrade |Заграде |- |Запетая |Запятая |Запирка |Zarez |Зарез |- |Сражение/Битка |Сражение |Судар |Sudar |Судар |- |Туземци |Туземцы |Домородци |Domorodački narod |Урођеничко становништво |- |Ухажор |Ухажëр |Додворувач |Udvarač |Удварач |- |Полезни изкопаеми/Руда |Полезные ископаемые |Руда |Ore |Оре |- |Подходящ |Подходящий |Соодветен |Погодан |Prikladan |- |Кавички |Кавычки |Наводници |Citati |Цитати |- |Обида |Обида |Навреда |Увреда |Uvreda |- |Невежество/Незнание^** |Невежество |Неукост |Neznanje |Незнање |- |Паметник |Памятник |Споменик |Spomenik |Споменик |- |Потребители |Потребители |Потрошувачи/Корисници |Potrošači |Потрошачи |- |Препятствия |Препятствия |Препреки |Prepreke |Препреке |- |Противогаз/(Защитна маска) |Противогаз |Заштитна маска |Zaštitna maska |Заштитна маска |- |Бельo/(Долно облекло) |Бельë |Долна облека |Donje rublje |Доње рубље |- |Смекчаващи обстоятелства |Смягчающие обстоятельства |Олеснителни околности |Olakotne okolnosti |Олакшавајуће околности |- |Подозрителен/Съмнителен |Подозрительный/Сомнительный |Сомнителен |Sumnjiv |Сумњив |- |Престъпление^*** |Преступление |Злосторство |Zločin |Злочин |- |Юридическо/Правно |Юридическое |Правно |Pravni |Правни |- |Оборудване |Оборудвание |Опрема |Oprema |Опрема |- |Съществително (име) |(Имя) существительное |Именка |Imenice |Именица |- |Местоимение |Местоимение |Заменка |Zamjenice |Заменица |- |Деепричастие |Деепричастие |Глаголски прилог |Glagolski prilog |Глаголски прилог садашњи |- |Число^**** |Число |Број |Broj |Број |- |Разделяй и владей |Разделяй и властвуй |Раздели па владеј |Podijeli pa vladaj |Завади па владај |} ^* <small>Во некои значења се користи и „добивам“:„Тук се добива руда.“</small> ^** <small>Понекогаш се користи и „Неукост“ со аналогно значење</small> ^*** <small>Зборот „злосторство“ постои, но се користи ретко и има различни нијанси на значење</small> ^**** <small>Во некои значења се користи и „Брой“: „Колко ли са на брой?“ </small> {{col-begin | width=80%}} {{col-3}} '''Член първи от „Декларацията за правата на човека“''' <br /> Всички хора се раждат свободни и равни по достойнство и права. Те са надарени с разум и съвест и следва да се отнасят помежду си в дух на братство. <br /> '''Член 2.''' <br /> Всеки човек има право на всички права и свободи, провъзгласени в тази Декларация, без никакви различия, основани на раса, цвят на кожата, пол, език, религия, политически или други възгледи, национален или социален произход, материално, обществено или друго положение. Освен това, няма да се допускат никакви различия, основани на политическия, правния или международния статут на държавата или територията, към която човек принадлежи, без оглед на това, дали тази страна или територия е независима, под попечителство, несамоуправляваща се или подложена на каквото и да е друго ограничение на суверенитета. {{col-3}} '''Прв член од „Декларацијата за човекови права“''' <br /> Сите чoвeчки суштествa се рaѓaaт слoбодни и eднакви по достoинство и прaвa. Tиe се oбдарeни сo рaзум и сoвeст и трeбa да се однесувaaт eдeн кон друг во дуxoт на oпштo чoвeчкaтa припaднoст. <br /> '''Член 2.''' <br /> Сите права и слободи наведени во оваа Декларација им припаѓаат на сите луѓе, без оглед на нивните разлики, како што се: раса, боја, пол, јазик, религија, политичко или друго убедување, национално или општествено потекло, сопственост, раѓање, или друг статус. Натаму, нема да се зема предвид политичкиот, правниот или меѓународниот статус на земјата или територијата на која и припаѓа лицето, без разлика дали земјата е независна, под старателство, без самоуправна власт или под каков и да е друг облик на ограничување на нејзиниот суверенитет. {{col-3}} '''Члан 1. „Декларација о људским правима“''' <br /> Cвa људскa бићa рaђajу се слoбодна и jeднакa у достojaнству и прaвимa. Она су oбдарeна рaзумoм и свeшћу и трeбajeдни прeмa другимa да поступajу у духу брaтствa. <br /> '''Члaн 2.''' <br /> Cвaкoм припaдajу свa прaвa и слoбoдe прoглaшeнe у oвoj Дeклaрaциjи бeз икaквих рaзликa у пoглeду рaсe, бoje, пoлa, jeзикa, вeрoиспoвeсти, пoлитичкoг или другoг мишљeњa, нaциoнaлнoг или друштвeнoг пoрeкла, имoвинe, рoђeњa или других oкoлнoсти. Дaљe, нeћe сe прaвити никaквa рaзликa нa oснoву пoлитичкoг, прaвнoг или мeђунaрoднoг стaтусa зeмљe или тeритoриje кojoj нeкo лицe припaдa, билo дajeoнa нeзaвиснa, под стaрaтeљствoм, нeсaмoупрaвнa, или дajojje сувeрeнoст нa мa кojи други нaчин oгрaничeнa. {{col-end}} {{col-begin | width=80%}} {{col-3}} '''Отче наш''' :Отче наш, Който си на небесата! :Да се свети Твоето име, :да дойде Твоето Царство, :да бъде Твоята воля, :както на небето, тъй и на земята; :насъщния ни хляб дай ни днес, :и прости нам дълговете ни, :както и ние прощаваме на нашите длъжници, :и не въведи нас в изкушение, :но избави ни от лукавия; :Амин. {{col-3}} [[Оче наш|'''Оче наш''']] :Оче наш, кој си на небесата, :да се свети името Твое, :да дојде царството Твое, :да биде волјата Твоја, :како на небото, така и на земјата; :лебот наш насушен дај ни го денес :и прости ни ги долговите наши :како и ние што им ги проштеваме на нашите должници; :и не нè воведувај во искушение, :но избави нè од лукавиот. :Амин!'' {{col-3}} '''Оченаш''' : Оче наш, који си на небесима, : да се свети име Твоје, : да дође царство Твоје; : да буде воља твоја, : и на земљи као на небу. : Хљеб наш насушни дај нам данас, : и опрости нам дугове наше, : као што и ми опраштамо дужницима својим; : и не уведи нас у искушење, : но избави нас од злога. {{col-end}} {{col-begin | width=80%}} {{col-3}} '''Битие 11:''' # А по цялата земя се употребяваше '''един език и един говор'''. # И като потеглюваха човеците към изток, намериха поле в Сенаарската земя, гдето се и заселиха. # И рекоха си един на друг: Елате, да направим тухли и да ги изпечем в огъня. Тухли употребяваха вместо камъни, а смола употребяваха вместо кал. # И рекоха: Елате, да си съградим град, даже кула, чийто връх да стига до небето; и да си спечелим име, да не би да се разпръснем по лицето на цялата земя. # А Господ слезе да види града и кулата, които градяха човеците. # И рече Господ: Ето, едни люде са, и всички говорят един език; и това е което са почнали да правят; и не ще може вече да им се забрани, какво да било нещо, що биха намислили да направят. # Елате да слезем, и там да разбъркаме езика им, '''тъй щото един други да не разбират езика си'''. # Така Господ ги разпръсна от там по лицето на цялата земя; а те престанаха да градят града. # За това той се наименува Вавилон, защото там Господ разбърка езика на цялата земя; и от там Господ ги разпръсна по лицето на цялата земя. {{col-3}} [[Вавилонска кула|'''Битие 11:''']] # По целата земја имаше '''еден јазик и исти зборови'''. # А кога луѓето се селеле од исток, најдоа рамнина во земјата Сенаар и се населија таму. # И си рекоа меѓу себе: „Ајде да правиме тули и на оган да ги печеме!“ И користеа тули наместо камен и земјана смола наместо вар. # Потоа рекоа: „Ајде да си соѕидаме град и кула, висока до небото; и да се здобиеме со име, пред да се растуриме по целата земја!“ # Тогаш Господ се спушти да го види градот и кулата, што ги ѕидаа синовите човечки. # И рече Господ: „Ете, еден народ се и сите имаат еден јазик; ова е само почеток на нивните настојувања. Нас­коро ќе прават сѐ што ќе наумат! # Ајде да слеземе и да им го збркаме нивниот јазик '''за да не се разбираат еден со друг што зборуваат'''!“ # И така Господ ги растури оттаму по целата земја, и престанаа да го ѕидаат градот (и кулата). # Затоа тој се нарече Вавилон, зашто таму го збрка Господ јазикот на целата земја и оттаму ги растури Господ по целата земја. {{col-3}} '''Постање 11:''' # Сва је земља имала '''један језик и речи исте'''. # Али како су се људи селили с истока, наиђу на једну долину у земљи Сенару, и ту се настане. # Један другоме рече: Хајдемо правити опеке те их у ватри печемо!. Опеке им биле место камена, а Паклина им служила за малтер. # Онда рекоше: Хајде да сазидамо град и кулу с врхом до неба! Прибавимо себи име, да се не распршимо по свој земљи! # Господ се спусти да види град и кулу, што су га градили синови човечји. # Господ рече: Збиља су један народ, с једним језиком за све! Ово је тек почетак њихових настојања. Сад им ништа неће бити неоствариво што год науме извести. # Хајде да сиђемо и језик им побркамо, '''да један другоме језик не разуме'''. # Тако их Господ расу оданде по свој земљи, те не сазидаше града. # Стога му је име Бабел, јер је ондје Господ побркао говор свима у оном крају и оданде их Господ по свој земљи. {{col-end}} == Литература == * П. Пашов(2005). Българска граматика. Издателска къща „Хермес“. * Ст. Стойков (2002). Българска диалектология. София: Акад. изд. "Проф. Марин Дринов“. * З. Бошковски, И. Каранфили (2009). Македонски јазик за четврто одделение. Скопје: Логос-А. * М. Леонтиќ (2018). Контрастивна граматика на турскиот и на македонскиот јазик. Штип. * Т. Бояджиев, И. Куцаров, Йо. Пенчев (1999). Съвременен български език. София:ИК Петър Берон. * И. Станојоски. ФОРМИТЕ НА ЕВИДЕНЦИЈАЛНОСТА ВО МАКЕДОНСКИОТ И ВО БУГАРСКИОТ ЈАЗИК НИЗ ПРИЗМАТА НА БУГАРСКАТА ЛИНГВИСТИЧКА ТРАДИЦИЈА. KNOWLEDGE –International Journal Vol. 23.5 Budva, Montenegro, May, 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://bg.glosbe.com/bg/mk Речник] [[Категорија:Бугарски јазик|*]] [[Категорија:Граматики на јазици]] 6ydqykabt2yk7fbt2irxc5v6e2thj1u 0 1277114 5652262 4649614 2026-11-02T05:04:55Z Surajr7 99167 5652262 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file=Gauguin - The Siesta (ca. 1892–94) MET DT1952.jpg | image_size =230п |title=Пладневна починка | artist=[[Пол Гоген]] | year= 1892 до 1894 | type=[[Маслено сликарство|Маслена слика]] на платно | dimensions = 88.9 на 116.2 см | city=[[Њујорк (град)|Њујорк]] | museum=[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]] }} '''''Пладневна починка''''' ([[француски]]: ''La Sieste'') ― [[Уметничка слика|слика]] од масло на платно од 1892-1894 година од [[Пол Гоген]], сега во [[Метрополитен (музеј)|Музејот на уметност Метрополитен]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/436449|title=Catalogue entry|accessdate=23 септември 2021}}</ref> Насликана е за време на првото продолжено патување на Гоген на островот [[Тахити]]. Сликата е непретенциозна претстава на група Тахиќанки во западна облека што разговараат во ладната сенка на чардакот за време на жешкото попладневно сонце. Една од жените си пегла.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=https://www.gauguin.org/siesta.jsp|title=Siesta,1893|publisher=Gauguin.org|accessdate=23 септември 2021}} </ref> Иако темата била аспект на секојдневниот живот, Гоген работел на платно во текот на долг период, правејќи неколку промени - торбата за пазарење во преден план, на пример, претходно било [[куче]]. == Наводи == <references /> {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] iygss4nwlys82nlva9scwhjvk981sie 0 1287062 5652177 4714032 2026-11-01T19:54:39Z Ehrlich91 24281 5652177 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Никола |слика = Црква „Св. Никола“ - Загориче.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Демирхисарска |координати = {{coord|41|11|29|N|21|11|44|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Загориче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Свети Никола]] |изградба = |завршено = 1885 |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = [[Вангел Анастасов|Вангел]] и [[Никола Анастасов]]и |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна базилика |архитектонски стил= преродбенички }} '''Свети Никола''' — главна селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Загориче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Покрај селска црква на Загориче, оваа црква е селска црква и на соседното [[Утово]], а селските гробишта се заеднички на двете села.<ref name="ГеоНасДХ"/> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северниот крај на селото, и служи како заедничка црква со соседното село [[Утово]]. Околу црквата се наоѓаат селските гробишта.<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=45-46}}</ref> == Историја == Црквата веројатно е подигната истата година кога била живописана, во 1885 година. Ова е запишано во зографскиот натпис. На натписот се наведени и имињата на [[ктитор]]ите, селани од Загориче и Утово. Храмот на многу наврати е пљачкосуван од арнаутски банди. Обновен е во 1934 година, а [[фреска|фреските]] се реставрирани во 1956 година.<ref name="ГеоНасДХ"/> == Архитектура == Ова е мала еднокорабна градба со плиток дрвен свод. Покривот е од ќерамиди со дрвени стреи. Над апсидата покривот е од лим. Фасадите се варосани. На северната и јужната страна одвнатре има по три плитки полукружни засводени ниши. На запад има [[трем]] со понизок покрив. Влезот е од запад и од југ. Крај храмот (на југозападната страна) има куловидна [[камбанарија]].<ref name="ГеоНасДХ"/> === Фрескоживопис === Според зографскиот натпис, црквата е [[живопис]]ана во 1885 година од крушевските браќа-мајстори [[Вангел Анастасов|Вангел]] и [[Никола Анастасов]]и.<ref name="ГеоНасДХ"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Загориче.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 2.jpg|Припратата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 3.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 4.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 6.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 7.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 8.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче 9.jpg|Оштетен живопис на Свети Архангел Михаил над влезот </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Демирхисарска парохија]] * [[Загориче]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Nicholas Church (Zagoriče)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никола, Загориче}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Никола во Македонија|Загориче]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] o14gcwxhf1gx53dc9ihsg1bxyaoie46 1 1288547 5652215 4719587 2026-11-01T21:06:10Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Турни ме да кинисам (телевизиска серија)]] на [[Разговор:Турни ме да кинисам]] 4719587 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1305477 5652279 5255552 2026-11-02T08:13:06Z ~2026-58373-69 138283 5652279 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за телевизија | name = Опстанок | director = [[Миле Грозданоски]] | producer = [[Миле Грозданоски]] | writer = [[Трајче Крстевски]] | starring = [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]]<br>[[Славица Зафировска]]<br>[[Ѓорѓи Колозов]]<br>[[Ненад Стојановски]]<br>[[Ратка Чоревска]]<br>[[Мите Грозданов]]<br>[[Шенка Колозова]]<br>[[Кирил Андоновски]]<br>[[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | genre = [[Драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 9 | released = [[1990]] - [[1991]] | country = {{МКД}} | network = [[МРТ 1]] }} '''Опстанок''' — [[Македонија|македонска]] телевизиска серија од 1990 година во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[МРТ 1]]. Серијата е екранизација на романот „Светлина зад ридот” (1990 година) од македонскиот писател [[Трајче Крстески]] (1950-2016) == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]] || Осамениот |- | [[Славица Зафировска]] || |- | [[Ненад Стојановски]] || Учител |- | [[Ратка Чоревска]] || Баба Стана |- | [[Ѓорѓи Колозов]] || Селанец 1 |- | [[Гоце Влахов]] || Селанец 2 |- | [[Мите Грозданов]] || Доктор |- | [[Шенка Колозова]] || Трајанка |- | [[Ѓокица Лукаревски]] || |- | [[Кирил Андоновски]] || |- | [[Најдо Тодески]] || Овчарот |- | [[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] || |- | [[Благоја Спиркоски-Џумерко]] || |- | [[Ванчо Петрушевски]] || Шумарот Смиле |- | [[Синоличка Трпкова]] || Митра |- | [[Кирил Ќортошев]] || Овчарот |- | [[Ленче Делова]] || |- | [[Методија Марковски]] || |- | [[Дејан Велков]] || Петре |- | [[Елена Зафировска]] || Босилка |} ==Надворешни врски== * {{imdb title|id=0346364|title=Опстанок}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Милица Стојанова]] [[Категорија:Филмови со Ненад Стојановски]] [[Категорија:Филмови со Ѓорѓи Колозов]] [[Категорија:Филмови со Киро Ќортошев]] [[Категорија:Филмови со Шенка Колозова]] olzsbtl2srliyvgrzsa9tokkb5bvhnk 5652280 5652279 2026-11-02T08:13:32Z ~2026-58373-69 138283 5652280 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за телевизија | name = Опстанок | director = [[Миле Грозданоски]] | producer = [[Миле Грозданоски]] | writer = [[Трајче Крстески]] | starring = [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]]<br>[[Славица Зафировска]]<br>[[Ѓорѓи Колозов]]<br>[[Ненад Стојановски]]<br>[[Ратка Чоревска]]<br>[[Мите Грозданов]]<br>[[Шенка Колозова]]<br>[[Кирил Андоновски]]<br>[[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | genre = [[Драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 9 | released = [[1990]] - [[1991]] | country = {{МКД}} | network = [[МРТ 1]] }} '''Опстанок''' — [[Македонија|македонска]] телевизиска серија од 1990 година во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[МРТ 1]]. Серијата е екранизација на романот „Светлина зад ридот” (1990 година) од македонскиот писател [[Трајче Крстески]] (1950-2016) == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]] || Осамениот |- | [[Славица Зафировска]] || |- | [[Ненад Стојановски]] || Учител |- | [[Ратка Чоревска]] || Баба Стана |- | [[Ѓорѓи Колозов]] || Селанец 1 |- | [[Гоце Влахов]] || Селанец 2 |- | [[Мите Грозданов]] || Доктор |- | [[Шенка Колозова]] || Трајанка |- | [[Ѓокица Лукаревски]] || |- | [[Кирил Андоновски]] || |- | [[Најдо Тодески]] || Овчарот |- | [[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] || |- | [[Благоја Спиркоски-Џумерко]] || |- | [[Ванчо Петрушевски]] || Шумарот Смиле |- | [[Синоличка Трпкова]] || Митра |- | [[Кирил Ќортошев]] || Овчарот |- | [[Ленче Делова]] || |- | [[Методија Марковски]] || |- | [[Дејан Велков]] || Петре |- | [[Елена Зафировска]] || Босилка |} ==Надворешни врски== * {{imdb title|id=0346364|title=Опстанок}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Милица Стојанова]] [[Категорија:Филмови со Ненад Стојановски]] [[Категорија:Филмови со Ѓорѓи Колозов]] [[Категорија:Филмови со Киро Ќортошев]] [[Категорија:Филмови со Шенка Колозова]] 2iu1jkqn53n171gdzacue42g85dret9 5652281 5652280 2026-11-02T08:16:32Z ~2026-58373-69 138283 /* Улоги */ 5652281 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за телевизија | name = Опстанок | director = [[Миле Грозданоски]] | producer = [[Миле Грозданоски]] | writer = [[Трајче Крстески]] | starring = [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]]<br>[[Славица Зафировска]]<br>[[Ѓорѓи Колозов]]<br>[[Ненад Стојановски]]<br>[[Ратка Чоревска]]<br>[[Мите Грозданов]]<br>[[Шенка Колозова]]<br>[[Кирил Андоновски]]<br>[[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | genre = [[Драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 9 | released = [[1990]] - [[1991]] | country = {{МКД}} | network = [[МРТ 1]] }} '''Опстанок''' — [[Македонија|македонска]] телевизиска серија од 1990 година во [[режија]] на [[Миле Грозданоски]], во продукција на [[МРТ 1]]. Серијата е екранизација на романот „Светлина зад ридот” (1990 година) од македонскиот писател [[Трајче Крстески]] (1950-2016) == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]] || Осамениот |- | [[Славица Зафировска]] || |- | [[Ненад Стојановски]] || Учител |- | [[Ратка Чоревска]] || Баба Стана |- | [[Ѓорѓи Колозов]] || Селанец 1 |- | [[Гоце Влахов]] || Селанец 2 |- | [[Мите Грозданов]] || Доктор |- | [[Шенка Колозова]] || Трајанка |- | [[Ѓокица Лукаревски]] || |- | [[Кирил Андоновски]] || |- | [[Најдо Тодески]] || Овчарот |- | [[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] || |- | [[Благоја Спиркоски-Џумерко]] || |- | [[Ванчо Петрушевски]] || Шумарот Смиле |- | [[Синоличка Трпкова]] || Митра |- | [[Кирил Ќортошев]] || Овчарот |- | [[Ленче Делова]] || |- | [[Методија Марковски]] || |- | [[Дејан Велков]] || Петре |- | [[Катерина Ангелова]] || Анѓа |- | [[Елена Зафировска]] || Босилка |- | [[Сашо Софрониевски]] || Стојанче |- |} ==Надворешни врски== * {{imdb title|id=0346364|title=Опстанок}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Милица Стојанова]] [[Категорија:Филмови со Ненад Стојановски]] [[Категорија:Филмови со Ѓорѓи Колозов]] [[Категорија:Филмови со Киро Ќортошев]] [[Категорија:Филмови со Шенка Колозова]] 5u9oedlpi4jah39v5teba1u796q0s12 0 1305480 5652170 5523390 2026-11-01T19:05:31Z Andrew012p 85224 /* */ 5652170 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Турни ме да кинисам | director = Томислав Алексов | producer = Горан Цветковиќ | writer = [[Владе Димовски|Владо Димовски]] | starring = [[Љупчо Ангеловски]]<br>[[Катерина Коцевска]]<br>[[Сашко Коцев]]<br>[[Стојна Костовска]]<br>[[Кире Печијаревски]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Александар Шехтански]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Дубравка Киселички]]<br>[[Бранко Бенинов]]<br>[[Анастас Тановски]]<br>[[Душко Ѓорѓиоски]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 15 | runtime = 30 мин | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[МРТ|МРТ 1]] | released = [[2011]] | country = {{МКД}} }} '''''Турни ме да кинисам''''' — [[Македонија|македонска]] [[телевизиска серија]] во [[режија]] на [[Томислав Алексов]] во производство на [[МРТ|МРТ 1]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Љупчо Ангеловски]] | Александар |- | [[Катерина Коцевска]] | Благородна |- | [[Сашко Коцев]] | Марјан |- | [[Кире Печијаревски]] | Јован |- | [[Стојна Костовска]] | Вера |- | [[Горан Илиќ]] | Перо |- | [[Душица Стојановска]] | Ружа |- | [[Александар Шехтански]] | Петар |- | [[Анастас Тановски]] | Зоран |- | [[Дубравка Киселички]] | Мира |- | [[Бранко Бенинов]] | Најдо |- | [[Марина Поп Панкова]] | Зоре |- | [[Соња Каранџуловска]] | Снеже |- | [[Душко Ѓорѓиоски]] | Благоја |- | [[Снежана Стамеска]] | Милица |- | [[Анастасија Ашкилова]] | Цеца |- | [[Весна Димитрова - Бобевски|Весна Димитровска]] | Кате |- | [[Ленче Делова]] | |- | [[Зорица Панчиќ]] | Натали |- | [[Трајче Ѓоргиев]] | Митре |- | [[Ева Скендеровска]] | Соња |- | [[Мајда Тушар]] | |- | [[Кица Ивковска-Велјановска]] | Софија |- | [[Кети Дончевска Илиќ]] | Румена |- | [[Анкица Бенинова]] | Теа |- | [[Гордана Ендровска]] | Силви |- | [[Горан Трифуновски]] | Цеки |- | [[Зорица Нушева]] | Бети |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|2204406}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] dgvxj2av48w1p59qukwr81fhdfdyq6v 5652213 5652170 2026-11-01T21:06:10Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Турни ме да кинисам (телевизиска серија)]] на [[Турни ме да кинисам]] 5652170 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Турни ме да кинисам | director = Томислав Алексов | producer = Горан Цветковиќ | writer = [[Владе Димовски|Владо Димовски]] | starring = [[Љупчо Ангеловски]]<br>[[Катерина Коцевска]]<br>[[Сашко Коцев]]<br>[[Стојна Костовска]]<br>[[Кире Печијаревски]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Александар Шехтански]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Дубравка Киселички]]<br>[[Бранко Бенинов]]<br>[[Анастас Тановски]]<br>[[Душко Ѓорѓиоски]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 15 | runtime = 30 мин | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[МРТ|МРТ 1]] | released = [[2011]] | country = {{МКД}} }} '''''Турни ме да кинисам''''' — [[Македонија|македонска]] [[телевизиска серија]] во [[режија]] на [[Томислав Алексов]] во производство на [[МРТ|МРТ 1]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Љупчо Ангеловски]] | Александар |- | [[Катерина Коцевска]] | Благородна |- | [[Сашко Коцев]] | Марјан |- | [[Кире Печијаревски]] | Јован |- | [[Стојна Костовска]] | Вера |- | [[Горан Илиќ]] | Перо |- | [[Душица Стојановска]] | Ружа |- | [[Александар Шехтански]] | Петар |- | [[Анастас Тановски]] | Зоран |- | [[Дубравка Киселички]] | Мира |- | [[Бранко Бенинов]] | Најдо |- | [[Марина Поп Панкова]] | Зоре |- | [[Соња Каранџуловска]] | Снеже |- | [[Душко Ѓорѓиоски]] | Благоја |- | [[Снежана Стамеска]] | Милица |- | [[Анастасија Ашкилова]] | Цеца |- | [[Весна Димитрова - Бобевски|Весна Димитровска]] | Кате |- | [[Ленче Делова]] | |- | [[Зорица Панчиќ]] | Натали |- | [[Трајче Ѓоргиев]] | Митре |- | [[Ева Скендеровска]] | Соња |- | [[Мајда Тушар]] | |- | [[Кица Ивковска-Велјановска]] | Софија |- | [[Кети Дончевска Илиќ]] | Румена |- | [[Анкица Бенинова]] | Теа |- | [[Гордана Ендровска]] | Силви |- | [[Горан Трифуновски]] | Цеки |- | [[Зорица Нушева]] | Бети |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|2204406}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] dgvxj2av48w1p59qukwr81fhdfdyq6v 0 1305557 5652217 4806009 2026-11-01T21:09:55Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања од [[Турни ме да кинисам (телевизиска серија)]] кон [[Турни ме да кинисам]] 5652217 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Турни ме да кинисам]] 76cy1sb5q834n0ite2uh6vrzrpv5bnk 0 1305558 5652218 4806006 2026-11-01T21:10:00Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања од [[Турни ме да кинисам (телевизиска серија)]] кон [[Турни ме да кинисам]] 5652218 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Турни ме да кинисам]] 76cy1sb5q834n0ite2uh6vrzrpv5bnk 0 1310987 5652240 5517182 2026-11-01T23:13:50Z Carshalton 30527 5652240 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|playername=Хосе Марија Хименес|image=[[File:José María Giménez.jpg|230px]]|fullname=Хосе Марија Хименес де Варгас|dateofbirth={{birth date and age|df=y|1995|1|20}}|cityofbirth=[[Толедо (Уругвај)|Толедо]]|countryofbirth=[[Уругвај]]|nationality={{flagsport|URU}} [[Уругвај]]|height={{height|m=1.85}}|position=[[Одбрана (фудбал)|одбрана]]|currentclub={{Fb team Atletico Madrid}}|clubnumber=2|youthclubs1={{Fb team Danubio}}|years1=2012–2013|clubs1={{Fb team Danubio}}|caps1=16|goals1=0|nationalyears1=2013|nationalteam1={{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај 20]]|nationalcaps1=13|nationalgoals1=0|nationalgoals2=8|years2=2013–|clubs2={{Fb team Atletico Madrid}}|caps2=184|goals2=4|nationalcaps2=81|nationalyears2=2013–|nationalteam2={{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]]}} '''Хосе Марија Хименес''' ([[Шпански јазик|шпански]]: ''José María Giménez de Vargas''; роден на [[20 јануари]] [[1995]]) — [[Уругвај|уругвајски]] [[фудбал]]ер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] и на [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|уругвајската репрезентација]]. Сметан за еден од најдобрите одбранбени играчи на својата генерација,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2019/11/22/migliori-difensori-classifica-espn|title=I migliori 10 difensori centrali al mondo: la classifica di ESPN|date=22 ноември 2019}}</ref> Хименес својата кариера ја започнал во татковината со [[ФК Данубио|Данубио]], од каде потоа се преселил во Шпанија, потпишувајќи за Атлетико Мадрид пред почетокот на сезоната 2013–2014.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/news/11838/8670571/Atletico-Madrid-complete-signing-of-teenage-defender-Jose-Maria-Gimenez|title=Atletico Madrid complete signing of teenage defender Jose Maria Gimenez|work=Sky Sports|language=en|accessdate=2022-12-06}}</ref> Постепено, тој се наметнал како прв избор во срцето на одбраната на Атлетико, играјќи најпрво во пар со сонародникот [[Диего Годин]] - од кои самиот Хименес вели дека многу научил<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/15/5afaca7a22601db16b8b45c0.html|title=Jose Maria Gimenez: I have never doubted Atletico Madrid|publisher=marca|date=15 мај 2018|access-date=29 април 2025}}</ref> - за потоа по неговото заминување да стане новиот лидер во последната линија на клубот. Во 12 сезони со Атлетико, освоил пет трофеи со клубот, вклучително и две титули во [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанското првенство]]. На репрезентативно ниво, Хименес го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] во 2013 година и оттогаш ја претставувал земјата на три [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] и четири изданија на [[Копа Америка]]. == Биографија == Хименес е оженет со Регина Јафола, со која се забавувал уште од тинејџерските години. Тие имаат две деца заедно, Лаутаро и Лусијано.<ref name="ohmyfootball.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://ohmyfootball.com/news/623/gimenez-wife-regina-iafolla|title=Jose Gimenez Wife - Regina Iafolla|last=Kostadinova|first=Martina|date=2020-12-12|work=ohmyfootball.com|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> == Клупска кариера == === Данубио === Роден во [[Толедо (Уругвај)|Толедо]], Хименес го имал своето професионално деби за Данубио во уругвајската [[Примера Дивисион (Уругвај)|Примера Дивисион]] на 17 ноември 2012 година (кога менаџер бил Хуан Рамон Караско) против [[Клуб Атлетико Ривер Плејт|Ривер Плата]] во која тој започнал и ги одиграл сите 90 минути додека Данубио го загубил натпреварот со 2–0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/11/17/uruguay/primera-division/danubio-futbol-club/ca-river-plate/1380964/|title=Danubio vs. River Plate - 17 November 2012 - Soccerway|work=int.soccerway.com|accessdate=2022-12-07}}</ref> [[Податотека:Atlético de Madrid vs UD Almería - 12 (José María Giménez).jpg|thumb|left|Хименес (бр. 18) за време на неговото деби за [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] во натпревар против [[ФК Алмерија|Алмерија]] во 2013]] === Атлетико Мадрид === На 25 април 2013 година, Хименес потпишал за [[Шпанија|шпанскиот]] клуб [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] кој за него на Данубио му платил 900.000 евра. Хименес му се приклучил на Атлетико во сезоната 2013-2014,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/news/11838/8670571/Atletico-Madrid-complete-signing-of-teenage-defender-Jose-Maria-Gimenez|title=Atletico Madrid complete signing of teenage defender Jose Maria Gimenez|work=Sky Sports|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> а своето деби за клубот го направил на 14 септември, започнувајќи во победата со 4-2 на домашен терен над [[ФК Алмерија|Алмерија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/soccer/|title=Soccer Teams, Scores, Stats, News, Fixtures, Results, Tables - ESPN|work=ESPN.com|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> И покрај тоа што тоа бил неговиот единствен првенствен настап за сезоната, на крајот од истата тој добил победнички медал, бидејќи Атлетико ја освоил првенствената титулата во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|Примера Дивисион]] - нивна прва по 18 години. Хименес го постигнал својот прв гол за клубот на 6 декември 2014 година, отворајќи го резултатот во победата со 2-0 на гостувањето кај [[ФК Елче|Елче]] за да го премести Атлетико на второто место.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/30330862|title=Elche 0-2 Atletico Madrid|work=BBC Sport|access-date=2022-12-07|language=en-GB}}</ref> Тој, исто така, постигнал гол со глава против нивниот најголем ривал [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] во победата на Атлетико со 2-0 во Купот на Шпанија во јануари 2015 година. [[Податотека:Loko-AM2018 (2).jpg|десно|мини|230x230пкс|Хименес (лево) во дуел со [[Џеферсон Фарфан|Фарфан]] од [[ФК Локомотив Москва|Локомотив Москва]] во натпревар од [[УЕФА Лига Европа]].]] На 20 февруари 2019 година, Хименес го постигнал првиот гол во победата од 2-0 на домашен терен против италијанскиот шампион [[ФК Јувентус|Јувентус]] за да му донесе предност на Атлетико во првиот натпревар од осминафиналето во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите на УЕФА]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2019/feb/20/atletico-madrid-juventus-champions-league-match-report|title=Giménez and Godín put Atlético Madrid in charge against Juventus|date=2019-02-20|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> Во пресрет на сезоната 2019–2020, Хименес бил трет капитен на тимот, зад [[Коке (фудбалер 1992)|Коке]] и [[Јан Облак]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.atleticodemadrid.com/noticias/koke-oblak-gimenez-saul-to-captain-atleti-in-2019-20-season|title=Club Atlético de Madrid - Koke, Oblak, Giménez, Saúl to captain Atleti in 2019/20 season|work=Club Atlético de Madrid|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Хименес ја освоил својата втора титула во шпанското првенство со Атлетико, придонесувајќи за истата со 21 настап. На 6 јануари 2021, во натпреварот од Купот на Шпанија загубен со 1-0 на гостувањето кај [[УЕ Корнелја|Корнелја]], Хименес го одиграл својот 200-ти натпрвеар за ''Колчонерос''.<ref>{{cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/gimenez-disputo-su-partido-numero-200-como-rojiblancoa|title=Giménez disputó su partido número 200 como rojiblanco|date=6 јануари 2021|dead-link=yes}}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Go Uruguay! - Arriba Uruguay! - 140619-6398-jikatu (14307280607).jpg|лево|мини|270x270пкс|Хименес (горен ред, втор од десно) нареден за тимска фотографија за време на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во фудбал 2014]]]] Хименес учествувал на Светското првенство на ФИФА У-20 2013 за Уругвај, каде тимот завршил како второпласирана селекција зад Франција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/worldcup/players/player=368655/profile-detail.html|title=2014 FIFA World Cup Brazil™ - Jose GIMENEZ - Player Profile - FIFA.com|date=2014-09-11|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-07|archive-date=2014-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911131829/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=368655/profile-detail.html|url-status=dead}}</ref> Тој дебитирал за сениорската репрезентација во квалификациски натпревар за Светското првенство 2014 против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] на 10 септември 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/worldcup/players/player=368655/profile-detail.html|title=2014 FIFA World Cup Brazil™ - Jose GIMENEZ - Player Profile - FIFA.com|date=2014-09-11|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-07|archive-date=2014-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911131829/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=368655/profile-detail.html|url-status=dead}}</ref> На 2 јуни 2014 година, Хименес бил именуван во тимот на Уругвај за финалето на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство на ФИФА 2014]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/uruguay/10810104/Uruguay-World-Cup-2014-squad.html|title=Uruguay World Cup 2014 squad|work=www.telegraph.co.uk|accessdate=2022-12-07}}</ref> 19-годишниот дефанзивец го направил своето деби на турнирот против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во вториот натпревар од групата на тимот, заменувајки го повредениот капитен [[Диего Лугано]] во победата од 2-1 за ''Ла Селесте''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/21-06-2014/mondiali-uruguay-lugano-ancora-out-contro-italia-ritocca-baby-gimenez-80999714413.shtml|title=Mondiali, Uruguay, Lugano ancora out: contro l'Italia (ri)tocca a baby Gimenez|work=La Gazzetta dello Sport - Tutto il rosa della vita|language=it|accessdate=2022-12-07}}</ref> Тој продолжил да стартува во последниот натпревар од групата – победата со 1–0 над [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] – и поразот од 2–0 од [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] во осминафиналето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=368655/index.html|title=FIFA Player Statistics: Jose GIMENEZ - FIFA.com|date=2013-06-19|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-07|archive-date=2013-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619080516/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=368655/index.html|url-status=dead}}</ref> Хименес го постигнал својот прв репрезентативен гол во победата од 1–0 на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] на 8 септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/|title=ESPN: Serving sports fans. Anytime. Anywhere.|work=ESPN.com|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> Во мај 2015 година, тој бил именуван во тимот на Уругвај за [[Копа Америка 2015]] од тренерот [[Оскар Табарес|Оскар Табарезс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ca2015.com/en/news/uruguay-confirm-copa-america-squad-numbers-with-rolan-taking-suarezs-no9/1g4mw7am9khxi1dcpc7jxfh8f4|title=Uruguay confirm Copa América squad numbers with Rolán taking Suárez's No.9 - Copa America 2015|date=2015-06-12|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-07|archive-date=2015-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612033334/http://www.ca2015.com/en/news/uruguay-confirm-copa-america-squad-numbers-with-rolan-taking-suarezs-no9/1g4mw7am9khxi1dcpc7jxfh8f4|url-status=bot: unknown}}</ref> На 20 јуни, тој го постигнал голот на Уругвај во ремито 1-1 со [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]], со што двата тима напредувале во нокаут фазата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/33085636|title=Uruguay v Paraguay|work=BBC Sport|access-date=2022-12-07|language=en-GB}}</ref> Во мај 2018, бил именуван во привремениот тим од 26 играчи на Уругвај за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство во фудбал 2018]] во [[Русија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldsoccer.com/world-soccer-latest/uruguay-world-cup-fixtures-399702|title=Uruguay World Cup Fixtures, Squad, Group, Guide|date=2018-07-07|work=World Soccer|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> На 15 јуни, со изедначени 0–0, тој го постигнал победничкиот гол во последната минута од воведниот натпревар на Уругвај на Светското првенство против [[Фудбалска репрезентација на Египет|Египет]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/44408321|title=Uruguay snatch late winner against Egypt|work=BBC Sport|access-date=2022-12-07|language=en-GB}}</ref> Во март 2019 година, Табарес го вклучил Хименес во последниот тим од 23 играчи на Уругвај за [[Копа Америка 2019]] во [[Бразил]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://copaamerica2019.live/uruguay-team-squads/|title=Uruguay Team Squads Copa America 2019|date=2021-04-16|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-07|archive-date=2021-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416112817/https://copaamerica2019.live/uruguay-team-squads/|url-status=dead}}</ref> Тој го постигнал израмнувачкиот гол во ремито на групата 2-2 со [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] во [[Порто Алегре]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.si.com/soccer/2019/06/21/jose-gimenez-header-sees-uruguay-draw-japan-copa-america|title=Gimenez goal gives Uruguay Copa draw against Japan|last=Press|first=Associated|work=Sports Illustrated|language=en-us|accessdate=2022-12-07}}</ref> и бил единствениот Уругваец во Тимот на турнирот и покрај поразот во четвртфиналето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://copaamerica.com/es/noticias/el-equipo-ideal-de-la-conmebol-copa-america-brasil-2019/|title=El equipo ideal de la CONMEBOL Copa América Brasil 2019|date=2019-07-09|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-07|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709223705/https://copaamerica.com/es/noticias/el-equipo-ideal-de-la-conmebol-copa-america-brasil-2019/|url-status=dead}}</ref> == Статистика == ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 9 декември 2024.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2012-2013 || {{flagsport|URU}} {{Fb team (N) Danubio}} || [[Примера Дивисон (Уругувај) 2012-2013|ПД]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- | [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan="12"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Atletico Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|ПД]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2013-2014|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]] || 0 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2013|СШ]] || 0 || 0 || 3 || 0 |- | [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2014-2015|ПД]] || 20 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2014|СШ]] || 0 || 0 || 28 || 2 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|ПД]] || 27 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2015-2016|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 8 || 0 || - || - || - || 37 || 1 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|ПД]] || 17 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2016-2017|КШ]] || 6 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 6 || 0 || - || - || - || 29 || 1 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|ПД]] || 23 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2017-2018|КШ]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2017-2018|ЛЕ]] || 4+7 || 0 || - || - || - || 37 || 2 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|ПД]] || 21 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2018-2019|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]] || 5 || 2 || [[Суперкуп на УЕФА 2018|СУ]] || 1 || 0 || 29 || 2 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2019-2020|ПД]] || 21 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2019-2020|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2019|СШ]] || 1 || 0 || 27 || 0 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2020-2021|ПД]] || 21 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2020-2021|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|ЛШ]] || 4 || 1 || - || - || - || 26 || 1 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2021-2022|ПД]] || 24 || 1 ||[[Фудбалски куп на Шпанија 2021-2022|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021/22|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2022|СШ]] || 1 || 0 || 33 || 1 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2022-2023|ПД]] || 28 || 2 ||[[Фудбалски куп на Шпанија 2022-2023|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022/23|ЛШ]] || 5 || 0 || - || - || - || 36 || 2 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2023-2024|ПД]] || 22 || 0 ||[[Фудбалски куп на Шпанија 2023-2024|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023/24|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2024|СШ]] || 1 || 0 || 36 || 0 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2024-2025|ПД]] || 14 || 0 ||[[Фудбалски куп на Шпанија 2024-2025|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024/25|ЛШ]] || 5 || 1 || [[Суперкуп на УЕФА 2025|СШ]] || 0 || 0 || 19 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Атлетико Мадрид || 239 || 6 || || 27 || 3 || || 67 || 4 || || 4 || 0 || 337 || 13 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 255 || 6 || || 27 || 3 || || 67 || 4 || || 4 || 0 || 353 || 13 |} === Репрезентација === {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација !Година !Настапи !'''Голови''' |- |rowspan="10"|{{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] |2013 |3 |0 |- |2014 |12 |2 |- |2015 |10 |1 |- |2016 |5 |0 |- |2017 |9 |1 |- |2018 |8 |3 |- |2019 |11 |1 |- |2020 |2 |0 |- |2021 |13 |0 |- |2022 |8 |0 |- ! colspan="2" |Вкупно !81 !8 |} ==Титули== {{Тitle style - Atletico Madrid}} *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : [[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|2013-2014]], [[Примера Дивисион (Шпанија) 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија|Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 2014 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2017-2018 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Уругвај |image3=Flag of Uruguay.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/jose-maria-gimenez/263781/ Хосе Марија Хименес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-maria-gimenez/profil/spieler/250845 Хосе Марија Хименес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/188398/jose-maria-gimenez Хосе Марија Хименес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/135914/show/jos%C3%A9-mar%C3%ADa-gim%C3%A9nez Хосе Марија Хименес на whoscored] {{Состав на ФК Атлетико Мадрид}} {{Navboxes |bg= #87cefa |fg= black |title= Состави на Уругвај |list1= {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2014}} {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2018}} {{Состав на Уругвај на Копа Америка 2019}} {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2022}} }} [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Уругвајски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2014]] dehldgieyebvimnp5xojh3z6bcilkiq 0 1314176 5652088 5442819 2026-11-01T14:53:54Z Gurther 105215 5652088 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Neofit-Rilsi-Bulgarian-Grammer-Book-Cover.jpg|thumb|180px|Првата страна од првата бугарска граматика од [[Неофит Рилски]] од 1835 со нестандардизиран правопис, печатена во Кнежевско-српската печатница во [[Крагуевац]].]] '''Правописните реформи на современиот бугарски правопис''' биле направени со цел да се поедностави пишувањето на стандардниот [[бугарски јазик]]. == Историја == До 19ти век, бугарскиот доминантно бил говорен јазик, без стандардизирана пишана форма на народните [[дијалект]]и. Формалната писмена комуникација обично се одвивала на [[црковнословенски јазик]]. Долго време [[кирилица]]та била поврзана со [[црковнословенски|религиозни текстови]], и како таква била поотпорна на промени. Раната кирилица од 9ти век, содржела 44 букви за 44 гласови. Сепак, до 19ти век бугарскиот гласовен систем се променил и содржел помалку гласови. Во почетокот до средината на 19ти век се користеле неколку кирилични азбуки со 28 до 44 букви. Од тука се јавила потребата за јазична реформа, со што ќе се намали бројот на буквите. Печатената [[руска азбука]] започнала да ја добива својата современа форма кога [[Петар Велики|Петар I]] ја вовел својата реформа на ''граѓанското писмо'' во 1708. Реформата имала за цел да ја поедностави руската азбука. Во следните децении, новата руска кирилица продолжила да се развива, и во 19ти век таа станала основа за реформата во бугарската. Бидејќи Бугарија била дел од [[Османлиското Царство]] во 1869 бугарските емигранти го основале ''[[БАН|Бугарското книжевно друштво]]'' во [[Браила]], [[Кралство Романија]], на чело со [[Марин Дринов]]. Во голем број на написи тој ги испитувал проблемите со правописот и граматиката на бугарскиот јазик. Во 1878 било формирано посебно [[Кнежевство Бугарија]]. Во меѓувреме постоеле повеќе обиди да се стандардизира правописот: од страна на Дринов во 1862 и од [[Најден Геров]] во 1895. Конечно азбуката со 32 букви, предложена од Дринов била прифатена во 1899. Со оваа реформа биле отфрлени некои од носовките (Ѭ /jɤ/, Ѧ /e/ и Ѩ /je/). Со овој архаичен правопис се воспоставил извесен мост помеѓу источните и западните дијалекти во Бугарија, и во исто време се обидел да ги намали разликите помеѓу бугарскиот и црковнословенскиот. Меѓутоа употребата на ваков правопис го отежнала учењето на бугарскиот јазик. Овој правопис се употребувал до крајот на Втората светска војна. Во краток период од 1921-1923, владата предводена од [[Бугарскиот земјоделски народен сојуз]] вовела нов, поедноставен правопис. Сепак, тој правопис бил отфрлен после државниот удар на 9 јуни 1923. Последната голема правописна реформа се случила во 1945. Тогаш, буквите [[Јат|Ѣ]], ѣ (наречена [[w:bg:Ят|ят]] "јат") и [[Голем јус|Ѫ]], ѫ (наречена [[w:bg:Голям юс|Голям юс]] "голема носовка"), биле отфрлени од азбуката, со што бројот на букви се намалил на 30.<ref>Ernest A. Scatton, Grammar of Modern Bulgarian, Slavica Pub, 1984, {{ISBN|0893571237}}, p. 121.</ref> Со оваа реформа во пракса бил воведен фонетскиот принцип и го доближил писмениот јазик до современиот изговор. Реформата била направена за шест месеци, но нејзиното спроведување продолжило 20 години. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарски јазик]] cb6iwn0diy01t02tvv615cgc1gne5ln 5652089 5652088 2026-11-01T14:54:31Z Gurther 105215 5652089 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[Податотека:Neofit-Rilsi-Bulgarian-Grammer-Book-Cover.jpg|thumb|180px|Првата страна од првата бугарска граматика од [[Неофит Рилски]] од 1835 со нестандардизиран правопис, печатена во Кнежевско-српската печатница во [[Крагуевац]].]] '''Правописните реформи на современиот бугарски правопис''' биле направени со цел да се поедностави пишувањето на стандардниот [[бугарски јазик]]. == Историја == До 19ти век, бугарскиот доминантно бил говорен јазик, без стандардизирана пишана форма на народните [[дијалект]]и. Формалната писмена комуникација обично се одвивала на [[црковнословенски јазик]]. Долго време [[кирилица]]та била поврзана со [[црковнословенски|религиозни текстови]], и како таква била поотпорна на промени. Раната кирилица од 9ти век, содржела 44 букви за 44 гласови. Сепак, до 19ти век бугарскиот гласовен систем се променил и содржел помалку гласови. Во почетокот до средината на 19ти век се користеле неколку кирилични азбуки со 28 до 44 букви. Од тука се јавила потребата за јазична реформа, со што ќе се намали бројот на буквите. Печатената [[руска азбука]] започнала да ја добива својата современа форма кога [[Петар Велики|Петар I]] ја вовел својата реформа на ''граѓанското писмо'' во 1708. Реформата имала за цел да ја поедностави руската азбука. Во следните децении, новата руска кирилица продолжила да се развива, и во 19ти век таа станала основа за реформата во бугарската. Бидејќи Бугарија била дел од [[Османлиското Царство]] во 1869 бугарските емигранти го основале ''[[БАН|Бугарското книжевно друштво]]'' во [[Браила]], [[Кралство Романија]], на чело со [[Марин Дринов]]. Во голем број на написи тој ги испитувал проблемите со правописот и граматиката на бугарскиот јазик. Во 1878 било формирано посебно [[Кнежевство Бугарија]]. Во меѓувреме постоеле повеќе обиди да се стандардизира правописот: од страна на Дринов во 1862 и од [[Најден Геров]] во 1895. Конечно азбуката со 32 букви, предложена од Дринов била прифатена во 1899. Со оваа реформа биле отфрлени некои од носовките (Ѭ /jɤ/, Ѧ /e/ и Ѩ /je/). Со овој архаичен правопис се воспоставил извесен мост помеѓу источните и западните дијалекти во Бугарија, и во исто време се обидел да ги намали разликите помеѓу бугарскиот и црковнословенскиот. Меѓутоа употребата на ваков правопис го отежнала учењето на бугарскиот јазик. Овој правопис се употребувал до крајот на Втората светска војна. Во краток период од 1921-1923, владата предводена од [[Бугарскиот земјоделски народен сојуз]] вовела нов, поедноставен правопис. Сепак, тој правопис бил отфрлен после државниот удар на 9 јуни 1923. Последната голема правописна реформа се случила во 1945. Тогаш, буквите [[Јат|Ѣ]], ѣ (наречена [[w:bg:Ят|ят]] "јат") и [[Голем јус|Ѫ]], ѫ (наречена [[w:bg:Голям юс|Голям юс]] "голема носовка"), биле отфрлени од азбуката, со што бројот на букви се намалил на 30.<ref>Ernest A. Scatton, Grammar of Modern Bulgarian, Slavica Pub, 1984, {{ISBN|0893571237}}, p. 121.</ref> Со оваа реформа во пракса бил воведен фонетскиот принцип и го доближил писмениот јазик до современиот изговор. Реформата била направена за шест месеци, но нејзиното спроведување продолжило 20 години. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарски јазик]] ipaqqmga4uico6u2lmrafjgrtnhe20k 0 1316694 5652193 5450869 2026-11-01T20:28:57Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на A24]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652193 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|italic_title=force|name=Сѐ во исто време|image=Сѐ во исто време плакат.jpg|alt=<!-- See [[WP:ALT]] -->|border=no|caption=Плакатот на македонски|director=[[Даниелс (режисери)|Даниел Кван<br />Даниел Шајнерт]]|writer={{Plainlist| * Даниел Кван * Даниел Шајнерт }}|producer={{Plainlist| * [[Браќата Русо|Ентони Русо<br />Џо Русо]] * [[Мајк Ларока]] * Даниел Кван * Даниел Шајнерт * [[Џонатан Ванг]] * Питр Там Ли }}|starring={{Plainlist|<!--PER poster billing block--> * [[Мишел Јео]] * [[Стефани Хсу]] * [[Ке Хуј Куан]] * [[Џени Слејт]] * [[Хери Шум Џр.]] * [[Џејмс Хонг]] * [[Џејми Ли Кертис]] }}|cinematography=[[Ларкин Сајпл]]|editing=Паул Роџерс|music=[[Сон Лукс]]|studio={{Plainlist| * [[IAC (company)|IAC Films]] * [[AGBO|Gozie AGBO]] * Year of the Rat * Ley Line Entertainment }}|distributor=[[A24]]|released={{Film date|2022|3|11|[[South by Southwest|SXSW]]|2022|3|25|United States}}|runtime=139 минути<ref>{{cite web |title=Everything Everywhere All at Once |url=https://www.bbfc.co.uk/release/everything-everywhere-all-at-once-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdaznzg0 |website=BBFC.co.uk |quote=Cinema 140m 0s |access-date=May 21, 2022 |archive-date=May 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521231442/https://www.bbfc.co.uk/release/everything-everywhere-all-at-once-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdaznzg0 |url-status=live}}</ref>|country=САД|language={{Plainlist| * Англиски * Мандарински * Кантонски }}|budget=$14.3–25 милиони<ref name=100-million/><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/10/21/movies/everything-everywhere-all-at-once-oscars.html|url-access=limited|title=''Everything Everywhere'', All Through Awards Season?|website=[[The New York Times]]|date=October 21, 2022|first=Kyle|last=Buchanan|access-date=January 25, 2023|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230129190100/https://www.nytimes.com/2022/10/21/movies/everything-everywhere-all-at-once-oscars.html|archive-date=January 29, 2023|url-status=dead}}</ref>|gross=$143.4 милиони<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|id=6710474|title=Everything Everywhere All at Once|access-date=February 21, 2023}}</ref><ref name="NUM">{{Cite The Numbers |title=Everything Everywhere All at Once |id=Everything-Everywhere-All-At-Once-(2022) |access-date=February 21, 2023}}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''Сѐ во исто време''' — американска апсурдна комична драма од 2022 година, напишана и режирана од Даниел Кван и Даниел Шајнерт (колективно познати како „Даниелс“), кои го продуцирале со Ентони и Џо Русо. Заплетот се фокусира на кинеско-американска имигрантка (која ја игра Мишел Јео), која додека е ревидирана од УЈП, открива дека мора да се поврзе со верзии на себеси од друг паралелен универзум за да спречи моќно суштество од уништување на мултиверзумот. Во споредните улоги се појавуваат Стефани Хсу, Ке Хуј Куан, Џени Слејт, Хари Шум Џуниор, Џејмс Хонг и Џејми Ли Кертис. ''[[The New York Times|Њујорк Тајмс]]'' го нарекол филмот „вител на жанровска анархија“ со елементи на надреална комедија, научна фантастика, фантазија, филмови за боречки вештини и [[анимација]].<ref name="NYTReview">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/03/24/movies/everything-everywhere-all-at-once-review.html|title='Everything Everywhere All at Once' Review: It's Messy, and Glorious|last=Scott|first=A. O.|date=March 24, 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=April 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418130656/https://www.nytimes.com/2022/03/24/movies/everything-everywhere-all-at-once-review.html|archive-date=April 18, 2022|author-link=A. O. Scott}}</ref> Кван и Шајнерт почнале да работат на проектот во 2010 година, а неговото производство било најавено во 2018 година. Главната фотографија траела од јануари до март 2020 година. Саундтракот содржи композиции од Сон Лукс, вклучувајќи ги и соработките со Мицки, Дејвид Бирн, Андре 3000, Џон Хемпсон и Ренди Њуман ''Сè насекаде одеднаш'' бил премиерно прикажан во ''Саут бај Саутвест'' на 11 март 2022 година и започнал со ограничено кино издание во Соединетите Држави на 25 март 2022 година, пред широкото објавување од A24 на 8 април 2022 година. Имал комерцијален успех и заработил над 143 милиони долари ширум светот, со што станал првиот филм на А24 што ја преминал границата од 100 милиони долари и го надминал ''„Наследен“'' (2018) како филм со најголема заработка. Филмот добил речиси универзално признание за прикажувањето на филозофските концепти како што се [[Егзистенцијализам|егзистенцијализмот]], [[Нихилизам|нихилизмот]] и апсурдизмот, како и други теми, вклучувајќи генерациска траума, [[АДХД]] и азиско-американски идентитет. Бил пофален и за неговата оригиналност, визуелни елементи, сценарио, режија, хумор, емоционална резонанца и изведбите на Јео, Хсу, Кертис и Куан. Признанијата на филмот го вклучуваат тоа што Националниот одбор за рецензија и [[Американски филмски институт|Американскиот филмски институт]] го сместиле во топ десет филмови за 2022 година; два Златни глобуси за Јео и Куан на 80-тото доделување на наградите Златен глобус од 6 номинации, вклучително и за најдобар филм Мјузикл или комедија и најдобар режисер; пет награди од водечките 14 номинации на 28. Critics' Choice Awards, вклучително и за најдобар филм ; пет номинации на 29. Screen Actors Guild Awards, вклучувајќи актерски номинации за целокупниот ансамбл и поединечни номинации за Јео, Куан, Хсу и Кертис; 10 номинации на 76. Филмски награди на Британската академија, вклучително и најдобар филм, најдобра монтажа и 11 номинации на 95. награди на Оскар, вклучително и [[Оскар за најдобар филм|за најдобар филм]], станувајќи најноминиран филм на церемонијата. == Заплет == Евелин Куан е средовечна кинеско-американска имигрантка која води перална со нејзиниот сопруг Вејмонд Ванг. Две децении претходно, тие побегнале во Соединетите Држави и добиле ќерка, Џој. Пералницата е предмет на ревизија од УЈП, Вејмонд се обидува да ги достави документите за развод на Евелин, а напорниот татко на Евелин, Гонг Гонг е во посета на нејзината месечева новогодишна забава. Џој сака нејзината мајка да ја прифати нејзината девојка што не е Кинеска, Беки, но Евелин ја претставува на Гонг Гонг како „добра пријателка“ на Џој. === Дел 1: ''Сè'' === На тензичниот состанок со инспекторот на УЈП, Деирдре Бобеирдре, Алфа-Вејмонд го презема телото на Вејмонд, верзија на Вејмонд од „Алфаверс“. Алфа-Вејмонд и објаснува на Евелин дека постојат многу паралелни универзуми затоа што секој избор создава нов алтернативен универзум. Алфаверсот, предводен од покојната Алфа-Евелин, развил технологија за „скокање низ универзуми“, која им овозможува на луѓето пристап до вештините, сеќавањата и телата на нивните јас во паралелниот универзум со извршување бизарни дејства кои се статистички малку веројатни. Мултиверзумот сега е загрозен од Џобу Тупаки, алфаверс верзија на Џој, чиј ум се распарчува откако Алфа-Евелин ја турнува во поголем скок на универзуми. Џобу сега ги доживува сите универзуми одеднаш и може да скока низ универзуми и да манипулира со материјата по своја волја; таа создава „печиво од сè“ налик на црна дупка што може да го уништи целиот мултиверзум. На Евелин и е дадена технологија за скокање низ универзуми за да се бори со потчинетите на Џобу, кои се спојуваат во зградата на УЈП. Таа открива други универзуми во кои донела различни избори и успеала, како тоа што станaла [[Кинески боречки вештини|кунг фу]] мајстор/филмска ѕвезда. Таа, исто така дознава за плановите на Вејмонд за развод. Алфа-Вејмонд верува дека Евелин, како најголем „неуспех“ од сите Евелини во мултиверзумот, има неискористен потенцијал да ја победи Џобу. Гонг Гонг е преземен од Алфа-Гонг Гонг, кој ѝ наложува на Евелин да ја убие Џој за да ја спречи Џобу од искористување на Џој за да влезе во универзумот на Евелин. Евелин одбива и решава да се соочи со Џобу добивајќи моќ преку повторено скокање во универзуми. Алфа-Гонг Гонг, убеден дека умот на Евелин е компромитиран како на Џобу, испраќа војници по Евелин. Додека тие се борат, Џобу го лоцира и убива Алфа-Вејмонд во Алфаверс. Додека Џобу се соочува со Евелин во нејзиниот универзум, умот на Евелин се расцепува и таа колабира. === Дел 2: ''Насекаде'' === Свеста на Евелин неконтролирано скока заедно со свеста на Џобу низ бизарни и разновидни универзуми. Џобу открива дека не сака да се бори, но дека наместо тоа, барала Евелин која може да гледа, како и таа, дека ништо не е важно, додека ги убива Евелините кои не го прават тоа. Таа ја носи Евелин до печивито со сè, објаснувајќи дека сака да го искористи за да дозволи таа и Евелин вистински да умрат. Кога гледа во печивото, Евелин е убедена и почнува да дејствува [[Нихилизам|нихилистички]] во другите нејзини универзуми, емоционално повредувајќи ги оние околу себе. Кога Евелин треба да влезе во печивото со Џобу, таа застанува за да ги слушне молбите на Вејмонд во нејзиниот универзум, сите да престанат да се караат и наместо да бидат љубезни дури и кога животот нема смисла. Евелин има [[Егзистенцијализам|егзистенцијалистичко]] откровение и решава да го следи советот на Вејмонд, користејќи ги своите мултиверзни моќи за да открие што ги повредува оние околу неа и им носи среќа. Притоа, таа ја поправа својата штета во другите универзуми и ги неутрализира Алфа-Гонг Гонг и борците на Џобу. Во нејзиниот дом, Евелин се помирува со Вејмонд, му кажува на Гонг Гонг за врската на Џој и Беки и разговара со Деирдре откако Вејмонд ја убедува да ги остави Вејмонд и Евелин повторно да си ги вратат даноците. Џобу решава влезе сама во печивото додека, додека Џој е во универзумот на Евелин и ја моли да ја пушти. Евелин ѝ кажува на Џој дека дури и кога ништо нема смисла и иако би можела да биде на кое било друго место во мултиверзумот, таа секогаш би сакала да биде со Џој. Евелин и другите ја спасуваат Џобу од печивото, а Евелин и Џој се прегрнуваат. === Дел 3: '''''Сè''''' ''одеднаш'' === Нешто подоцна, со подобрените односи меѓу семејството, тие се враќаат во зградата на УЈП за да ги надополнат своите даноци. Додека Деирдре зборува, вниманието на Евелин веднаш е привлечено кон нејзините алтернативни верзии и мултиверзумот, пред таа да се врати во својот првичен универзум. == Улоги == {{Multiple image|perrow=2|total_width=200|image1=Michelle Yeoh Cannes 2.jpg|image2=Ke Huy Quan 01.jpg|image3=James Hong 2014.jpg|image4=Jamie Lee Curtis Comic-Con by Gage Skidmore.jpg|footer=''Сè насекаде одеднаш' во главна улога [[Мишел Јео]], [[Ке Хуј Куан]], [[Џејми Ли Кертис]], и [[Џејмс Хонг]]}} * Мишел Јео во улога на Евелин Куан Ванг, незадоволна и преоптоварена сопственичка на перална; и како неколку други верзии на Евелин во алтернативни универзуми. * Стефани Хсу во улога на Џој Ванг, ќерка на Евелин; и Џобу Тупаки, омницидната ќерка на Алфа-Евелин чиј растечки [[нихилизам]] е закана за целиот мултиверзум. * Ке Хуј Куан во улога на Вејмонд Ванг, кроток и глупав сопруг на Евелин чиј [[егзистенцијализам]] е противотров на нихилизмот на Џобу; и како Алфа-Вејмонд, од Алфаверсот; и други верзии на Вејмонд во алтернативни универзуми * Џејмс Хонг во улога на Гонг Гонг (кантонски, „дедо“),<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cgmagonline.com/review/movie/everything-everywhere-all-at-once-review/|title=Everything Everywhere All at Once (2022) Review|last=Goh|first=Clement|date=April 14, 2022|work=CGMagazine|access-date=April 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417125739/https://www.cgmagonline.com/review/movie/everything-everywhere-all-at-once-review/|archive-date=April 17, 2022}}</ref> бараниот татко на Евелин; и Алфа-Гонг Гонг, татко на Алфа-Евелин во Алфаверс кој сака Евелин да ја жртвува Џој за да ја попречи Џобу. * Џејми Ли Кертис во улога на Деирдре Бобеирдре, инспектор на УЈП; и како неколку други верзии на Деирдре во алтернативни универзуми. * Џени Слејт во улога на мајка на кучето Деби, клиент на перална. * Хари Шум Џуниор во улога на Чад, готвач на ''[[тепанјаки]]'' кој работи заедно со алтернативна Евелин во друг универзум. Дополнително, Тали Медел се појавува како Беки Срегор, девојката на Џој; Биф Виф се појавува како Рик, клиент на перална; Сунита Мани и Арон Лазар се појавуваат како актери во мјузиклот што Евелин го гледа; Одри Василевски и Питер Банифаз се појавуваат како офицери на Алфа РВ; Енди Ле и Брајан Ле се појавуваат како Алфа трофеј скокачи; а Мичико Нишиваки се појавува како кунг-фу противник и соработник на Евелин. Ренди Њуман, кој учествува во девет филмови [[Walt Disney Pictures|на Дизни]] – [[Pixar|Пиксар]], се појавува како гласот на Ракакуни, повикувајќи се на анимираниот филм на Пиксар ''[[Рататуи (филм)|Рататуи]]'' (2007), е заслужен како истакнат уметник на песната „Сега готвиме{{Полунаводник+наводник}}.<ref name="Krol 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/andre-3000-mitski-and-more-to-feature-on-everything-everywhere-all-at-once-soundtrack-3168786|title=André 3000, Mitski and more to feature on 'Everything Everywhere All at Once' soundtrack|last=Krol|first=Charlotte|date=February 24, 2022|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410030814/https://www.nme.com/news/music/andre-3000-mitski-and-more-to-feature-on-everything-everywhere-all-at-once-soundtrack-3168786|archive-date=April 10, 2022|accessdate=April 10, 2022}}</ref> Режисерите Даниел Шајнерт и Даниел Кван имаат камео во филмот, со првоспоменатиот како Дистрикт Менаџер, додека вториот има незабележано камео како човек вшмукан во печивото и крадец.<ref name="Robinson 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.polygon.com/23015417/everything-everywhere-all-at-once-easter-egg-ape-suit-daniels|title=The best Easter egg in Everything Everywhere All At Once is a secret director's cameo|last=Robinson|first=Tasha|date=April 9, 2022|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514175414/https://www.polygon.com/platform/amp/23015417/everything-everywhere-all-at-once-easter-egg-ape-suit-daniels|archive-date=May 14, 2022|accessdate=May 14, 2022}}</ref> == Продукција == === Развој и пишување === [[Податотека:Swiss_Army_Man_Interview_with_Daniel_Scheinert_and_Daniel_Kwan_(cropped).jpg|мини|Сценаристи и режисери Даниел Шајнерт и Даниел Кван]] Корежисерите Даниел Кван и Даниел Шајнерт почнале да го истражуваат концептот на мултиверзумот уште во 2010 година, откако биле изложени на концептот на модален реализам во документарниот филм на Рос Мекелви'', Шермановиот Марш'' (1986).<ref name="Lee 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/2022/04/everything-everywhere-all-at-onces-influences-explained.html|title=Daniels Unpack the Everything Bagel of Influences Behind Everything Everywhere All at Once|last=Lee|first=Chris|date=April 13, 2022|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416174415/https://www.vulture.com/2022/04/everything-everywhere-all-at-onces-influences-explained.html|archive-date=April 16, 2022|accessdate=April 17, 2022}}</ref> Кван го опишал објавувањето на анимираниот филм ''Спајдермен: Во Спајдерверзумот'' (2018), кој исто така се занимавал со мултиверзален концепт, како „малку вознемирувачки бидејќи мислевме: „Ох проклетство, сите ќе не победат во ова на што работевме.{{Полунаводник+наводник}}<ref name="Lee 2022" /> Тој исто така изјавил: „Гледањето на втората сезона на ''Рик и Морти'' беше навистина болно. Мислев: „Тие веќе ги направија сите идеи што мислевме дека се оригинални!“ Беше навистина фрустрирачко искуство. Затоа престанав да ги гледам ''Рик и Морти'' додека го пишувавме овој проект.“<ref name="Lee 2022" /> Во раните нацрти на сценариото, режисерите планирале главниот лик да биде професор и да има недијагностицирано [[АДХД|нарушување на вниманието и хиперактивност]] (АДХД); преку неговото истражување за проектот, Кван дознал дека има недијагностициран АДХД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fastcompany.com/90738552/everything-everywhere-all-at-once-multiverse-internet|title='Everything Everywhere All at Once' is a mesmerizing ode to our chaos|last=Pasternack|first=Alex|date=April 7, 2022|work=Fast Company|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411213804/https://www.fastcompany.com/90738552/everything-everywhere-all-at-once-multiverse-internet|archive-date=April 11, 2022|accessdate=April 11, 2022}}</ref> Сцените во кои Евелин тренира боречки вештини и станува ѕвезда на акционите филмови биле визуелно и контекстуално инспирирани од филмовите на Вонг Кар-Ваи;<ref name="Lee 2022"/> Крис Ли од ''Валчр'' напишала дека тие „предизвикуваат расположение на извонреден романтичен копнеж што ќе биде веднаш препознатлив ... како мерило“ на делата на Вонг.<ref name="Lee 2022" /> Универзумот во кој Евелин и Џој се карпи бил под влијание на детската книга ''Силвестер и магичното камче'' (1969) и видео играта ''Сè'' (2017).<ref name="Lee 2022" /> Кван рекол дека идејата за сè печиво „започнала само како шега“.<ref name="Lee 2022"/> Шајнерт рекол дека тие поминале време обидувајќи се да ја развијат религијата на следбениците на печивото, но наишле на компликации: „[Џобу Тупаки] е нихилист; дали треба да има догма? Дали треба да има книга? Какви треба да бидат нивните практики како религија? Печивото остана затоа што стана толку корисен, едноставен симбол што можевме да го посочиме како филмаџии. И не мора да го објаснувате тоа многу надвор од шегата.“<ref name="Lee 2022" /> === Улоги === [[Податотека:Ke_Huy_Quan_(43865682592).jpg|мини|243x243пкс|''Сè насекаде одеднаш'' го означило враќањето на Ке Хуј Куан (''слика од 2018 година'') на актерството од неговото пензионирање во 2002 година.]] Сценариото било напишано за [[Џеки Чен]] сè додека Кван и Шајнерт повторно не го замислиле главниот лик како жена, чувствувајќи дека динамиката сопруг-сопруга ќе биде поблиска до гледачите.<ref name="Bergeson 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.indiewire.com/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh-jackie-chan-1234708097/|title=Michelle Yeoh's Role in 'Everything Everywhere All at Once' Was Originally Written for Jackie Chan|last=Bergeson|first=Samantha|date=2022-03-15|work=IndieWire|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424171436/https://www.indiewire.com/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh-jackie-chan-1234708097/|archive-date=April 24, 2022|accessdate=2022-04-11}}</ref> Главниот лик на новото сценарио првично бил именуван Мишел Ванг, според Мишел Јео, која рекла: „Ако ги прашате Даниелс, кога започнаа со овој нацрт, тие се фокусираа на „Па, ние го правиме ова за Мишел Јео.{{Полунаводник+наводник}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.avclub.com/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh-interv-1848785883|title=Michelle Yeoh on the roller coaster ride of Everything Everywhere All at Once|last=Smart|first=Jack|date=April 13, 2022|work=[[The A.V. Club]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417195646/https://www.avclub.com/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh-interv-1848785883|archive-date=April 17, 2022|accessdate=April 17, 2022}}</ref> Името на ликот на крајот било променето во Евелин. И покрај паралелите меѓу неа и универзумот во кој Евелин била боречка уметничка и филмска ѕвезда,<ref name="Radulovic 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.polygon.com/23020865/michelle-yeoh-interview-everything-everywhere-all-at-once|title=Michelle Yeoh's personal guide to Everything Everywhere All at Once's vast multiverse|last=Radulovic|first=Petrana|date=April 11, 2022|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417195646/https://www.polygon.com/23020865/michelle-yeoh-interview-everything-everywhere-all-at-once|archive-date=April 17, 2022|accessdate=April 17, 2022}}</ref> Јео се спротивставила на тоа ликот да се именува Мишел. „Евелин заслужува да има сопствената приказна. Ова е многу обична мајка [и] домаќинка која се труди максимално да биде добра мајка за својата ќерка, добра ќерка за нејзиниот татко, сопруга која се обидува да го задржи семејството заедно“, рекла таа. „Не сакам да се интегрирам себеси, Мишел Јео, во ликовите што ги играм, бидејќи сите тие заслужуваат свое патување и нивните приказни заслужуваат да бидат раскажани.<ref name="Radulovic 2022" />" Во август 2018 година било објавено дека Јео и Авквафина добиле улога да глумат во така опишаниот „интердимензионален акционен филм“ од Куан и Шајнерт, а Ентони и Џо Русо биле прикачени како продуценти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/michelle-yeoh-awkwafina-reunite-film-swiss-army-man-directors-1138633|title=Michelle Yeoh, Awkwafina in Talks for Film From 'Swiss Army Man' Directors|last=Galuppo|first=Mia|date=August 30, 2018|work=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411074205/https://www.hollywoodreporter.com/news/michelle-yeoh-awkwafina-reunite-film-swiss-army-man-directors-1138633|archive-date=April 11, 2021|accessdate=August 30, 2018}}</ref> Авквафина го напуштила проектот во јануари 2020 година поради конфликти во распоредот и била заменета со Стефани Хсу. Џејмс Хонг, Ке Хуј Куан и Џејми Ли Кертис се приклучиле на актерската екипа. Тоа го означило враќањето на Куан во филмографијата, од која се повлекол во 2002 година поради недостаток на кастинг можности.<ref name="Collis">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/01/a24-reunites-dan-kwan-daniel-scheinert-agbo-everything-everywhere-all-at-once-swiss-army-man-1202838566/|title=A24 Reunites With 'Swiss Army Man' Directors; Finance & Distribute AGBO's 'Everything Everywhere All at Once'|last=Mike Fleming Jr.|date=January 22, 2020|work=Deadline|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914222528/https://deadline.com/2020/01/a24-reunites-dan-kwan-daniel-scheinert-agbo-everything-everywhere-all-at-once-swiss-army-man-1202838566/|archive-date=September 14, 2021|accessdate=January 23, 2020}}</ref> Кван и Шајнерт биле инспирирани да му ја дадат улогата на Куан откако виделе дека [[Мем (семрежје)|објава]] каде на политичарот Ендрју Јанг се прикажува како возрасна верзија на Short Round, ликот на Куан од ''[[Индијана Џонс и храмот на проклетството|Индијана Џонс и Храмот на пропаста]]'' (1984). Тие биле љубопитни да дознаат со што се занимавал Куан и дознале дека тој е на возраст на Вејмонд; Случајно, Куан решил да се врати на глумата околу истата временска рамка пред да му се обратат за улогата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/12/everything-everywhere-all-at-once-ke-huy-quan-interview-1235182150/|title='Everything Everywhere All At Once' Star Ke Huy Quan On Getting A Second Chance To Pursue His Dream: "I'm Always Grateful"|last=Wong|first=Stevie|date=December 2, 2022|work=[[Deadline (website)|Deadline]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212175446/https://deadline.com/2022/12/everything-everywhere-all-at-once-ke-huy-quan-interview-1235182150/|archive-date=December 12, 2022|accessdate=January 11, 2023}}</ref> Поранешниот колега на Куан во ''„The Goonies“'' (1985), Џеф Коен, служел како негов адвокат за да преговара за неговиот договор за филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/austin-butler-brendan-fraser-colin-farrell-actor-roundtable-1235293939/|title=Austin Butler, Colin Farrell, Brendan Fraser, Jeremy Pope, Ke Huy Quan, Adam Sandler and THR's Actor Roundtable|last=Feinberg|first=Scott|date=January 10, 2023|work=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110140103/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/austin-butler-brendan-fraser-colin-farrell-actor-roundtable-1235293939/|archive-date=January 10, 2023|accessdate=January 10, 2023}}</ref> === Снимање === Главното снимање започнало во јануари 2020 година, а А24 објавил дека ќе го финансира и дистрибуира филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/01/a24-reunites-dan-kwan-daniel-scheinert-agbo-everything-everywhere-all-at-once-swiss-army-man-1202838566/|title=A24 Reunites With 'Swiss Army Man' Directors; Finance & Distribute AGBO's 'Everything Everywhere All At Once'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=January 22, 2020|work=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914222528/https://deadline.com/2020/01/a24-reunites-dan-kwan-daniel-scheinert-agbo-everything-everywhere-all-at-once-swiss-army-man-1202838566/|archive-date=September 14, 2021|accessdate=January 22, 2020}}</ref> Снимањето траело 38 дена,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/everything-everywhere-all-at-once-ke-huy-quan-stephanie-hsu-james-hong-interview/|title=James Hong, Stephanie Hsu, and Ke Huy Quan on 'Everything Everywhere All at Once' and How the Film is Modern Art|last=Weintraub|first=Steve|date=2022-04-12|work=Collider|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206181739/https://collider.com/everything-everywhere-all-at-once-ke-huy-quan-stephanie-hsu-james-hong-interview/|archive-date=December 6, 2022|accessdate=2022-12-06}}</ref> главно во долината Сими, Калифорнија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/10/12/movies/jamie-lee-curtis-halloween.html|title=Under the Skin of Jamie Lee Curtis|last=Buchanan|first=Kyle|date=2022-10-12|work=The New York Times|access-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013161520/https://www.nytimes.com/2022/10/12/movies/jamie-lee-curtis-halloween.html|archive-date=October 13, 2022|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Поголемиот дел од филмот бил снимен за да се приспособи на долгорочното преснимување.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://filmmakermagazine.com/117831-kept-in-sync-paul-rogers-on-editing-everything-everywhere-all-at-once/|title=Kept in Sync: Paul Rogers on Editing Everything Everywhere All At Once {{!}} Filmmaker Magazine|last=Hunt|first=A. E.|date=2022-12-15|work=Filmmaker Magazine {{!}} Publication with a focus on independent film, offering articles, links, and resources.|language=en-US|accessdate=2023-02-21}}</ref> Даниелс рекол дека сцените со кунг-фу борби во филмот биле снимени невообичаено брзо; на пример, тепачката со ташничиња била снимена за ден и половина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://i-d.vice.com/en/article/n7nx8b/everything-everywhere-all-at-once-interview|title=An interview with Everything Everywhere All At Once stars Stephanie Hsu, Ke Huy Quan and the Daniels|last=Mahale|first=Jenna|work=i-d.vice.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206182607/https://i-d.vice.com/en/article/n7nx8b/everything-everywhere-all-at-once-interview|archive-date=December 6, 2022|accessdate=2022-12-06}}</ref> Снимањето завршило на почетокот на март 2020 година за време на почетокот на пандемијата COVID-19 во Соединетите држави.<ref>{{Наведени вести|url=https://deadline.com/2022/04/everything-everywhere-all-once-box-office-milestone-arthouse-indie-cinema-1235007713/|title='Everything Everywhere All At Once' Crosses $20M & Puts Arthouses Back On The Rails As Daniels' Pic Looks To Become 4th-Highest For A24|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=April 21, 2022|work=Deadline|access-date=April 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423014227/https://deadline.com/2022/04/everything-everywhere-all-once-box-office-milestone-arthouse-indie-cinema-1235007713/|archive-date=April 23, 2022}}</ref> Првиот пресек траел околу 170 минути.<ref name=":3" /> == Теми == ''Сè насекаде одеднаш'' вклучува елементи од голем број жанрови и филмски медиуми, вклучувајќи апсурдна комедија, научна фантастика, фантазија, филмови за боречки вештини и [[анимација]].<ref name="impressive">{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2022/film/box-office/a24-everything-everywhere-all-at-once-box-office-1235255460/|title=A24's ''Everything Everywhere All at Once'' Hits Impressive Box Office Milestone|last=Rubin|first=Rebecca|date=2022-05-01|work=Variety|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501202747/https://variety.com/2022/film/box-office/a24-everything-everywhere-all-at-once-box-office-1235255460/|archive-date=May 1, 2022|accessdate=2022-05-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://screenrant.com/everything-everywhere-all-at-once-easter-eggs-references/|title=Everything Everywhere All At Once Easter Eggs & References|date=April 9, 2022|work=ScreenRant|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509183344/https://screenrant.com/everything-everywhere-all-at-once-easter-eggs-references/amp/|archive-date=May 9, 2022|accessdate=May 9, 2022}}</ref> А. О. Скот од ''[[The New York Times|Њујорк Тајмс]]'' го опишал филмот како „вител на жанровска анархија“, објаснувајќи дека „додека бурните акциони секвенци и летови на научнофанатастичните случки се голем дел од забавата (и маркетингот), тие всушност не се поентата. [Филмот е] горчлива домашна драма, брачна комедија, приказна за стремежот на имигрантите и балада за љубовта помеѓу мајка и ќерка.“<ref name="NYTReview"/> Филмот ги истражува концептите на смислата на животот и различните поврзани филозофии, а особено спротивностите на [[Егзистенцијализам|егзистенцијализмот]] и на [[Нихилизам|нихилизмот]]; според Чарлс Брамеско од ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'', „Печивото на пропаст и неговата затегната контрола врз ќерката на Евелин се доведуваат до кулминација на објавата дека нема ништо полошо од поднесување на нихилизмот толку трендовски со следната генерација. Нашата единствена надеж за прибегнување е да ја прифатиме сета љубов и убавина што не опкружува, само ако сме доволно присутни за да го видиме тоа.“<ref name="Bramesco 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2022/mar/22/everything-everywhere-all-at-once-review-michelle-yeoh|title=''Everything Everywhere All At Once'' review – ambitious, exhausting trip to the multiverse|last=Bramesco|first=Charles|date=March 22, 2022|work=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615081652/https://www.theguardian.com/film/2022/mar/22/everything-everywhere-all-at-once-review-michelle-yeoh|archive-date=June 15, 2022|accessdate=April 8, 2022}}</ref> Овој нихилизам е инкорпориран и во филмското истражување на азиско-американскиот идентитет. Ен Анлин Ченг напишала во ''Вашингтон пост'' „Не само што мултиверзумот делува како метафора за имигрантското азиско-американско искуство, или пригодна парабола за дислокациите и поделбите на личноста што ги претрпеле граѓани со тире во називот (т.е. „азиско-американски“). Исто така, станува прилично зашеметено средство за соочување и преговарање со азискиот песимизам“, термин што таа го користи во однос на афро-песимизмот.<ref name="AsianPessimism">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2022/05/04/everything-everywhere-asian-american-pessimism/|title='Everything Everywhere All at Once' is a deeply Asian American film|last=Cheng|first=Anne Anlin|date=4 May 2022|work=Washington Post|access-date=6 June 2022}}</ref> Клинт Вортингтон во ''Consequence'' напишал дека „и покрај сиот негов [[Дадаизам|дадаистички]] апсурдизам и брзо темпо, Даниелс ги вткајува хаотичните можности во мултиверзумот во кохезивна приказна за болките и невољите на патот што не го поминал и за потребата да го издлабиш сопственото значење во бесмислен универзум.“<ref name="Worthington 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://consequence.net/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-review-michelle-yeoh/|title=Everything Everywhere All At Once Is A Lot, and That's a Good Thing: Review|last=Worthington|first=Clint|date=March 24, 2022|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418013211/https://consequence.net/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-review-michelle-yeoh/|archive-date=April 18, 2022|accessdate=April 17, 2022}}</ref> Опишувајќи го начинот на работа на Џобу Тупаки, Вортингтон ја забележува „живата контрадикција што е печивото на се: ако ставите сè на печиво, што повеќе останува? И ако сте доживеале сè што може да понуди мултиверзумот, која е поентата на што било од тоа?“<ref name="Worthington 2022" /> Кван рекол дека концептот печиво на се „направи две работи. Тоа ни овозможи да зборуваме за нихилизам без да ни превртуваат очи. И создава MacGuffin: уред за судниот ден. Ако во првата половина од филмот луѓето мислат дека печивото е тука да го уништи светот, а во втората половина сфатиле дека е депресивен човек кој се обидува да се уништи себеси, и тоа што е акцион филм го претвора во нешто полично.“<ref name="Lee 2022"/> Филмот се поврзува текстуално и [[wiktionary:metatextual|метатекстуално]] со „реалниот свет“ на гледачот.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://sf-encyclopedia.com/entry/everything_everywhere_all_at_once|title=Everything Everywhere All at Once|work=Encyclopedia of Science Fiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504013539/https://sf-encyclopedia.com/entry/everything_everywhere_all_at_once|archive-date=May 4, 2022|accessdate=May 3, 2022}}</ref><ref name=":0">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 3, 2022}}</ref> Критичарите забележале дека една верзија на Евелин - позната филмска ѕвезда за боречки вештини - е портрет на самата Јео,<ref name=":0" /><ref name="NYT Sway 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2022/04/14/opinion/sway-kara-swisher-michelle-yeoh.html|title=How Michelle Yeoh Took Jackie Chan's Role|date=April 12, 2022|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503014258/https://www.nytimes.com/2022/04/14/opinion/sway-kara-swisher-michelle-yeoh.html|archive-date=May 3, 2022|accessdate=May 3, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theringer.com/movies/2022/3/28/22996343/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh|title=It's Right There in the Title|last=Nayman|first=Adam|date=March 28, 2022|work=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604171419/https://www.theringer.com/movies/2022/3/28/22996343/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh|archive-date=June 4, 2022|accessdate=May 3, 2022}}</ref> дека искуството на Ке Хуј Куан како координатор на акробации се користи [[wiktionary:diegetic|дигетски]] во сцените на борбите на Вејмонд<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2022/04/05/movies/ke-huy-quan-everything-everywhere.html|title=Ke Huy Quan: From Short Round to Romantic Lead in Just Four Long Decades|last=Ito|first=Robert|date=April 5, 2022|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503085047/https://www.nytimes.com/2022/04/05/movies/ke-huy-quan-everything-everywhere.html|archive-date=May 3, 2022|accessdate=May 3, 2022}}</ref> и дека трансформацијата на Џејмс Хонг во „позлобен, човек кој течно зборува англиски, макијавелистички стратег“ е паралелна со неговиот лик Ло Пан во ''Големата неволја во малата Кина'' (1986).<ref name=":1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.polygon.com/23015174/james-hong-interview-everything-everywhere-all-at-once|title=The one role out of more than 500 that's stuck with James Hong|last=Radulovic|first=Petrana|date=April 7, 2022|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502134022/https://www.polygon.com/23015174/james-hong-interview-everything-everywhere-all-at-once|archive-date=May 2, 2022|accessdate=May 3, 2022}}</ref> == Музика == [[Податотека:Son_Lux_in_2016.jpg|мини|Експерименталниот бенд Son Lux ја состави партитурата на филмот.]] Музичката партитура ја компонирал Сон Лукс, чии членови се Рајан Лот, Иан Чанг и Рафик Бхатија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://filmmusicreporter.com/2022/01/03/son-lux-scoring-daniel-kwans-daniel-scheinerts-everything-everywhere-all-at-once/|title=Son Lux Scoring Daniel Kwan's & Daniel Scheinert's ''Everything Everywhere All at Once''|date=January 3, 2022|work=Film Music Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104011808/http://filmmusicreporter.com/2022/01/03/son-lux-scoring-daniel-kwans-daniel-scheinerts-everything-everywhere-all-at-once/|archive-date=January 4, 2022|accessdate=January 6, 2022}}</ref> Даниелс побарале од нив да пристапат кон партитурата поединечно, а не како бенд. Лот рекол: „Мислам дека целосната слика не само за тоа кои сме ние како бенд, туку и за тоа кои сме како поединци и што сме постигнале и местата на кои креативно сме отишле поединечно, за нив значеше дека постои можност дека многу од овие звучни универзуми би можеле да бидат на дофат со ова конкретно трио“.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://consequence.net/2022/04/son-lux-interview-everything-everywhere-all-at-once/|title=How Son Lux Crafted the Eclectic and Expansive Score for 'Everything Everywhere All At Once'|date=2022-04-07|work=Consequence|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522152448/https://consequence.net/2022/04/son-lux-interview-everything-everywhere-all-at-once/|archive-date=May 22, 2022|accessdate=2022-05-22}}</ref> На Сон Лукс му биле потребни две до три години да ја состави партитурата, која вклучува повеќе од сто музички знаци.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slashfilm.com/826224/everything-everywhere-all-at-once-composers-son-lux-on-their-epic-49-track-score-interview/|title=Everything Everywhere All At Once Composers Son Lux On Their Epic, 49-Track Score [Interview]|last=Giroux|first=Jack|date=2022-04-08|work=SlashFilm.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234328/https://www.slashfilm.com/826224/everything-everywhere-all-at-once-composers-son-lux-on-their-epic-49-track-score-interview/|archive-date=May 22, 2022|accessdate=2022-05-22}}</ref> Саундтракот на албумот е составен од 49 песни и трае повеќе од два часа. Во него има неколку истакнати музичари,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://indie88.com/moses-sumney-son-lux-collaborate-on-new-single-fence-for-a24s-everything-everywhere-all-at-once/|title=Moses Sumney, Son Lux collaborate on new single 'Fence' for A24's 'Everything Everywhere All At Once'|date=2022-03-22|work=Indie88|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526120040/https://indie88.com/moses-sumney-son-lux-collaborate-on-new-single-fence-for-a24s-everything-everywhere-all-at-once/|archive-date=May 26, 2022|accessdate=2022-05-22}}</ref> меѓу кои Мицки, Дејвид Бирн, Андре 3000 свирејќи флејта, Ренди Њуман, Мозес Самни, Хајнал Пивник и yMusic.<ref name="Krol 2022"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.passionweiss.com/2022/05/13/lets-talk-about-everything-everywhere-all-at-once-an-interview-with-son-lux/|title=Let's Talk About "Everything Everywhere All At Once": An Interview with Son Lux|date=2022-05-13|work=Passion of the Weiss|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209065858/https://www.passionweiss.com/2022/05/13/lets-talk-about-everything-everywhere-all-at-once-an-interview-with-son-lux/|archive-date=December 9, 2022|accessdate=2022-12-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brooklynvegan.com/mitski-david-byrne-andre-3000-more-feature-on-son-luxs-score-to-everything-everywhere-all-at-once/|title=Mitski, David Byrne, Andre 3000 & more feature on Son Lux's ''Everything Everywhere All at Once'' score|last=Hatfield|first=Amanda|date=February 23, 2022|work=BrooklynVegan|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223175213/https://www.brooklynvegan.com/mitski-david-byrne-andre-3000-more-feature-on-son-luxs-score-to-everything-everywhere-all-at-once/|archive-date=February 23, 2022|accessdate=February 23, 2022}}</ref> Две песни - "This Is a Life" со Мицки и Бирн<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theilluminerdi.com/2022/03/08/everything-everywhere-soundtrack/|title=Everything Everywhere All at Once Release the 1st Single of the Film's Spellbinding Soundtrack|date=2022-03-04|work=The Illuminerdi|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522110346/https://www.theilluminerdi.com/2022/03/08/everything-everywhere-soundtrack/|archive-date=May 22, 2022|accessdate=2022-05-22}}</ref> и "Fence" со Самни - биле објавени како синглови на 4 и 14 март 2022 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-05-22}}</ref> Албумот бил објавен на 25 март и добил позитивна критика од критичарите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amazon.com/Everything-Everywhere-Original-Picture-Soundtrack/dp/B09TG52S8P|title=Everything Everywhere All at Once (Original Motion Picture Soundtrack)|work=[[Amazon.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417234630/https://www.amazon.com/Everything-Everywhere-Original-Picture-Soundtrack/dp/B09TG52S8P|archive-date=April 17, 2022|accessdate=April 17, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slashfilm.com/826242/the-everything-everywhere-all-at-once-soundtrack-is-streaming-now-for-your-multiversal-needs/|title=The Everything Everywhere All At Once Soundtrack Is Streaming Now For Your Multiversal Needs|last=Dutta|first=Debopriyaa|date=2022-03-25|work=SlashFilm.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526071737/https://www.slashfilm.com/826242/the-everything-everywhere-all-at-once-soundtrack-is-streaming-now-for-your-multiversal-needs/|archive-date=May 26, 2022|accessdate=2022-05-22}}</ref> Филмот се појавува во неколку форми, и во аудио и во дијалог, на песната „ Девет дена“ од 2000 година „Апсолутно (Приказна за една девојка)“. Кога Даниелс се обратиле до вокалистот на Nine Days, Џон Хемпсон, за користење на песната, Хемпсон со ентузијазам се согласил да сними три алтернативни верзии на песната за употреба во филмот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slashfilm.com/826020/a-2000s-one-hit-wonder-became-a-vital-part-of-everything-everywhere-all-at-once/|title=A 2000s One-Hit Wonder Became A Vital Part Of Everything Everywhere All At Once|last=Briscuso|first=Lex|date=April 8, 2022|work=[[Slash Film]]|access-date=April 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417050125/https://www.slashfilm.com/826020/a-2000s-one-hit-wonder-became-a-vital-part-of-everything-everywhere-all-at-once/|archive-date=April 17, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mashable.com/article/daniels-story-of-a-girl-everything-everywhere-all-at-once|title=How a one-hit wonder became absolutely crucial to 'Everything Everywhere All At Once'|last=Puchko|first=Kristy|date=2022-04-06|work=Mashable|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224230051/https://mashable.com/article/daniels-story-of-a-girl-everything-everywhere-all-at-once|archive-date=December 24, 2022|accessdate=2022-06-24}}</ref> == Објава == === Проекција === ''Сè насекаде одеднаш'' имал светска премиера на филмскиот фестивал South by Southwest на 11 март, 2022.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2021/12/sxsw-opening-night-film-everything-everywhere-all-at-once-from-the-daniels-1234887305/|title='Everything Everywhere All At Once': SXSW Sets Daniel Kwan and Daniel Scheinert's A24 Pic As Opening Night Film|last=Grobar|first=Matt|date=2021-12-08|work=Deadline|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208192656/https://deadline.com/2021/12/sxsw-opening-night-film-everything-everywhere-all-at-once-from-the-daniels-1234887305/|archive-date=December 8, 2021|accessdate=2021-12-08}}</ref> Имал ограничено прикажување во кината на 25 март, 2022,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slashfilm.com/710785/everything-everywhere-all-at-once-release-date-cast-and-more/|title=Everything Everywhere All At Once: Release Date, Cast, And More|last=Gerber|first=Jamie|date=December 17, 2021|work=[[/Film]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102004020/https://www.slashfilm.com/710785/everything-everywhere-all-at-once-release-date-cast-and-more/|archive-date=January 2, 2022|accessdate=January 1, 2022}}</ref> проследено со национално издание на 8 април, во САД од А24.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-a24-specialty-box-office-rrr-1234987724/|title='Everything Everywhere All Once' Blasts Off With Record Opening For A24 – Specialty Box Office|last=Goldsmith|first=Jill|date=March 27, 2022|work=Deadline|publisher=Deadline Hollywood|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112151844/https://deadline.com/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-a24-specialty-box-office-rrr-1234987724/|archive-date=January 12, 2023|accessdate=April 14, 2022}}</ref> На 30 март, 2022 година, филмот бил објавен во одредени кина IMAX во САД само за една вечер. Поради својата популарност, филмот се вратил во одбраните кина на IMAX уште една недела почнувајќи од април 29, 2022.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.avclub.com/everything-everywhere-all-at-once-imax-return-uk-1848857483|title=The expansive Everything Everywhere All at Once is coming back to IMAX|date=April 29, 2022|work=[[The A.V. Club]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430215001/https://www.avclub.com/everything-everywhere-all-at-once-imax-return-uk-1848857483|archive-date=April 30, 2022|accessdate=April 30, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2022/04/30/friday-box-office-everything-everywhere-jumps-1-and-tops-30-million/|title=Friday Box Office: 'Everything, Everywhere' Drops 0%, Tops $30 Million|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430215030/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2022/04/30/friday-box-office-everything-everywhere-jumps-1-and-tops-30-million/|archive-date=April 30, 2022|accessdate=April 30, 2022}}</ref> Филмот не бил објавен во повеќето делови на Блискиот Исток, вклучително и [[Саудиска Арабија]] и [[Кувајт]], поради цензурата на ЛГБТ прашањата во тие земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/05/everything-everywhere-all-once-banned-middle-east-1235016780/|title='Everything Everywhere All At Once'... Except In Parts Of The Middle East Where The Movie Has Been Banned|last=Wiseman|first=Andreas|date=2022-05-05|work=Deadline|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220508043627/https://deadline.com/2022/05/everything-everywhere-all-once-banned-middle-east-1235016780/|archive-date=May 8, 2022|accessdate=2022-05-08}}</ref> Филмот бил објавен во Обединетото Кралство на 13 мај, 2022.<ref name="UKRelease">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/everything-everywhere-all-at-once-release-date-uk-b2060613.html|title=The best-reviewed film of 2022 so far finally gets UK release date|last=Stolworthy|first=Jacob|date=19 April 2022|work=The Independent|access-date=10 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220510170726/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/everything-everywhere-all-at-once-release-date-uk-b2060613.html|archive-date=May 10, 2022|language=en}}</ref> Филмот бил повторно прикажан во американските кина во јули 29, 2022 година, непроменет, но бил додаден вовед од Даниелс и осум минути повлекувања по заслугите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/07/everything-everywhere-all-at-once-theatrical-re-relesae-1235072766/|title=''Everything Everywhere All At Once'' Getting Theatrical Re-Release With Eight Extra Minutes|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=July 20, 2022|work=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720163752/https://deadline.com/2022/07/everything-everywhere-all-at-once-theatrical-re-relesae-1235072766/|archive-date=July 20, 2022|accessdate=July 20, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/daniels/status/1549861847137800192|title=Back in 800 U.S. theaters next weekend! It's pretty fun in a theater. Just be clear: it's the same movie. Same edit. But if you stay through the credits y'all get some good old fashioned bloopers and outtakes like a classic Hong Kong flick.|date=2022-05-20|work=Twitter|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725160000/https://twitter.com/daniels/status/1549861847137800192|archive-date=July 25, 2022|accessdate=2022-07-25}}</ref> Повторно бил објавен во американските кина на 27 јануари 2023 година на 1.400 екрани за да ги прослави своите номинации за Оскар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.firstshowing.net/2023/oscar-nominees-to-leslie-banshees-of-inisherin-back-in-theaters/|title=Oscar Nominees 'To Leslie' + 'Banshees of Inisherin' Back in Theaters &#124; FirstShowing.net|date=January 26, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/everything-everywhere-all-at-once-returning-theaters/|title='Everything Everywhere All at Once' Returns to Theaters to Celebrate Oscar Nominations|date=January 26, 2023|work=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> == Прием == === Благајна === ''Сè насекаде одеднаш'' заработил 72,9 милиони долари во САД и Канада и 34,5 милиони долари на други територии, вкупно 107,4 милиони долари ширум светот. Во Соединетите Американски Држави и Канада, филмот заработил 509.600 долари од десет локации во првиот викенд. Неговото деби имало просек од 50.965 американски долари, втор најдобар од почетокот на [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата COVID-19]] за издавање на платформа (зад ''Licorice Pizza'' ) и тогаш најдобар просек на отворањето на театарот во 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/03/box-office-the-lost-city-sandra-bullock-channing-tatum-2-1234986860/|title=''The Lost City'' Seeing Record Pandemic Opening For Female Driven Comedy With $31M|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=March 27, 2022|work=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327012013/https://deadline.com/2022/03/box-office-the-lost-city-sandra-bullock-channing-tatum-2-1234986860/|archive-date=March 27, 2022|accessdate=March 27, 2022}}</ref> Во вториот викенд, филмот заработил 1,1 милиони долари од 38 кина, завршувајќи на деветтото место на благајните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W13/|title=Domestic 2022 Weekend 13|work=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405074525/https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W13/|archive-date=April 5, 2022|accessdate=April 5, 2022}}</ref> Добил широка експанзија во третиот викенд, од 38 на 1.250 кина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/04/sonic-the-hedgehog-2-ambulance-weekend-box-office-1234995965/|title=''Sonic The Hedgehog 2'' To Keep Spring Thing Going With $50M+ Start – Box Office Preview|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=April 6, 2022|work=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406215828/https://deadline.com/2022/04/sonic-the-hedgehog-2-ambulance-weekend-box-office-1234995965/|archive-date=April 6, 2022|accessdate=April 6, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficepro.com/weekend-box-office-forecast-sonic-the-hedgehog-2-may-break-out-as-ambulance-and-everything-everywhere-all-at-once-counter-program/|title=Weekend Box Office Forecast: ''Sonic the Hedgehog 2'' May Break Out as ''Ambulance'' and ''Everything Everywhere All at Once'' Counter-Program|last=Robbins|first=Shawn|date=April 6, 2022|work=[[Boxoffice Pro]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406235320/https://www.boxofficepro.com/weekend-box-office-forecast-sonic-the-hedgehog-2-may-break-out-as-ambulance-and-everything-everywhere-all-at-once-counter-program/|archive-date=April 6, 2022|accessdate=April 6, 2022}}</ref> Заработил 6,1 милиони долари, завршувајќи на шестото место на благајните.<ref name="WideWknd1">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/04/sonic-the-hedgehog-2-ambulance-weekend-box-office-2-1234997180/|title=''Sonic The Hedgehog 2'' Beats Weekend Opening Of First Movie With $71M; What ''Ambulance'' Misfire Means For Action Pics Today – Sunday AM Box Office Update|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=April 10, 2022|work=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410004759/https://deadline.com/2022/04/sonic-the-hedgehog-2-ambulance-weekend-box-office-2-1234997180/|archive-date=April 10, 2022|accessdate=April 10, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W14/|title=Domestic 2022 Weekend 14|work=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411132240/https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W14/|archive-date=April 11, 2022|accessdate=April 12, 2022}}</ref> Играјќи во 2.220 кина следниот викенд, заработил 6,2 милиони долари, завршувајќи четврти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W15/|title=Domestic 2022 Weekend 15|work=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419173842/https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W15/|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}</ref> Во својот шести викенд додал 5,5 милиони долари, од кои дел се припишувал на поширокото издание на IMAX по неговиот успех на касите до тој момент.<ref name="impressive"/> Додал 3,5 милиони долари во седмиот викенд,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W18/|title=Domestic 2022 Weekend 18|work=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220510014134/https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W18/|archive-date=May 10, 2022|accessdate=May 10, 2022}}</ref> и уште 3,3 милиони долари во својата осма.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W19/|title=Domestic 2022 Weekend 19|work=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518000205/https://www.boxofficemojo.com/weekend/2022W19/|archive-date=May 18, 2022|accessdate=May 17, 2022}}</ref> До 21 мај заработил над 51 милиони долари, надминувајќи ги ''Uncut Gems'' (50 милиони долари) како филм со најголема заработка на А24 во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/05/everything-everywhere-all-at-once-a24-box-office-record-1235029369/|title='Everything Everywhere All At Once' Knocking Out 'Uncut Gems' To Become A24's Highest Grossing Movie Ever At Domestic Box Office With $50M+|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2022-05-20|work=Deadline|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521032343/https://deadline.com/2022/05/everything-everywhere-all-at-once-a24-box-office-record-1235029369/|archive-date=May 21, 2022|accessdate=2022-05-21}}</ref> До 9 јуни заработил над 80 милиони долари, надминувајќи го ''Наследниот'' (79 милиони долари) како филм со најголема заработка на А24 на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2022/06/everything-everywhere-all-at-once-a24-box-office-record-2-1235042399/|title='Everything Everywhere All At Once' Becomes A24's Highest Grossing Movie Of All-Time At Global Box Office|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2022-06-10|work=Deadline|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729174137/https://deadline.com/2022/06/everything-everywhere-all-at-once-a24-box-office-record-2-1235042399/|archive-date=July 29, 2022|accessdate=2022-06-10}}</ref> Останал во првите десет на касите пред да се престане да се прикажува во својот шеснаесетти викенд (завршувајќи на 10 јули).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3861218049/weekend/|title=Everything Everywhere All at Once: Domestic Weekend|work=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623215552/https://www.boxofficemojo.com/release/rl3861218049/weekend/|archive-date=June 23, 2022|accessdate=July 6, 2022}}</ref> Филмот надминал 100 милиони долари ширум светот на 31 јули, што го прави првиот независен филм што некогаш бил објавен за време на пандемијата (и во историјата на А24).<ref name="100-million">{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2022/film/box-office/everything-everywhere-all-at-once-box-office-milestone-1235325126/|title='Everything Everywhere All at Once' Is A24's First Movie to Hit $100 Million Globally|last=Rubin|first=Rebecca|date=July 31, 2022|work=Variety|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731130924/https://variety.com/2022/film/box-office/everything-everywhere-all-at-once-box-office-milestone-1235325126/|archive-date=July 31, 2022|accessdate=July 31, 2022}}</ref> Надвор од Соединетите Држави, други територии со најголема заработка од 31 јули биле Обединетото Кралство (6,2 милиони долари), Канада (5,1 милиони долари), Австралија (4,5 милиони долари), Русија (2,4 милиони долари), Тајван (2,3 милиони долари), Мексико (2 милиони долари), Хонгконг (1,7 милиони долари), Германија (1,5 милиони долари), и Холандија (1,1 милион долари).<ref name="100-million">{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2022/film/box-office/everything-everywhere-all-at-once-box-office-milestone-1235325126/|title='Everything Everywhere All at Once' Is A24's First Movie to Hit $100 Million Globally|last=Rubin|first=Rebecca|date=July 31, 2022|work=Variety|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731130924/https://variety.com/2022/film/box-office/everything-everywhere-all-at-once-box-office-milestone-1235325126/|archive-date=July 31, 2022|accessdate=July 31, 2022}}</ref> === Критички осврт === [[Податотека:Michelle_Yeoh_Cannes_2017.jpg|мини|Мишел Јео добила универзално признание за нејзината изведба во филмот, при што многу критичари и гледачи ја нарекле најдобрата улога во нејзината кариера и и донела номинација за Оскар за најдобра женска улога.]] На веб-страницата за агрегатор на рецензии [[Rotten Tomatoes]], филмот има рејтинг од 95% врз основа на 374 критики, со просечна оцена од 8,6/10. Консензусот на веб-страницата гласи „Предводени од извонредната Мишел Јео, С''è Насекаде Одеднаш'' го исполнува својот наслов со стручно калибриран напад на сетилата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rottentomatoes.com/m/everything_everywhere_all_at_once|title=Everything Everywhere All at Once|work=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522210820/https://www.rottentomatoes.com/m/everything_everywhere_all_at_once|archive-date=May 22, 2022|accessdate=February 18, 2023}}</ref> На 26 август, 2022 година, корисниците на Rotten Tomatoes го изгласале С''è Насекаде Одеднаш'' за „Најдобар филм на A24 на сите времиња“ во нивната A24 Showdown.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/a24-showdown/?cmp=TWRT_Edit_Bracket_A24_Winner|title=EVERYTHING EVERYWHERE ALL AT ONCE WINS THE A24 SHOWDOWN|work=Rotten Tomatoes|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828080929/https://editorial.rottentomatoes.com/article/a24-showdown/?cmp=TWRT_Edit_Bracket_A24_Winner|archive-date=August 28, 2022|accessdate=2022-08-26}}</ref> [[Metacritic|Метакритик]], кој користи [[Пондерирана аритметичка средина|среден просек]], на филмот му доделил оценка 81 од 100, врз основа на 54 критичари, што укажува на „универзално признание“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metacritic.com/movie/everything-everywhere-all-at-once|title=Everything Everywhere All at Once Reviews|work=[[Metacritic]]|publisher=[[Red Ventures]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421070022/https://www.metacritic.com/movie/everything-everywhere-all-at-once|archive-date=April 21, 2022|accessdate=June 3, 2022}}</ref> Публиката анкетирана од ПостТрек му дала 89% позитивна оценка, а 77% изјавиле дека дефинитивно би го препорачале.<ref name="WideWknd1"/> Дејвид Ерлих од ИндиВајр го нарекол филмот „оргијастично дело на генијалец на сладост“, пофалувајќи ја режијата и изведбите, особено оние на Јео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.indiewire.com/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-review-1234707051/|title='Everything Everywhere All at Once' Review: 'The Matrix' Meets the Multiverse in Daniels' Instant Classic|last=Ehrlich|first=David|date=2022-03-12|publisher=IndieWire|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313142239/https://www.indiewire.com/2022/03/everything-everywhere-all-at-once-review-1234707051/|archive-date=March 13, 2022|accessdate=2022-04-08}}</ref> Дејвид Руни од ''„Холивуд репортер“'' го нарекол „френетично измислено сервирање на небото што е лудо имагинативно и честопати многу забавно“, давајќи комплименти за актерската екипа и партитурата, но сметал дека справувањето со основната тема на приказната е неодоливо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/everything-everywhere-all-at-once-sxsw-2022-1235108278/|title=Michelle Yeoh in 'Everything Everywhere All at Once': Film Review {{!}} SXSW 2022|last=Rooney|first=David|date=2022-03-12|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316091728/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/everything-everywhere-all-at-once-sxsw-2022-1235108278/|archive-date=March 16, 2022|accessdate=2022-04-08}}</ref> Во нејзината рецензија за RogerEbert.com, Марја Е. Гејтс ја пофалила изведбата на Јео, пишувајќи „Јео е сидрото на филмот, со улога што го покажува нејзиниот широк спектар на таленти, од нејзините убави боречки вештини до нејзиниот врвен комичен тајминг до нејзините способности да се ископаат бескрајни длабочини на богати човечки емоции честопати само од поглед или реакција“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rogerebert.com/reviews/everything-everywhere-all-at-once-2022|title=Everything Everywhere All at Once movie review (2022)|last=Gates|first=Marya E.|date=March 12, 2022|publisher=RogerEbert.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531020040/https://www.rogerebert.com/reviews/everything-everywhere-all-at-once-2022|archive-date=May 31, 2022|accessdate=2022-04-08}}</ref> Чарлс Брамеско, пишувајќи за ''[[Гардијан]]'', ги пофалил Даниелс за конструирањето на „голем, елабориран, полиран и детален израз на визија“,<ref name="Bramesco 2022"/> Ејми Николсон од ''Волстрит журнал'' напишала „Трае речиси повеќе од два и пол часа и амбициите на филмот се удвојуваат и повторно се удвојуваат, како да е петриско јадење преполно со најлудите идеи на г-дин Кван и г-дин Шајнерт“. Во нејзината рецензија за ''Vanity Fair'', Морин Рајан ја истакнала изведбата на Јео, пишувајќи „Јео ја надополнува Евелин со подвижни нијанси на меланхолија, жалење, решителност и растечка љубопитност“ и додала дека „ја прави нејзината прегратка на енергијата на оловниот карактер позитивно зафатена“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-10}}</ref> Адам Нејман од ''The Ringer'' го нарекол филмот како „љубовно писмо до Јео“, додавајќи „''Сè Насекаде Одеднаш'' е исклучително потресно, давајќи ѝ шанса на својата 59-годишна ѕвезда да ги свитка неочекуваните актерски мускули додека повторно го разгледува високото летање на борбената кореографија која ја направи глобална икона уште во 1990-тите“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theringer.com/movies/2022/3/28/22996343/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh|title='Everything Everywhere All at Once' Fulfills the Promise of Its Title|last=Nayman|first=Adam|date=2022-03-28|work=The Ringer|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604171419/https://www.theringer.com/movies/2022/3/28/22996343/everything-everywhere-all-at-once-michelle-yeoh|archive-date=June 4, 2022|accessdate=2022-04-10}}</ref> Во својата рецензија за ''Chicago Sun-Times'', Џејк Којл напишал дека иако ''Насекаде Одеднаш'' „може да биде на граница на преоптоварување, филмот го дава ослободувачкото чувство на неограничена можност со кое ве остава исполнети, и во неговата бесплатна разиграност и во неговиот изненадувачки нежен портрет на егзистенцијален очај“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chicago.suntimes.com/movies-and-tv/2022/3/30/23002693/everything-everywhere-all-at-once-review-movie-michelle-yeoh-daniels|title='Everything Everywhere All at Once' a playful skip through the multiverses of hot-dog fingers and cooking raccoons|date=2022-03-30|work=Chicago Sun-Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531064707/https://chicago.suntimes.com/movies-and-tv/2022/3/30/23002693/everything-everywhere-all-at-once-review-movie-michelle-yeoh-daniels|archive-date=May 31, 2022|accessdate=2022-04-10}}</ref> Таша Робинсон од ''Polygon'' ја нарекла сцената на Евелин и Џој Ванг како карпи, а нивниот дијалог се појавува со превод на екранот и сето тоа додека се обидува да најде заеднички јазик, како една од најдобрите филмски сцени во 2022 година, велејќи: „...тоа е совршен момент. Како и многу ''EEAAO'' секвенци, се врти помеѓу емоциите на една пара. Но, тишината на моментот е од суштинско значење. Надвор од контекст, тоа е само чуден момент меѓу карпите. Но, во контекст на филмот, тоа е здив што очајно ѝ треба на публиката и на ликовите, а емоциите се толку зголемени што само глетката на карпата-Џој и карпата-Евелин кои споделуваат придружна смеа е неверојатно охрабрувачка и урнебесна.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.polygon.com/23516876/best-movie-scenes-moments-2022|title=The best movie scenes of 2022|date=December 27, 2022|work=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> Различните критики ги вклучуваат оние на Ричард Броди за ''„Њујоркер“'', кој го отфрлил ''„Се насекаде“'' како „болно цинична долгометражна режисерска ролна за филм на Марвел“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-08-16}}</ref> ''Њујорк Тајмс'' го именувал ликот Џобу Тупаки, кој го игра Хсу, еден од 93-те најстилски „луѓе“ во 2022 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/12/11/style/most-stylish-people.html|title=Styles's 93 Most Stylish 'People' of 2022|last=Desk|first=The Styles|date=2022-12-11|work=The New York Times|access-date=2022-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212191253/https://www.nytimes.com/2022/12/11/style/most-stylish-people.html|archive-date=December 12, 2022|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> === Признанија === ''Сè Насекаде Одеднаш'' бил номиниран за 11 [[Филмска награда на академијата на САД|награди на Оскар]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2023/01/24/1150969478/5-takeaways-from-the-oscar-nominations|title=5 takeaways from the Oscar nominations|last=Holmes|first=Linda|date=2023-01-24|work=National Public Radio|accessdate=2023-01-24}}</ref> 10 филмски награди на Британската академија (освојувајќи една),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2023/film/global/bafta-film-awards-2023-winners-1235528454/|title=''All Quiet on the Western Front'' Dominates BAFTA Awards With Record-Breaking Seven Wins|last=Ravindran|first=Manori|last2=Yossman|first2=K. J.|date=February 19, 2023|work=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219220613/https://variety.com/2023/film/global/bafta-film-awards-2023-winners-1235528454/|archive-date=February 19, 2023|accessdate=February 20, 2023}}</ref> 13 филмски награди од изборот на критичарите (освојувајќи пет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-awards-winners-list-full-2023-1235300137/|title=Critics Choice Awards: Full List of Winners|last=Nordyke|first=Kimberly|date=January 15, 2023|work=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116052049/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-awards-winners-list-full-2023-1235300137/|archive-date=January 16, 2023|accessdate=January 16, 2023}}</ref> и шест [[награди Златен глобус]] (освојувајќи две).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/golden-globes-2023-winners-list-1235294541/|title=Golden Globes: Full List of Winners|last=Nordyke|first=Kimberly|date=January 10, 2023|work=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111023550/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/golden-globes-2023-winners-list-1235294541/|archive-date=January 11, 2023|accessdate=January 11, 2023}}</ref> Бил прогласен за еден од најдобрите 10 филмови во 2022 година од страна на Националниот одбор за рецензија и [[Американски филмски институт|Американскиот филмски институт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2022/awards/awards/national-board-of-review-winners-top-gun-maverick-1235454143/|title=''Top Gun: Maverick'' Named Best Picture by National Board of Review|last=Davis|first=Clayton|last2=Moreau|first2=Jordan|date=December 8, 2022|work=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208193613/https://variety.com/2022/awards/awards/national-board-of-review-winners-top-gun-maverick-1235454143/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=December 14, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/afi-best-movies-tv-shows-2022-1235278829/|title=AFI Best Film, TV Shows of 2022 Include ''Avatar'' Sequel, ''Women Talking'', ''The Bear'' and ''Mo''|last=Lewis|first=Hilary|date=December 9, 2022|work=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209182059/https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/afi-best-movies-tv-shows-2022-1235278829/|archive-date=December 9, 2022|accessdate=February 13, 2023}}</ref> Филмот влегол во историјата со номинациите за Оскар во повеќе категории: Јео е првата Азијка номинирана во категоријата за најдобра глумица. Номинациите на Хонг Чау и Стефани Хсу во категоријата за најдобра споредна женска улога го одбележале првиот пат кога две азиски глумици биле номинирани во таа категорија во истата година. Номинациите на Јео, Чау, Хсу и Ке Hју Куан (за најдобра споредна машка улога) го одбележале првиот пат кога азиските актери биле номинирани во повеќе актерски категории во иста година. Џејми Ли Кертис и Стефани Хсу ја одбележале 14-тата и 15-тата изведба на ЛГБТК ликовите кои биле номинирани во категоријата за најдобра споредна женска улога. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * {{Матична}} * Everything Everywhere All at Once at IMDb  * {{Rotten Tomatoes}} * [https://nofilmschool.com/sites/default/files/eeaao_script.pdf Official screenplay] {{ОскарФилм}} [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Калифорнија]] [[Категорија:Еврејски контроверзии]] [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на A24]] ce9zhkim0vd2zqmhfr92lyfikzzm65i 0 1317533 5652081 5341516 2026-11-01T14:47:59Z Gurther 105215 5652081 wikitext text/x-wiki '''Костадин Хаџи Дерменџиев''' ({{Роден|||1893}} {{Роден во|Коњово|Мелничко}} — {{починат|||1923}} во ?) — [[Македонци|македонски]] револуционер.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Политичките убиства во Бугарија|last=Динев|first=Ангел|publisher=Култура-Скопје|year=1983|isbn=323.285.497.3|location=Скопје|pages=332}}</ref> == Животопис == Во летото [[1923]] година, четници на [[Тодор Александров]] го убиле Костадин Хаџидерменџиев, бидејќи не сакал да им даде заклетва на царските автономисти ([[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО Автономистичка]]).<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Никулец}} {{DEFAULTSORT:Хаџидерменџиев, Костадин}} [[Категорија:Убиени по наредба на Тодор Александров]] pm7n7xw1e67me43xc70mbqpdjqinqgm 5652082 5652081 2026-11-01T14:48:16Z Gurther 105215 Gurther ја премести страницата [[Костадин Хаџидерменџиев]] на [[Костадин Хаџи Дерменџиев]]: Правопис 5652081 wikitext text/x-wiki '''Костадин Хаџи Дерменџиев''' ({{Роден|||1893}} {{Роден во|Коњово|Мелничко}} — {{починат|||1923}} во ?) — [[Македонци|македонски]] револуционер.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Политичките убиства во Бугарија|last=Динев|first=Ангел|publisher=Култура-Скопје|year=1983|isbn=323.285.497.3|location=Скопје|pages=332}}</ref> == Животопис == Во летото [[1923]] година, четници на [[Тодор Александров]] го убиле Костадин Хаџидерменџиев, бидејќи не сакал да им даде заклетва на царските автономисти ([[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО Автономистичка]]).<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Никулец}} {{DEFAULTSORT:Хаџидерменџиев, Костадин}} [[Категорија:Убиени по наредба на Тодор Александров]] pm7n7xw1e67me43xc70mbqpdjqinqgm 0 1323117 5652285 4984833 2026-11-02T08:23:57Z ~2026-58373-69 138283 5652285 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга | name = Кога ми ги убиваа животните | image = | caption = | author = [[Трајче Крстески]] | cover_artist = | country = {{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | genre = роман | media_type = печатено издание | publisher = | release_date = 2004 | pages = | ISBN = }} '''Кога ми ги убиваа животните''' — роман за деца на македонскиот писател [[Трајче Крстески]], првобитно издаден во 2004 година. == Содржина == :''Внимание: Овој дел од статијата обелоденува содржина на книгата.'' Напишана во прво лице, со јас раскажувачот Дамјан, го следиме продолжението на романот „[[Светлина зад ридот]]“. „Дејството од селото Живно се префрла во најблискиот град. Петре треба да тргне во средно училиште и Дедото заминува во град за да му обезбеди услови за живот, каде што подоцна му се придружува и Петре. Тие се зближуваат со едно момче по име Дамјан и со неговото семејство. Дамјан и Петре стануваат неразделни другари и заедно доживуваат секакви згоди и незгоди. Дедото со помош на градоначалникот успева да отвори зоолошка градина во дворот на куќата и донесува знајни и незнајни животни. Но, некој ги убива! Кој? И зошто?“-пишува на заднината на книгата во издание на Арс Ламина <ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> Книгата е напишана со лесен и приемчив стил, едноставно е да се следи дејството/дејствата, блиска е до младите од сите времиња. Напишан во 2004, романот е современо и интересно четиво, и може да го задржи вниманието на младиот читател.<ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> Романот авторот го посветува „на сите оние што живеат со духот на доброто и во складност со природата“. Романот започнува со поглавјето „Штркови во зима“ во кое се запознаваме со главниот херој Дамјан, млад човек кој зачекорува во животот и кој во јас форма раскажува за поривот да се напише приказната за животот на Дедото, како и објаснување зашто го одбрал токму тој наслов за книгата. Главниот лик, централен во романот е Дедото, човекот чија судбина не била лесна, а кој сепак не го изгубил она најважното, човечноста. <ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> Се следи приказната на создавањето на зоолошката градина во малиот град, во време кога се иселуваат луѓето од селата и се доселуваат во градот, носејќи ги со себе своите стари обичаи. Ликовите во романот се прекрасно портретирани и динамично прикажани, што дава посебна тежина на писмото на романот. „Кога ми ги убиваа животните“ претставува извонредно дело на македонскиот автор Трајче Крстески и е топла приказна за љубовта, верноста и почитувањето на сè што живее на планетава. ==Изданија== * Во 2021 година, романот е објавен од издавачката куќа „[[Арс Ламина - публикации|Арс Ламина]]“, публикации [[Либи]] во едицијата: Читанки. Книгата е со димензии од 20 сантиметри и има 195 страници. Книгата е каталогизирана во [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|НУБ „Св. Климент Охридски]], Скопје со ISBN број 978-608-267-280-9. Изданието на [[Арс Ламина - публикации|Арс Ламина]] е препорачано од [[Здружение за дислексија Ајнштајн|Здружението за дислексија Ајнштајн]] и [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]]- [[Скопје]], поради лесната читливост на фонтот и проредот на текстот. Изданието содржи и речник на помалку познати зборови и биографска белешка за авторот. <ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано== * [[Трајче Крстески]] {{Трајче Крстески}} {{Македонска книжевност}} [[Категорија:Македонски романи]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Македонија]] [[Категорија:Дела на Трајче Крстески]] [[Категорија:Книги од 2004 година]] [[Категорија:Појавено во 2004 година во Македонија]] pr6ucw1q7ntoou9axm1un6zk31zhmbc 0 1325226 5652144 5263901 2026-11-01T17:12:26Z Andrew012p 85224 5652144 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%; background-color:#C3D6EF;" |<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal;display:inline;">Д-р Инг.</div><div class="fn" style="display:inline"> Вилхелм Брант</div> |- class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" | Прекар(и) | class="infobox-data nickname" | Вим |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" | Роден | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1900-05-22</span> )</span> 22 мај 1900 г<br />[[Wesel|Везел]], Германија ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" | Умрел | class="infobox-data" | 15 јули 1941 година <span style="display:none">(1941-07-15)</span> (воз. 41)<br />Горки Тушкева |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" | Погребан | class="infobox-data" |<div class="label" style="display:inline"> гробишта Шчаткава</div> |} '''Вилхелм „Вим“ Рени Брант''' (роден на 22 мај 1900 година Везел, Германија-починал на 15 јули 1941 година) бил германски воен офицер и инженер познат по неговите списи како и развојот на полето на камуфлажа и тенковска војна, пријател бил со Ернст Волкман. Меѓу другите случувања, Брант бил одговорен за еден вид маскирна облека и капаци за шлем издадени на [[Вафен-СС]].<ref name="Számvéber2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7t7ZAwAAQBAJ&pg=PA134|title=Waffen-SS Armour in Normandy: The Combat History of SS Panzer Regiment 12 and SS Panzerjäger Abteilung 12, Normandy 1944, based on their original war diaries|last=Norbert Számvéber|publisher=Helion and Company|year=2012|isbn=978-1-907677-24-3|pages=134–}}</ref> Брант, исто така, напишал голем број дела за теоријата на оклопно војување, почнувајќи од 1924 година.<ref name="Ph.D.2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rCWMBQAAQBAJ&pg=PA331|title=Germany at War: 400 Years of Military History|last=David T. Zabecki Ph.D.|publisher=ABC-CLIO|year=2014|isbn=978-1-59884-981-3|pages=331–}}</ref> Во раните 1930-ти, Брант учествувал во [[Војна за Чако|војната за Чако]] помеѓу [[Боливија]] и [[Парагвај]], помагајќи ѝ на боливиската страна и нивните мали оклопни сили.<ref>{{Наведена книга|title=The Chaco War 1932-35: South America's Greatest Modern Conflict|last=Alejandro Quesada|publisher=Osprey Publishing|year=2011|isbn=978-1-84908-416-1|pages=34, 42}}</ref> Тој бил многу тешко ранет на Источниот фронт на 13 јули 1941 година и починал два дена подоцна во воената теренска болница. == Команди == * Командант на чета во СС стандард „Германија“ * Водач на СС-Панцер Абвер-Штурмбан * Командант на СС-Крадцхутцен-Стурмбан 'Трупа за отстранување' * Командант на СС оддел за извидување „Трупи за отстранување“ * Командант на СС-Тотенкопф-Стандарте 11 на СС-дивизијата „Дојчланд“. * Командант на СС-полк 11 на СС-дивизија (мот. ) „Рајх“. == СС-Промоции == * 1 март 1936 година:СС Хаупстурмфирер * 1 јуни 1939 година: SS-Штрумбанфирер * 1 јули 1940 година: SS-Оберштурмбанфирер == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == https://alchetron.com/Wilhelm-Brandt {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Брант, Вилхелм}} [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]] [[Категорија:Починати во 1941 година]] [[Категорија:Родени во 1900 година]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Германски воени лица]] hn92bhx43s16l9ztvavf0f1ysimsm8f 0 1330543 5652203 5430524 2026-11-01T20:39:06Z SpectralWiz 106165 5652203 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква|icon=|icon_width=|icon_alt=|name=Св. Никола Томанов|fullname=|other name=|native_name=Άγιος Νικόλαος και Άγιος Ελευθέριος Άρχοντος Θωμανού|native_name_lang=el|image_size=|alt=|pushpin map=|pushpin label position=|pushpin map alt=|pushpin mapsize=|relief=|map caption=|coordinates={{coord|40|31|11|N|21|16|13|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}}|osgraw=<!-- TEXT -->|osgridref=<!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} -->|location=[[Костур (град)|Костур]], [[Костурско]]|country=[[Егејска Македонија]], [[Грција]]|denomination=[[Цариградска патријаршија]]|previous denomination=|tradition=|religious institute=<!-- Can be substituted with 'religious order'-->|churchmanship=|membership=|attendance=|website=|former name=|bull date=|founded date=<!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below -->|founder=|dedication=|dedicated date=|consecrated date=|cult=|relics=|events=|past bishop=|people=|status=|functional status=|heritage designation=|designated date=|architect=|architectural type=|style=|years built=|groundbreaking=|completed date=1637|construction cost=|closed date=|demolished date=|capacity=|length=<!-- {{convert| }} -->|width=<!-- {{convert| }} -->|width nave=<!-- {{convert| }} -->|height=<!-- {{convert| }} -->|diameter=<!-- {{convert| }} -->|other dimensions=|floor count=|floor area=<!-- {{convert| }} -->|dome quantity=|dome height outer=<!-- {{convert| }} -->|dome height inner=<!-- {{convert| }} -->|dome dia outer=<!-- {{convert| }} -->|dome dia inner=<!-- {{convert| }} -->|spire quantity=|spire height=<!-- {{convert| }} -->|materials=|bells=|bells hung=|bell weight=<!-- {{long ton|0| }} -->|parish=|benefice=|deanery=|archdeaconry=|episcopalarea=Костурско|archdiocese=|metropolis=|diocese=[[Костурска епархија|Костурска]]|province=|presbytery=|synod=|circuit=|district=|division=|subdivision=|archbishop=|bishop=|auxiliary bishop=|cardinal protector=|abbot=|prior=|subprior=|exarch=|provost-rector=|provost=|viceprovost=|rector=|vicar=|dean=|subdean=|archpriest=|precentor=|succentor=|chancellor=|canonchancellor=|canon=|canonpastor=|canonmissioner=|canontreasurer=|prebendary=|priestincharge=|priest=|asstpriest=|honpriest=|curate=|asstcurate=|nonstipendiaryminister=|minister=|assistant=|seniorpastor=|pastor=|chaplain=|archdeacon=|deacon=|deaconess=|reader=|student intern=|organistdom=|director=|organist=|organscholar=|chapterclerk=|laychapter=|warden=|verger=|businessmgr=|liturgycoord=|reledu=|rcia=|youthmin=|flowerguild=|musicgroup=|parishadmin=|serversguild=|sacristan=|logo=|logosize=|logolink=|logoalt=|embedded=|img=Agios Nikolaos Arhondos Thomanou 2013.JPG|img capt=Поглед на црквата}} '''Свети Никола и Свети Елевтериј Томанов''' ({{langx|el|Άγιος Νικόλαος και Άγιος Ελευθέριος Άρχοντος Θωμανού}}) — [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Костур (град)|Костур]], [[Костурско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Костурска епархија|Костурската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. == Местоположба == [[Податотека:Saint Nicholas of Thomanos Church in August 2020 02.jpg|лево|мини|Поглед на источниот ѕид]] Црквата припаѓа на [[Црква „Пресвета Богородица Елеуса“ - Костур|Елеуската парохија]].<ref name=":0">{{КММК|118}}</ref> == Историја == Црквата е изградена во [[XVII век]]. Внатре е зачуван вреден [[живопис]] од 1637 година, дело на зографот Никола од [[Линотопи]]. Забележително, зачуван е потписот на уметникот: „ΧΕΙΡ ΔΕ ΙΠΑΡΧΗ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΚ ΧΩΡΑΣ ΛΙΝΟΤΟΠΙ“.<ref name=":0" /> Во 1924 г. црквата е прогласена споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=6065&v17=|title=ΠΔ 3-11-1924 - ΦΕΚ 279/Α/6-11-1924|publisher=Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123110347/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=6065&v17=|archive-date=2023-01-23}}</ref> == Архитектура == Првичната форма на црквата била [[Кораб (архитектура)|еднокорабна базилика]] со дрвен покрив и [[припрата]] на северниот ѕид. Сегашната форма е променета со изградбата на [[купола]], а оригиналната градба е зачувана само на западниот и северниот ѕид.<ref name=":0" /><gallery caption="'''Фрески од 1637 г.'''"> Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на Богородица]] Податотека:Saint Nicholas of Thomanos Church, Kastoria, Saint Menas Fresco, 1639.jpg|[[Свети Мина|Св. Мина]] Податотека:Saint Nicholas of Thomanos Church August 2020 01.jpg|[[Св. Архангел Михаил]] Податотека:Saint Nicholas of Thomanos Church August 2020 02.jpg|[[Константин Велики|Св. Константин]] и [[Света Елена (царица)|Елена]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Никола Томанов}} [[Категорија:Цркви во Костур]] [[Категорија:Цркви во Костурската епархија]] [[Категорија:Споменици на културата во Костур]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] hyijmcuqsod5xu57la6gke0ncj1tuvc 0 1342151 5652275 5646247 2026-11-02T08:06:01Z ~2026-58373-69 138283 5652275 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}}{{внимание}}{{Инфокутија за личност | име = Борче Јовчевски | портрет = Борче Јовчевски.jpg | роден-дата = 4. Март 1957 год. | роден-место = [[Велес]] | националност = Македонец | занимање = |date_of_birth=[[4. Март]] [[1957]]}} '''Борче Јовчевски''' ([[4 март]] [[1957]] година, во {{роден во|Велес}}) — македонски [[алпинист]], инструктор, [[планинар]] и машински техничар, познат и како учесник на Македонските Алпинистички Експедиции. Добитник на многубројни награди. Повеќе пати е бирани за најдобар спортист на Велес; Најдобри спортисти на Македонија; Деветоноемвриска награда; ,,11-ти Октомври<nowiki>''</nowiki> - највисоко признание за животно дело , како и многу плакети и признанија од Планинарскиот Сојуз на Македонија и други. == Планинарство == Во планинарска организација членува уште во 1974 година, зачленувајќи се во - Велес. Веќе во 1976 година започнува да се занимава и со спелеологија, а во 1981 година започнува да се бави и со алпинизам, одговарајќи на поканата за подготовките за [[Македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“]]. == Алпинизам == [[Податотека:Борче Јoвчевски.jpg|алт=Борче Јoвчевски|мини|Борче Јoвчевски]]Со алпинизам започнува се бави во 1981 година, одговарајќи на поканата за подготовките за [[Македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“]]. Од тој момент тој станува член на сите одржани алпинистички експедиции во тој период: [[Македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“]], [[Македонска Алпинистичка Експедиција „Памир '84“]] и [[Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Манаслу '88“|Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Манаслу '86“]], [[Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Еверест ’89“|Македонската алпинистичка хималајска експедиција „Еверест ’89“]]. Во рамките на [[Македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“]] тој успешно се искачува при аклиматизацијата на врвот Чопикалки и на Хуаскаран. Како дел од [[Македонска Алпинистичка Експедиција „Памир '84“]] пак, успева да се искачи на Пик Четворјах како аклиматизација, но не успева да стигне до врвот на Пик Комунизам – поради извртување на коленото. Имено носејќи тежок ранец во еден момент на патеката следејќи го качувачот пред себе, едната нога одеднаш му пропаднала во пукнатина на падината од мраз прикриена со нов снег и при падот обидувајќи се да не падне целосно во дупката, но и да не се стркала надолу по стрмнината, телото му дошло во таква положба да ногата му се извиткала. Со помош на пријателите, бил симнат во базниот логор и ногата му била ставена во гипс. [[Податотека:Учесниците во Македонската Алпинистичка Експедиција „Анди '82“.jpg|алт=Учесниците во Првата Македонска Алпинистичка Експедиција „Анди '82“: од лево кон десно (стојат): Јован Попоски, Благојче Лазаров, Ѓорѓи Костовски, Златко Пановски, Васил Франговски, Иван Жежовски, Панче Ѓорѓиевски, Слободан Стојков; долу клекнати: Цветан Павловски, Љубомир Поп Стефанија, Борче Јовчевски, Димитар Илиевски, Слободан Јованоски.|мини|Учесниците во Првата Македонска Алпинистичка Експедиција „Анди '82“: од лево кон десно (стојат): [[Јован Попоски-Јове|Јован Попоски]], Благојче Лазаров, Ѓорѓи Костовски, Златко Пановски, Васил Франговски, Иван Жежовски, Панче Ѓорѓиевски, Слободан Стојков; долу клекнати: Цветан Павловски, Љубомир Поп Стефанија, [[Борче Јовчевски]], [[Димитар Илиевски-Мурато|Димитар Илиевски]], [[Слободан Јованоски]].]] [[Податотека:MAE Pamir 1984.jpg|алт=Учесниците во Македонската алпинистичка експедиција „Памир '84“, од лево кон десно: Димитар Илиевски, Ѓорѓи Костовски, Благојче Лазаров, Борче Јовчевски, Јован Попоски, Слободан Јованоски.|мини|Учесниците во Македонската алпинистичка експедиција „Памир '84“, од лево кон десно: [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски]], Ѓорѓи Костовски, Благојче Лазаров, [[Борче Јовчевски]], [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]], [[Слободан Јованоски]].]] [[Податотека:Na Matka za Manaslu.jpg|алт=Дел од учсниците на I МАХЕ „Манаслу '86“: Горниот ред, од лево кон десно: Јован Попоски, Благојче Лазаров, Страшо Лозановски, Трајче Алексов, Градимир Здравковиќ и Слободан Јованоски; долниот ред, од лево кон десно Серафим Серафимовски, Димитар Илиевски, Ѓорѓи Костовски, Борче Јовчевски и Живко Арсковски. На фотографијата недостасуваат Слободан Ѓорѓевиќ и Слободан Трпевски. На местото на Градимир Здравковиќ на експедицијата отишол Владимир Бошков. |мини|Дел од учсниците на I МАХЕ „Манаслу '86“: Горниот ред, од лево кон десно: [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]], Благојче Лазаров, Страшо Лозановски, Трајче Алексов, Градимир Здравковиќ и [[Слободан Јованоски]]; долниот ред, од лево кон десно: Серафим Серафимовски, [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски]], Ѓорѓи Костовски, [[Борче Јовчевски]] и Живко Арсовски. На фотографијата недостасуваат Слободан Ѓорѓевиќ и Слободан Трпевски. На местото на Градимир Здравковиќ на експедицијата отишол Владимир Бошков.]] Во [[Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Манаслу '88“|Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Манаслу '86“]] тој е дел од јуришната екипа која стигнува до Јужното Седло на височина од околу 7600 m н.в. и со тоа направиле прво повторување на Полската насока на јужната стена на [[Манаслу]]. Како дел од [[Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Еверест ’89“|Македонската алпинистичка хималајска експедиција „Еверест ’89“]]<ref>{{Наведување|title=Прва Македонска Алпинистичка Хималајска Експедиција. Сгармата, Чумулунгма (М. Еверест ) 8848м.н.в.|url=https://www.youtube.com/watch?v=erPT0Kg8GBc|date=2022-10-08|accessdate=2026-06-16|last=Борче Јовчевски}}</ref>, Борче Јовчевски стигнал до последниот висински логор на висина од 8000 m н.в. заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато]] Таму останал и не продолжил кон врвот поради смрзнатини на нозете кои успеал да ги спаси со греење камења кои ги ставал во камашните и вреќата. Во тој логор и останал да ги чека своите пријатели да се врати по искачувањето на врвот. Во [[1994|1994 година]], како дел од поголема македонска екипа, се искачува и на врвот Аконкагва.<ref>{{Наведување|title=PRVA MAKEDONSKA EKSPEDICIJA - ACONCAGUA 1994|url=https://www.youtube.com/watch?v=62LHhCkoB2s|date=2021-01-25|accessdate=2026-06-16|last=Aleksandar Teodorov}}</ref> Покрај овие искачувања, Борче има направено многу планинарски и алпинистички искачување во планините и карпите кaрпите и планините во Македонија, на Балканот, во Словенија, и во западните и централните Алпи. Има направено голем број првенствени алпинистички искачувања на практично сите алпинистички локалитети во Македонија: Матка, Демиркаписката Клисура, Нежиловските Стени, Остра Карпа, клисурата Пешти, Вихрен, Проклетие итн. == Наводи == {{DEFAULTSORT:Јовчевски, Борче}} [[Категорија:Родени во 1957 година]] 4q0a091fptqligm8j6xo8w2rpmarp26 0 1347826 5652188 5274042 2026-11-01T20:27:36Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Американски хорор филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652188 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Икс плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Тај Вест]] | writer = Тај Вест | producer = {{Plainlist| * Тај Вест * Џејкоб Џефке * Кевин Тарен * Харисон Крајс }} | starring = {{Plainlist| * [[Мија Гот]] * [[Џена Ортега]] * [[Мартин Хендерсон]] * [[Британи Сноу]] * Овен Кемпбел * Стивен Уре * Скот Мескуди<!-- as credited --> }} | cinematography = Елиот Рокет | editing = | music = {{Plainlist| * [[Тајлер Бејтс]] * [[Челзи Волф]] }} | studio = {{Plainlist| * Little Lamb Productions * [[Mad Solar|Mad Solar Productions]] }} | distributor = [[A24]] | released = {{Film date|2022|3|13|df=yes}} | runtime = 106 минути<!--Theatrical runtime: 106:12--><ref>{{Cite web |url=http://www.ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |title=''X'' (18) |website=[[Irish Film Classification Office]] |access-date=March 16, 2022 |archive-date=March 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320082401/http://ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |url-status=live }}</ref> | country = {{САД}}<ref>{{Cite web |title=''X'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |access-date=March 2, 2023 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]] |archive-date=March 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302064254/https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |url-status=live }}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 1 милион долари<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/pearl-prequel-to-ti-wests-x/|title=Pearl: Why the Secretly Filmed Prequel to Ti West's X is a Brilliant Idea|first=Katie|last=Cussin|work=[[Deadline Hollywood]]|date=July 4, 2022|access-date=August 17, 2022|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065416/https://api.intentiq.com/profiles_engine/ProfilesEngineServlet?at=39&mi=10&dpi=793790479&pt=17&dpn=1&jsver=5.09&iiqidtype=2&iiqpcid=d4efa3d6-ac33-44e0-a3b7-edf32fc23678&iiqpciddate=1678258455891&iiqcallcount=0&iiqfailcount=0&iiqnodata=false&iiqlocalstorageenabled=true&tsrnd=349_1678258455892&fbp=3488735714&cttl=43200000&rrtt=0&dud=0&abtg=A&iiqppcc=0&ref=movieweb.com|url-status=live}}</ref> | gross = 15,1 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers |id=X-(2022-Horror) |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=13560574 |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Икс''''' (англ. ''Х'') ― американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2022 година по сценарио и режија на [[Тај Вест]]. Главна улога во филмот има [[Миа Гот|Мија Гот]] која глуми како: девојка по име Максин и постара жена по име Перл. Во споредни улоги во филмот се: [[Џена Ортега]], [[Мартин Хендерсон]], [[Британи Сноу]], [[Овен Кембел (актер)|Овен Кембел]], Стивен Уре и [[Кид Кади|Скот Мескади]]. Дејството на филмот е сместено во 1979 година, кога една глумечка екипа изнајмува куќа од една постара двојка во селските месности на [[Тексас]] за да снимат [[порнофилм]], но двојката почнува да ги убива. [[А24|A24]] го најавила ''Икс'' во ноември 2020 година, а бил сниман од 16 февруари до 16 март 2021 година, првенствено во Фордел на Нов Зеланд. Музиката за филмот била компонирана од [[Тајлер Бејтс]] и [[Челзи Волф]]. Светската премиера била на кинофестивалот „South by Southwest“ (SXSW) на 13 март 2022 година. Добил претежно позитивни критики. ''Икс'' е прв снимен филм од истоимениот филмски серијал, кој се состои од [[Ретропродолжение|ретропродолжението]] под наслов ''[[Бисер (филм 2022)|Перл]]'', објавен во септември 2022 година, и [[Продолжеток|продолжение]] под наслов ''[[Максин]]'' (англ. ''MaXXXine),'' кое треба премиерно да биде прикажано во јули 2024 година. == Дејство == {{Разоткривање}} Во 1979 година, двајца полицајци доаѓаат на една осамена фарма во селските месности на Тексас и наоѓаат многу трупови завиткани во вреќи. Влегуваат во куќата и откако ќе погледнат во подрумот се во шок. 24 часа претходно, Максин, надежна ѕвезда од филмови за возрасни, патува заедно со: нејзиното момче и продуцент на филмот Вејн, танчарката во бурлески Боби-Лин, воениот ветеран Џексон, режисерот Ар Џеј и тивката и повлечена девојка од Ар Џеј, Лорејн. Тие пристигнуваат на фарма во сопственост на Хауард и Перл, постара двојка, за да снимат филм во куќата што ја изнајмиле. Додека Боби-Лин и Џексон снимаат сцена од филмот, Перл ја поканува Максин во куќата на фармата и кон неа изразува необична привлечност (бидејќи Максин изгледа исто како Перл кога била млада). Хауард се враќа дома, а Перл ѝ вели на Максин да го чува тоа во тајност. Максин се враќа во изнајмената куќа и снима секс-сцена со Џексон во шталата, а Перл тајно ги гледа и се замислува себеси на местото од Максин. Подоцна, Перл се обидува да го заведе Хауард за да водат љубов, но тој ја одбива поради неговите проблеми со срцето. Истата ноќ, Лорејн сака и таа да глуми во филмот, а Ар Џеј е вознемирен поради тоа. Откако сите ќе заспијат, лутиот Ар Џеј се обидува да побегне од фармата, но пред него на патот излегува Перл. Откако тој ќе го одбие нејзиното удварање, Перл го убива. Откако ќе забележат дека Ар Џеј го нема, Лорејн и Вејн почнуваат да го бараат. Во шталата, Вејн стапнува на голема шајка, а Перл го убива со вила. Во меѓувреме, Хауард ја кани Лорејн во нивната куќа, велејќи ѝ дека Перл исчезнала. Тој ѝ вели на Лорејн да му донесе батериска ламба од подрумот. Откако Лорејн ќе слезе, Хауард ја заклучува вратата и таа гледа гол машки труп како виси на таванот. Хауард оди во гостинската куќа и го моли Џексон да му помогне да ја најде Перл. Откако ќе се разделат крај езерото, Џексон гледа стар модел на кола потопена во водата. Хауард го наоѓа и го застрелува во градите. Во меѓувреме, Перл се прикрадува во гостинската куќа, се соблекува и се прикрадува во кревет до Максин, галејќи ѝ го телото. Максин се буди и во ужас ја гледа Перл како лежи до неа и ја буди Боби-Лин. Во куќата, Лорејн со секира ја крши вратата од подрумот, но Хауард ѝ ги крши прстите. Боби-Лин ја здогледува Перл како стои на работ од езерото и се обидува да ѝ помогне. Перл ја навредува Боби-Лин и ја турка во водата каде ја јаде еден алигатор. Перл и Хауард повторно се заедно и влегуваат во гостинската куќа каде што имаат секс. Максин оди до комбето и зема пиштол. Таа ја ослободува Лорејн, која бега од куќата, но Хауард ја застрелува. Додека двојката се обидува да го одвлече нејзиното тело во куќата, трупот на Лорен почнува да се грчи, Хауард е изненаден и поради тоа доживува срцев удар од кој умира на лице-место. Максин ги зема клучевите од камионот од Хауард и се обидува да пука во Перл, но пиштолот е празен. Перл пука во Максин со пушката од Хауард, а од одвратната сила паѓа наназад на тремот и го крши колкот. Максин влегува во камионот од Хауард, а Перл ја кара и ја навредува. Максин го враќа камионот во рикверц и пред да замине ѝ ја згмечува главата на Перл. Се открива дека Максин е ќерка на телеевангелист што често се слуша во текот на филмот. Полицијата ја наоѓа камерата на Ар Џеј, а шерифот претпоставува дека содржи снимка од „еден заебан кадар на ужасите“. == Улоги == [[Податотека:Mia_Goth_MTV_Interview.png|мини| [[Миа Гот]] игра двојни улоги во филмот како Максин и Перл.]] * [[Миа Гот|Мија Гот]] како Максин / Бисер<ref name="Gingold 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|title=Exclusive Interview: Mia Goth and Brittany Snow Get Into the Skin of "X"|last=Gingold|first=Michael|date=April 14, 2022|work=[[Rue Morgue (magazine)|Rue Morgue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414144140/https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|archive-date=April 14, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * [[Џена Ортега]] како Лорејн Деј * Британи Сноу како Боби-Лин Паркер * Скот Мескуди како Џексон Хол * Мартин Хендерсон како Вејн Гилрој * Овен Кембел како RJ Николс * Стивен Уре како Хауард<ref name="Olcese 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|title=X movie review & film summary (2022)|last=Olcese|first=Abby|date=March 14, 2022|work=[[RogerEbert.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065422/https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|archive-date=March 8, 2023|accessdate=March 28, 2022}}</ref><ref name="Willmore 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|title=Sex Gets You Killed in Horror Movies, But the Slasher X Wants to Reexamine Why|last=Willmore|first=Alison|date=March 18, 2022|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512013908/http://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|archive-date=May 12, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref><ref name="Wilson-Schrader 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|title=All the Kills of Ti West's 'X,' Ranked|last=Winston-Schrader|first=Jackson|date=March 23, 2022|work=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325235252/https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|archive-date=March 25, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * Симон Праст како телеевангелист * Џејмс Гејлин како Шериф Дентлер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|title=X's Chain Saw Massacre, or the Triumph of Horror over Porn in Cinema|last=Mooney|first=Darren|date=March 28, 2022|work=[[The Escapist (magazine)|The Escapist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605131245/https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|archive-date=June 5, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> == Надворешни врски == * {{IMDb title|13560574}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Независни филмови]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Американски трилер филмови]] [[Категорија:Еротски филмови]] [[Категорија:Филмови со сериски убијци]] [[Категорија:Слешер-филмови]] [[Категорија:Филмови за филмови]] [[Категорија:Филмови за стари луѓе]] [[Категорија:Филмови за убијци]] [[Категорија:Филмови за порнографија]] [[Категорија:Филмови режирани од Тај Вест]] t86a8u485oyge5qpeoj9cgt92yxt6c8 5652189 5652188 2026-11-01T20:27:41Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Американски трилер филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652189 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Икс плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Тај Вест]] | writer = Тај Вест | producer = {{Plainlist| * Тај Вест * Џејкоб Џефке * Кевин Тарен * Харисон Крајс }} | starring = {{Plainlist| * [[Мија Гот]] * [[Џена Ортега]] * [[Мартин Хендерсон]] * [[Британи Сноу]] * Овен Кемпбел * Стивен Уре * Скот Мескуди<!-- as credited --> }} | cinematography = Елиот Рокет | editing = | music = {{Plainlist| * [[Тајлер Бејтс]] * [[Челзи Волф]] }} | studio = {{Plainlist| * Little Lamb Productions * [[Mad Solar|Mad Solar Productions]] }} | distributor = [[A24]] | released = {{Film date|2022|3|13|df=yes}} | runtime = 106 минути<!--Theatrical runtime: 106:12--><ref>{{Cite web |url=http://www.ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |title=''X'' (18) |website=[[Irish Film Classification Office]] |access-date=March 16, 2022 |archive-date=March 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320082401/http://ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |url-status=live }}</ref> | country = {{САД}}<ref>{{Cite web |title=''X'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |access-date=March 2, 2023 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]] |archive-date=March 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302064254/https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |url-status=live }}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 1 милион долари<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/pearl-prequel-to-ti-wests-x/|title=Pearl: Why the Secretly Filmed Prequel to Ti West's X is a Brilliant Idea|first=Katie|last=Cussin|work=[[Deadline Hollywood]]|date=July 4, 2022|access-date=August 17, 2022|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065416/https://api.intentiq.com/profiles_engine/ProfilesEngineServlet?at=39&mi=10&dpi=793790479&pt=17&dpn=1&jsver=5.09&iiqidtype=2&iiqpcid=d4efa3d6-ac33-44e0-a3b7-edf32fc23678&iiqpciddate=1678258455891&iiqcallcount=0&iiqfailcount=0&iiqnodata=false&iiqlocalstorageenabled=true&tsrnd=349_1678258455892&fbp=3488735714&cttl=43200000&rrtt=0&dud=0&abtg=A&iiqppcc=0&ref=movieweb.com|url-status=live}}</ref> | gross = 15,1 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers |id=X-(2022-Horror) |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=13560574 |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Икс''''' (англ. ''Х'') ― американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2022 година по сценарио и режија на [[Тај Вест]]. Главна улога во филмот има [[Миа Гот|Мија Гот]] која глуми како: девојка по име Максин и постара жена по име Перл. Во споредни улоги во филмот се: [[Џена Ортега]], [[Мартин Хендерсон]], [[Британи Сноу]], [[Овен Кембел (актер)|Овен Кембел]], Стивен Уре и [[Кид Кади|Скот Мескади]]. Дејството на филмот е сместено во 1979 година, кога една глумечка екипа изнајмува куќа од една постара двојка во селските месности на [[Тексас]] за да снимат [[порнофилм]], но двојката почнува да ги убива. [[А24|A24]] го најавила ''Икс'' во ноември 2020 година, а бил сниман од 16 февруари до 16 март 2021 година, првенствено во Фордел на Нов Зеланд. Музиката за филмот била компонирана од [[Тајлер Бејтс]] и [[Челзи Волф]]. Светската премиера била на кинофестивалот „South by Southwest“ (SXSW) на 13 март 2022 година. Добил претежно позитивни критики. ''Икс'' е прв снимен филм од истоимениот филмски серијал, кој се состои од [[Ретропродолжение|ретропродолжението]] под наслов ''[[Бисер (филм 2022)|Перл]]'', објавен во септември 2022 година, и [[Продолжеток|продолжение]] под наслов ''[[Максин]]'' (англ. ''MaXXXine),'' кое треба премиерно да биде прикажано во јули 2024 година. == Дејство == {{Разоткривање}} Во 1979 година, двајца полицајци доаѓаат на една осамена фарма во селските месности на Тексас и наоѓаат многу трупови завиткани во вреќи. Влегуваат во куќата и откако ќе погледнат во подрумот се во шок. 24 часа претходно, Максин, надежна ѕвезда од филмови за возрасни, патува заедно со: нејзиното момче и продуцент на филмот Вејн, танчарката во бурлески Боби-Лин, воениот ветеран Џексон, режисерот Ар Џеј и тивката и повлечена девојка од Ар Џеј, Лорејн. Тие пристигнуваат на фарма во сопственост на Хауард и Перл, постара двојка, за да снимат филм во куќата што ја изнајмиле. Додека Боби-Лин и Џексон снимаат сцена од филмот, Перл ја поканува Максин во куќата на фармата и кон неа изразува необична привлечност (бидејќи Максин изгледа исто како Перл кога била млада). Хауард се враќа дома, а Перл ѝ вели на Максин да го чува тоа во тајност. Максин се враќа во изнајмената куќа и снима секс-сцена со Џексон во шталата, а Перл тајно ги гледа и се замислува себеси на местото од Максин. Подоцна, Перл се обидува да го заведе Хауард за да водат љубов, но тој ја одбива поради неговите проблеми со срцето. Истата ноќ, Лорејн сака и таа да глуми во филмот, а Ар Џеј е вознемирен поради тоа. Откако сите ќе заспијат, лутиот Ар Џеј се обидува да побегне од фармата, но пред него на патот излегува Перл. Откако тој ќе го одбие нејзиното удварање, Перл го убива. Откако ќе забележат дека Ар Џеј го нема, Лорејн и Вејн почнуваат да го бараат. Во шталата, Вејн стапнува на голема шајка, а Перл го убива со вила. Во меѓувреме, Хауард ја кани Лорејн во нивната куќа, велејќи ѝ дека Перл исчезнала. Тој ѝ вели на Лорејн да му донесе батериска ламба од подрумот. Откако Лорејн ќе слезе, Хауард ја заклучува вратата и таа гледа гол машки труп како виси на таванот. Хауард оди во гостинската куќа и го моли Џексон да му помогне да ја најде Перл. Откако ќе се разделат крај езерото, Џексон гледа стар модел на кола потопена во водата. Хауард го наоѓа и го застрелува во градите. Во меѓувреме, Перл се прикрадува во гостинската куќа, се соблекува и се прикрадува во кревет до Максин, галејќи ѝ го телото. Максин се буди и во ужас ја гледа Перл како лежи до неа и ја буди Боби-Лин. Во куќата, Лорејн со секира ја крши вратата од подрумот, но Хауард ѝ ги крши прстите. Боби-Лин ја здогледува Перл како стои на работ од езерото и се обидува да ѝ помогне. Перл ја навредува Боби-Лин и ја турка во водата каде ја јаде еден алигатор. Перл и Хауард повторно се заедно и влегуваат во гостинската куќа каде што имаат секс. Максин оди до комбето и зема пиштол. Таа ја ослободува Лорејн, која бега од куќата, но Хауард ја застрелува. Додека двојката се обидува да го одвлече нејзиното тело во куќата, трупот на Лорен почнува да се грчи, Хауард е изненаден и поради тоа доживува срцев удар од кој умира на лице-место. Максин ги зема клучевите од камионот од Хауард и се обидува да пука во Перл, но пиштолот е празен. Перл пука во Максин со пушката од Хауард, а од одвратната сила паѓа наназад на тремот и го крши колкот. Максин влегува во камионот од Хауард, а Перл ја кара и ја навредува. Максин го враќа камионот во рикверц и пред да замине ѝ ја згмечува главата на Перл. Се открива дека Максин е ќерка на телеевангелист што често се слуша во текот на филмот. Полицијата ја наоѓа камерата на Ар Џеј, а шерифот претпоставува дека содржи снимка од „еден заебан кадар на ужасите“. == Улоги == [[Податотека:Mia_Goth_MTV_Interview.png|мини| [[Миа Гот]] игра двојни улоги во филмот како Максин и Перл.]] * [[Миа Гот|Мија Гот]] како Максин / Бисер<ref name="Gingold 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|title=Exclusive Interview: Mia Goth and Brittany Snow Get Into the Skin of "X"|last=Gingold|first=Michael|date=April 14, 2022|work=[[Rue Morgue (magazine)|Rue Morgue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414144140/https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|archive-date=April 14, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * [[Џена Ортега]] како Лорејн Деј * Британи Сноу како Боби-Лин Паркер * Скот Мескуди како Џексон Хол * Мартин Хендерсон како Вејн Гилрој * Овен Кембел како RJ Николс * Стивен Уре како Хауард<ref name="Olcese 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|title=X movie review & film summary (2022)|last=Olcese|first=Abby|date=March 14, 2022|work=[[RogerEbert.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065422/https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|archive-date=March 8, 2023|accessdate=March 28, 2022}}</ref><ref name="Willmore 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|title=Sex Gets You Killed in Horror Movies, But the Slasher X Wants to Reexamine Why|last=Willmore|first=Alison|date=March 18, 2022|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512013908/http://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|archive-date=May 12, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref><ref name="Wilson-Schrader 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|title=All the Kills of Ti West's 'X,' Ranked|last=Winston-Schrader|first=Jackson|date=March 23, 2022|work=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325235252/https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|archive-date=March 25, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * Симон Праст како телеевангелист * Џејмс Гејлин како Шериф Дентлер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|title=X's Chain Saw Massacre, or the Triumph of Horror over Porn in Cinema|last=Mooney|first=Darren|date=March 28, 2022|work=[[The Escapist (magazine)|The Escapist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605131245/https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|archive-date=June 5, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> == Надворешни врски == * {{IMDb title|13560574}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Независни филмови]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Еротски филмови]] [[Категорија:Филмови со сериски убијци]] [[Категорија:Слешер-филмови]] [[Категорија:Филмови за филмови]] [[Категорија:Филмови за стари луѓе]] [[Категорија:Филмови за убијци]] [[Категорија:Филмови за порнографија]] [[Категорија:Филмови режирани од Тај Вест]] 0zs61pq6vbclf2pv5lmbx1wswulcmzw 5652190 5652189 2026-11-01T20:27:51Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски хорор-филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652190 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Икс плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Тај Вест]] | writer = Тај Вест | producer = {{Plainlist| * Тај Вест * Џејкоб Џефке * Кевин Тарен * Харисон Крајс }} | starring = {{Plainlist| * [[Мија Гот]] * [[Џена Ортега]] * [[Мартин Хендерсон]] * [[Британи Сноу]] * Овен Кемпбел * Стивен Уре * Скот Мескуди<!-- as credited --> }} | cinematography = Елиот Рокет | editing = | music = {{Plainlist| * [[Тајлер Бејтс]] * [[Челзи Волф]] }} | studio = {{Plainlist| * Little Lamb Productions * [[Mad Solar|Mad Solar Productions]] }} | distributor = [[A24]] | released = {{Film date|2022|3|13|df=yes}} | runtime = 106 минути<!--Theatrical runtime: 106:12--><ref>{{Cite web |url=http://www.ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |title=''X'' (18) |website=[[Irish Film Classification Office]] |access-date=March 16, 2022 |archive-date=March 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320082401/http://ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |url-status=live }}</ref> | country = {{САД}}<ref>{{Cite web |title=''X'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |access-date=March 2, 2023 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]] |archive-date=March 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302064254/https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |url-status=live }}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 1 милион долари<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/pearl-prequel-to-ti-wests-x/|title=Pearl: Why the Secretly Filmed Prequel to Ti West's X is a Brilliant Idea|first=Katie|last=Cussin|work=[[Deadline Hollywood]]|date=July 4, 2022|access-date=August 17, 2022|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065416/https://api.intentiq.com/profiles_engine/ProfilesEngineServlet?at=39&mi=10&dpi=793790479&pt=17&dpn=1&jsver=5.09&iiqidtype=2&iiqpcid=d4efa3d6-ac33-44e0-a3b7-edf32fc23678&iiqpciddate=1678258455891&iiqcallcount=0&iiqfailcount=0&iiqnodata=false&iiqlocalstorageenabled=true&tsrnd=349_1678258455892&fbp=3488735714&cttl=43200000&rrtt=0&dud=0&abtg=A&iiqppcc=0&ref=movieweb.com|url-status=live}}</ref> | gross = 15,1 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers |id=X-(2022-Horror) |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=13560574 |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Икс''''' (англ. ''Х'') ― американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2022 година по сценарио и режија на [[Тај Вест]]. Главна улога во филмот има [[Миа Гот|Мија Гот]] која глуми како: девојка по име Максин и постара жена по име Перл. Во споредни улоги во филмот се: [[Џена Ортега]], [[Мартин Хендерсон]], [[Британи Сноу]], [[Овен Кембел (актер)|Овен Кембел]], Стивен Уре и [[Кид Кади|Скот Мескади]]. Дејството на филмот е сместено во 1979 година, кога една глумечка екипа изнајмува куќа од една постара двојка во селските месности на [[Тексас]] за да снимат [[порнофилм]], но двојката почнува да ги убива. [[А24|A24]] го најавила ''Икс'' во ноември 2020 година, а бил сниман од 16 февруари до 16 март 2021 година, првенствено во Фордел на Нов Зеланд. Музиката за филмот била компонирана од [[Тајлер Бејтс]] и [[Челзи Волф]]. Светската премиера била на кинофестивалот „South by Southwest“ (SXSW) на 13 март 2022 година. Добил претежно позитивни критики. ''Икс'' е прв снимен филм од истоимениот филмски серијал, кој се состои од [[Ретропродолжение|ретропродолжението]] под наслов ''[[Бисер (филм 2022)|Перл]]'', објавен во септември 2022 година, и [[Продолжеток|продолжение]] под наслов ''[[Максин]]'' (англ. ''MaXXXine),'' кое треба премиерно да биде прикажано во јули 2024 година. == Дејство == {{Разоткривање}} Во 1979 година, двајца полицајци доаѓаат на една осамена фарма во селските месности на Тексас и наоѓаат многу трупови завиткани во вреќи. Влегуваат во куќата и откако ќе погледнат во подрумот се во шок. 24 часа претходно, Максин, надежна ѕвезда од филмови за возрасни, патува заедно со: нејзиното момче и продуцент на филмот Вејн, танчарката во бурлески Боби-Лин, воениот ветеран Џексон, режисерот Ар Џеј и тивката и повлечена девојка од Ар Џеј, Лорејн. Тие пристигнуваат на фарма во сопственост на Хауард и Перл, постара двојка, за да снимат филм во куќата што ја изнајмиле. Додека Боби-Лин и Џексон снимаат сцена од филмот, Перл ја поканува Максин во куќата на фармата и кон неа изразува необична привлечност (бидејќи Максин изгледа исто како Перл кога била млада). Хауард се враќа дома, а Перл ѝ вели на Максин да го чува тоа во тајност. Максин се враќа во изнајмената куќа и снима секс-сцена со Џексон во шталата, а Перл тајно ги гледа и се замислува себеси на местото од Максин. Подоцна, Перл се обидува да го заведе Хауард за да водат љубов, но тој ја одбива поради неговите проблеми со срцето. Истата ноќ, Лорејн сака и таа да глуми во филмот, а Ар Џеј е вознемирен поради тоа. Откако сите ќе заспијат, лутиот Ар Џеј се обидува да побегне од фармата, но пред него на патот излегува Перл. Откако тој ќе го одбие нејзиното удварање, Перл го убива. Откако ќе забележат дека Ар Џеј го нема, Лорејн и Вејн почнуваат да го бараат. Во шталата, Вејн стапнува на голема шајка, а Перл го убива со вила. Во меѓувреме, Хауард ја кани Лорејн во нивната куќа, велејќи ѝ дека Перл исчезнала. Тој ѝ вели на Лорејн да му донесе батериска ламба од подрумот. Откако Лорејн ќе слезе, Хауард ја заклучува вратата и таа гледа гол машки труп како виси на таванот. Хауард оди во гостинската куќа и го моли Џексон да му помогне да ја најде Перл. Откако ќе се разделат крај езерото, Џексон гледа стар модел на кола потопена во водата. Хауард го наоѓа и го застрелува во градите. Во меѓувреме, Перл се прикрадува во гостинската куќа, се соблекува и се прикрадува во кревет до Максин, галејќи ѝ го телото. Максин се буди и во ужас ја гледа Перл како лежи до неа и ја буди Боби-Лин. Во куќата, Лорејн со секира ја крши вратата од подрумот, но Хауард ѝ ги крши прстите. Боби-Лин ја здогледува Перл како стои на работ од езерото и се обидува да ѝ помогне. Перл ја навредува Боби-Лин и ја турка во водата каде ја јаде еден алигатор. Перл и Хауард повторно се заедно и влегуваат во гостинската куќа каде што имаат секс. Максин оди до комбето и зема пиштол. Таа ја ослободува Лорејн, која бега од куќата, но Хауард ја застрелува. Додека двојката се обидува да го одвлече нејзиното тело во куќата, трупот на Лорен почнува да се грчи, Хауард е изненаден и поради тоа доживува срцев удар од кој умира на лице-место. Максин ги зема клучевите од камионот од Хауард и се обидува да пука во Перл, но пиштолот е празен. Перл пука во Максин со пушката од Хауард, а од одвратната сила паѓа наназад на тремот и го крши колкот. Максин влегува во камионот од Хауард, а Перл ја кара и ја навредува. Максин го враќа камионот во рикверц и пред да замине ѝ ја згмечува главата на Перл. Се открива дека Максин е ќерка на телеевангелист што често се слуша во текот на филмот. Полицијата ја наоѓа камерата на Ар Џеј, а шерифот претпоставува дека содржи снимка од „еден заебан кадар на ужасите“. == Улоги == [[Податотека:Mia_Goth_MTV_Interview.png|мини| [[Миа Гот]] игра двојни улоги во филмот како Максин и Перл.]] * [[Миа Гот|Мија Гот]] како Максин / Бисер<ref name="Gingold 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|title=Exclusive Interview: Mia Goth and Brittany Snow Get Into the Skin of "X"|last=Gingold|first=Michael|date=April 14, 2022|work=[[Rue Morgue (magazine)|Rue Morgue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414144140/https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|archive-date=April 14, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * [[Џена Ортега]] како Лорејн Деј * Британи Сноу како Боби-Лин Паркер * Скот Мескуди како Џексон Хол * Мартин Хендерсон како Вејн Гилрој * Овен Кембел како RJ Николс * Стивен Уре како Хауард<ref name="Olcese 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|title=X movie review & film summary (2022)|last=Olcese|first=Abby|date=March 14, 2022|work=[[RogerEbert.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065422/https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|archive-date=March 8, 2023|accessdate=March 28, 2022}}</ref><ref name="Willmore 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|title=Sex Gets You Killed in Horror Movies, But the Slasher X Wants to Reexamine Why|last=Willmore|first=Alison|date=March 18, 2022|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512013908/http://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|archive-date=May 12, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref><ref name="Wilson-Schrader 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|title=All the Kills of Ti West's 'X,' Ranked|last=Winston-Schrader|first=Jackson|date=March 23, 2022|work=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325235252/https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|archive-date=March 25, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * Симон Праст како телеевангелист * Џејмс Гејлин како Шериф Дентлер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|title=X's Chain Saw Massacre, or the Triumph of Horror over Porn in Cinema|last=Mooney|first=Darren|date=March 28, 2022|work=[[The Escapist (magazine)|The Escapist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605131245/https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|archive-date=June 5, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> == Надворешни врски == * {{IMDb title|13560574}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Независни филмови]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Еротски филмови]] [[Категорија:Филмови со сериски убијци]] [[Категорија:Слешер-филмови]] [[Категорија:Филмови за филмови]] [[Категорија:Филмови за стари луѓе]] [[Категорија:Филмови за убијци]] [[Категорија:Филмови за порнографија]] [[Категорија:Филмови режирани од Тај Вест]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 1yqei50qq1f4cl4uc4cqopfztaqy1j8 5652191 5652190 2026-11-01T20:28:02Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на A24]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652191 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Икс плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Тај Вест]] | writer = Тај Вест | producer = {{Plainlist| * Тај Вест * Џејкоб Џефке * Кевин Тарен * Харисон Крајс }} | starring = {{Plainlist| * [[Мија Гот]] * [[Џена Ортега]] * [[Мартин Хендерсон]] * [[Британи Сноу]] * Овен Кемпбел * Стивен Уре * Скот Мескуди<!-- as credited --> }} | cinematography = Елиот Рокет | editing = | music = {{Plainlist| * [[Тајлер Бејтс]] * [[Челзи Волф]] }} | studio = {{Plainlist| * Little Lamb Productions * [[Mad Solar|Mad Solar Productions]] }} | distributor = [[A24]] | released = {{Film date|2022|3|13|df=yes}} | runtime = 106 минути<!--Theatrical runtime: 106:12--><ref>{{Cite web |url=http://www.ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |title=''X'' (18) |website=[[Irish Film Classification Office]] |access-date=March 16, 2022 |archive-date=March 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320082401/http://ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |url-status=live }}</ref> | country = {{САД}}<ref>{{Cite web |title=''X'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |access-date=March 2, 2023 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]] |archive-date=March 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302064254/https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |url-status=live }}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 1 милион долари<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/pearl-prequel-to-ti-wests-x/|title=Pearl: Why the Secretly Filmed Prequel to Ti West's X is a Brilliant Idea|first=Katie|last=Cussin|work=[[Deadline Hollywood]]|date=July 4, 2022|access-date=August 17, 2022|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065416/https://api.intentiq.com/profiles_engine/ProfilesEngineServlet?at=39&mi=10&dpi=793790479&pt=17&dpn=1&jsver=5.09&iiqidtype=2&iiqpcid=d4efa3d6-ac33-44e0-a3b7-edf32fc23678&iiqpciddate=1678258455891&iiqcallcount=0&iiqfailcount=0&iiqnodata=false&iiqlocalstorageenabled=true&tsrnd=349_1678258455892&fbp=3488735714&cttl=43200000&rrtt=0&dud=0&abtg=A&iiqppcc=0&ref=movieweb.com|url-status=live}}</ref> | gross = 15,1 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers |id=X-(2022-Horror) |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=13560574 |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Икс''''' (англ. ''Х'') ― американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2022 година по сценарио и режија на [[Тај Вест]]. Главна улога во филмот има [[Миа Гот|Мија Гот]] која глуми како: девојка по име Максин и постара жена по име Перл. Во споредни улоги во филмот се: [[Џена Ортега]], [[Мартин Хендерсон]], [[Британи Сноу]], [[Овен Кембел (актер)|Овен Кембел]], Стивен Уре и [[Кид Кади|Скот Мескади]]. Дејството на филмот е сместено во 1979 година, кога една глумечка екипа изнајмува куќа од една постара двојка во селските месности на [[Тексас]] за да снимат [[порнофилм]], но двојката почнува да ги убива. [[А24|A24]] го најавила ''Икс'' во ноември 2020 година, а бил сниман од 16 февруари до 16 март 2021 година, првенствено во Фордел на Нов Зеланд. Музиката за филмот била компонирана од [[Тајлер Бејтс]] и [[Челзи Волф]]. Светската премиера била на кинофестивалот „South by Southwest“ (SXSW) на 13 март 2022 година. Добил претежно позитивни критики. ''Икс'' е прв снимен филм од истоимениот филмски серијал, кој се состои од [[Ретропродолжение|ретропродолжението]] под наслов ''[[Бисер (филм 2022)|Перл]]'', објавен во септември 2022 година, и [[Продолжеток|продолжение]] под наслов ''[[Максин]]'' (англ. ''MaXXXine),'' кое треба премиерно да биде прикажано во јули 2024 година. == Дејство == {{Разоткривање}} Во 1979 година, двајца полицајци доаѓаат на една осамена фарма во селските месности на Тексас и наоѓаат многу трупови завиткани во вреќи. Влегуваат во куќата и откако ќе погледнат во подрумот се во шок. 24 часа претходно, Максин, надежна ѕвезда од филмови за возрасни, патува заедно со: нејзиното момче и продуцент на филмот Вејн, танчарката во бурлески Боби-Лин, воениот ветеран Џексон, режисерот Ар Џеј и тивката и повлечена девојка од Ар Џеј, Лорејн. Тие пристигнуваат на фарма во сопственост на Хауард и Перл, постара двојка, за да снимат филм во куќата што ја изнајмиле. Додека Боби-Лин и Џексон снимаат сцена од филмот, Перл ја поканува Максин во куќата на фармата и кон неа изразува необична привлечност (бидејќи Максин изгледа исто како Перл кога била млада). Хауард се враќа дома, а Перл ѝ вели на Максин да го чува тоа во тајност. Максин се враќа во изнајмената куќа и снима секс-сцена со Џексон во шталата, а Перл тајно ги гледа и се замислува себеси на местото од Максин. Подоцна, Перл се обидува да го заведе Хауард за да водат љубов, но тој ја одбива поради неговите проблеми со срцето. Истата ноќ, Лорејн сака и таа да глуми во филмот, а Ар Џеј е вознемирен поради тоа. Откако сите ќе заспијат, лутиот Ар Џеј се обидува да побегне од фармата, но пред него на патот излегува Перл. Откако тој ќе го одбие нејзиното удварање, Перл го убива. Откако ќе забележат дека Ар Џеј го нема, Лорејн и Вејн почнуваат да го бараат. Во шталата, Вејн стапнува на голема шајка, а Перл го убива со вила. Во меѓувреме, Хауард ја кани Лорејн во нивната куќа, велејќи ѝ дека Перл исчезнала. Тој ѝ вели на Лорејн да му донесе батериска ламба од подрумот. Откако Лорејн ќе слезе, Хауард ја заклучува вратата и таа гледа гол машки труп како виси на таванот. Хауард оди во гостинската куќа и го моли Џексон да му помогне да ја најде Перл. Откако ќе се разделат крај езерото, Џексон гледа стар модел на кола потопена во водата. Хауард го наоѓа и го застрелува во градите. Во меѓувреме, Перл се прикрадува во гостинската куќа, се соблекува и се прикрадува во кревет до Максин, галејќи ѝ го телото. Максин се буди и во ужас ја гледа Перл како лежи до неа и ја буди Боби-Лин. Во куќата, Лорејн со секира ја крши вратата од подрумот, но Хауард ѝ ги крши прстите. Боби-Лин ја здогледува Перл како стои на работ од езерото и се обидува да ѝ помогне. Перл ја навредува Боби-Лин и ја турка во водата каде ја јаде еден алигатор. Перл и Хауард повторно се заедно и влегуваат во гостинската куќа каде што имаат секс. Максин оди до комбето и зема пиштол. Таа ја ослободува Лорејн, која бега од куќата, но Хауард ја застрелува. Додека двојката се обидува да го одвлече нејзиното тело во куќата, трупот на Лорен почнува да се грчи, Хауард е изненаден и поради тоа доживува срцев удар од кој умира на лице-место. Максин ги зема клучевите од камионот од Хауард и се обидува да пука во Перл, но пиштолот е празен. Перл пука во Максин со пушката од Хауард, а од одвратната сила паѓа наназад на тремот и го крши колкот. Максин влегува во камионот од Хауард, а Перл ја кара и ја навредува. Максин го враќа камионот во рикверц и пред да замине ѝ ја згмечува главата на Перл. Се открива дека Максин е ќерка на телеевангелист што често се слуша во текот на филмот. Полицијата ја наоѓа камерата на Ар Џеј, а шерифот претпоставува дека содржи снимка од „еден заебан кадар на ужасите“. == Улоги == [[Податотека:Mia_Goth_MTV_Interview.png|мини| [[Миа Гот]] игра двојни улоги во филмот како Максин и Перл.]] * [[Миа Гот|Мија Гот]] како Максин / Бисер<ref name="Gingold 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|title=Exclusive Interview: Mia Goth and Brittany Snow Get Into the Skin of "X"|last=Gingold|first=Michael|date=April 14, 2022|work=[[Rue Morgue (magazine)|Rue Morgue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414144140/https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|archive-date=April 14, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * [[Џена Ортега]] како Лорејн Деј * Британи Сноу како Боби-Лин Паркер * Скот Мескуди како Џексон Хол * Мартин Хендерсон како Вејн Гилрој * Овен Кембел како RJ Николс * Стивен Уре како Хауард<ref name="Olcese 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|title=X movie review & film summary (2022)|last=Olcese|first=Abby|date=March 14, 2022|work=[[RogerEbert.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065422/https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|archive-date=March 8, 2023|accessdate=March 28, 2022}}</ref><ref name="Willmore 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|title=Sex Gets You Killed in Horror Movies, But the Slasher X Wants to Reexamine Why|last=Willmore|first=Alison|date=March 18, 2022|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512013908/http://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|archive-date=May 12, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref><ref name="Wilson-Schrader 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|title=All the Kills of Ti West's 'X,' Ranked|last=Winston-Schrader|first=Jackson|date=March 23, 2022|work=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325235252/https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|archive-date=March 25, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * Симон Праст како телеевангелист * Џејмс Гејлин како Шериф Дентлер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|title=X's Chain Saw Massacre, or the Triumph of Horror over Porn in Cinema|last=Mooney|first=Darren|date=March 28, 2022|work=[[The Escapist (magazine)|The Escapist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605131245/https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|archive-date=June 5, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> == Надворешни врски == * {{IMDb title|13560574}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Независни филмови]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Еротски филмови]] [[Категорија:Филмови со сериски убијци]] [[Категорија:Слешер-филмови]] [[Категорија:Филмови за филмови]] [[Категорија:Филмови за стари луѓе]] [[Категорија:Филмови за убијци]] [[Категорија:Филмови за порнографија]] [[Категорија:Филмови режирани од Тај Вест]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на A24]] cgb80t8asiudalc6ppgy2i3nyhxiivt 5652192 5652191 2026-11-01T20:28:17Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652192 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Икс плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Тај Вест]] | writer = Тај Вест | producer = {{Plainlist| * Тај Вест * Џејкоб Џефке * Кевин Тарен * Харисон Крајс }} | starring = {{Plainlist| * [[Мија Гот]] * [[Џена Ортега]] * [[Мартин Хендерсон]] * [[Британи Сноу]] * Овен Кемпбел * Стивен Уре * Скот Мескуди<!-- as credited --> }} | cinematography = Елиот Рокет | editing = | music = {{Plainlist| * [[Тајлер Бејтс]] * [[Челзи Волф]] }} | studio = {{Plainlist| * Little Lamb Productions * [[Mad Solar|Mad Solar Productions]] }} | distributor = [[A24]] | released = {{Film date|2022|3|13|df=yes}} | runtime = 106 минути<!--Theatrical runtime: 106:12--><ref>{{Cite web |url=http://www.ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |title=''X'' (18) |website=[[Irish Film Classification Office]] |access-date=March 16, 2022 |archive-date=March 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320082401/http://ifco.ie/en/ifco/pages/11CA316D003A5C0D |url-status=live }}</ref> | country = {{САД}}<ref>{{Cite web |title=''X'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |access-date=March 2, 2023 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]] |archive-date=March 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302064254/https://www.bbfc.co.uk/release/x-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdayntgz |url-status=live }}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 1 милион долари<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/pearl-prequel-to-ti-wests-x/|title=Pearl: Why the Secretly Filmed Prequel to Ti West's X is a Brilliant Idea|first=Katie|last=Cussin|work=[[Deadline Hollywood]]|date=July 4, 2022|access-date=August 17, 2022|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065416/https://api.intentiq.com/profiles_engine/ProfilesEngineServlet?at=39&mi=10&dpi=793790479&pt=17&dpn=1&jsver=5.09&iiqidtype=2&iiqpcid=d4efa3d6-ac33-44e0-a3b7-edf32fc23678&iiqpciddate=1678258455891&iiqcallcount=0&iiqfailcount=0&iiqnodata=false&iiqlocalstorageenabled=true&tsrnd=349_1678258455892&fbp=3488735714&cttl=43200000&rrtt=0&dud=0&abtg=A&iiqppcc=0&ref=movieweb.com|url-status=live}}</ref> | gross = 15,1 милиони долари<ref name="NUM">{{Cite The Numbers |id=X-(2022-Horror) |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref><ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=13560574 |title= X (2022) |access-date=December 27, 2022}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''''Икс''''' (англ. ''Х'') ― американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2022 година по сценарио и режија на [[Тај Вест]]. Главна улога во филмот има [[Миа Гот|Мија Гот]] која глуми како: девојка по име Максин и постара жена по име Перл. Во споредни улоги во филмот се: [[Џена Ортега]], [[Мартин Хендерсон]], [[Британи Сноу]], [[Овен Кембел (актер)|Овен Кембел]], Стивен Уре и [[Кид Кади|Скот Мескади]]. Дејството на филмот е сместено во 1979 година, кога една глумечка екипа изнајмува куќа од една постара двојка во селските месности на [[Тексас]] за да снимат [[порнофилм]], но двојката почнува да ги убива. [[А24|A24]] го најавила ''Икс'' во ноември 2020 година, а бил сниман од 16 февруари до 16 март 2021 година, првенствено во Фордел на Нов Зеланд. Музиката за филмот била компонирана од [[Тајлер Бејтс]] и [[Челзи Волф]]. Светската премиера била на кинофестивалот „South by Southwest“ (SXSW) на 13 март 2022 година. Добил претежно позитивни критики. ''Икс'' е прв снимен филм од истоимениот филмски серијал, кој се состои од [[Ретропродолжение|ретропродолжението]] под наслов ''[[Бисер (филм 2022)|Перл]]'', објавен во септември 2022 година, и [[Продолжеток|продолжение]] под наслов ''[[Максин]]'' (англ. ''MaXXXine),'' кое треба премиерно да биде прикажано во јули 2024 година. == Дејство == {{Разоткривање}} Во 1979 година, двајца полицајци доаѓаат на една осамена фарма во селските месности на Тексас и наоѓаат многу трупови завиткани во вреќи. Влегуваат во куќата и откако ќе погледнат во подрумот се во шок. 24 часа претходно, Максин, надежна ѕвезда од филмови за возрасни, патува заедно со: нејзиното момче и продуцент на филмот Вејн, танчарката во бурлески Боби-Лин, воениот ветеран Џексон, режисерот Ар Џеј и тивката и повлечена девојка од Ар Џеј, Лорејн. Тие пристигнуваат на фарма во сопственост на Хауард и Перл, постара двојка, за да снимат филм во куќата што ја изнајмиле. Додека Боби-Лин и Џексон снимаат сцена од филмот, Перл ја поканува Максин во куќата на фармата и кон неа изразува необична привлечност (бидејќи Максин изгледа исто како Перл кога била млада). Хауард се враќа дома, а Перл ѝ вели на Максин да го чува тоа во тајност. Максин се враќа во изнајмената куќа и снима секс-сцена со Џексон во шталата, а Перл тајно ги гледа и се замислува себеси на местото од Максин. Подоцна, Перл се обидува да го заведе Хауард за да водат љубов, но тој ја одбива поради неговите проблеми со срцето. Истата ноќ, Лорејн сака и таа да глуми во филмот, а Ар Џеј е вознемирен поради тоа. Откако сите ќе заспијат, лутиот Ар Џеј се обидува да побегне од фармата, но пред него на патот излегува Перл. Откако тој ќе го одбие нејзиното удварање, Перл го убива. Откако ќе забележат дека Ар Џеј го нема, Лорејн и Вејн почнуваат да го бараат. Во шталата, Вејн стапнува на голема шајка, а Перл го убива со вила. Во меѓувреме, Хауард ја кани Лорејн во нивната куќа, велејќи ѝ дека Перл исчезнала. Тој ѝ вели на Лорејн да му донесе батериска ламба од подрумот. Откако Лорејн ќе слезе, Хауард ја заклучува вратата и таа гледа гол машки труп како виси на таванот. Хауард оди во гостинската куќа и го моли Џексон да му помогне да ја најде Перл. Откако ќе се разделат крај езерото, Џексон гледа стар модел на кола потопена во водата. Хауард го наоѓа и го застрелува во градите. Во меѓувреме, Перл се прикрадува во гостинската куќа, се соблекува и се прикрадува во кревет до Максин, галејќи ѝ го телото. Максин се буди и во ужас ја гледа Перл како лежи до неа и ја буди Боби-Лин. Во куќата, Лорејн со секира ја крши вратата од подрумот, но Хауард ѝ ги крши прстите. Боби-Лин ја здогледува Перл како стои на работ од езерото и се обидува да ѝ помогне. Перл ја навредува Боби-Лин и ја турка во водата каде ја јаде еден алигатор. Перл и Хауард повторно се заедно и влегуваат во гостинската куќа каде што имаат секс. Максин оди до комбето и зема пиштол. Таа ја ослободува Лорејн, која бега од куќата, но Хауард ја застрелува. Додека двојката се обидува да го одвлече нејзиното тело во куќата, трупот на Лорен почнува да се грчи, Хауард е изненаден и поради тоа доживува срцев удар од кој умира на лице-место. Максин ги зема клучевите од камионот од Хауард и се обидува да пука во Перл, но пиштолот е празен. Перл пука во Максин со пушката од Хауард, а од одвратната сила паѓа наназад на тремот и го крши колкот. Максин влегува во камионот од Хауард, а Перл ја кара и ја навредува. Максин го враќа камионот во рикверц и пред да замине ѝ ја згмечува главата на Перл. Се открива дека Максин е ќерка на телеевангелист што често се слуша во текот на филмот. Полицијата ја наоѓа камерата на Ар Џеј, а шерифот претпоставува дека содржи снимка од „еден заебан кадар на ужасите“. == Улоги == [[Податотека:Mia_Goth_MTV_Interview.png|мини| [[Миа Гот]] игра двојни улоги во филмот како Максин и Перл.]] * [[Миа Гот|Мија Гот]] како Максин / Бисер<ref name="Gingold 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|title=Exclusive Interview: Mia Goth and Brittany Snow Get Into the Skin of "X"|last=Gingold|first=Michael|date=April 14, 2022|work=[[Rue Morgue (magazine)|Rue Morgue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414144140/https://rue-morgue.com/exclusive-interview-mia-goth-and-brittany-snow-get-into-the-skin-of-x/|archive-date=April 14, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * [[Џена Ортега]] како Лорејн Деј * Британи Сноу како Боби-Лин Паркер * Скот Мескуди како Џексон Хол * Мартин Хендерсон како Вејн Гилрој * Овен Кембел како RJ Николс * Стивен Уре како Хауард<ref name="Olcese 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|title=X movie review & film summary (2022)|last=Olcese|first=Abby|date=March 14, 2022|work=[[RogerEbert.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308065422/https://www.rogerebert.com/reviews/x-movie-review-2022|archive-date=March 8, 2023|accessdate=March 28, 2022}}</ref><ref name="Willmore 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|title=Sex Gets You Killed in Horror Movies, But the Slasher X Wants to Reexamine Why|last=Willmore|first=Alison|date=March 18, 2022|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512013908/http://www.vulture.com/article/movie-review-ti-wests-a24-slasher-x.html|archive-date=May 12, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref><ref name="Wilson-Schrader 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|title=All the Kills of Ti West's 'X,' Ranked|last=Winston-Schrader|first=Jackson|date=March 23, 2022|work=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325235252/https://collider.com/x-ti-west-all-kills-ranked/|archive-date=March 25, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> * Симон Праст како телеевангелист * Џејмс Гејлин како Шериф Дентлер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|title=X's Chain Saw Massacre, or the Triumph of Horror over Porn in Cinema|last=Mooney|first=Darren|date=March 28, 2022|work=[[The Escapist (magazine)|The Escapist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605131245/https://www.escapistmagazine.com/xs-chain-saw-massacre-or-the-triumph-of-horror-over-porn-in-cinema/|archive-date=June 5, 2022|accessdate=April 14, 2022}}</ref> == Надворешни врски == * {{IMDb title|13560574}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Независни филмови]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Еротски филмови]] [[Категорија:Филмови со сериски убијци]] [[Категорија:Слешер-филмови]] [[Категорија:Филмови за филмови]] [[Категорија:Филмови за стари луѓе]] [[Категорија:Филмови за убијци]] [[Категорија:Филмови за порнографија]] [[Категорија:Филмови режирани од Тај Вест]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] 44c2pxf43ps12gvpk0znkf53i3yhsvu 0 1349512 5652210 5547346 2026-11-01T21:04:05Z Andrew012p 85224 5652210 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Elden Ring | image = Elden Ring - cover.jpg | developer = [[FromSoftware]] | publisher = [[Bandai Namco Entertainment]] | director = {{Unbulleted list|[[Хидетака Мијазаки]]|Јуи Танимура}} | producer = Јузо Коџима | designer = {{Unbulleted list|Јосуке Кајугава<!--Level design director-->|Рју Мацумото<!--System design director-->}} | programmer = {{Unbulleted list|Такеши Сузуки|Јуки Кидо}} | artist = {{Unbulleted list|Хиденори Сато<!--Environment art director-->|Рјо Фуџимаки<!--Character art director-->}} | writer = {{Unbulleted list|Хидетака Мијазаки<!--plot, script, and worldbuilding-->|[[Џорџ Р.Р. Мартин]]<!--worldbuilding and setting-->}} | composer = {{Unbulleted list|Цукаса Саито|Шои Мијазава|Таи Томисава|Јука Китамура<!--FromSoftware-->|Јошими Кудо<!--Basiscape-->}} | platforms = {{Unbulleted list|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Windows]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]}} | released = 25 февруари 2022 | genre = акциона игра со улоги | modes = [[едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | version = 1.16 (17 октомври 2024) }}'''''Elden Ring''''' — акциона [[Видеоигра|игра]] со улоги со [[отворен свет]] развиена од јапонската компанија FromSoftware и објавена од Bandai Namco Entertainment за платформите [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Xbox One]] и [[Xbox Series X/S]]. Раководител на развојот на играта е Хидетака Мијазаки, а американскиот писател [[Џорџ Р. Р. Мартин|Џорџ Р.Р. Мартин]], познат по серијата книги „[[Песна за мраз и оган]]“, дејствувал како консултант и соавтор на сценариото.<ref>{{Cite web|url=https://www.famitsu.com/news/201906/10177669.html|title=『ELDEN RING（エルデンリング）』注目のフロム・ソフトウェア完全新作、宮崎英高氏インタビュー翻訳版を全文公開！【E3 2019】|publisher=ファミ通.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307003951/https://www.famitsu.com/news/201906/10177669.html|archive-date=2022-03-07|lang=ja|access-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/vodich-za-souls-igri-kako-da-ja-pominete-elden-ring-i-da-uzhivate-vo-sekiro/|title=Водич за Соулс-игри: како да ја поминете Елден ринг и да уживате во Секиро|last=Стојановски|first=Иван|date=2024-06-05|language=mk-MK|accessdate=2024-06-06}}</ref> == Играчки процес == ''Elden Ring'' е акциона игра со улоги сместена во поглед на трето лице. Вклучува елементи што се слични на оние во другите игри развиени од FromSoftware, како што се сериите ''[[Dark Souls]]'', ''[[Bloodborne]]'' и ''[[Sekiro: Shadows Die Twice]]''. Дејството на играта се одвива во [[отворен свет]]; играчите можат слободно да го истражуваат Меѓуземјето и неговите шест главни области.<ref name="ign evolution">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2019/06/21/elden-ring-is-an-evolution-of-dark-souls-says-creator-a-e3-2019|title=Elden Ring Is an Evolution of Dark Souls Says Creator – E3 2019|last=Krabbe|author=Esra Krabbe|first=Esra|date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622003421/https://www.ign.com/articles/2019/06/21/elden-ring-is-an-evolution-of-dark-souls-says-creator-a-e3-2019|archive-date=2019-06-22|lang=en|website=[[IGN]]|access-date=2019-06-22|url-status=live}}</ref> == Приказна == Слично на серијата ''Souls'', дејството на ''Elden Ring'' е фантазија вдахната од западот. Играта се одвива во Меѓуземјето, земја „зад превезот на маглата“, со која долго време владее кралицата Марика Вечната. Во Меѓуземјето, волјата на нејзиниот владетел ја одредува самата стварност. И така, Марика еднаш ја укинала природната „предодредена смрт“ — повеќето од жителите на Меѓуземјето не можат да умрат од природна смрт. Како и во серијата ''Souls'', повеќето од жителите на светот се повеќе како живи мртовци, кои одамна ги изгубиле остатоците од разумот. Изворот на моќта на Марика е елденскиот прстен — волшебен објект што се состои од неколку големи руни и ги управува законите на вселената. Тој бил испратен на земјата од Великата Волја — еден од космичките надворешни богови што постојат некаде надвор од Меѓуземјето.<ref name="gslore">{{cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/elden-ring-heres-the-lore-and-history-of-the-lands-between/1100-6502537/|title=Elden Ring: Here's The Lore And History Of The Lands Between|author=Hornshaw, Phil|date=2022-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191400/https://www.gamespot.com/articles/elden-ring-heres-the-lore-and-history-of-the-lands-between/1100-6502537/|archive-date=2022-07-05|accessdate=2022-07-04|website=GameSpot|lang=en|url-status=live}}</ref> Марика уништила стари кралства на луѓе, [[Змеј|змејови]] и џинови во Меѓуземјето. Таа направила нов владејачки систем наречен Златен ред, кој бил како [[црква]], влада и збир на закони. Средиштето на Златниот ред било Дрвото на Ерд, огромно дрво во Меѓуземјето. Марика водела војни за да ги натера другите земји да ги следат нејзините правила и ѝ требало [[сопруг]] со титулата господар на Елден за да ја води нејзината војска. Марика имала деца од нејзиниот прв сопруг Годфри, кои биле како полубогови. Подоцна, таа го протерала Годфри и се омажила за Радагон, кој исто така имал деца од неговиот претходен брак. Марика и Радагон имале повеќе деца што исто така биле полубогови. Марика му подарила дел од моќната руна на нејзиниот полубрат Маликет. Рани, една од децата на Марика, ја украла оваа руна и ја искористила за да го убие Годвин, првородениот на Марика. Откако Марика и Радагон исчезнале, во Меѓуземјето започнал неред наречен „Разделбата“. Различни полубогови се бореле да ги управуваат моќните руни и се обидувале да ја променат стварноста или да склучат сојузи со надворешните богови. Главниот лик на играта е Изгаснатиот, воин надвор од Меѓуземјето, кој може да види посебна златна светлина наречена „благодат“, поврзана со Великата Волја и елденскиот прстен. Целта на секој изгаснат е да го обнови Прстенот и да стане новиот господар на Елден, но никој сè уште не успеал. Изгаснатите имаат своја крепост наречена Тркалезната маса, која пропаднала. Обично, тие се водени од Двата прста, гласници на Великата Волја, и „девите на прстите“, но главниот лик нема таква дева. На почетокот на играта, туѓоземката Мелина му нуди на јунакот договор: ќе го заземе местото на „девите на прстите“, а јунакот ќе ѝ помогне на Мелина на сопственото патување до Дрвото на Ерд. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.bandainamcoent.com/games/eldenring}} * {{MobyGames|/elden-ring}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ s5vawxzeo2wq97hcij0xr072k2lo58i 5652211 5652210 2026-11-01T21:04:37Z Andrew012p 85224 5652211 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Elden Ring | image = Elden Ring - cover.jpg | developer = [[FromSoftware]] | publisher = [[Bandai Namco Entertainment]] | director = {{Unbulleted list|[[Хидетака Мијазаки]]|Јуи Танимура}} | producer = Јузо Коџима | designer = {{Unbulleted list|Јосуке Кајугава<!--Level design director-->|Рју Мацумото<!--System design director-->}} | programmer = {{Unbulleted list|Такеши Сузуки|Јуки Кидо}} | artist = {{Unbulleted list|Хиденори Сато<!--Environment art director-->|Рјо Фуџимаки<!--Character art director-->}} | writer = {{Unbulleted list|Хидетака Мијазаки<!--plot, script, and worldbuilding-->|[[Џорџ Р.Р. Мартин]]<!--worldbuilding and setting-->}} | composer = {{Unbulleted list|Цукаса Саито|Шои Мијазава|Таи Томисава|Јука Китамура<!--FromSoftware-->|Јошими Кудо<!--Basiscape-->}} | platforms = {{Unbulleted list|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Windows]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]}} | released = 25 февруари 2022 | genre = акциона игра со улоги | modes = [[едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | version = 1.16 (17 октомври 2024) }}'''''Elden Ring''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Елденски прстен'') — акциона [[Видеоигра|игра]] со улоги со [[отворен свет]] развиена од јапонската компанија FromSoftware и објавена од Bandai Namco Entertainment за платформите [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Xbox One]] и [[Xbox Series X/S]]. Раководител на развојот на играта е Хидетака Мијазаки, а американскиот писател [[Џорџ Р. Р. Мартин|Џорџ Р.Р. Мартин]], познат по серијата книги „[[Песна за мраз и оган]]“, дејствувал како консултант и соавтор на сценариото.<ref>{{Cite web|url=https://www.famitsu.com/news/201906/10177669.html|title=『ELDEN RING（エルデンリング）』注目のフロム・ソフトウェア完全新作、宮崎英高氏インタビュー翻訳版を全文公開！【E3 2019】|publisher=ファミ通.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307003951/https://www.famitsu.com/news/201906/10177669.html|archive-date=2022-03-07|lang=ja|access-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/vodich-za-souls-igri-kako-da-ja-pominete-elden-ring-i-da-uzhivate-vo-sekiro/|title=Водич за Соулс-игри: како да ја поминете Елден ринг и да уживате во Секиро|last=Стојановски|first=Иван|date=2024-06-05|language=mk-MK|accessdate=2024-06-06}}</ref> == Играчки процес == ''Elden Ring'' е акциона игра со улоги сместена во поглед на трето лице. Вклучува елементи што се слични на оние во другите игри развиени од FromSoftware, како што се сериите ''[[Dark Souls]]'', ''[[Bloodborne]]'' и ''[[Sekiro: Shadows Die Twice]]''. Дејството на играта се одвива во [[отворен свет]]; играчите можат слободно да го истражуваат Меѓуземјето и неговите шест главни области.<ref name="ign evolution">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2019/06/21/elden-ring-is-an-evolution-of-dark-souls-says-creator-a-e3-2019|title=Elden Ring Is an Evolution of Dark Souls Says Creator – E3 2019|last=Krabbe|author=Esra Krabbe|first=Esra|date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622003421/https://www.ign.com/articles/2019/06/21/elden-ring-is-an-evolution-of-dark-souls-says-creator-a-e3-2019|archive-date=2019-06-22|lang=en|website=[[IGN]]|access-date=2019-06-22|url-status=live}}</ref> == Приказна == Слично на серијата ''Souls'', дејството на ''Elden Ring'' е фантазија вдахната од западот. Играта се одвива во Меѓуземјето, земја „зад превезот на маглата“, со која долго време владее кралицата Марика Вечната. Во Меѓуземјето, волјата на нејзиниот владетел ја одредува самата стварност. И така, Марика еднаш ја укинала природната „предодредена смрт“ — повеќето од жителите на Меѓуземјето не можат да умрат од природна смрт. Како и во серијата ''Souls'', повеќето од жителите на светот се повеќе како живи мртовци, кои одамна ги изгубиле остатоците од разумот. Изворот на моќта на Марика е елденскиот прстен — волшебен објект што се состои од неколку големи руни и ги управува законите на вселената. Тој бил испратен на земјата од Великата Волја — еден од космичките надворешни богови што постојат некаде надвор од Меѓуземјето.<ref name="gslore">{{cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/elden-ring-heres-the-lore-and-history-of-the-lands-between/1100-6502537/|title=Elden Ring: Here's The Lore And History Of The Lands Between|author=Hornshaw, Phil|date=2022-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191400/https://www.gamespot.com/articles/elden-ring-heres-the-lore-and-history-of-the-lands-between/1100-6502537/|archive-date=2022-07-05|accessdate=2022-07-04|website=GameSpot|lang=en|url-status=live}}</ref> Марика уништила стари кралства на луѓе, [[Змеј|змејови]] и џинови во Меѓуземјето. Таа направила нов владејачки систем наречен Златен ред, кој бил како [[црква]], влада и збир на закони. Средиштето на Златниот ред било Дрвото на Ерд, огромно дрво во Меѓуземјето. Марика водела војни за да ги натера другите земји да ги следат нејзините правила и ѝ требало [[сопруг]] со титулата господар на Елден за да ја води нејзината војска. Марика имала деца од нејзиниот прв сопруг Годфри, кои биле како полубогови. Подоцна, таа го протерала Годфри и се омажила за Радагон, кој исто така имал деца од неговиот претходен брак. Марика и Радагон имале повеќе деца што исто така биле полубогови. Марика му подарила дел од моќната руна на нејзиниот полубрат Маликет. Рани, една од децата на Марика, ја украла оваа руна и ја искористила за да го убие Годвин, првородениот на Марика. Откако Марика и Радагон исчезнале, во Меѓуземјето започнал неред наречен „Разделбата“. Различни полубогови се бореле да ги управуваат моќните руни и се обидувале да ја променат стварноста или да склучат сојузи со надворешните богови. Главниот лик на играта е Изгаснатиот, воин надвор од Меѓуземјето, кој може да види посебна златна светлина наречена „благодат“, поврзана со Великата Волја и елденскиот прстен. Целта на секој изгаснат е да го обнови Прстенот и да стане новиот господар на Елден, но никој сè уште не успеал. Изгаснатите имаат своја крепост наречена Тркалезната маса, која пропаднала. Обично, тие се водени од Двата прста, гласници на Великата Волја, и „девите на прстите“, но главниот лик нема таква дева. На почетокот на играта, туѓоземката Мелина му нуди на јунакот договор: ќе го заземе местото на „девите на прстите“, а јунакот ќе ѝ помогне на Мелина на сопственото патување до Дрвото на Ерд. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.bandainamcoent.com/games/eldenring}} * {{MobyGames|/elden-ring}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ n1r41pov7zgus4dhiaghd654b4upps7 0 1351202 5652272 5503821 2026-11-02T07:04:32Z ~2026-58365-59 138280 /* Играни серии */ 5652272 wikitext text/x-wiki '''Телевизиска серија''' (скратено: '''ТВ-серија''') — серија [[Филм|филмски]] дела создадени или дотерани за прикажување на [[телевизија]]. Телевизиската серија се состои од сезони, од кои секоја има одреден број епизоди, т.е. продолженија, кои имаат еднообразно времетраење. Сериите обично се прикажуваат на телевизија во исто време во одредени денови од неделата. Покрај телевизија, епизоди од телевизиски серии може да се објавуваат и на медиуми како касети и [[Дигитален видеодиск|ДВД-а]], а во денешно време се достапни и бројни серии на различни услуги за видео на барање, односно на [[Семрежно емитување|услуги за пренос на интернет]], каде што гледачите, за разлика од телевизијата, сериите може да ги гледаат во секое време. == Формат и жанрови == Главната одлика на телевизиската серија е темата или заплетот што ги поврзува сите нејзини епизоди. Сериите може да обработуваат различни [[Општество|општествени]], [[Култура|културни]], [[Историја|историски]] или [[Наука|научни]] теми или едноставно разни теми и проблеми од секојдневниот живот како работа и кариера или меѓучовечки односи ([[љубов]], пријателство или судир) и слично.<ref name="drama&quot;">{{Наведена мрежна страница|url=https://nofilmschool.com/drama-genre|title=Explore the Drama Genre in Film and Television|date=6. prosinca 2023.|work=nofilmschool.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240510185203/https://nofilmschool.com/drama-genre|archive-date=10. svibnja 2024.|accessdate=23 јуни 2024}}</ref> === Играни серии === Играните серии, односно [[Фикција|фиктивните]] серии, прикажуваат измислени дејства и настани. Главна одлика на ваквите серии е [[Глумец|глумечката]] екипа што ги толкува улогите на одредени ликови во текот на серијата. Глумците можат да ја играат улогата на главни ликови, односно ликови што се појавуваат во секоја или речиси секоја епизода од серијата, а нивната приказна е во средиштето на заплетот на серијата. Сериите се играат во различни жанрови во однос на заплетот и темата: * '''Драмски серии''': серии во чие средиште е судирот помеѓу ликовите. Ваквите серии на сериозен начин прикажуваат различни животни проблеми со кои се соочуваат ликовите. Некои од поджанровите на драмските серии се ** романтична драма (во срцето на заплетот се љубовните врски на ликовите,<ref name="drama&quot;"/> ** [[Семејство|семејна]] драма (ликови што се членови на семејството чии приказни и проблеми се испреплетуваат),<ref name="vrste" serija"="">{{Наведена мрежна страница|url=https://hrvatskiporebiblog.wordpress.com/medijska-kultura/televizija/vrste-televizijskih-emisija/|title=Vrste televizijskih emisija|date=|work=Hrvatski po Rebi|language=|archive-url=|archive-date=|accessdate=23 јуни 2024.}}</ref> ** воена драма (ликовите ја преживуваат [[Војна|војната]]),<ref name="drama&quot;"/> ** [[Политика|политичка]] драма,<ref name="drama&quot;"/> ** правна или криминалистичка драма (ликовите се обично [[Полицаец|полицајци]], [[Судија|судии]], [[Судско вештачење|форензичари]] итн. кои разоткриваат кривични дела или се занимаваат со судски случаи),<ref name="drama&quot;"/> ** [[Историја|историска]] драма (заснована на вистински или измислени историски настани), <ref name="drama&quot;"/> ** [[Психологија|психолошка]] драма (фокусот е на психолошката состојба на ликовите) ** [[Адолесценција|тинејџерска]] драма или драми за млади луѓе (ликовите се млади луѓе кои се соочуваат со типични проблеми при растењето) * '''Хумористични серии''': серии што обработуваат слични теми како драмските серии, но прикажуваат настани и ликови на [[Хумор|хумористичен]] начин, а нивната главна цел е да ги забавуваат и насмеат гледачите. Затоа, ликовите од хумористичните серии често се наоѓаат во необични и необични ситуации. Популарен поджанр на хумористичната серија е [[Ситуациска комедија|ситуациската комеција]]'','' што [[Англиски јазик|ги]] следи ликовите во заедничко опкружување, како што се дома, работа итн. * '''Анимирани серии''': серии што користат [[анимација]] за прикажување одредени дејства и настани. Во вакви серии учествуваат глумци кои им го позајмуваат гласот на ликовите. Анимираните серии можат да бидат и драмски или хумористични. Меѓу посебните видови драмски серии, постојат и [[Сапунска опера|сапуници]] во кои нема класичен расплет на настаните, туку заплетот постојано се развива за да се овозможи серијата да трае што подолго; таквите серии често се прикажуваат секојдневно и обично брои стотици или илјадници епизоди. Популарни се и [[Теленовела|теленовелите]], кои се специјализирани облици на сапунски опери кои потекнуваат од [[Латинска Америка]]. === Телевизиски емисии === За разлика од измислените серии, нефиктивните серии ги претставуваат сите телевизиски содржини што се прикажуваат во продолженија, при што учесниците не глумат, односно не толкуваат одредена улога на некој лик. Ваквите серии често имаат водител или наратор кој ги води гледачите низ темата на серијата. Нефиктивните серии може да се поделат на: * '''Информативни емисии''': емисии што ги информираат гледачите за вистински настани; на пример вестите се прикажуваат секојдневно на различни телевизиски канали <ref name="vrste" serija"=""/>{{Наведена мрежна страница|url=https://hrvatskiporebiblog.wordpress.com/medijska-kultura/televizija/vrste-televizijskih-emisija/|title=Vrste televizijskih emisija|date=|work=Hrvatski po Rebi|language=|archive-url=|archive-date=|accessdate=23 јуни 2024.}}<nowiki></ref></nowiki> * '''Документарни емисии''': прикажуваат одредена реалност, на пр. документарни филмови за [[животни]] или документарци за патувања кои прикажуваат знаменитости на одредени градови или земји. * '''Образовни емисии''': емисии чија цел е да ги образуваат гледачите за одредена тема. * '''Разговорни емисии''': или ''ток-шоу'', емисија во која водителот води разговор со различни истакнати луѓе. * '''''Риалити емисии''''': учесниците во шоуто се ставени во одредена ситуација или се соочуваат со одреден предизвик. == Производство == {{multiple image | perrow = 1| | align = right | direction = | width = | total_width = 270 | header = | image1 = The Central Perk Set from Friends (7823245486).jpg | image2 = Modern Family filming in Australia - a.jpg | footer = Горе: студиска поставка на кафулето „Централ парк“ во кое се снимени бројни сцени од американската серија ''[[Пријатели]]''; долу: снимање на американската ''[[Модерно семејство]]'' на плажа во [[Австралија]] }} Телевизиските серии се произведени од различни продукциски компании кои се занимаваат со производство на телевизиска содржина. Продуцентските куќи ги продаваат своите телевизиски серии на телевизиските мрежи кои се заинтересирани да ги прикажуваат, а телевизиските мрежи честопати самите учествуваат во продукцијата на серијата. Секоја серија има свој креатор кој ја осмислува идејата, заплетот и ликовите на серијата, и [[Сценарист|сценаристи]] кои го пишуваат заплетот и дијалогот за поединечни епизоди. Клучна улога во производството на серии има и телевизискиот продуцент, личност која надгледува еден или повеќе аспекти од сериското производство. Продуцентските куќи вработуваат и [[Кинорежисер|режисери]] кои го надгледуваат и водат процесот на снимање, како и ''кастинг'' директори, лица задолжени за избор на глумци кои ќе ги толкуваат улогите во телевизиската серија. Првата епизода од телевизиската серија се нарекува пилот-епизода, која е направена како пробно за да се тестира дали може да се реализира идејата за серијата. Пилот-епизодата понекогаш се прикажува на телевизија за да се утврди, врз основа на реакцијата на публиката, дали серијата ќе успее, односно ќе го привлече вниманието на гледачите и ќе постигне добра гледаност.<ref name="produkcija&quot;">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.serijala.com/izdvojeno/kako-nastaje-televizijska-serija/|title=KAKO NASTAJE TELEVIZIJSKA SERIJA?|last=Vinšćak|first=Krešimir|date=16. listopada 2011.|work=serijala.com|language=|archive-url=|archive-date=|accessdate=23 јуни 2024}}</ref> === Места === Телевизиските серии најчесто се снимаат во студија, често специјално изградени за снимање на одредена серија. Сериите можат да се снимаат на различни надворешни места. Опкружувањето често е важна компонента на телевизиските серии, па затоа има серии што прикажуваат живот во помали средини или серии што прикажуваат градски средини. На пример, американските серии ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' (1994 — 2004), ''[[Сексот и градот]]'' (1998 — 2004) и ''[[Како ја запознав мајка ви]]'' (2005 — 2014) се познати по тоа што се одвиваат во [[Њујорк (град)|Њујорк]].<ref name="SiG&quot;">{{Наведена мрежна страница|url=https://ny.curbed.com/maps/sex-and-the-city-new-york-filming-locations|title=20 iconic ‘Sex and the City’ locations in NYC|date=12 јуни 2018|work=ny.curbed.com|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623175612/https://ny.curbed.com/maps/sex-and-the-city-new-york-filming-locations|archive-date=2024-06-23|accessdate=23 јуни 2024|url-status=dead}}</ref> == Културно и општествено влијание == Телевизиските серии и филмови што станале една од најефикасните медиумски алатки имаат прилично одлучувачка моќ во гледиштата, мислењата, реакциите и однесувањето. Ефектот на филмовите и ТВ-сериите врз насоченото рекламирање може да се прикаже како информирање, обезбедување перспектива на гледачот, создавање слика и насочување на сликата. Местата каде што се наоѓа филмот или местата за кои се зборува во филмот се расплетуваат во главите на гледачите на соодветен начин. Според тоа, одредиштето може да стекне имиџ и да стане бренд со тоа што ќе биде претставена во филм или со тоа што ќе биде сместена во филм. Во оваа смисла, овој дел е значаен од гледна точка на анализа на улогата на ТВ-сериите и филмовите во промоцијата на земјата и градењето на имиџот на одредиштето, нагласувајќи дека оваа моќ треба да се искористи за да се создаде слика за подрачјето во кој се наоѓа или зборува во филм или ефикасно да ја промени моменталната слика во свесноста на поединците кон одредиштата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.igi-global.com/chapter/the-role-of-moviestv-series-in-building-countrycitydestination-brands/163022|title=The Role of Movies/TV Series in Building Country/City/Destination Brands|work=igi-global.com|accessdate=2021-09-21|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823063329/https://www.igi-global.com/chapter/the-role-of-moviestv-series-in-building-countrycitydestination-brands/163022|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Телевизија]] [[Категорија:Филм]] r42ghqumugbokyiiuucohemxjvnhdm3 0 1351605 5652242 5468014 2026-11-01T23:17:30Z Andrew012p 85224 /* */ 5652242 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | alt = | director = [[Пит Доктер]] | producer = [[Џонас Ривера]] | story = | screenplay = | starring = {{Plainlist| <!--In order of end credits and Template:Infobox film documentation--> * [[Ејми Полер]] * [[Филис Смит]] * [[Ричард Кајнд]] * [[Бил Хејдер]] * [[Луис Блек]] * [[Минди Кејлинг]] * Кејтлин Дијас * [[Дајан Лејн]] * [[Кајл Меклахлан]] }} | editing = Кевин Нолтинг | music = [[Мајкл Гиачино]] | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | released = 19 јуни 2015 г. (САД)<br>18 јуни 2015 г. (Македонија) | runtime = 95 мин. | country = {{САД}} | language = англиски | budget = 175{{nbsp}}милиони долари | gross = 858,8{{nbsp}}милиони долари |followed_by=''[[Опаку наопаку 2]]''|image=Опаку наопаку плакат.png|caption=Плакатот на македонски јазик}} '''''Опаку наопаку''''' — американски анимиран младешки филм од 2015 година, продуциран од [[Pixar]] за [[Walt Disney Pictures]]. Продуциран од Џонас Ривера, режиран е од Пит Доктер од сценариото што тој го напишал заедно со Мег ЛеФав и Џош Кули. Во филмот глумат гласовите на Ејми Полер, Филис Смит, Ричард Кинд, Бил Хејдер, Луис Блек, Минди Келинг, Кејтлин Диас, Дајан Лејн и [[Кајл Меклахлан]]. ''Опаку наопаку'' ја следи интерната работа на умот на Рајли, млада девојка која се прилагодува на преселувањето на нејзиното семејство додека пет персонифицирани емоции управуваат со нејзините мисли и постапки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.shortlist.com/news/how-pixar-creates-the-perfect-film|title=How Pixar creates the perfect film|date=2015-07-23|work=Shortlist|language=en|accessdate=2024-10-04}}</ref> == Наводи == {{наводи}}{{Никулец}} [[Категорија:Филмови на Pixar]] [[Категорија:Анимирани Филмови кои добиле оскар за најдобар анимиран филм]] [[Категорија:Статии со извори на тагалошки (tl)]] [[Категорија:Филмови од 2015 година]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Персонификации]] 34pdt59hjsgfmbct7zw1dh08zq8f271 0 1354708 5652186 5491646 2026-11-01T20:26:08Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски хорор-филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652186 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Максин|image=Максин плакат 2024.png|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Тај Вест]]|writer=Тај Вест|producer={{Plainlist| * Џејкоб Џефк * Тај Вест * Кевин Турен * Харисон Крис * [[Миа Гот|Мија Гот]] }}|starring={{Plainlist| * Мија Гот * [[Елизабет Дебики]] * [[Мозес Самни]] * [[Мишел Монахан]] * [[Боби Канавале]] * [[Холзи]] * [[Лили Колинс]] * [[Џанкарло Еспозито]] * [[Кевин Бејкон]] }}|cinematography=Елиот Рокет|editing=Тај Вест|music=[[Тајлер Бејтс]]|studio={{Plainlist| * Motel Mojave * [[Access Entertainment]] }}|distributor=[[A24]]|released=5 јули 2024 г. (САД)<br>18 јули 2024 г. (Македонија)|runtime=104 минути<ref>{{Cite web |date=June 7, 2024|title=''MaXXXine'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/maxxxine-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiwndkz|access-date=June 7, 2024 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]]}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=|gross=21,5&nbsp;милиони долари<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=22048412|title= MaXXXine (2024) |access-date=August 13, 2024}}</ref><ref name=NUM>{{Cite web |title= MaXXXine – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Maxxxine-(2024)#tab=summary|website=The Numbers |access-date=August 13, 2024}}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''''Максин''''' ({{langx|en|MaXXXine}}) — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2024 г. во режија и сценарио на [[Тај Вест]]. Тоа е продолжение на филмот „[[Икс (филм од 2022)|Икс]]“ и третиот дел од истоимената филмска трилогија. Главната улога, како и во претходните делови, ја имала [[Миа Гот|Мија Гот]], а споредните улоги ги имале Елизабет Дебики, Лили Колинс, Мозес Самни, Мишел Монахан, Боби Канавале, Џанкарло Еспосито, Кевин Бејкон и [[Холзи]]. Заплетот ја следи Максин Минкс, единствената преживеана од првиот филм, која патува во [[Лос Анџелес]] за да го оствари својот сон да стане позната глумица, но станува мета на таинствен убиец. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[5 јули]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[18 јули]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/maxxxine/|title=Максин {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/video/maxxxine-ti-west-mia-goth-release-date/|title='MaXXXine', Third A24 Ti West & Mia Goth Horror Franchise Film, To Strut Stuff This Summer – Watch The Retro Teaser|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=March 5, 2024|access-date=March 5, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> == Содржина == Во [[Холивуд]] од 1980-тите, филмската [[Порнофилм|ѕвезда за возрасни]] и честољубива глумица Максин Минкс конечно го добива својот голем пробив. Но додека таинствен убиец ги демне старлетите на Холивуд, трага од [[крв]] се заканува да го открие нејзиното злобно минато. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Миа Гот|Мија Гот]] |Максин Минкс |- |[[Елизабет Дебики]] |Елизабет Бендер |- |[[Мозес Самни]] |Леон Грин |- |[[Мишел Монахан]] |детективка Вилијамс |- |[[Боби Канавале]] |детектив Торес |- |[[Холзи]] |Таби Мартин |- |[[Лили Колинс]] |Моли Бенет |- |[[Џанкарло Еспозито]] |Теди Најт |- |[[Кевин Бејкон]] |Џон Лабат |- |[[Сајмон Праст]] |Ернест Милер |- |[[Клои Фарнворт]] |Амбер Џејмс |- |[[Ули Латукефу]] |Шепард Туреј |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 2amu4n53vnzkr4350ytzdafifsq1jb4 5652187 5652186 2026-11-01T20:26:19Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на A24]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652187 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Максин|image=Максин плакат 2024.png|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Тај Вест]]|writer=Тај Вест|producer={{Plainlist| * Џејкоб Џефк * Тај Вест * Кевин Турен * Харисон Крис * [[Миа Гот|Мија Гот]] }}|starring={{Plainlist| * Мија Гот * [[Елизабет Дебики]] * [[Мозес Самни]] * [[Мишел Монахан]] * [[Боби Канавале]] * [[Холзи]] * [[Лили Колинс]] * [[Џанкарло Еспозито]] * [[Кевин Бејкон]] }}|cinematography=Елиот Рокет|editing=Тај Вест|music=[[Тајлер Бејтс]]|studio={{Plainlist| * Motel Mojave * [[Access Entertainment]] }}|distributor=[[A24]]|released=5 јули 2024 г. (САД)<br>18 јули 2024 г. (Македонија)|runtime=104 минути<ref>{{Cite web |date=June 7, 2024|title=''MaXXXine'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/maxxxine-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiwndkz|access-date=June 7, 2024 |website=[[British Board of Film Classification|BBFC]]}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=|gross=21,5&nbsp;милиони долари<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=22048412|title= MaXXXine (2024) |access-date=August 13, 2024}}</ref><ref name=NUM>{{Cite web |title= MaXXXine – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Maxxxine-(2024)#tab=summary|website=The Numbers |access-date=August 13, 2024}}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''''Максин''''' ({{langx|en|MaXXXine}}) — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2024 г. во режија и сценарио на [[Тај Вест]]. Тоа е продолжение на филмот „[[Икс (филм од 2022)|Икс]]“ и третиот дел од истоимената филмска трилогија. Главната улога, како и во претходните делови, ја имала [[Миа Гот|Мија Гот]], а споредните улоги ги имале Елизабет Дебики, Лили Колинс, Мозес Самни, Мишел Монахан, Боби Канавале, Џанкарло Еспосито, Кевин Бејкон и [[Холзи]]. Заплетот ја следи Максин Минкс, единствената преживеана од првиот филм, која патува во [[Лос Анџелес]] за да го оствари својот сон да стане позната глумица, но станува мета на таинствен убиец. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[5 јули]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[18 јули]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/maxxxine/|title=Максин {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/video/maxxxine-ti-west-mia-goth-release-date/|title='MaXXXine', Third A24 Ti West & Mia Goth Horror Franchise Film, To Strut Stuff This Summer – Watch The Retro Teaser|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=March 5, 2024|access-date=March 5, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> == Содржина == Во [[Холивуд]] од 1980-тите, филмската [[Порнофилм|ѕвезда за возрасни]] и честољубива глумица Максин Минкс конечно го добива својот голем пробив. Но додека таинствен убиец ги демне старлетите на Холивуд, трага од [[крв]] се заканува да го открие нејзиното злобно минато. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Миа Гот|Мија Гот]] |Максин Минкс |- |[[Елизабет Дебики]] |Елизабет Бендер |- |[[Мозес Самни]] |Леон Грин |- |[[Мишел Монахан]] |детективка Вилијамс |- |[[Боби Канавале]] |детектив Торес |- |[[Холзи]] |Таби Мартин |- |[[Лили Колинс]] |Моли Бенет |- |[[Џанкарло Еспозито]] |Теди Најт |- |[[Кевин Бејкон]] |Џон Лабат |- |[[Сајмон Праст]] |Ернест Милер |- |[[Клои Фарнворт]] |Амбер Џејмс |- |[[Ули Латукефу]] |Шепард Туреј |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на A24]] 4bn5l4jfxarqdtuw6v8dwgiaxzupcee 0 1356008 5652271 5564054 2026-11-02T07:02:10Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:EHT_Saggitarius_A_black_hole.tif]] со [[File:EHT_Sagittarius_A_black_hole.tif]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 5652271 wikitext text/x-wiki {{about-distinguish|радиоизворот во средиштето на Млечниот Пат|Стрелец А*|Кобилица-Стрелец}}  [[Податотека:Labeled_Map_of_the_Milky_Way_Center.tif|мини| Стрелец A и околината, како што е гледано на 90 цм бранова должина од наблудувачницата наречена [[Многу голема низа]].]] {{Starbox begin|name=Стрелец A}} {{Starbox observe|epoch=J2000|constell=[[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]]|pronounce=<!--Pronunciation guide-->|ra={{RA|17|45|40.0409}} <ref name="Reidetal" /><!--or {{Deg2HMS|ddd.dddd|sup=yes}}-->|dec={{DEC|-29|00|28.118}} <ref name="Reidetal" /><!--Declination −29° 00′ 28.118″ -->|appmag_v=<!--Apparent magnitude (Johnson-Cousins V system)-->}} {{Starbox astrometry|radial_v=46|prop_mo_ra=|prop_mo_dec=|gal_lat=+00.147|gal_lon=000.064|parallax=|p_error=|absmag_v=}} {{Starbox detail|mass=~4.1 милиони|radius=31.6|luminosity=|temperature=|metal=|escape velocity=801 194 075 м/с|gravity=|rotation=|age=+10.000}} {{Starbox catalog|names=AX J1745.6-2900, СТРЕЛЕЦ/SAGITTARIUS A, W 24, Cul 1742-28, SGR A, [DGW65] 96, EQ 1742-28, [[Радиооптичка референтна слика|RORF]] 1742-289, [SKM2002] 28.}} {{Starbox reference|Simbad=Стрелец+A}} {{Starbox end}} '''Стрелец А''' ― сложен [[Астрономски радиоизвор|радиоизвор]] во [[Галактичко Средиште|средиштето]] на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]], кој содржи [[супермасивна црна дупка]]. Се наоѓа помеѓу [[Скорпија (соѕвездие)|Скорпија]] и [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]] и е [[Згаснување (астрономија)|скриен]] од погледот на [[Видлив спектар|оптички бранови должини]] со големи [[Меѓуѕвезден облак|облаци]] од [[Вселенска прашина|космичка прашина]] во спиралните краци на Млечниот Пат. [[Лента за прашина|Прашестата патека]] што го замаглува Галактичкото Средиште од гледна точка околу [[Сонце]]то предизвикува Големиот Расцеп низ светлата [[Галактичка испакнатина|испакнатина]] на [[галаксија]]та. Радиоизворот се состои од три дела: [[остаток од супернова]] '''Стрелец А Исток''', [[Спирала|спирална]] структура '''Стрелец А Запад''' и многу светол збиен радиоизвор во средиштето на спиралата, [[Стрелец А*]] (понатаму во текстот „А-ѕвезда“). Овие три се преклопуваат: Стрелец А Исток е најголем, Западот се појавува надвор од средиштето на Исток, а А* е во средиштето на Западот. == Откритие == Во април 1933 година, [[Карл Гуте Јански|Карл Јански]], кој е сметан за еден од татковците на [[радиоастрономија]]та, открил дека радиосигнал доаѓа од место во правец на [[соѕвездието]] [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]], кон средиштето на [[Млечниот Пат]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://armaghplanet.com/karl-jansky-the-father-of-radio-astronomy.html|title=Karl Jansky: The Father of Radio Astronomy|date=29 август 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628163259/http://www.armaghplanet.com/karl-jansky-the-father-of-radio-astronomy.html|archive-date=2019-06-28|accessdate=21 септември 2024}}</ref> Неговите набљудувања не се прошириле на југ колку што сега знаеме дека е Галактичкото Средиште.<ref name="goss_history">{{Наведено списание|last=Goss|first=W. M.|last2=McGee|first2=R. X.|date=1996|title=The Discovery of the Radio Source Sagittarius A (Sgr A)|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1996ASPC..102..369G/abstract|journal=The Galactic Center, Astronomical Society of the Pacific Conference Series|volume=102|pages=369|bibcode=1996ASPC..102..369G|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303171739/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1996ASPC..102..369G/abstract|archive-date=3 март 2021|access-date=21 септември 2024}}</ref> Набљудувањата на [[Џек Пидингтон]] и [[Хари Клајв Минет|Хари Минет]] со помош на радиотелескопот [[Комонвелтска научна и индустриска истражувачка организација|КНИИО]] во [[Потсхилски Резервоар 1 и 2|Потсхилскиот Резервоар]], во [[Сиднеј]], откриле дискретен и светол радиоизвор некаде од Стрелец-Скорпија,<ref name="piddington">{{Наведено списание|last=Piddington|first=J. H.|last2=Minnett|first2=H. C.|date=1 декември 1951|title=Observations of Galactic Radiation at Frequencies of 1200 and 3000 Mc/s.|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1951AuSRA...4..459P/abstract|journal=Australian Journal of Scientific Research A|volume=4|issue=4|pages=459|bibcode=1951AuSRA...4..459P|doi=10.1071/CH9510459|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413090955/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1951AuSRA...4..459P/abstract|archive-date=13 април 2021|access-date=21 септември 2024}}</ref> кој по понатамошното набљудување со КНИИО 24 метарскиот радиотелескоп во [[Довер Хајтс]], бил идентификуван во писмо до списанието „''[[Nature (списание)|Nature]]''“ како веројатен Галактичко Средиште.<ref name="galactic_centre_mcgee">{{Наведено списание|last=McGee|first=R. X.|last2=Bolton|first2=J. G.|date=1 мај 1954|title=Probable observation of the galactic nucleus at 400 Mc./s.|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1954Natur.173..985M/abstract|journal=Nature|volume=173|issue=4412|pages=985–987|bibcode=1954Natur.173..985M|doi=10.1038/173985b0|issn=0028-0836|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130113909/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1954Natur.173..985M/abstract|archive-date=30 јануари 2022|access-date=21 септември 2024}}</ref> Името Стрелец А првпат било употребено во 1954 година од [[Џон Д. Краус]], Хсиен-Чинг Ко и Шон Мет<ref>{{Наведено списание|last=Kraus|first=J. D.|last2=Ko|first2=H. C.|last3=Matt|first3=S.|date=декември 1954|title=Galactic and localized source observations at 250 megacycles per second.|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1954AJ.....59..439K|journal=[[The Astronomical Journal]]|volume=59|pages=439&ndash;443|bibcode=1954AJ.....59..439K|doi=10.1086/107059|issn=0004-6256|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610145454/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1954AJ.....59..439K|archive-date=10 јуни 2022|access-date=21 септември 2024|via=The ADS}}</ref> кога го вклучиле [[Астрономско тело|телото]] во списокот на радиоизвори пронајдени со радиотелескопот на [[Охајски државен универзитет|Охајскиот државен универзитет]], на 250 [[MHz]]. Како што била вообичаена практика во тоа време, изворите биле именувани по [[соѕвездие]] со големи букви по редослед на осветленост во секое соѕвездие, при што A го означува најсветлиот радиоизвор во соѕвездието. == Стрелец А Исток == Оваа одлика е приближно 25 [[Светлосна година|светлосни години]] во ширина и има атрибути на [[остаток од супернова]] од експлозивен настан што се случил помеѓу 35.000 и 100.000 години пред сегашноста. Меѓутоа, за да биде создадена структура со оваа големина и [[енергија]], ќе биде потребно 50 до 100 пати повеќе енергија од стандардната експлозија на [[супернова]]. Претпоставувано е дека Стрелец A Исток е остаток од експлозијата на [[ѕвезда]] која била [[Гравитација|гравитациски]] притисната додека се приближувала до средишната [[црна дупка]].<ref>{{Наведено списание|last=Maeda|first=Y.|last2=Baganoff|first2=F. K.|last3=Feigelson|first3=E. D.|last4=Morris|first4=M.|last5=Bautz|first5=M. W.|last6=Brandt|first6=W. N.|last7=Burrows|first7=D. N.|last8=Doty|first8=J. P.|last9=Garmire|first9=G. P.|date=2002-05-10|title=AChandra ''Study'' of Sagittarius a East: A Supernova Remnant Regulating the Activity of Our Galactic Center?|url=https://sirrah.troja.mff.cuni.cz/~schovan/diplomka/tyden29-32/CND_mass/Maeda_etal_2002__2002ApJ...570..671M.pdf|journal=The Astrophysical Journal|volume=570|issue=2|pages=671–687|arxiv=astro-ph/0102183|bibcode=2002ApJ...570..671M|doi=10.1086/339773|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120205914/https://sirrah.troja.mff.cuni.cz/~schovan/diplomka/tyden29-32/CND_mass/Maeda_etal_2002__2002ApJ...570..671M.pdf|archive-date=2022-01-20|access-date=21 септември 2024}}</ref> == Стрелец А Запад == [[Податотека:SgrAWest_BEAR.jpg|мини|Површинска осветленост и поле на брзина на внатрешниот дел на Стрелец А Запад.]] Стрелец A Запад има изглед на спирала со три краци, од гледна точка на [[Земја (планета)|Земјата]]. Поради оваа причина, тој е познат и како „Миниспиралата“. Овој изглед и прекар се погрешни, иако: тридимензионалната структура на Миниспиралата не е спирала. Направен е од неколку [[Меѓуѕвезден облак|облаци]] од [[Вселенска прашина|прашина]] и [[гас]], кои кружат и паѓаат на [[Стрелец А*]] со брзина од 1.000 [[километри во секунда]]. Површинскиот слој на овие облаци е [[Јонизација|јонизиран]]. Изворот на јонизација е [[Ѕвездено население|население]] од [[Список на најмасивни ѕвезди|масивни ѕвезди]] (досега биле идентификувани повеќе од сто [[OB-ѕвезда|OB-ѕвезди]]) кои исто така го заземаат средишниот [[парсек]]. Стрелец A Запад е опкружен со масивен, грутлив [[Тор (геометрија)|тор]] од поладен [[молекула]]рен гас, [[Околујадрен диск]] (ОЈД). Природата и [[кинематика]]та на облакот на северниот крак на Стрелец A Запад наведуваат дека некогаш бил грутка во ОЈД, кој паднал поради некои нарушувања, можеби експлозијата на супернова одговорна за Стрелец A Исток. Северниот крак се појавува како многу светол гребен на емисија во правец север-југ, но се протега далеку на исток и може да биде откриен како слаб проширен извор. Западниот лак (надвор од видното поле на сликата прикажана десно) е толкуван како јонизирана внатрешна површина на ОЈД. Источниот крак и „плочката“ се чини дека се два дополнителни големи облаци слични на северниот крак, иако тие не ја делат истата [[орбитална рамнина]]. Проценувано дека изнесуваат околу 20 [[Сончева маса|сончеви маси]] секоја од нив. На врвот на овие големи структури (од редот на неколку светлосни години во големина), може да се видат многу помали облаци и дупки во внатрешноста на големите облаци. Најистакната од овие пертурбации е Минишуплината, која е толкувана како меур издуван во северниот крак од [[Ѕвезден ветер|ѕвездениот ветер]] на масивна ѕвезда, која не е јасно идентификувана. == Стрелец А* == {{Главна|Стрелец А*}} [[Податотека:EHT Sagittarius A black hole.tif|мини| [[Супермасивна црна дупка|Супермасивната црна дупка]] [[Стрелец А*]], снимена од Телескопот за Хоризонтот на настани.<ref>{{Наведени вести|url=https://eventhorizontelescope.org/blog/astronomers-reveal-first-image-black-hole-heart-our-galaxy|title=Astronomers reveal first image of the black hole at the heart of our galaxy|work=Event Horizon Telescope|access-date=21 септември 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512132514/https://eventhorizontelescope.org/blog/astronomers-reveal-first-image-black-hole-heart-our-galaxy|archive-date=2022-05-12}}</ref>]] [[Астроном]]ите сега имаат [[докази]] дека постои [[супермасивна црна дупка]] во средиштето на [[Млечен Пат|галаксијата]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7774287.stm Black hole confirmed in Milky Way] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090215113111/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7774287.stm|date=2009-02-15}}, [[Палаб Гош|Ghosh, Pallab]], [[BBC News]].</ref> Стрелец А* е договорено да биде најверодостојниот кандидат за местоположбата на оваа супермасивна црна дупка. [[Многу голем телескоп|Многу големиот телескоп]] во [[Чиле]] и [[Кекова набљудувачница|Кековиот телескоп]] на [[Хаваи]], откриле [[ѕвезди]] кои кружат околу Стрелец A* со брзина поголема од онаа на која било друга ѕвезда во галаксијата. Една ѕвезда, означена како [[S2 (ѕвезда)|S2]], била пресметана да кружи околу Стрелец A* со брзина од над 5.000 [[Километар|километри]] во секунда при најблиското доближување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eso.org/public/news/eso0226/|title=Surfing a Black Hole - Star Orbiting Massive Milky Way Centre Approaches to within 17 Light-Hours|last=|work=www.eso.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016000125/http://www.eso.org/public/news/eso0226/|archive-date=2012-10-16|accessdate=21 септември 2024}}</ref> [[Гас]]ниот [[Меѓуѕвезден облак|облак]], G2, поминал низ подрачјето на Стрелец А* во 2014 година и успеа да го стори тоа без да исчезне надвор од [[Хоризонт на настани|хоризонтот на настани]], како што предвидувале теоретичарите дека ќе се случи. Наместо тоа, тој се распаднал, што наведува дека G2 и претходниот гасен облак, G1, биле остатоци од ѕвезди со поголеми [[Гравитациско поле|гравитациски полиња]] од облаците со гас.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/141106-space-g2-black-hole-science|title=Black Hole Fails to Destroy Mystery Cosmic Cloud|last=Lemonick|first=Michael|date=6 ноември 2014|work=[[National Geographic]]|access-date=21 септември 2024|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221226/https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/141106-space-g2-black-hole-science|archive-date=2022-12-27|author-link=Мајкл Лемоник}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/02/18/science/its-snack-time-in-the-cosmos.html?_r=0|title=It's Snack Time in the Cosmos|last=Cowen|first=Ron|date=2017-03-02|work=[[The New York Times]]|access-date=21 септември 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302053406/https://www.nytimes.com/2014/02/18/science/its-snack-time-in-the-cosmos.html?_r=0|archive-date=2017-03-02}}</ref> Во септември 2019 година, [[Научник|научниците]] откриле дека Стрелец А* примил материја во близина со многу побрзо темпо од вообичаеното во текот на претходната година. Истражувачите шпекулирале дека тоа би можело да значи дека црната дупка влегува во нова фаза или дека Стрелец А* го соголил надворешниот слој на G2 кога поминал него.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2019/sep/13/black-hole-at-centre-of-our-galaxy-is-getting-hungrier-say-scientists|title=Black hole at centre of galaxy is getting hungrier, say scientists|last=Devlin|first=Hannah|date=2019-09-13|work=The Guardian|access-date=21 септември 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917181608/https://www.theguardian.com/science/2019/sep/13/black-hole-at-centre-of-our-galaxy-is-getting-hungrier-say-scientists|archive-date=2019-09-17|language=en-GB|issn=0261-3077|author-link=Хана Девлин}}</ref> == Општонародна култура == * Во 2014 година, во [[видеоигра]]та за [[Вселена|вселенска]] симулација, ''[[Elite Dangerous|Elite: Dangerous]]'', играчите можат да патуваат до Стрелец A*, со [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]] поврзано со него во верзиите на играта при [[Xbox One]] и [[PlayStation (конзола)|PlayStation]]. * Во [[Телевизија|телевизиското]] шоу ''Заедница'' (''Community''), Пирс Хоторн споменува дека според него, Стрелец А е единствената [[црна дупка]] што вреди да биде проучувана. * Во последниот лак од серијата манга „''[[Усаги цукино]]''“ (''Sailor Moon''), ѕвездата Стрелец Нула е местото на Галактичкиот Котел, измислен артефакт што служи како родно место на целиот живот на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]].<ref name="vol18">{{Наведена книга|title=Prety Soldier Sailor Moon: Volume 18|last=Takeuchi|first=Naoko|date=1997|publisher=Kodansha|isbn=4061788582|location=[[Токио]]|author-link=Наоко Такеучи}}</ref>{{Rp|Чин 59}} == Наводи == {{reflist|refs=<ref name="Reidetal">{{cite journal | last1=Reid | first1=M.J. | last2=Brunthaler | first2=A. | title=The Proper Motion of Sagittarius A* | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-12-01_616_2/page/874 | journal=The Astrophysical Journal | volume=616 | issue=2 | pages=874, 883 | date=2004 | bibcode=2004ApJ...616..872R|arxiv = astro-ph/0408107 |doi = 10.1086/424960 | s2cid=16568545 }}</ref>}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackholeatcente0000meli|title=The Black Hole in the Center of Our Galaxy|last=Melia|first=Fulvio|date=2003|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-09505-9|location=Принстон, [[Њу Џерси]] / [[Оксфорд]]|author-link=Фулвјо Мелија|url-access=registration}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Sagittarius A}} * [http://www.mpe.mpg.de/www_ir/ir_recent.php Неодамнешните резултати на Инфрацрвената/подмилиметарска група при Институтот „Макс Планк“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20021107121511/http://www.mpe.mpg.de/www_ir/ir_recent.php|date=2002-11-07}} * [http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/ Истражување на Галактичкиот центар при Институтот „Макс Планк“] * [http://www.nature.com/nature/links/021017/021017-5.html Извештај за ''Nature'', со врска до Шедел и соработниците] * [http://chandra.harvard.edu/photo/2001/sgr_a/index.html Стрелец А Исток] * [[arxiv:astro-ph/0405197|Кинематска и структурна анализа на миниспиралата во Галактичкото Средиште од спектрослика на BEAR (претпечано дело)]] * [http://chandra.harvard.edu/photo/2003/0203long/index.html Фото албум со Стрелец А од Чандранската рендгенска набљудувачница] * [http://archive.ncsa.uiuc.edu/Cyberia/Bima/GalCntr.html Галактичко Средиште (застарен)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090131204105/http://archive.ncsa.uiuc.edu/Cyberia/Bima/GalCntr.html|date=2009-01-31}} * Галерија со слики на денот на [[НАСА]], 6 јануари 2010 година [http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_1559.html Во срцето на темнината] - Слика од [[Чандранска рендгенска набљудувачница|Чандранската рендгенска набљудувачница]]. * [http://www.constellation-guide.com/sagittarius-a/ Водич за Стрелец А во соѕвездието] {{Млечен Пат}} {{Ѕвезди во Стрелец}} [[Категорија:Стрелец (соѕвездие)]] [[Категорија:Остатоци од супернови]] [[Категорија:Астрономски радиоизвори]] [[Категорија:Галактичко Средиште]] 7mxcl9jr9gcjl31raudfc5r5rcv5bx7 0 1356013 5652270 5614908 2026-11-02T07:02:06Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:EHT_Saggitarius_A_black_hole.tif]] со [[File:EHT_Sagittarius_A_black_hole.tif]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 5652270 wikitext text/x-wiki {{About|астрономската точка во Млечниот Пат|општиот концепт|Галаксија#Видови и морфологија|поширокото средишно подрачје|Галактичка испакнатина|книжевниот серијал|Сага за Галактичкото Средиште}} [[Податотека:Galactic_Cntr_full_cropped.jpg|мини| Галактичкото Средиште, како што е гледано од еден од инфрацрвените [[телескоп]]и на [[2MASS]], се наоѓа во светлиот горен лев дел од сликата.]] [[Податотека:Galactic_zero_longitude.png|мини|Означена местоположба на Галактичкото Средиште.]] [[Податотека:CentreMilkyWayMap.png|мини| [[Ѕвездена карта]] на ноќното небо кон Галактичкото Средиште.]] '''Галактичко Средиште''' ― [[Тежиште (астрономија)|тежиштето]] на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] и соодветна точка на [[Вртење|вртежната оска]] на [[галаксија]]та.<ref name="NYT-20220131">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html|title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to.|last=Overbye|first=Dennis|date=31 јануари 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=21 септември 2024|author-link=Денис Овербај}}</ref><ref name="ARX-20220128">{{Наведено списание|last=Heywood, I.|displayauthors=etal|date=28 јануари 2022|title=The 1.28 GHZ MeerKAT Galactic Center Mosaic|journal=The Astrophysical Journal|volume=925|issue=2|page=165|arxiv=2201.10541|bibcode=2022ApJ...925..165H|doi=10.3847/1538-4357/ac449a|doi-access=free}}</ref> Нејзиното [[средишно масивно тело]] е [[супермасивна црна дупка]] од околу 4 милиони [[Сончева маса|сончеви маси]], која е нарекувана [[Стрелец А*]],<ref name="GRAVITY">{{Наведено списание|last=R. Abuter|last2=A. Amorim|last3=M. Bauböck|last4=J. P. Berger|last5=H. Bonnet|last6=W. Brandner|last7=Y. Clénet|last8=V. Coudé du Foresto|last9=P. T. de Zeeuw|displayauthors=6|date=април 2019|title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty|url=https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2019/05/aa35656-19/aa35656-19.html|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=625|page=L10|arxiv=1904.05721|bibcode=2019A&A...625L..10G|doi=10.1051/0004-6361/201935656}}</ref><ref name="EHS">{{Наведено списание|last=Doeleman|first=Sheperd S.|displayauthors=etal|date=2008|title=Event-horizon-scale structure in the supermassive black hole candidate at that Galactic Centre|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-09-04_455_7209/page/78|journal=[[Nature (списание)|Nature]]|volume=455|issue=7209|pages=78–80|arxiv=0809.2442|bibcode=2008Natur.455...78D|doi=10.1038/nature07245|pmid=18769434}}</ref><ref name="gillessenetal2009">{{Наведено списание|last=Gillessen|first=S.|last2=Eisenhauer|last3=Trippe|last4=Alexander|last5=Genzel|last6=Martins|last7=Ott|date=2009|title=Monitoring Stellar Orbits Around the Massive Black Hole in the Galactic Center|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-02-20_692_2/page/1075|journal=The Astrophysical Journal|volume=692|issue=2|pages=1075–1109|arxiv=0810.4674|bibcode=2009ApJ...692.1075G|doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075}}</ref> збиен [[Астрономски радиоизвор|радиоизвор]] кој е речиси точно во галактичкото вртежно средиште. Галактичкото Средиште е приближно 8 [[Парсек|килопарсеци]] (26,000 [[светлосни години]]) подалеку од [[Земја (планета)|Земјата]]<ref name="GRAVITY" /> во правец на [[Соѕвездие|соѕвездијата]] [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]], [[Змијоносец (соѕвездие)|Змијоносец]] и [[Скорпија (соѕвездие)|Скорпија]], каде што Млечниот Пат изгледа најсветол, видливо блиску до [[Ѕвездено јато|јатото]] [[Пеперутка (ѕвездено јато)|Пеперутки]] (М6) или ѕвездата [[Ламбда Скорпија|Шаула]], јужно до [[маглина]]та [[Луле (маглина)|Луле]]. Има околу 10 милиони [[Ѕвезда|ѕвезди]] во еден парсек од Галактичкото Средиште, доминирана од [[Црвен џин|црвени џинови]], со значително [[Ѕвездено население|население]] на масивни [[суперџин]]ови и [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајеови ѕвезди]] од [[Ѕвездообразба|образувањето на ѕвезди]] во подрачјето пред околу 1 милион години. Јадрото на ѕвездите е мал дел во многу пошироката [[галактичка испакнатина]]. == Откритие == [[Податотека:Infrared-visible_light_comparison_of_VISTA’s_gigapixel_view_of_the_centre_of_the_Milky_Way.ogv|мини| Ова панорамско [[видео]] дава поблизок поглед на огромната слика од средишните делови на Млечниот Пат направена со комбинирање на илјадници слики од [[Видлив и инфрацрвен истражувачки телескоп за астрономија|Видливиот и инфрацрвен истражувачки телескоп за астрономија]] (ВИИТА/VISTA) на Европската јужна набљудувачница на Паранал во [[Чиле]], и ја споредува со погледот во видлива светлина. Бидејќи ВИИТА има [[камера]] чувствителна на инфрацрвена светлина, таа може да гледа низ голем дел од прашината што го блокира погледот при видлива светлина, иако многу повеќе непроѕирни нишки од прашина сè уште добро се појавуваат на оваа слика.]] Поради [[Меѓуѕвезден облак|меѓуѕвездената]] [[Вселенска прашина|прашина]] долж линијата на видот, Галактичкото Средиште не може да биде проучувано на [[Видлив спектар|видливи]], [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетови]] или меки (нискоенергетски) [[Рендгенски зраци|рендгенски]] [[Бранова должина|бранови должини]]. Достапните информации за Галактичкото Средиште доаѓаат од набљудувања на [[Гама-зрачење|гама-зраци]], тврди (високо-енергетски) рендгенски, [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвени]], потмилиметарски и [[Радиобранови|радио-]]<nowiki/>бранови должини. [[Имануел Кант]] изјавил во делото „''Универзална природна историја и теорија за небесата''“ (1755) дека голема ѕвезда се наоѓа во средиштето на галаксијата Млечен Пат и дека ѕвездата можеби е [[Сириус]].<ref name="ley196508">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |date=август 1965 |title=The Galactic Giants |department=For Your Information |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v23n06_1965-08#page/n129/mode/2up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=130–142 }}</ref> [[Харлоу Шепли]] изјавил во 1918 година дека ореолот од [[Збиено ѕвездено јато|збиени јата]] кои го опкружуваат Млечниот Пат се чини дека е сосредочен на ѕвездените роеви во [[соѕвездието]] [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]], но темните [[Молекуларен облак|молекуларни облаци]] во областа го блокирале погледот за оптичка [[астрономија]].<ref name="shapley">{{Наведено списание|last=Shapley|first=H|year=1918|title=Studies based on the colors and magnitudes in stellar clusters. VII. The distances, distribution in space, and dimensions of 69 globular clusters|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1918-10_48_3/page/154|journal=The Astrophysical Journal|volume=48|page=154|bibcode=1918ApJ....48..154S|doi=10.1086/142423|doi-access=free}}</ref> Во раните 1940-ти, [[Валтер Баде|Волтер Баде]] во [[Вилсонска набљудувачница|Вилсонската набљудувачница]] ги искористи условите за [[Затемнување (воено време)|привоени затемнувања]] во блискиот [[Лос Анџелес]], за да спроведе потрага по средиштето со Хукеровиот телескоп од 250 цм. Тој открил дека во близина на ѕвездата [[Гама2 Стрелец|Алнасл]] (Гама Стрелец), постои празнина широка еден степен во меѓуѕвездената прашина, што овозможува релативно јасен поглед на роевите ѕвезди околу јадрото на галаксијата Млечен Пат.<ref name="baade">{{Наведено списание|last=Baade|first=W|year=1946|title=A Search for the Nucleus of Our Galaxy|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=58|issue=343|page=249|bibcode=1946PASP...58..249B|doi=10.1086/125835}}</ref> Оттогаш оваа празнина е позната како [[Бадеов Прозорец]].<ref name="ng">{{Наведено списание|last=Ng|first=Y. K|last2=Bertelli|first2=G|last3=Chiosi|first3=C|last4=Bressan|first4=A|year=1996|title=The galactic structure towards the Galactic Center. III. A study of Baade's Window: Discovery of the bar population?|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1996-06_310_3/page/771|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=310|page=771|bibcode=1996A&A...310..771N}}</ref> Во [[Довер Хајтс]] во [[Сиднеј]], [[Австралија]], тим од [[Радиоастрономија|радиоастрономи]] од Одделот за радиофизика на [[Комонвелтска научна и индустриска истражувачка организација|КНИИО/CSIRO]], предводен од [[Џозеф Лејд Поси]], користеле „[[морска интерферометрија]]“ за да откријат некои од првите меѓуѕвездени и меѓугалактички радиоизвори, вклучително и [[Раковидна Маглина|Бик А]], [[Месје 87|Девица А]] и [[Кентаур A|Кентаур А]]. До 1954 година тие изградиле 24 м фиксна антена за садови и ја искористиле за да направат подробна студија за продолжен, исклучително моќен појас на радиоемисија што бил откриен кај Стрелец. Тие именуваа интензивен точкест извор во близина на средиштето на овој појас [[Стрелец А]] и сфатиле дека се наоѓа во самото средиште на Галаксијата, и покрај тоа што се наоѓа на околу 32 степени југозападно од претпоставеното галактичко средиште од тоа време.<ref name="pawsey">{{Наведено списание|last=Pawsey|first=J. L|year=1955|title=A Catalogue of Reliably Known Discrete Sources of Cosmic Radio Waves|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1955-01_121_1/page/1|journal=The Astrophysical Journal|volume=121|page=1|bibcode=1955ApJ...121....1P|doi=10.1086/145957}}</ref> Во 1958 година, [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] (МАС) одлучи да ја прифати положбата на [[Стрелец А]] како вистинска нулта координатна точка за системот на [[Галактички координатен систем|галактичка ширина и должина]].<ref name="iau">{{Наведено списание|last=Blaauw|first=A.|last2=Gum|first2=C.S.|last3=Pawsey|first3=J.L.|last4=Westerhout|first4=G.|date=1960|title=The new IAU system of galactic coordinates (1958 revision)|url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1960_121_2/page/123|journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]|volume=121|issue=2|pages=123–131|bibcode=1960MNRAS.121..123B|doi=10.1093/mnras/121.2.123|doi-access=free}}</ref> Во [[Екваторски координатен систем|екваторскиот координатен систем]], местоположбата е: [[Ректасцензија|RA]] {{RA|17|45|40.04}}, [[Деклинација (астрономија)|Dec]] {{DEC|-29|00|28.1}} ([[Епоха (астрономија)|епоха]] J2000). Во јули 2022 година, астрономите објавиле дека откриле огромни количини на [[Абиогенеза|предбиотски молекули]], вклучително и некои поврзани со [[РНК]], во Галактичкото Средиште во галаксијата [[Млечен Пат]].<ref name="SA-20220708">{{Наведени вести|url=https://www.sciencealert.com/scientists-have-found-a-bunch-of-rna-precursors-in-the-galactic-center|title=Loads of Precursors For RNA Have Been Detected in The Center of Our Galaxy|last=Starr|first=Michelle|date=8 јули 2022|work=[[ScienceAlert]]|access-date=21 септември 2024}}</ref><ref name="FASS-20220708">{{Наведено списание|last=Rivilla, Victor M.|displayauthors=etal|date=8 јули 2022|title=Molecular Precursors of the RNA-World in Space: New Nitriles in the G+0.693-0.027 Molecular Cloud|journal=[[Frontiers in Astronomy and Space Sciences]]|volume=9|arxiv=2206.01053|bibcode=2022FrASS...9.6870R|doi=10.3389/fspas.2022.876870|doi-access=free}}</ref> == Растојание до Галактичкото Средиште == [[Податотека:Simulation_of_the_X-shaped_bulge_of_the_Milky_Way.ogv|мини|Анимација на галаксија како Млечниот Пат што покажува присуство на испакнатина во облик на Х. Обликот како Х се протега на околу една половина од полупречникот на шипката. Директно е видливо кога лентата е гледано од страна, но кога гледачот е блиску до долгата оска на лентата не може да биде видено директно и неговото присуство може да биде заклучено само од распределбата на осветленоста на ѕвездите по дадена насока.]] Точното растојание помеѓу [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] и Галактичкото Средиште не е сигурно,<ref name="malkin13">{{Наведено списание|last=Malkin|first=Zinovy M.|date=февруари 2013|title=Analysis of Determinations of the Distance between the Sun and the Galactic Center|journal=Astronomy Reports|volume=57|issue=2|pages=128–133|arxiv=1301.7011|bibcode=2013ARep...57..128M|citeseerx=10.1.1.766.631|doi=10.1134/S1063772913020078}} изворно дело на руски {{Наведено списание|last=Малкин|first=З. М.|year=2013|title=Об определении расстояния от Солнца до центра Галактики|journal=Astronomicheskii Zhurnal|language=ru|volume=90|issue=2|pages=152–157|doi=10.7868/S0004629913020072}}</ref> иако проценките од 2000 година останале во опсег од {{Convert|24|-|28.4|kly|kpc}}.<ref name="francis14">{{Наведено списание|last=Francis|first=Charles|last2=Anderson|first2=Erik|date=јуни 2014|title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre|journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]|volume=441|issue=2|pages=1105–1114|arxiv=1309.2629|bibcode=2014MNRAS.441.1105F|doi=10.1093/mnras/stu631|doi-access=free}}</ref> Најновите проценки од [[геометрија|геометриски]] засновани методи и [[Скала на вселенски растојанија|стандардни свеќи]] ги даваат следните растојанија до Галактичкото Средиште: * {{Вред|7.4|0.2}} or {{Вред|7.4|0.3}} ({{Вред|24|1}})<ref name="francis14"/> * {{Вред|7.62|0.32}} ({{Вред|24.8|1}})<ref name="eisenhauer05">{{Наведено списание|last=Eisenhauer|first=F.|last2=Genzel|first2=R.|last3=Alexander|first3=T.|last4=Abuter|first4=R.|last5=Paumard|first5=T.|last6=Ott|first6=T.|last7=Gilbert|first7=A.|last8=Gillessen|first8=S.|last9=Horrobin|first9=M.|year=2005|title=SINFONI in the Galactic Center: Young Stars and Infrared Flares in the Central Light-Month|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-07-20_628_1/page/246|journal=The Astrophysical Journal|volume=628|issue=1|pages=246–259|arxiv=astro-ph/0502129|bibcode=2005ApJ...628..246E|doi=10.1086/430667}}</ref> * {{Вред|7.7|0.7}} ({{Вред|25.1|2.3}})<ref name="majaess2009">{{Наведено списание|last=Majaess|first=D.J.|last2=Turner|first2=D.G.|last3=Lane|first3=D.J.|year=2009|title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids|journal=MNRAS|volume=398|issue=1|pages=263–270|arxiv=0903.4206|bibcode=2009MNRAS.398..263M|doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x|doi-access=free}}</ref> * 7.94 or {{Вред|8.0|0.5}} ({{Вред|26|1.6}})<ref name="distance1">{{Наведено списание|last=Reid|first=Mark J.|date=1993|title=The distance to the center of the Galaxy|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=31|issue=1|pages=345–372|bibcode=1993ARA&A..31..345R|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.002021}}</ref><ref name="distance2">{{Наведено списание|last=Eisenhauer, F.|last2=Schödel, R.|last3=Genzel, R.|last4=Ott, T.|last5=Tecza, M.|last6=Abuter, R.|last7=Eckart, A.|last8=Alexander, T.|date=2003|title=A Geometric Determination of the Distance to the Galactic Center|journal=The Astrophysical Journal|volume=597|issue=2|pages=L121–L124|arxiv=astro-ph/0306220|bibcode=2003ApJ...597L.121E|doi=10.1086/380188}}</ref><ref name="distance3">{{Наведено списание|last=Horrobin, M.|last2=Eisenhauer, F.|last3=Tecza, M.|last4=Thatte, N.|last5=Genzel, R.|last6=Abuter, R.|last7=Iserlohe, C.|last8=Schreiber, J.|last9=Schegerer, A.|date=2004|title=First results from SPIFFI. I: The Galactic Center|url=http://www.mpe.mpg.de/SPIFFI/preprints/first_result_an1.pdf|journal=Astronomische Nachrichten|volume=325|issue=2|pages=120–123|bibcode=2004AN....325...88H|doi=10.1002/asna.200310181|archive-url=https://web.archive.org/web/20070621072120/http://www.mpe.mpg.de/SPIFFI/preprints/first_result_an1.pdf|archive-date=2007-06-21}}</ref> * {{Вред|7.98|0.15}} or {{Вред|8.0|0.25}} ({{Вред|26|0.8}})<ref name="malkin12">{{Наведен arXiv|arxiv=1202.6128|title=The current best estimate of the Galactocentric distance of the Sun based on comparison of different statistical techniques|last1=Malkin}}</ref> * {{Вред|8.33|0.35}} ({{Вред|27|1.1}})<ref name="gillessenetal2009"/> * {{Вред|8.0|0.3}} ({{Вред|25.96|0.98}})<ref name="camarillo2018">{{Наведено списание|last=Camarillo|first=T.|last2=Mathur|last3=Mitchell|last4=Ratra|date=2018|title=Median Statistics Estimate of the Distance to the Galactic Center|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=130|issue=984|page=024101|arxiv=1708.01310|bibcode=2018PASP..130b4101C|doi=10.1088/1538-3873/aa9b26}}</ref> * {{Вред|8.7|0.5}} ({{Вред|28.4|1.6}})<ref name="vanhollebeke09">{{Наведено списание|last=Vanhollebeke|first=E.|last2=Groenewegen|first2=M. A. T.|last3=Girardi|first3=L.|date=април 2009|title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=498|issue=1|pages=95–107|arxiv=0903.0946|bibcode=2009A&A...498...95V|doi=10.1051/0004-6361/20078472}}</ref> * {{Вред|8.122|0.031}} ({{Вред|26.49|0.1}})<ref name="Abuter">{{Наведено списание|last=Abuter|first=R.|last2=Amorim|first2=A.|last3=Anugu|first3=N.|last4=Bauböck|first4=M.|last5=Benisty|first5=M.|last6=Berger|first6=J. P.|last7=Blind|first7=N.|last8=Bonnet|first8=H.|last9=Brandner|first9=W.|date=2018-07-01|title=Detection of the gravitational redshift in the orbit of the star S2 near the Galactic centre massive black hole|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=615|pages=L15|arxiv=1807.09409|bibcode=2018A&A...615L..15G|doi=10.1051/0004-6361/201833718|hdl-access=free}}</ref> * {{Вред|8.178|0.013}} kpc ({{Вред|26.67|0.1}})<ref name="GRAVITY" /> Прецизното определување на растојанието до Галактичкото Средиште како што е утврдено од [[Променлива ѕвезда|променливи ѕвезди]] (на пр. [[Променлива ѕвезда од типот на RR Лира|ѕвезди од типот на RR Лира]]) или [[Скала на вселенски растојанија|стандардни свеќи]] (на пр. ѕвезди со [[Црвена грутка|црвени грутки]]) е попречено од бројни ефекти, кои вклучуваат: двосмислен закон за црвенило; пристрасност за помали вредности на растојанието до Галактичкото Средиште поради преференцијалното земање примероци од ѕвезди кон блиската страна на [[Галактичка испакнатина|галактичката испакнатина]] поради [[Згаснување (астрономија)|меѓуѕвезденото изумирање]]; и несигурност во карактеризирањето како средното растојание до група [[Променлива ѕвезда|променливи ѕвезди]] пронајдени во насока на галактичката испакнатина е поврзано со растојанието до Галактичкото Средиште.<ref name="majaess10">{{cite journal |last=Majaess |first=D |date=март 2010 |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |journal=[[Acta Astronomica]] |volume=60 |issue=1 |pages=55–74 |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref><ref name="vovk">{{Наведена мрежна страница|url=http://universeataglance.blogspot.ca/2011/04/milky-way-distance-to-galactic-centre.html|title=Milky Way: Distance to the Galactic Centre|last=Vovk|first=Olga|date=27 април 2011|work=Universe at a glance (blog)|accessdate=21 септември 2024}}</ref> Природата на [[Пречкеста спирална галаксија|прачкестиот облик]] на Млечниот Пат, која се протега низ Галактичкото Средиште, исто така активно е дебатирана, со проценки за неговата полудолжина и ориентацијата што се протега помеѓу 1-5 килопарсеци (кратка или долга лента) и 10-50 °.<ref name="vanhollebeke09"/><ref name="majaess10"/><ref name="Cabrera-Lavers08">{{Наведено списание|last=Cabrera-Lavers|first=A.|last2=González-Fernández|first2=C.|last3=Garzón|first3=F.|last4=Hammersley|first4=P. L.|last5=López-CorredoiRA|first5=M.|date=декември 2008|title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=491|issue=3|pages=781–787|arxiv=0809.3174|bibcode=2008A&A...491..781C|doi=10.1051/0004-6361:200810720}}</ref> Одредени [[автор]]и се залагаат дека Млечниот Пат има две различни прачки, едната сместена во другата.<ref name="nishiyama06">{{Наведено списание|last=Nishiyama|first=Shogo|last2=Nagata|first2=Tetsuya|last3=Baba|first3=Daisuke|last4=Haba|first4=Yasuaki|last5=Kadowaki|first5=Ryota|last6=Kato|first6=Daisuke|last7=Kurita|first7=Mikio|last8=Nagashima|first8=Chie|last9=Nagayama|first9=Takahiro|date=март 2005|title=A Distinct Structure inside the Galactic Bar|journal=The Astrophysical Journal|volume=621|issue=2|pages=L105–L108|arxiv=astro-ph/0502058|bibcode=2005ApJ...621L.105N|doi=10.1086/429291}}</ref> Прачката е исцртана со ѕвезди со црвени грутки (видете исто така [[црвен џин]]); сепак, [[Променлива ѕвезда од типот на RR Лира|променливите ѕвезди од типот на RR Лира]] не следат истакната галактичка прачка.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98">{{Наведено списание|last=Alcock|first=C.|last2=Allsman|first2=R. A.|last3=Alves|first3=D. R.|last4=Axelrod|first4=T. S.|last5=Becker|first5=A. C.|last6=Basu|first6=A.|last7=Baskett|first7=L.|last8=Bennett|first8=D. P.|last9=Cook|first9=K. H.|date=јануари 1998|title=The RR Lyrae Population of the Galactic Bulge from the MACHO Database: Mean Colors and Magnitudes|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-01-01_492_1/page/190|journal=The Astrophysical Journal|volume=492|issue=1|pages=190–199|arxiv=astro-ph/9706292|bibcode=1998ApJ...492..190A|doi=10.1086/305017}}</ref><ref name="kunder08">{{Наведено списание|last=Kunder|first=Andrea|last2=Chaboyer|first2=Brian|date=декември 2008|title=Metallicity Analysis of MACHO Galactic Bulge RR0 Lyrae Stars from their Light Curves|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-12_136_6/page/2441|journal=The Astronomical Journal|volume=136|issue=6|pages=2441–2452|arxiv=0809.1645|bibcode=2008AJ....136.2441K|doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441}}</ref> Прачката може да биде опкружена со прстен наречен „прстен од 5 парсеци“ кој содржи голем дел од молекуларниот [[водород]] присутен во Млечниот Пат, и поголемиот дел од активноста на [[ѕвездообразба]] на Млечниот Пат. Гледано од [[галаксија]]та [[Андромеда (галаксија)|Андромеда]], тоа ќе биде најсветлата особина на Млечниот Пат.<ref name="fn14">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm|title=Introduction: Galactic Ring Survey|last=Staff|date=12 септември 2005|publisher=Boston University|accessdate=21 септември 2024}}</ref> == Супермасивна црна дупка == [[Податотека:EHT Sagittarius A black hole.tif|мини| [[Супермасивна црна дупка|Супермасивната црна дупка]] [[Стрелец А*]], фотографирана од Телескопот за хоризонтот на настани.<ref>{{Наведени вести|url=https://eventhorizontelescope.org/blog/astronomers-reveal-first-image-black-hole-heart-our-galaxy|title=Astronomers reveal first image of the black hole at the heart of our galaxy|work=Event Horizon Telescope|access-date=2022-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512132514/https://eventhorizontelescope.org/blog/astronomers-reveal-first-image-black-hole-heart-our-galaxy|archive-date=2022-05-12}}</ref>]] Сложениот [[астрономски радиоизвор]] [[Стрелец А]] се чини дека се наоѓа речиси точно во Галактичкото Средиште и содржи интензивен збиен радиоизвор, [[Стрелец А*]], кој се совпаѓа со [[супермасивна црна дупка]] во средиштето на [[Млечниот Пат]]. [[Насобирање (астрофизика)|Насобирање]] на [[гас]] во [[Црна дупка|црната дупка]], веројатно вклучувајќи [[насобирачки диск]] околу неа, би ослободило [[енергија]] за напојување на радиоизворот, самото многу поголемо од црната дупка. Студијата во 2008 година која ги поврзала [[радиотелескоп]]ите во [[Хаваи]], [[Аризона]] и [[Калифорнија]] ([[интерферометрија со многу долга основна линија]]) го измерила пречникот на Стрелец А* да биде 44 милиони километри (0,3 [[Астрономска единица|ае]]).<ref name="EHS"/><ref name="BBHF">{{Наведено списание|last=Reynolds|first=Christopher S.|date=2008|title=Bringing black holes into focus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-09-04_455_7209/page/39|journal=Nature|volume=455|issue=7209|pages=39–40|bibcode=2008Natur.455...39R|doi=10.1038/455039a|pmid=18769426}}</ref> За споредба, [[полупречник]]от на [[орбита]]та на [[Земја (планета)|Земјата]] околу [[Сонце]]то е околу 150 милиони километри (1,0 ае), додека растојанието на [[Меркур (планета)|Меркур]] од Сонцето при најблиското доближување ([[Апсида (астрономија)|перихел]]) е 46 милиони километри (0,3 ае). Така, пречникот на радиоизворот е малку помал од растојанието од Меркур до Сонцето. [[Научник|Научниците]] од [[Институт за вонземска физика „Макс Планк“|Институтот за вонземска физика „Макс Планк“]] во [[Германија]], со помош на [[чиле]]ански телескопи, го потврдиле постоењето на супермасивна црна дупка во Галактичкото Средиште, од редот на 4,3 милиони [[Сончева маса|сончеви маси]].<ref name="gillessenetal2009"/> Подоцнежните студии процениле маса од 3,7 милиони<ref name="Ghez">{{Наведено списание|last=Ghez|first=A. M.|last2=Salim|first2=S.|last3=Hornstein|first3=S. D.|last4=Tanner|first4=A.|last5=Lu|first5=J. R.|last6=Morris|first6=M.|last7=Becklin|first7=E. E.|last8=Duchene|first8=G.|date=2005-02-20|title=Stellar Orbits around the Galactic Center Black Hole|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-02-20_620_2/page/744|journal=The Astrophysical Journal|volume=620|issue=2|pages=744–757|arxiv=astro-ph/0306130|bibcode=2005ApJ...620..744G|doi=10.1086/427175}}</ref><ref name="Schödel">{{Наведено списание|last=Schödel|first=R.|last2=Ott|first2=T.|last3=Genzel|first3=R.|last4=Hofmann|first4=R.|last5=Lehnert|first5=M.|last6=Eckart|first6=A.|last7=Mouawad|first7=N.|last8=Alexander|first8=T.|last9=Reid|first9=M. J.|date=октомври 2002|title=A star in a 15.2-year orbit around the supermassive black hole at the centre of the Milky Way|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-10-17_419_6908/page/694|journal=Nature|volume=419|issue=6908|pages=694–696|arxiv=astro-ph/0210426|bibcode=2002Natur.419..694S|doi=10.1038/nature01121|pmid=12384690}}</ref> или 4,1 милиони сончеви маси.<ref name="Abuter"/> На 5 јануари 2015 година, [[НАСА]] објавила дека забележала блесок на [[рендгенски зраци]] 400 пати посветол од вообичаеното, што е рекордно, од [[Стрелец А*]]. Според [[астроном]]ите, необичниот настан можеби е предизвикан од распаѓањето на [[астероид]] кој паѓа во црната дупка или од заплеткувањето на линиите на [[Магнетно поле|магнетното поле]] во гасот што тече во Стрелец А*.<ref name="NASA-20150105">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/|title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole|last=Chou|first=Felicia|last2=Anderson|first2=Janet|date=5 јануари 2015|work=[[НАСА]]|last3=Watzke|first3=Megan}}</ref> {{Панорама|Center of the Milky Way Galaxy IV – Composite.jpg|800px|Има супермасивна црна дупка во светлата бела област десно од средината на оваа широка слика (со лизгање). Оваа составена фотографија покрива околу половина од степен.}} === Фермиеви меури кои емитуваат гама и рендгенски зраци === {{Multiple image|direction=vertical|width=300|header=Галактички гама и рендгенски меури|image1=800 nasa structure renderin2.jpg|image2=Gamma-ray Bubbles.ogv|footer=Меури од гама и рендгенски зраци во средиштето на галаксијата Млечен Пат: Горе: илустрација; Долу: видео.}} Во ноември 2010 година, било објавено дека две големи елипсовидни структури на енергетска [[плазма]], наречени „меури“, кои емитуваат [[Гама-зраци|гама]] и [[рендгенски зраци]], биле откриени на јадрото на [[галаксија]]та [[Млечен Пат]].<ref name="bubbles">{{Наведени вести|url=https://www.cfa.harvard.edu/news/2010-22|title=Astronomers Find Giant, Previously Unseen Structure in our Galaxy|last=Aguilar|first=David A.|date=9 ноември 2010|publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|last2=Pulliam|first2=Christine|id=Release No. 2010-22}}</ref> Наречени „Фермиеви“ или „еРозитови“ меурчиња,<ref name="relics">{{Наведено списание|last=Yang|first=H.-Y. Karen|last2=Ruszkowski|first2=Mateusz|last3=Zweibel|first3=Ellen G.|date=7 март 2022|title=Fermi and eROSITA bubbles as relics of the past activity of the Galaxy's central black hole|journal=Nature Astronomy|publisher=Springer Nature|volume=6|issue=5|pages=584–591|arxiv=2203.02526|bibcode=2022NatAs...6..584Y|doi=10.1038/s41550-022-01618-x|issn=2397-3366}}</ref> тие се протегаат до околу 25.000 [[Светлосна година|светлосни години]] над и под Галактичкото Средиште.<ref name="bubbles" /> Расеаната магла со гама-зраци на галаксијата ги попречила претходните набљудувања, но работната група за откривање предводен од Д. Финкбајнер, врз основа на истражувањето на Г. Доблер, работеле на овој проблем.<ref name="bubbles" /> [[Награда „Бруно Роси“|Наградата „Бруно Роси“]] за 2014 година им припаднала на [[Трејси Слејер|Трејси Слајер]], [[Douglas P. Finkbeiner|Даглас Финкбајнер]] и Менг Су „за нивното откритие, во гама-зраци, на големата неочекувана галактичка структура наречена „Фермиеви меурчиња“.“<ref name="Rossi2014">{{cite news |author=<!-- Unstated staff writer --> |date=8 јануари 2014 |url=http://astronomy.fas.harvard.edu/news/2014-rossi-prize-awarded-harvard-astronomy-professor-douglas-finkbeiner-tracy-slayter |title=2014 Rossi prize awarded to Douglas Finkbeiner, Tracy Slatyer, and Meng Su |publisher=Harvard University}}</ref> Истражувано е потеклото на меурите.<ref name="origin">{{Наведено списание|last=Yang|first=H.-Y. K.|last2=Ruszkowski|first2=M.|last3=Zweibel|first3=E. G.|date=12 февруари 2018|title=Unveiling the Origin of the Fermi Bubbles|journal=Galaxies|volume=6|issue=29|page=29|arxiv=1802.03890|bibcode=2018Galax...6...29Y|doi=10.3390/galaxies6010029|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://phys.org/news/2020-05-reveal-common-fermi-galactic-center.html|title=Researchers reveal common origin of Fermi bubbles and galactic center X-ray outflows|last=Liu|first=Jia|date=15 мај 2020|work=Phys.org|publisher=Science X Network}}</ref> Меурите се поврзани и навидум споени, преку пренос на енергија, со галактичкото јадро со колонообразни структури на енергетска [[плазма]] наречени „оџаци“.<ref name="chimneys">{{Наведено списание|last=Chernyakova|first=Masha|date=20 март 2019|title=X-ray chimneys in the Galactic Centre|journal=Nature|publisher=Springer Nature Publishing|volume=567|issue=7748|pages=318–320|bibcode=2019Natur.567..318C|doi=10.1038/d41586-019-00811-9|pmid=30894730|doi-access=free}}</ref> Во 2020 година, за прв пат, лобусите биле видени во видлива [[светлина]]<ref>{{Наведено списание|last=Krishnarao|first=Dhanesh|last2=Benjamin|first2=Robert A.|last3=Haffner|first3=L. Matthew|date=7 август 2020|title=Discovery of High-velocity Hα Emission in the Direction of the Fermi Bubble|journal=The Astrophysical Journal|volume=899|issue=1|pages=L11|arxiv=2006.00010|bibcode=2020ApJ...899L..11K|doi=10.3847/2041-8213/aba8f0|doi-access=free}}</ref> и биле направени оптички мерења.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abstractsonline.com/pp8/#!/9052/session/282|title=236th Meeting of the American Astronomical Society|work=www.abstractsonline.com|accessdate=2020-06-08}}</ref> До 2022 година, подробните [[сметач]]ки симулации дополнително потврдиле дека меурите биле предизвикани од црната дупка [[Стрелец А*]].<ref name="relics"/><ref>{{Наведени вести|url=https://phys.org/news/2022-03-massive-center-milky-supermassive-black.html|title=Massive bubbles at center of Milky Way caused by supermassive black hole|last=University of Michigan|date=8 март 2022|work=Phys.org|publisher=Science X Network}}</ref> == Ѕвездено население == [[Податотека:Milky_Way_Galaxy_and_a_meteor.jpg|мини| Галактичкото Средиште во [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] и [[Метеороид|метеор]].]] Средишниот кубен [[парсек]] околу [[Стрелец А*]] содржи околу 10 милиони [[Ѕвезда|ѕвезди]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~ryden/ast162_7/notes31.html|title=Lecture 31: The Center of Our Galaxy}}</ref> Иако повеќето од нив се стари црвени [[Џиновска ѕвезда|џиновски ѕвезди]], Галактичкото Средиште е исто така богат со масивни [[Ѕвезда|ѕвезди]]. Досега таму биле идентификувани повеќе од 100 ѕвезди од типот [[OB-ѕвезда|OB]] и [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајеова ѕвезди]].<ref>{{Наведено списание|last=Mauerhan|first=J. C.|last2=Cotera|first2=A.|last3=Dong|first3=H.|date=2010|title=Isolated Wolf–Rayet Stars and O Supergiants in the Galactic Center Region Identified Via Paschen-α Excess|url=http://resolver.caltech.edu/CaltechAUTHORS:20110107-141452282|journal=The Astrophysical Journal|volume=725|issue=1|pages=188–199|arxiv=1009.2769|bibcode=2010ApJ...725..188M|doi=10.1088/0004-637X/725/1/188}}</ref> Се чини дека сите тие настанале во настан наречен [[ѕвездообразба]], пред неколку милиони години. Постоењето на овие релативно млади ѕвезди било изненадување за стручњаците, кои очекувале [[Плимна сила|плимните сили]] од средишната црна дупка да го спречат нивното образување.<ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Støstad|first=M.|last2=Do|first2=T.|last3=Murray|first3=N.|last4=Lu|first4=J.R.|last5=Yelda|first5=S.|last6=Ghez|first6=A.|date=2015|title=Mapping the Outer Edge of the Young Stellar Cluster in the Galactic Center|journal=The Astrophysical Journal|volume=808|issue=2|page=106|arxiv=1504.07239|bibcode=2015ApJ...808..106S|doi=10.1088/0004-637X/808/2/106}}</ref> Овој „парадокс на младост“ е уште посилен за ѕвездите кои се на многу тесни орбити околу Стрелец А*, како што се [[S2 (ѕвезда)|S2]] и [[S0-102]]. Сценаријата кои се повикани за да биде објаснета оваа формација вклучува или образување на ѕвезди во масивно [[ѕвездено јато]] кое е поместено од Галактичкото Средиште што би се преселило до неговата сегашна местоположба откако би настанало, или образување на ѕвезди во масивен, збиен [[насобирачки диск]] гас околу средишната црна дупка. Сегашните докази ја претпочитаат втората [[теорија]], бидејќи настанувањето преку голем насобирачки диск е поверојатно да доведе до набљудуваниот дискретен раб на младото ѕвездено јато на приближно 0,5 парсек.<ref name="ReferenceA"/> Повеќето од овие 100 млади, масивни ѕвезди се чини дека се концентрирани во еден или два диска, наместо случајно распределени во средишниот парсек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.astro.ucla.edu/~ghezgroup/gc/|title=UCLA Galactic Center Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20170626010742/http://www.astro.ucla.edu/~ghezgroup/gc/|archive-date=26 јуни 2017|accessdate=21 септември 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/|title=Galactic Center}}</ref> Меѓутоа, ова набљудување не дозволува да бидат извлечени дефинитивни заклучоци во овој момент. Се чини дека настанувањето на ѕвезди моментално не се случува во Галактичкото Средиште, иако Кружнојадрениот диск со молекуларен гас што кружи околу Галактичкото Средиште на два парсеци изгледа прилично поволно место за образување на ѕвезди. Трудот претставен во 2002 година од страна на Ентони Старк и Крис Мартин, картирајќи ја [[густина]]та на гасот во подрачје од 400 [[Светлосна година|светлосни години]] околу Галактичкото Средиште, откриле насобирачки прстен со маса неколку милиони пати поголема од [[Сонце]]то и блиску до критичната густина за ѕвездообразба. Тие предвидуваат дека за приближно 200 милиони години, ќе има епизода на избувнување на ѕвезди во Галактичкото Средиште, при што многу ѕвезди ќе настанат брзо и ќе подлежат на [[супернови]] со сто пати поголема брзина од сегашната. Овој ѕвезден изблик може да биде проследен и со настанување на галактички [[релативистички млаз]]ови, бидејќи материјата паѓа во средишната [[црна дупка]]. Сметаооно е дека Млечниот пат е подложен на ѕвездено избликување од ваков вид на секои 500 милиони години. Покрај парадоксот на младоста, постои и „загатка на староста“ поврзана со распределбата на старите ѕвезди во Галактичкото Средиште. Теоретските модели предвидувале дека старите ѕвезди - кои се многу побројни од младите ѕвезди - треба да имаат густина што стрмно расте во близина на црната дупка, таканаречената Бакол-Волфова точка. Наместо тоа, во 2009 година било откриено дека густината на старите ѕвезди достигнува врв на растојание од приближно 0,5 парсек од Стрелец A*, а потоа паѓа навнатре: наместо густо јато, има „дупка“, или јадро, околу црното дупка.<ref>{{Наведено списание|last=Buchholz|first=R. M.|last2=Schödel|first2=R.|last3=Eckart|first3=A.|date=мај 2009|title=Composition of the galactic center star cluster: Population analysis from adaptive optics narrow band spectral energy distributions|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=499|issue=2|pages=483–501|arxiv=0903.2135|bibcode=2009A&A...499..483B|doi=10.1051/0004-6361/200811497}}</ref> Изнесени биле неколку предлози за да биде објаснето ова збунувачки набљудување, но ниту еден не е целосно задоволителен.<ref>{{Наведено списание|last=Merritt|first=David|author-link=Дејвид Мерит|date=мај 2011|editor-last=Morris|editor-first=Mark|editor2-last=Wang|editor2-first=Daniel Q.|editor3-last=Yuan|editor3-first=Feng|title=Dynamical Models of the Galactic Center|journal=The Galactic Center: A Window to the Nuclear Environment of Disk Galaxies|series=The Galactic Center: A Window on the Nuclear Environment of Disk Galaxies|volume=439|page=142|arxiv=1001.5435|bibcode=2011ASPC..439..142M}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Chown|first=Marcus|author-link=Маркус Чаун|date=Sep 2010|title=Something's been eating the stars|url=https://www.scribd.com/doc/39001703/2-6-1sudiendtsmauei|journal=New Scientist|volume=207|issue=2778|pages=30–33|bibcode=2010NewSc.207...30M|doi=10.1016/S0262-4079(10)62278-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209142348/https://www.scribd.com/doc/39001703/2-6-1sudiendtsmauei|archive-date=9 декември 2014|access-date=21 септември 2024}}</ref> На пример, иако црната дупка би влечела ѕвезди во нејзина близина, создавајќи подрачје со мала густина, ова подрачје би било многу помало од еден парсек. Бидејќи набљудуваните ѕвезди се дел од вкупниот број, теоретски е можно вкупната ѕвездена распространетост да биде разликувана од она што е забележано, иако сè уште не се предложени веродостојни модели од овој вид. == Галерија == Во мај 2021 година, [[НАСА]] објавила нови слики од Галактичкото Средиште, врз основа на истражувања од Чандранската рендгенска набљудувачница и други [[телескоп]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=Q. Daniel|year=2021|title=Chandra large-scale mapping of the Galactic Centre: Probing high-energy structures around the central molecular zone|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=504|issue=2|pages=1609–1618|arxiv=2010.02932|doi=10.1093/mnras/stab801|doi-access=free}}</ref> Сликите се околу 2,2 степени (1.000 [[светлосни години]]) и долги 4,2 степени (2.000 светлосни години). {{Multiple image|align=center|image1=Galactic Center Magnetized Threads labeled.jpg|caption1=Составена обележана слика.|image2=Galactic Center Magnetized Threads 01.jpg|caption2=Составена слика.|image3=Galactic Center Magnetized Threads X-ray & Radio Single Color Composite.jpg|caption3=Составена слика со рендгенска и радио-единечна боја.|image4=Galactic Center Magnetized Threads Radio Single Color.jpg|caption4=Радио-единечна боја.|header=Панорами на изгледи на Галактичкото Средиште, од претходните истражувања од [[Чандранска рендгенска набљудувачница|Чандранската рендгенска набљудувачница]] и други телескопи. На првата слика, [[рендгенски зраци|рендгенските зраци]] од Чандра се портокалови, зелени и виолетови, покажувајќи различни енергии на рендгенски зраци, а радио податоците од [[MeerKAT]] се сиви. Следните слики покажуваат единечни (широкопојасни) бои, со чандранските податоци во розови и MeerKAT-ските радиоподатоци во сина боја.}}<gallery mode="packed"> Податотека:Lights_out_in_the_galactic_centre.jpg|Мал дел од мозаикот во боја со гигапиксели од срцето на Млечниот Пат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eso.org/public/images/potw1818a/|title=Lights out in the galactic centre|work=www.eso.org|accessdate=21 септември 2024}}</ref> Податотека:Hubble_captures_glittering_crowded_hub_of_our_Milky_Way.jpg|Црвени џиновски ѕвезди кои заемно постојат со бели ѕвезди слични на Сонцето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spacetelescope.org/images/opo1801a/|title=Hubble captures glittering crowded hub of our Milky Way|work=www.spacetelescope.org|accessdate=15 јануари 2018}}</ref> Податотека:Hubble_Spots_White_Dwarfs_in_Milky_Way's_Central_Hub.jpg|Бели џуџиња во средишното собиралиште на Млечниот Пат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1538a/|title=Hubble Spots White Dwarfs in Milky Way's Central Hub|accessdate=21 септември 2024}}</ref> Податотека:Center_Milky_Way.jpg|Средиштето на Млечниот Пат – слика направена од ISAAC, блискоинфрацрвениот и средноинфрацрвениот спектрометар и камера при [[Многу голем телескоп|Многу големиот телескоп]]. Податотека:Milky_Way_IR_Spitzer.jpg|Инфрацрвена слика од вселенскиот телескоп „Спицер“. Податотека:Milky_way_2_md.jpg|Поглед на ноќното небо во близина на [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]], подобрен за да покаже подобра спротивност и подробности во прашестите патеки. Главните ѕвезди во Стрелец се означени со црвено. Податотека:Centre_of_the_Milky_Way.jpg|Средишните делови на Млечниот Пат, како што е забележано во блиската инфрацрвена светлина со вклучен инструмент NACO во Многу големиот телескоп при Европската јужна набљудувачница. Податотека:An_Infrared_View_of_the_Galaxy.jpg|Инфрацрвена слика со средиштето на Млечниот Пат, која открива ново население на масивни ѕвезди. Податотека:X-RayFlare-BlackHole-MilkyWay-20140105.jpg|Забележување на невообичаен светол [[Рендгенски зраци|рендгенски]] блесок од [[Стрелец А*]],[[супермасивна црна дупка]] во средиштето на галаксијата [[Млечен Пат|Млечниот Пат]].<ref name="NASA-20150105"/> </gallery> {{CSS image crop |Image = Milky_way_map.png |bSize = 1400 |cWidth = 500 |cHeight = 500 |oTop = 545 |oLeft = 450 |Location = center |Description =Околината на Галактичкото Средиште (горен дел на картата). }} == Поврзано == {{Столбови-список|* [[Космички шум]] * [[Галактичко противсредиште]] * [[Вишок на GeV во Галактичкото Средиште]] * [[Галактички координатен систем]] * [[Голем Расцеп (астрономија)]] * [[Стрелец А]] * [[Стрелец B2]] * [[SDSS J090745.0+024507]]}} {{Среди}} == Наводи == {{Reflist|colwidth=30em}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|title=The Black Hole at the Center of the Milky Way|url=https://archive.org/details/blackholeatcente0000ecka|last=Eckart|first=A.|last2=Schödel, R.|last3=Straubmeier, C.|date=2005|publisher=Imperial College Press|isbn=978-1-86094-567-0|location=London}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackholeatcente0000meli|title=The Black Hole in the Center of Our Galaxy|last=Melia|first=Fulvio|date=2003|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-09505-9|location=Princeton|author-link=Fulvio Melia|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Galactic Supermassive Black Hole|url=https://archive.org/details/galacticsupermas0000meli|last=Melia|first=Fulvio|date=2007|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-13129-0|location=Princeton}} '''На семрежјето''' * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.sarao.ac.za/media-releases/new-meerkat-radio-image-reveals-complex-heart-of-the-milky-way/|title=New MeerKAT radio image reveals complex heart of the Milky Way – SARAO|date=26 јануари 2022|language=en-US|accessdate=2024-09-21|archive-date=2024-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929161126/https://www.sarao.ac.za/media-releases/new-meerkat-radio-image-reveals-complex-heart-of-the-milky-way/|url-status=dead}} == Надворешни врски == {{рв|Galactic Center}} * [http://www.astro.ucla.edu/~ghezgroup/gc/ UCLA Galactic Center Group] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170626010742/http://www.astro.ucla.edu/~ghezgroup/gc/|date=26 јуни 2017}} * [http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/ Група за Галактичкото Средиште при Институтот за вонземска физика „Макс Планк“] * [http://press.princeton.edu/titles/8453.html Галактичката супермасивна црна дупка] * [https://web.archive.org/web/20070706183425/http://www.icpress.co.uk/physics/p394.html Црната дупка во средиштето на Млечниот Пат] * [https://web.archive.org/web/20071031014713/http://www.einstein-online.info/en/spotlights/milkyway_bh/index.html Темното срце на Млечниот Пат] * [https://www.youtube.com/watch?v=uVlcIb-rClI Анимација што прикажува орбити на ѕвезди во близина на средиштето на галаксијата Млечен Пат] * [https://www.youtube.com/watch?v=XhHUNvEKUY8 Зумирање на средиштето на Млечниот Пат] * [https://web.archive.org/web/20020808061115/http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/boom_times_020610-1.html Очекувано е драматично зголемување на експлозиите на супернова] * [[Астрономска слика на денот]]: ** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap970121.html Патување до средиштето на Галаксијата] ** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap970501.html Галактички облак од антиматерија] ** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap001220.html Брзи ѕвезди во близина на Галактичкото Средиште] ** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap051023.html Во средиштето на Млечниот Пат] ** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap000629.html Поглед кон Галактичкото Средиште] ** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap100831.html Забележано Галактичкото Средиште] * [https://web.archive.org/web/20090307094030/http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/mwblackhole.html Симулација на ѕвездите кои кружат околу средишната масивна црна дупка на Млечниот Пат] * [http://xstructure.inr.ac.ru/x-bin/theme3.py?level=2&index1=72093 Галактичкото Средиште на arxiv.org] {{Млечен Пат}} {{Галаксија}} [[Категорија:Млечен Пат]] [[Категорија:Геометриски центри]] bi66ntl6tm031rw88cniyqn9l164gig 0 1356251 5652241 5435961 2026-11-01T23:17:09Z Andrew012p 85224 /* */ 5652241 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм|image=Опаку наопаку 2 плакат.png|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Келси Ман]]|producer=Марк Нилсен|starring={{Plainlist| * [[Ејми Полер]] * [[Маја Хок]] * Кенсингтон Толман * [[Лајза Лапира]] * [[Тони Хејл]] * [[Луис Блек]] * [[Филис Смит]] * [[Ајо Едебири]] }}|cinematography={{Plainlist| * Адам Хабиб * Џонатан Питко }}|editing=Мориса Хорвиц|music=Андреа Дацман|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]]|released=14 јуни 2024 г. (САД)<br>13 јуни 2024 г. (Македонија)|runtime=96 минути<ref>{{Cite web |date=June 5, 2024 |title=''Inside Out 2'' (U) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/inside-out-2-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmde3njay |access-date=June 11, 2024 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611082737/https://www.bbfc.co.uk/release/inside-out-2-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmde3njay |url-status=live}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=200&nbsp;милиони долари<ref name="Budget">{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=June 11, 2024 |title=Box Office: ''Inside Out 2'' Aims to Reverse Pixar's Woes With $85 Million Debut |url=https://variety.com/2024/film/news/box-office-inside-out-2-opening-weekend-projection-pixar-woes-1236032726/ |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=June 11, 2024 |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611184816/https://variety.com/2024/film/news/box-office-inside-out-2-opening-weekend-projection-pixar-woes-1236032726/ |url-status=live}}</ref>|gross=1,687&nbsp;милијарди долари|preceded_by=''[[Опаку наопаку]]''}} '''''Опаку наопаку 2''''' ({{langx|en|Inside Out 2}}) — американски анимиран младешки филм од 2024 година, произведен од [[Pixar|Pixar Animation Studios]] за [[Walt Disney Pictures]]. Тоа е продолжение на ''[[Опаку наопаку]]'' (2015), било во режија на [[Келси Ман]] (во неговото играно режисерско деби) и произведено од Марк Нилсен, според сценарио напишано од Мег Лефов и Дејв Холштајн, и приказна замислена од Ман и Лефов. [[Ејми Полер]], [[Филис Смит]], [[Луис Блек]], [[Дајан Лејн]] и [[Кајл Меклахлан]] ги репризирале нивните улоги од првиот филм, со Маја Хок, Кенсингтон Талман, [[Тони Хејл]], [[Лајза Лапира]], [[Ајо Едебири]], [[Лилимар Хернандез|Лилимар]], Грејс Лу, Сумаја [[Адел Егзархопулос|Нуридин]], [[Адел Егзархопулос|Егзархопулос]] и [[Пол Волтер Хаузер|Пол Валтер Хаузер]] приклучување на глумечката екипа. Во филмот се раскажува приказната за емоциите на Рајли додека тие се придружуваат со нови емоции што сакаат да ја заземат главата на Рајли. == Содржина == Продолжение што ја прикажува Рајли како влегува во период на [[полово созревање]] и како последица на тоа доживува сосема нови, посложени емоции. Додека Рајли се обидува да се прилагоди на нејзините тинејџерски години, нејзините стари емоции се обидуваат да се прилагодат на можноста да бидат заменети. == Наводи == {{Наводи|refs={{Subject bar|portal1=Disney|portal2=Cartoon|portal3=Animation|portal4=Film|portal5=United States|commons=yes|q=yes|d=yes|d-search=Q6144664}}}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://movies.disney.com/inside-out-2}} * [https://www.allmovie.com/movie/inside-out-2-am286348 ''Inside Out 2''] at [[AllMovie]] * Inside Out 2 at IMDb [[Категорија:Филмови на Pixar]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] i07cqty9t7ffjm613ol8nu9v5f0nqve 2 1361645 5652050 5651253 2026-11-01T12:02:12Z Gurther 105215 5652050 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1940]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде загинал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === {{quote|„''Потеклото и семејната средина се фундаментален елемент во биографијата на една личност. Тие го обусловуваат неговиот живот во неговата најрана фаза, а оставаат траги во целокупната негова натамошна дејност.''“|''[[Христо Андонов Полјански]]''<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=cysBAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BE+%D0%B8+%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%22|title=Гоце Делчев и неговото време|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1978|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански|page=65}}</ref>}} Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за [[телеграф]] додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) и помогнала на мајка ѝ со секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се омажила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}''[[Податотека:Demonstracii, Veles, 1939.jpg|мини|308x308пкс|Демонстрации во [[Велес]], [[1939|1939 година]]. Сликани од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]]Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} Поради тоа што КПЈ била забранета, при [[Парламентарни избори во Југославија (1938)|парламентарни избори во декември 1938 година]] — Анде Кошулчев патувал со други социјалисти низ [[Велешко]] каде воделе агитација за Српската земјоделска партија.{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Во [[пролетта]] [[1940|1940 година]] било основано велешкиот огранок на СКОЈ со следниот состав: [[Димче Мирчев]] за секретар, Борис Кузманов, Орце Џурнов, Нада Миџова, [[Боро Мокров]], Кочо Алчев и Анде Кошулчев за членови.{{Sfn|Зографски|1969|p=95}} Организацијата имала масовно влијание врз велешката младина, вклучувајќи го Кошулчев. Кон крајот на 1940 година, СКОЈ имала околу 200 приврзаници во Велес.{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} Во тој период Анде официјално бил примен во Комунистичката партија на Југославија. На [[13 јануари]] [[1941|1941 година]] имало голема провала во СКОЈ каде целиот месен комитет бил уапсан заедно со Кошулчев.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=61}} Таму останал сѐ до крајот на [[Априлска војна|Априлската војна]], кога градот паднал под [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Бугарска фашистичка окупација]].<ref name=":0" /> Сите скоевци биле ослободени и се приклучиле во [[Народноослободителната борба]]. === Во Народноослободителната борба === {{quote|„''...Бујниот расцвет на вашата младост ја пролевте...''“|Партизански натпис во близина на село [[Војница]]}}Неколку дена по [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на градот]], раководството на [[СКОЈ]] биле ослободени. Во [[април]] [[1941|1941 година]] било основано месен комитет со следниот состав: [[Јовче Ќучук]] за секретар, [[Боро Мокров]], Веса Дусниева, Ѓоре Сланев и Никола Митевски за членови. На [[14 мај]] се приклучил и Анде Кошулчев{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=61}} а во [[август]] бил примен [[Данчо Зографски]].{{Sfn|Зографски|1969|p=55}} За кратко време Кошулчев бил назначен за секретар на партиската организација.<ref name=":0" /> Кошулчев добил наредба да води агитација меѓу велешкото население. По неколку месеци биле основани политички кадри во населбите [[Сар Маале|Сармаале]], [[Црна Џамија]], [[Којник]] и [[Прцорек]].{{Sfn|Малковски|2021|p=197-200}} Уште само на 18 годишна возраст оставил силен впечаток во велешкиот огранок на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. По [[Операција Барбароса]], КПЈ добиле наредба од [[Комунистичка интернационала|Комунистичката интернационална]] да почнат со вооружена борба. На [[28 јуни]] 1941 година, [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет на Македонија]] го основале првиот воен штаб со состав: [[Методија Шаторов-Шарло]] за секретар, [[Бранислав Шикиќ]], [[Коце Металец]] и [[Љубомир Лековиќ - Горски|Љубомир Лековиќ]] за членови. Околу почетокот на [[јули]], Месниот комитет на Велес донесол одлука да почнат со вооружена борба. Кон крајот на [[декември]] [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] го имала следниот состав: [[Благој Страчковски]] за секретар, Ѓоре Сланев за заменик секретар, Никола Митевски, Анде Кошулчев, Данчо Зографски и [[Благојка Демниева-Кузмановска|Благојка Демниева]] за членови.{{Sfn|Зографски|1969|p=99}} На [[2 декември]] 1941 година имало масовна провала но Анде Кошулчев не бил уапсан. Кон крајот на годината [[Вера Ацева]] престојувала во градот. Во тоа време Кошулчев дејствувал легално и помогнал со материјални средства за формирање на велешки партизански одред.{{Sfn|Малковски|2021|p=191-192}} Околу [[јануари]] [[1942|1942 година]], [[Мара Нацева]] престојувала во градот. Под нејзина иницијатива било основано Воениот месен штаб на Велешката партиска организација со следниот состав: [[Димче Мирчев]] за водач, Милан Сланев, Јован Матев и Анде Кошулчев за членови. Неколку недели подоцна [[Мирче Ацев]] и [[Страшо Пинџур]] го посетиле градот со цел да помогнат со внатрешното организирање. Кошулчев добил наредба да почне со собирање на оружја и парични средства за велешкиот партизански одред. Кошулчев отворил работилница заедно со Тошо Коларов каде нелегално обработувале оружја.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=110}} Подоцна Јовче Матев бил одговорен за оружје додека Кошулчев бил назначен за санитација.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=98}} Добил финансиска поддршка [[Маца Овчарова]], Благојка Демниева, браќата Алчеви и Борис Вишин.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=110}} Кон крајот на [[март]] и почетокот на [[април]], Кошулчев работел како курир за Покраинскиот комитет. На [[12 април]] 1942 година: Димко Јосифовски, Јордан Мартиновски, Илија Капчев и Борис Танев основале воена база на [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] — во близина на [[Долно Јаболчиште]]. Таму постепено се сместиле дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. За неколку дена пристигнале [[Богдан Каракостев]] и [[Киро Ќучук|Киро Ќучук-Себура]].{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=121}} Пет групи на дезертери се сместиле во воената база, првата била предводена од [[Димко Митрев]], втората од Борис Таневски, третата од Богдан Каракостев и четвртата од Анде Кошулчев.{{Sfn|Малковски|2021|p=264-266}} Како курир им помогнал на поранешни партизани од [[Прв скопски партизански одред|Скопскиот одред]] да се сместат во Лисец. Неговата група била составена од: [[Ружа Бак]], [[Благој Давков]], Јово Сеизов, Ристо Најдовски и Владо Јорданов. На [[21 април]] 1942 година во планината Лисец било основано [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“]] со три чети.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=121}} Кошулчев го пратиле во Велес каде остварил контакт со новосоздадениот [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главен штаб на Народноослободителната војска]]. На [[10 мај]] 1942 година одржал говор во Лисец каде ја истакнал историската значајност на НОПО „Пере Тошев“ и континуитетот на [[македонскиот народ]] и [[Странски пропаганди во Македонија|нивната борба против странската тиранија]]. На крајот го прочитал извештајот од ГШ на НОВ и ПОМ за директива на Месниот воен штаб на велешкиот одред. Со тоа го тврдил следниот состав: Борис Таневски за командир, Мегди Мустафов за заменик-командир, Димко Митрев за политички комесар, Благој Давков за заменик-политички комесар и Богдан Каракостев за комесар на изхрана.{{Sfn|Малковски|2021|p=264-266}} Подоцна [[Мице Козароски|Мицко Козароски]] од [[НОПО „Гоце Делчев“]] бил назначен за командир на одредот. Партизанската база била свечено украсена и сите борци почнале да се спремат за војна.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=122}} Околу почетокот на [[септември]] 1942 година, Анде Кошулчев бил повикан да служи во Бугарската војска. Наместо да се пријави кај Велешката касарна, Кошулчев заедно со Благој Страчковски, Благој Кирков, [[Благој Јанушев]], [[Тоде Бисин]] и Јовче Матев се иселиле од градот и се приклучиле во нелегалното партизанско движење. Преку [[Тополка|реката Тополка]] од [[Ораовец|село Ораовец]] оставариле контакт со Месниот воен штаб. Во тоа време се извршило преорганизација на НОПО „Пере Тошев“ и било преименувано во [[НОПО „Димитар Влахов“|Велешкиот народноослободителен партизански одред „Димитар Влахов“]]. Новиот одред бил составен од четири чети: три велешки и една прилепска. Кошулчев се приклучил во втората чета.{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=174}} === Кон партизанството === {{quote|„''и јас ќе си појдам, мамо{{нр}}и јас ќе си појдам{{нр}}горе во шумата...''“|Народна партизанска песна}} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Состав на Втората чета на Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/25986-2018-09-09-16-45-26/|title=Потсетување на Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“|last=Данов|first=Љупчо|date=9 септември 2018|work=Дума}}</ref> |- !Борци !Родно место !Борци !Родно место !Борци !Родно место !Борци !Родно место |- |Јован Андреев |[[Војница]] |[[Павле Игновски]] |[[Крајници (село)|Крајници]] |[[Наќо Мешков]] |[[Ваташа]] |[[Благој Страчковски|Благој Страчков]]^† |[[Велес]] |- |Перко Андреев |[[Степанци (Велешко)|Степанци]] |[[Родна Ивева]]^† |[[Велес]] |[[Миле Милев]]^† |[[Велес]] |Коле Стојанов |[[Скачинци]]{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=378}} |- |[[Нада Бутникошарева]]^† |[[Војница]] |[[Благој Јанушев]]^† |[[Прждево]] |[[Киро Петров]]^† |[[Бусилци]] |Јово Сеизов |[[Кавадарци]] |- |Ѓорѓи Бобев |[[Велес]] |[[Стојан Трајков]]^† |[[Чашка]] |Благој Неделков |[[Војница]] |Тодор Трчков |[[Велес]] |- |Богдан Видовски |[[Војница]] |Димче Јовевски |[[Црквино]]{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=367}} |[[Трајче Панов]]^† |[[Двориште (Велешко)|Двориште]] |Ѓорѓи Темелков |[[Војница]]{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=379}} |- |[[Славко Давчев]]^† |[[Долно Чичево]] |Илија Климкаров^† |[[Велес]] |Коле Петков |[[Ораовец]] |[[Благојка Џалева]] |[[Велес]] |- |Борис Дурчев |[[Војница]] |'''Анде Кошулчев'''^† |[[Велес]] |Славе Петков^† |[[Ораовец]] |Јордан Џурнов^† |[[Велес]] |- |Дончо Димов |[[Војница]] |[[Јордан Лазаревски]] |[[Велес]] |Орце Ризов |[[Подлес]]{{Sfn|Весковиќ-Вангели|1999|p=364}} ! ! |- ! colspan="8" |† — Загинале за време на [[Народноослободителната борба]] {{Мали|([[Список на жртви од Велес и Велешко за време на Народноослободителната борба|извор]])}} |} === Судбина === {{Поврзано|Битка кај Војничка Пештера}}{{quote|„''Нивната смрт — најубавото соѕвездие на нашето небо.''“|''[[Спомен-костурница (Велес)|Натпис во Велешката спомен-костурница]]''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} 7n7wxbmeg7lrzu1efhhjyyen0odpgpn 2 1367447 5652080 5640517 2026-11-01T14:44:12Z Gurther 105215 5652080 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === [[Податотека:MMTRO Activists.jpg|мини|249x249px|Дејци на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. '''Седнати''' (од лево кон десно): Страхил Хаџи Панзов, Коста Хаџиев, Крум Николов и [[Иван Бојаџиев]]. '''Втор ред''': [[Ѓорѓи Поп Андов]], Никола Велев и Петар Манов.]] [[Податотека:1. Portret na Bore Angelovski.jpg|мини|336x336пкс|[[Боре Ангеловски]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === [[Податотека:Борис Бегинов.png|мини|242x242пкс|[[Борис Бегинов]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5-7}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]].<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/2708CF9A32F34D299C9A2F5BE13DA9A6.pdf Службен весник на Социјалистичка Република Македонија 22/1974, 4 – 5 стр.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.35]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|24}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1011}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{МКЕ|1394}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>[http://books.google.bg/books?id=9sMJAQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=dMtqUoPnCMGutAauu4DwDA&ved=0CDEQ6AEwAA Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том 2, Наука и изкуство, 1970, стр.253.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Енциклопедия България, том 1, БАН, София, 1978, стр. 646.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]].<ref>[[Македонија (албум-алманах)|Албум-алманах Македония]], [[София]], [[1931]], стр. 717.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар.<ref>{{Мартулков|Поглавје=10}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Държавен вестник, бр. 87/21.07.1921 – бр. 100/03.08.1923.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик.{{Sfn|Константинова|2020|p=75}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1019}} === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=9786197179125}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=9786082052335|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} gpefmxxgdyte5ysityvn3tup4mi9ps7 5652138 5652080 2026-11-01T17:05:59Z Gurther 105215 5652138 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === [[Податотека:MMTRO Activists.jpg|мини|249x249px|Дејци на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. '''Седнати''' (од лево кон десно): Страхил Хаџи Панзов, Коста Хаџиев, Крум Николов и [[Иван Бојаџиев]]. '''Втор ред''': [[Ѓорѓи Поп Андов]], Никола Велев и Петар Манов.]] [[Податотека:1. Portret na Bore Angelovski.jpg|мини|336x336пкс|[[Боре Ангеловски]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === [[Податотека:Борис Бегинов.png|мини|251x251px|[[Борис Бегинов]].]] [[Податотека:Панко Брашнаров на митинг во Велес.jpg|мини|202x202пкс|[[Панко Брашнаров]] на митинг во [[Ослободување на Велес|слободен Велес]], заедно со [[Крсте Гермов|Крсте Гермов-Шакир]], [[Лазар Колишевски]] и [[Методија Андонов-Ченто]].]] [[Податотека:Нада-Николова.png|мини|[[Нада Бутникошарева]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]].<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/2708CF9A32F34D299C9A2F5BE13DA9A6.pdf Службен весник на Социјалистичка Република Македонија 22/1974, 4 – 5 стр.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.35]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|24}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1011}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{МКЕ|1394}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>[http://books.google.bg/books?id=9sMJAQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=dMtqUoPnCMGutAauu4DwDA&ved=0CDEQ6AEwAA Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том 2, Наука и изкуство, 1970, стр.253.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Енциклопедия България, том 1, БАН, София, 1978, стр. 646.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]].<ref>[[Македонија (албум-алманах)|Албум-алманах Македония]], [[София]], [[1931]], стр. 717.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар.<ref>{{Мартулков|Поглавје=10}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Държавен вестник, бр. 87/21.07.1921 – бр. 100/03.08.1923.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик.{{Sfn|Константинова|2020|p=75}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1019}} === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=9786197179125}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=9786082052335|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} my4j787t38ervv5or27f0i380bz1qwa 5652149 5652138 2026-11-01T17:16:02Z Gurther 105215 5652149 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === [[Податотека:MMTRO Activists.jpg|мини|249x249px|Дејци на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. '''Седнати''' (од лево кон десно): Страхил Хаџи Панзов, Коста Хаџиев, Крум Николов и [[Иван Бојаџиев]]. '''Втор ред''': [[Ѓорѓи Поп Андов]], Никола Велев и Петар Манов.]] [[Податотека:1. Portret na Bore Angelovski.jpg|мини|336x336пкс|[[Боре Ангеловски]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === [[Податотека:Борис Бегинов.png|мини|251x251px|[[Борис Бегинов]].]] [[Податотека:Панко Брашнаров на митинг во Велес.jpg|мини|202x202пкс|[[Панко Брашнаров]] на митинг во [[Ослободување на Велес|слободен Велес]], заедно со [[Крсте Гермов|Крсте Гермов-Шакир]], [[Лазар Колишевски]] и [[Методија Андонов-Ченто]].]] [[Податотека:Нада-Николова.png|мини|[[Нада Бутникошарева]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === [[Податотека:Александар Варналиев со Блаже Конески во Рациновите средби.jpg|мини|146x146пкс|[[Александар Варналиев]] заедно со [[Блаже Конески]] за време на Рациновите средби, [[1967|1967 година]].]] [[Податотека:Pancho Vaskov.png|мини|[[Панче Васков|Панчо Васков]].]] [[Податотека:Јордан Витанов (2022).jpg|мини|147x147пкс|[[Јордан Витанов]].]] [[Податотека:BASA-1932K-1-427-4-Lyubomir Vesov.jpg|мини|168x168пкс|[[Љубомир Весов]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]].<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/2708CF9A32F34D299C9A2F5BE13DA9A6.pdf Службен весник на Социјалистичка Република Македонија 22/1974, 4 – 5 стр.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.35]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|24}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1011}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{МКЕ|1394}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>[http://books.google.bg/books?id=9sMJAQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=dMtqUoPnCMGutAauu4DwDA&ved=0CDEQ6AEwAA Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том 2, Наука и изкуство, 1970, стр.253.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Енциклопедия България, том 1, БАН, София, 1978, стр. 646.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]].<ref>[[Македонија (албум-алманах)|Албум-алманах Македония]], [[София]], [[1931]], стр. 717.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар.<ref>{{Мартулков|Поглавје=10}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик.{{Sfn|Константинова|2020|p=75}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1019}} === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=9786197179125}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=9786082052335|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} j930de007gl3vitxi4tlj9pkltdbs92 5652154 5652149 2026-11-01T17:35:56Z Gurther 105215 5652154 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === [[Податотека:MMTRO Activists.jpg|мини|156x156px|Дејци на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. '''Седнати''' (од лево кон десно): Страхил Хаџи Панзов, Коста Хаџиев, Крум Николов и [[Иван Бојаџиев]]. '''Втор ред''': [[Ѓорѓи Поп Андов]], Никола Велев и Петар Манов.]] [[Податотека:1. Portret na Bore Angelovski.jpg|мини|205x205px|[[Боре Ангеловски]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === [[Податотека:Борис Бегинов.png|мини|190x190px|[[Борис Бегинов]].]] [[Податотека:Панко Брашнаров на митинг во Велес.jpg|мини|146x146px|[[Панко Брашнаров]] на митинг во [[Ослободување на Велес|слободен Велес]], заедно со [[Крсте Гермов|Крсте Гермов-Шакир]], [[Лазар Колишевски]] и [[Методија Андонов-Ченто]].]] [[Податотека:Нада-Николова.png|мини|[[Нада Бутникошарева]].|207x207пкс]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === [[Податотека:Александар Варналиев со Блаже Конески во Рациновите средби.jpg|мини|146x146пкс|[[Александар Варналиев]] заедно со [[Блаже Конески]] за време на Рациновите средби, [[1967|1967 година]].]] [[Податотека:Pancho Vaskov.png|мини|[[Панче Васков|Панчо Васков]].|189x189пкс]] [[Податотека:Јордан Витанов (2022).jpg|мини|146x146px|[[Јордан Витанов]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]].<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/2708CF9A32F34D299C9A2F5BE13DA9A6.pdf Службен весник на Социјалистичка Република Македонија 22/1974, 4 – 5 стр.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.35]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|24}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1011}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{МКЕ|1394}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>[http://books.google.bg/books?id=9sMJAQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=dMtqUoPnCMGutAauu4DwDA&ved=0CDEQ6AEwAA Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том 2, Наука и изкуство, 1970, стр.253.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Енциклопедия България, том 1, БАН, София, 1978, стр. 646.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]].<ref>[[Македонија (албум-алманах)|Албум-алманах Македония]], [[София]], [[1931]], стр. 717.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар.<ref>{{Мартулков|Поглавје=10}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик.{{Sfn|Константинова|2020|p=75}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1019}} === Г === [[Податотека:Стефан Гајдов.jpg|мини|170x170пкс|[[Стефан Гајдов]].]] [[Податотека:Bulgarian IMARO Activists in Skopje Prison in 1904-2.jpg|мини|147x147пкс|[[Велешки револуционерен реон|Велешки дејци]] на [[Македонската револуционерна организација]] во [[Куршумли ан|Скопскиот затвор]], [[1904|1904 година]]. ]] [[Податотека:Vasil glavinov.jpg|мини|234x234пкс|[[Васил Главинов]].]] * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=9786197179125}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=9786082052335|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} m7jq3ofvlcu1xql688w0lxursc8y9aq 4 1382873 5652309 5651457 2026-11-02T09:07:31Z Jtasevski123 69538 5652309 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година се одредени уредувачки викенди на следните теми: === Јануари === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Женски пронаоѓачи|Женски пронаоѓачи]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Битки во средниот век|Битки во средниот век]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Свети пештери|Свети пештери]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Фудбалски стадиони во Англија|Фудбалски стадиони во Англија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Карипски пирати|Карипски пирати]]; ;Учесници во јануари {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Женски пронаоѓачи || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:19user99|19user99]] (5) || 18 нови статии |- | 2. || Битки во средниот век|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (5) || 34 нови статии |- | 3. || Свети пештери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]] (2) || 6 нови статии |- | 4. || Фудбалски стадиони во Англија || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (6) || 7 нови статии |- | 5. || Карипски пирати || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (4) || 12 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/јануарски резултати|На следната страница се прикажани јануарските резултати]]</b> === Февруари === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Поранешни реки|Поранешни реки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Договори од Втората светска војна|Договори од Втората светска војна]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Светилници|Светилници]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Кактуси|Кактуси]]; ;Учесници во февруари {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Поранешни реки ||[[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] (2) || 11 нови статии |- | 2. || Договори од Втората светска војна ||[[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] || 18 нови статии |- | 3. || Светилници || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]] (4)|| 28 нови статии |- | 4. || Кактуси || [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] || 30 нови и 1 подобрена статија |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/февруарски резултати|На следната страница се прикажани февруарските резултати]]</b> === Март === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Женски воени лица|Женски воени лица]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Ботаничари со авторски кратенки|Ботаничари со авторски кратенки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Македонски иселенички фудбалери|Македонски иселенички фудбалери]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Поранешни градови|Поранешни градови]]; ;Учесници во март {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Женски воени лица || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 2 нови статии |- | 2. || Ботаничари со авторски кратенки|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Kralev123|Kralev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Liljana Manova|Liljana Manova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (9) || 26 нови статии |- | 3. || Македонски иселенички фудбалери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]], [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]] (7) || 13 нови и 1 подобрена статија |- | 4. || Поранешни градови|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2)|| 8 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/мартовски резултати|На следната страница се прикажани мартовските резултати]]</b> === Април === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Меѓународни денови на Обединетите нации|Меѓународни денови на Обединетите нации]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Европски филмски фестивали|Европски филмски фестивали]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Загрозени растенија|Загрозени растенија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Меѓународни академски награди|Меѓународни академски награди]]; ;Учесници во април {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Меѓународни денови на Обединетите нации || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:Temelkoskii|Temelkoskii]], [[Корисник:Adouuuuu|Adouuuuu]], [[Корисник:Anidani2025!|Anidani2025!]], [[Корисник:Kralevska|Kralevska]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Viksi123|Viksi123]] (8) || 25 нови статии |- | 2. || Европски филмски фестивали || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Anidani2025!|Anidani2025!]] (2) || 7 нови статии |- | 3. || Загрозени растенија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (4) || 22 нови статии |- | 4. || Меѓународни академски награди|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/априлски резултати|На следната страница се прикажани априлските резултати]]</b> === Мај === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Црници|Црници]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Книжевни друштва|Книжевни друштва]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Северноамериканска митологија|Северноамериканска митологија]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Хрватски филмски режисери|Хрватски филмски режисери]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Ботанички градини во Обединетото Кралство|Ботанички градини во Обединетото Кралство]]; ;Учесници во мај {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Црници || [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] (5) || 36 нови статии |- | 2. || Книжевни друштва || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (3) || 41 нова статија |- | 3. || Северноамериканска митологија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]], [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (5) || 22 нови статии |- | 4. || Хрватски филмски режисери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], (2) || 23 нови статии |- | 5. || Ботанички градини во Обединетото Кралство|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (2) || 15 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/мајски резултати|На следната страница се прикажани мајските резултати]]</b> === Јуни === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Музеи во Европа|Музеи во Европа]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Научни експедиции|Научни експедиции]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Изгубени слики|Изгубени слики]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Родови на кучешки чемери|Родови на кучешки чемери]]; ;Учесници во јуни {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Музеи во Европа || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 7 нови статии |- | 2. || Научни експедиции || нема (0) || |- | 3. || Изгубени слики || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 4 нови статии |- | 4. || Родови на кучешки чемери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 4 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/јунски резултати|На следната страница се прикажани јунските резултати]]</b> === Јули === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Фудбалери на Светско првенство 2026|Фудбалери на Светско првенство 2026]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Видови од родот слива|Видови од родот слива]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Неоготски архитекти|Неоготски архитекти]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Земјотреси во 21 век|Земјотреси во 21 век]]; ;Учесници во јули {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Фудбалери на Светско првенство 2026|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] (2) || 3 нови статии |- | 2. || Видови од родот слива|| [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 13 нови статии |- | 3. || Неоготски архитекти|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 4. || Земјотреси во 21 век || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/јулски резултати|На следната страница се прикажани јулските резултати]]</b> === Август === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Четириилјадници|Четириилјадници]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Поранешни замоци|Поранешни замоци]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Магионичари|Магионичари]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Судири во 21 век|Судири во 21 век]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Видови здравец|Видови здравец]]; ;Учесници во август {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Четириилјадници || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (2) || 4 нови и 1 подобрена статија |- | 2. || Поранешни замоци || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]],[[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 4 нови статии |- | 3. || Магионичари || [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 3 нови статии |- | 4. || Судири во 21 век || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 5. || Видови здравец || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 8 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/августовски резултати|На следната страница се прикажани августовските резултати]]</b> === Септември === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Филмографија на Брижит Бардо|Филмографија на Брижит Бардо]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Национални библиотеки|Национални библиотеки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Знаменитости во Европа|Знаменитости во Европа]]; ;Учесници во септември {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Филмографија на Брижит Бардо || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] (15) || 32 нови статии |- | 2. || Национални библиотеки || [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] (3)|| 7 нови статии |- | 3. || Видови на штавеј во Македонија || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 18 нови статии |- | 4. || Знаменитости во Европа || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (3) || 18 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/септемвриски резултати|На следната страница се прикажани септемвриските резултати]]</b> === Октомври === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Видови на граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Претседатели на Американската академија на уметностите и науките|Претседатели на Американската академија на уметностите и науките]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Поранешни палати|Поранешни палати]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Фантастични романи|Фантастични романи]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Научни организации во САД|Научни организации во САД]]; ;Учесници во октомври {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. ||Видови на граор во Македонија || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 19 нови статии |- | 2. || Претседатели на Американската академија на уметностите и науките || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 10 нови статии |- | 3. || Поранешни палати || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 8 нови статии |- | 4. || Фантастични романи || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 18 нови статии |- | 5. || Научни организации во САД || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:П.Неделковски|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]], [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] (6) || 22 нови статии |- |} === Ноември === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Сојузни држави во САД|Сојузни држави во САД]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Марокански писатели|Марокански писатели]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Домородни народи на Карибите|Домородни народи на Карибите]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Украдени уметнички дела|Украдени уметнички дела]]; ;Учесници во ноември {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Сојузни држави во САД || || |- | 2. || Марокански писатели || || |- | 3. || Домородни народи на Карибите || || |- | 4. || Украдени уметнички дела || || |- |} [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026]] 8c576chlbh9ke28h3qhtd3haeuf86i7 5652346 5652309 2026-11-02T10:27:26Z Jtasevski123 69538 /* Октомври */ 5652346 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година се одредени уредувачки викенди на следните теми: === Јануари === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Женски пронаоѓачи|Женски пронаоѓачи]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Битки во средниот век|Битки во средниот век]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Свети пештери|Свети пештери]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Фудбалски стадиони во Англија|Фудбалски стадиони во Англија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Карипски пирати|Карипски пирати]]; ;Учесници во јануари {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Женски пронаоѓачи || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:19user99|19user99]] (5) || 18 нови статии |- | 2. || Битки во средниот век|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (5) || 34 нови статии |- | 3. || Свети пештери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]] (2) || 6 нови статии |- | 4. || Фудбалски стадиони во Англија || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (6) || 7 нови статии |- | 5. || Карипски пирати || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (4) || 12 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/јануарски резултати|На следната страница се прикажани јануарските резултати]]</b> === Февруари === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Поранешни реки|Поранешни реки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Договори од Втората светска војна|Договори од Втората светска војна]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Светилници|Светилници]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Кактуси|Кактуси]]; ;Учесници во февруари {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Поранешни реки ||[[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] (2) || 11 нови статии |- | 2. || Договори од Втората светска војна ||[[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] || 18 нови статии |- | 3. || Светилници || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]] (4)|| 28 нови статии |- | 4. || Кактуси || [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] || 30 нови и 1 подобрена статија |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/февруарски резултати|На следната страница се прикажани февруарските резултати]]</b> === Март === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Женски воени лица|Женски воени лица]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Ботаничари со авторски кратенки|Ботаничари со авторски кратенки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Македонски иселенички фудбалери|Македонски иселенички фудбалери]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Поранешни градови|Поранешни градови]]; ;Учесници во март {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Женски воени лица || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 2 нови статии |- | 2. || Ботаничари со авторски кратенки|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Kralev123|Kralev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Liljana Manova|Liljana Manova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (9) || 26 нови статии |- | 3. || Македонски иселенички фудбалери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]], [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]] (7) || 13 нови и 1 подобрена статија |- | 4. || Поранешни градови|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2)|| 8 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/мартовски резултати|На следната страница се прикажани мартовските резултати]]</b> === Април === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Меѓународни денови на Обединетите нации|Меѓународни денови на Обединетите нации]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Европски филмски фестивали|Европски филмски фестивали]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Загрозени растенија|Загрозени растенија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Меѓународни академски награди|Меѓународни академски награди]]; ;Учесници во април {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Меѓународни денови на Обединетите нации || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:Temelkoskii|Temelkoskii]], [[Корисник:Adouuuuu|Adouuuuu]], [[Корисник:Anidani2025!|Anidani2025!]], [[Корисник:Kralevska|Kralevska]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Viksi123|Viksi123]] (8) || 25 нови статии |- | 2. || Европски филмски фестивали || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Anidani2025!|Anidani2025!]] (2) || 7 нови статии |- | 3. || Загрозени растенија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (4) || 22 нови статии |- | 4. || Меѓународни академски награди|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/априлски резултати|На следната страница се прикажани априлските резултати]]</b> === Мај === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Црници|Црници]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Книжевни друштва|Книжевни друштва]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Северноамериканска митологија|Северноамериканска митологија]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Хрватски филмски режисери|Хрватски филмски режисери]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Ботанички градини во Обединетото Кралство|Ботанички градини во Обединетото Кралство]]; ;Учесници во мај {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Црници || [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] (5) || 36 нови статии |- | 2. || Книжевни друштва || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (3) || 41 нова статија |- | 3. || Северноамериканска митологија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]], [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (5) || 22 нови статии |- | 4. || Хрватски филмски режисери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], (2) || 23 нови статии |- | 5. || Ботанички градини во Обединетото Кралство|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (2) || 15 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/мајски резултати|На следната страница се прикажани мајските резултати]]</b> === Јуни === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Музеи во Европа|Музеи во Европа]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Научни експедиции|Научни експедиции]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Изгубени слики|Изгубени слики]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јуни#Родови на кучешки чемери|Родови на кучешки чемери]]; ;Учесници во јуни {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Музеи во Европа || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 7 нови статии |- | 2. || Научни експедиции || нема (0) || |- | 3. || Изгубени слики || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 4 нови статии |- | 4. || Родови на кучешки чемери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 4 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/јунски резултати|На следната страница се прикажани јунските резултати]]</b> === Јули === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Фудбалери на Светско првенство 2026|Фудбалери на Светско првенство 2026]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Видови од родот слива|Видови од родот слива]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Неоготски архитекти|Неоготски архитекти]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јули#Земјотреси во 21 век|Земјотреси во 21 век]]; ;Учесници во јули {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Фудбалери на Светско првенство 2026|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] (2) || 3 нови статии |- | 2. || Видови од родот слива|| [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 13 нови статии |- | 3. || Неоготски архитекти|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 4. || Земјотреси во 21 век || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/јулски резултати|На следната страница се прикажани јулските резултати]]</b> === Август === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Четириилјадници|Четириилјадници]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Поранешни замоци|Поранешни замоци]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Магионичари|Магионичари]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Судири во 21 век|Судири во 21 век]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/август#Видови здравец|Видови здравец]]; ;Учесници во август {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Четириилјадници || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (2) || 4 нови и 1 подобрена статија |- | 2. || Поранешни замоци || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]],[[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 4 нови статии |- | 3. || Магионичари || [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 3 нови статии |- | 4. || Судири во 21 век || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 5. || Видови здравец || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 8 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/августовски резултати|На следната страница се прикажани августовските резултати]]</b> === Септември === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Филмографија на Брижит Бардо|Филмографија на Брижит Бардо]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Национални библиотеки|Национални библиотеки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/септември#Знаменитости во Европа|Знаменитости во Европа]]; ;Учесници во септември {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Филмографија на Брижит Бардо || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] (15) || 32 нови статии |- | 2. || Национални библиотеки || [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] (3)|| 7 нови статии |- | 3. || Видови на штавеј во Македонија || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 18 нови статии |- | 4. || Знаменитости во Европа || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (3) || 18 нови статии |- |} * <b>[[Википедија:Уредувачки денови и викенди 2026/септемвриски резултати|На следната страница се прикажани септемвриските резултати]]</b> === Октомври === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Видови на граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Претседатели на Американската академија на уметностите и науките|Претседатели на Американската академија на уметностите и науките]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Поранешни палати|Поранешни палати]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Фантастични романи|Фантастични романи]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/октомври#Научни организации во САД|Научни организации во САД]]; ;Учесници во октомври {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. ||Видови на граор во Македонија || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 19 нови статии |- | 2. || Претседатели на Американската академија на уметностите и науките || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 10 нови статии |- | 3. || Поранешни палати || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 8 нови статии |- | 4. || Фантастични романи || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 18 нови статии |- | 5. || Научни организации во САД || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]], [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] (6) || 21 нови статии |- |} === Ноември === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Сојузни држави во САД|Сојузни држави во САД]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Марокански писатели|Марокански писатели]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Домородни народи на Карибите|Домородни народи на Карибите]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Украдени уметнички дела|Украдени уметнички дела]]; ;Учесници во ноември {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Сојузни држави во САД || || |- | 2. || Марокански писатели || || |- | 3. || Домородни народи на Карибите || || |- | 4. || Украдени уметнички дела || || |- |} [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026]] 3sxwgnwmng1ijwrfrion6r5rxtlwqvp 0 1400225 5652171 5621792 2026-11-01T19:12:20Z Andrew012p 85224 /* */ 5652171 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last =25 септември 2026 | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Super S“, која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и развеселена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja|archive-date=2026-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605211421/https://natalie.mu/comic/news/669902|url-status=dead}}</ref>}} : Жената управителка на „Super S“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Super S“ — наречена како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Super S“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиуми == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja|archive-date=2026-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065056/https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|url-status=dead}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja|archive-date=2026-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260717113843/https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|url-status=dead}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] jib97nru3defan44hvrv6qbakv84if0 4 1404264 5652109 5638180 2026-11-01T15:40:23Z Ehrlich91 24281 5652109 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Chnitke}} {{:ВП:УНС|Воздушна четка||4||нова статија}} {{:ВП:УНС|Фотогравирање||2||нова статија}} {{:ВП:УНС|Флуорно нагризување||1||нова статија}} {{:ВП:УНС|Монотипија||2||нова статија}} {{:ВП:УНС|Гравирање во дрво||3||нова статија}} {{:ВП:УНС|Лубок||2||нова статија}} {{:ВП:УНС|Гравирање со точки||1||нова статија}} {{:ВП:УНС|Металкат||1||нова статија}} {{:ВП:УНС|Колаграфија||1||подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Релјефно печатење||2||нова статија}} {{:ВП:УНС|Жикле||1||нова статија}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники|Chnitke]] h0oeqs1fe65nurp4qy5lg8gl712hcwd 0 1404272 5652102 5651617 2026-11-01T15:26:24Z Ehrlich91 24281 5652102 wikitext text/x-wiki [[Податотека:PaascheAirbrush.jpg|мини|]] [[Податотека:Airbrush art.jpg|мини|Уметник со воздушна четка на работа]] '''Воздушна четка''' ― мала, [[Пневматика|управувана со воздух]] алатка која [[Млазница за атомизирање|атомизира]] и прска различни медиуми, најчесто [[боја]], но исто така и [[мастило]], [[боја]] и [[шминка]]. [[Сликање со спреј]] развиена од воздушната четка и се смета дека користи тип на воздушна четка.<ref>[https://apps.apple.com/us/app/airbrush-face-photo-editor/id998411110/ Воздушна четка]</ref> == Историја == [[Податотека:The Employment of Women in Britain, 1914-1918 Q28177.jpg|мини|Двајца фабрички работници користат воздушни четки за да насликаат крило на авион, септември 1918 година]] До средината на 2000-тите, беше нашироко објавено дека четката за воздух е измислена во 1893 година, но по истражувањето преземено во соработка со Одделот за конзервација на Универзитетот во Њујорк и личната поддршка од професорката Маргарет Холбен Елис, се појави подетална историја, која бараше многу авторитети како што е Oxford Art да ги ажурираат своите речници Во зависност од дефиницијата која бара компримиран воздух или не, првиот уред за боење со прскање што може да се нарече воздушна четка е патентиран во 1876 година од [[Френсис Едгар Стенли]] од [[Њутон, Масачусетс]]. Ова функционираше слично на дифузор/атомизатор и немаше континуирано снабдување со воздух. Стенли и неговиот брат близнак подоцна измислиле процес за континуирано обложување фотографски плочи (Stanley Dry Plate Company), но можеби се најпознати по нивниот [[Stanley Steamer]]. Нема уметнички слики што го користеле овој „дистрибутер/атомизатор на бои“ или сè уште се познати. Според истражувањето подготвено од професорот Енди Пеналуна, првиот инструмент што користел снабдување со компримиран воздух наречен „дистрибутер на боја“ бил развиен од [[Абнер Пилер]] „за сликање на [[акварел]] и други уметнички цели“ и користел рачно управуван [[Компресор за гас|компресор]] за снабдување со континуиран воздух. Тоа било прилично грубо, бидејќи се базираше на голем број резервни делови во работилница за златар, како што се стари шрафцигери и факели за заварување. Беа потребни четири години понатамошен развој пред да биде развиен работен прототип од од [[Mt. Морис, Илиноис]]. Волкуп го патентирал делото под името „air-brush“, име што го смислила неговата сопруга Фиби Волуп. Раѓањето на името „Air Brush“ може да се следи на состанокот на засегнатите страни на новата Air Brush Manufacturing Co. во 19:00&nbsp; на 6 октомври 1883 година, кога името е формално родено. Во модерно време датумот се користи за да се слави уметноста со воздушни четки низ светот, користејќи го [[хаштагот на Твитер]] . Сопругата на Вокуп подоцна ќе биде основач на Уметничкото училиште во Илиноис каде што четкањето со воздух се учело на студенти од целиот свет. Во истата изнајмена 4-катница ќе биде основана Воздушна четка Рокфорд под Liberty Walkup. Помеѓу другите, Walkups му предаваше на техниката на воздушна четка на [[Американски импресионизам|Американски импресионист]] мајстор [[Вилсон Ирвин]] во школата Air Brush во [[Рокфорд, Илиноис]]. Првата извесна воздушна четка од типот на „атомизирање“ беше измислена од [[Чарлс Бурдик]] во 1893 година и претставена од [[Тајер и Чендлер]] уметнички материјали компанија на [[Светската колумбиска изложба]] во [[Чикаго, Илиноис|Чикаго]]. Јенс Пааше, дански имигрант, во 1907 година ја патентирал својата турбинска воздушна четка. Тоа е надворешна мешана воздушна четка, каде што протокот на воздух е поделен на два на механизмот за активирање: еден дел од струјата врти турбина (околу 20.000 вртежи во минута) и друг млаз излегува од млазницата, што е вистинскиот тек на бојата. Турбината придвижува брегаста осовина, која придвижува клипна игла, која се движи низ коритото за боја, вметнувајќи микроскопски капки боја во протокот на воздух на млазницата. Овој патент на крајот стана легендарната воздушна четка Paasche AB Turbo, која е позната по својата способност да прави линии тесни како човечка коса. Исто така е добро познато дека е крајно досадно за прилагодување. Paasche AB Turbo повеќе не се произведува (2026 година). Тоа е специјализирана алатка, добро позната по своите идиосинкразии, а компјутеризираната манипулација со слики ја окупира нејзината еколошка ниша. Сепак, половните AB Turbo се многу барани меѓу хобистите и колекционерите на трговските места на Интернет. ==Дизајн== Воздушната четка работи така што поминува проток на брзо движење (компресиран) воздух низ [[вентури пумпа|вентури]], што создава локално намалување на воздухот [[притисок]] (вшмукување) што овозможува извлекување на бојата од меѓусебно поврзан резервоар при нормален атмосферски притисок. Високата брзина на воздухот ја атомизира бојата во многу ситни капки додека дува покрај многу фина компонента за мерење на бојата. Бојата се носи на хартија или други површини. Операторот го контролира количеството на бојата што се раздува со користење на променлив активирач кој манипулира со положбата на многу фино заострената игла која е контролен елемент на компонентата за мерење на бојата. Исклучително фин степен на атомизација е она што му овозможува на уметникот да создаде такви мазни ефекти на мешање со помош на воздушната четка.<ref name=SDK>[https://https://play.google.com/store/apps/details?id=com.magicv.airbrush&hl=en/ Воздушна четка]на семрежното место на СДК </ref> Техниката овозможува мешање на две или повеќе бои на беспрекорен начин, при што една боја полека станува друга боја. Сликите со слободна четка со воздух, без помош на [[матрици]] или фрискети, имаат лебдечки квалитет, со нежно дефинирани рабови помеѓу боите и помеѓу боите на предниот и заднината. Вештиот уметник со воздушна четка може да произведе слики од фотографски реализам или може да симулира речиси секој сликарски медиум. Сликањето на ова ниво на вештина вклучува дополнителни алатки, како што се маски и [[фрискети]] и многу внимателно планирање. Некои воздушни четки користат [[притисок]]и дури 20 [[Пунти по квадратен инч|psi]] (1,38 бари), додека други користат притисоци во регионот од 30-35 psi (2-2,4 бари). На поголемите „пиштоли за прскање“ како што се користат за боење со спреј на автомобили им се потребни 100 psi (6,8 бари) или повеќе за адекватно атомизирање на погуста боја користејќи помалку растворувач. Тие се способни да испорачаат потежок слој побрзо на широк простор. Дури и со мали воздушни четки за уметници кои користат акрилна боја, уметниците мора да внимаваат да не дишат во атомизираната боја, која лебди во воздухот со минути и може да оди длабоко во белите дробови. Со комерцијални пиштоли за прскање за автомобили, од витално значење е сликарот да има чист извор на воздух за дишење, бидејќи автомобилската боја е многу поштетна за белите дробови отколку акрилот. Одредени пиштоли за прскање, наречени пиштоли со низок притисок со висок волумен (HVLP), се дизајнирани да ги испорачуваат истите големи количини на боја без да бараат такви високи притисоци. ==Видови== [[File:Airbrush.jpg|thumb|Aerograph Super 63, воздушна четка со внатрешно мешање со двојно дејство, напојувана со гравитација]] Воздушните четки обично се класифицираат според три карактеристики. Првата карактеристика е дејството што го врши корисникот за да го активира протокот на бојата. Вториот е механизмот за внесување на бојата во воздушната четка. Третиот е точката во која бојата и воздухот се мешаат. ===Активирање акција=== Повеќето воздушни четки може да се групираат во два вида на активирачки дејства: со едно дејство или со двојно дејство. Наједноставните воздушни четки работат со механизам со „едно дејство“, каде што втиснувањето на чкрапалото го активира протокот на воздух низ воздушната четка, веднаш испуштајќи боја. Протокот на бојата и шемата на прскање на воздушната четка се прилагодуваат одделно од дејството на активирањето. Ова се прави преку прилагодување на поставеноста на иглата на воздушната четка во нејзиниот врв за боја, со вртење на врвот на бојата на надворешна микс воздушна четка (Badger 350 или [[Paasche Airbrush Company|Paasche]] Model H се добри примери на воздушни четки за надворешно мешање со едно дејство) или вртење на тркалцето за поставување игла на внатрешната четка за мешање. на воздушни четки за внатрешно мешање со едно дејство). Волуменот на бојата и шемата на прскање се одржуваат на фиксно ниво додека корисникот на воздушната четка повторно не ја прилагоди поставката. Прилагодувањето на волуменот на бојата и шемата на прскање додека се слика е можно, но не по дизајн. Воздушните четки со едно дејство се поедноставни за употреба и генерално се поевтини, но тие претставуваат ограничувања во апликациите во кои корисникот сака да направи нешто поуметничко отколку едноставно да нанесе голем, униформен слој на боја. Воздушните четки со „двојно дејство“ (или „двојно дејство“) овозможуваат истовремено прилагодување и на воздухот и на бојата на активирањето, дозволувајќи му на корисникот да го активира воздухот со притискање на чкрапалото и истовремено да ги приспособува бојата и шемата на прскање со нишање на чкрапалото напред-назад. Оваа способност за прилагодување на протокот на бојата додека се прска воздушната четка, го прилагодува прилагодувањето на широкото растојание на корисничката до широката површина линии без запирање за повторно прилагодување на шемата за прскање (како што е потребно со воздушна четка со едно дејство). Ова овозможува поголема контрола на прскањето и овозможува поширок спектар на уметнички ефекти. Употребата на овој тип на воздушна четка бара пракса за да се постигне знаење, како со техниката на активирање, така и со контролата. Напорот е исплатлив, бидејќи четкањето со воздух нуди поголема уметничка разновидност. Воздухопловните четки со двојно дејство (Badger Patriot 105, Paasche VL, Iwata CM-C се добри примери на воздушни четки со двојно дејство) се со пософистициран дизајн модел од воздушните четки со едно дејство, што ги прави поскапи од двете. ===Систем за напојување=== Бојата може да се внесе во воздушната четка преку гравитација од резервоарот за боја кој се наоѓа на врвот на воздушната четка (наречен ''напојување со гравитација'' или ''напојување одозгора''), или извлечена од резервоар монтиран долу (''долу/вшмукување/напојување на сифон''), или од страна (''странично довод''). Секој тип на храна носи уникатни предности и недостатоци. Воздушните четки за снабдување со гравитација бараат помал воздушен притисок за да функционираат, бидејќи гравитацијата помага во протокот на бојата во комората за мешање. Вообичаено, инструментите со најдобра атомизација на магла и барања за детали го користат овој метод бидејќи помалиот воздушен притисок овозможува пофина контрола на протокот на бојата и помалку прекумерно прскање. Сепак, капацитетот на бојата на воздушните четки за гравитација е ограничен. Воздухопловните четки со странично и долно напојување му овозможуваат на уметникот да гледа над горниот дел од воздушната четка, при што првата понекогаш нуди опции за лева и десна рака што одговараат на уметникот. Резервоарот за боја на дното може да биде со различни големини, па така, воздушната четка за довод на дното обично има поголем капацитет на боја од другите типови и често се претпочита за работа од поголем обем, како што се автомобилски апликации и дизајн на облека. Страничните воздушни четки за напојување се хибрид од двете и можат да користат и чаша во стил на гравитација или шише во стил на вшмукување. ===Точка за мешање=== [[File:Airbrush System for Gundam Marker.jpg|thumb|Надворешна мешана воздушна четка со воздушна конзерва]] Воздушните четки може да се поделат на „внатрешна мешавина“ и „надворешна мешавина“. Со воздушна четка „внатрешно мешање“, бојата и воздухот се мешаат во телото на воздушната четка (на врвот), создавајќи пофина атомизирана „магла“ од боја. Со воздушна четка „надворешна мешавина“, воздухот и бојата се среќаваат надвор од врвот пред да се измешаат едни со други, што создава поголема, погруба шема на атомизација. Надворешните микс воздушни четки се поевтини и посоодветни за покривање на поголеми површини со повеќе вискозни бои или лакови, додека внатрешните мешани воздушни четки се поскапи и посоодветни за работа со фини детали со потенки бои. == Пиштоли за прскање== Воздушната четка доведе до развој на [[пиштол за прскање]]: сличен уред кој обично испорачува поголем волумен на боја и за боење поголеми површини. Првата машина за прскање бои беше развиена во 1887 година. Опремата од [[DeVilbiss Automotive Refinishing|DeVilbiss]] и [[Illinois Tool Works|Binks]] е типична за модерните пиштоли за прскање. Додавањето на едноставен адаптер за рачка за пиштол на [[аеросолна боја]] спреј може да создаде евтина алтернатива на пиштолот за прскање. ==Техника== [[File:VFS Summer Intensive Programs 2011.jpg|thumb]] Техниката за воздушна четка е слободна манипулација со воздушната четка, медиумот, воздушниот притисок и растојанието од површината што се прска со цел да се произведе одреден предвидлив резултат на конзистентна основа со или без штитови или матрици. Техниката на воздушна четка ќе се разликува со типот на четка за воздух што се користи (едно дејство или двојно/двојно дејство). Техниката на воздушна четка со двојно дејство вклучува притискање на чкрапалото на горниот дел од воздушната четка со показалецот за да се ослободи само воздухот и постепено се враќа назад до прагот на ослободување на бојата. Најважната процедурална динамика е секогаш да се започне само со воздух и да се заврши само со воздух. Со почитување на ова правило, може да се постигне прецизна контрола на волуменот на бојата и ширината на линијата и карактерот. Единствениот најважен удар со воздушна четка што постојано го користат професионалци е ударот со кама. Ова опишува удар кој започнува широко и завршува како тесна линија, создадена со започнување со четката подалеку од потпорот и придвижување рамномерно поблиску додека се повлекува линијата. Техниката за воздушна четка со едно дејство го добива своето име од фактот дека е потребно само едно дејство за работа. Единечното притискање на чкрапалото ослободува фиксен однос на бојата и воздухот. Постигнувањето на различни широчини на линии бара или промена на комбинацијата на врвот и млазницата или рачно прилагодување на волуменот на прскање помеѓу промените на ширината на прскањето. Најважниот аспект на правилната техника на воздушна четка со едно дејство е да се задржи раката во движење пред да се притисне чкрапалото и откако ќе се ослободи чкрапалото. Ова ја избегнува линијата "бар ѕвонче". === Уметност и илустрација=== Од почетокот на технологијата за воздушни четки, комерцијалните уметници и илустратори сфатија дека воздушните четки им овозможија да создаваат високо рендерирани слики и високо ниво на реализам. Уметниците често ја користат воздушната четка во комбинација со исечени матрици или предмети кои се држат слободна рака за да го блокираат на контролиран начин протокот на бојата врз хартијата (или дигиталните алтернативи). Сликите на Airbrush може да се најдат во рекламирање, објавување (на пр., корици на книги), [[стрип]] и [[графички романи]] и се популарни меѓу уметниците од фантазија и научна фантастика. === Ретуширање на фотографии=== Воздушното четкање долго време се користело за менување на [[фотографија]]и во преддигиталната ера, а пред четкањето со воздух сличен ефект се постигнувал преку употреба на пастелен тип на боички. Терминот „несовршена фотографија“ или „фотографија со четка со воздух“ исто така се користи за да се опише [[гламурна фотографија|сликовити фотографии]] во кои несовршеностите на моделот се отстранети или во кои нивните атрибути се подобрени. Терминот често се применувал на пежоративен начин за да се опишат сликите на нереално женско совршенство и бил особено чест во однос на сликите во ''[[Playboy]]'', а подоцна и во ''[[Maxim (magazine)|Maxim]]''. Користејќи ја технологијата [[дигитално снимање]], ваквото уредување на слики сега обично се прави со уредувач [[растерска слика]], кој е способен за уште посуптилна работа во рацете на вешт уметник. Во индустријата за фино ретуширање, техниката на четкање со воздух често се смета за ниска практика, со значително послаб квалитет од оној што се наоѓа во најважните публикации за модна фотографија. === Мурали === Воздушните четки се погодни и за сликање [[мурали]]. ===Хоби=== Воздушните четки вообичаено се користат од љубителите на моделирање на скали за бојадисување модели бидејќи може да се постават пофини слоеви, како и непроѕирни ефекти како атмосферски влијанија, додавање дамки итн. Фината атомизација на бојата во модерните воздушни четки, исто така, овозможува прецизно да се репродуцираат шарени маскирани шеми со меки рабови авионите се добар пример за ова). Многу хобисти на [[радио контролиран модел]] исто така ја користат воздушната четка за да создаваат уметнички дела на телата на [[Lexan]]. Работите со боја се движат од основна боја во една боја до фини детални уметнички дела. Воздушните четки, исто така, станаа вообичаени алатки во [[cosplay]], костими и [[Театарски имот|реквизит]]-изработка. ===Сонирање со воздушна четка=== Воздушните четки се користат за нанесување на специјални раствори за потемнување како форма на [[потемнување без сонце]] што симулира изглед на природен [[сончев тен]]. Се промовира како побезбедна и поздрава алтернатива на штетните ефекти од долготрајното изложување на сонце. Често се изведува од компании кои нудат и други алтернативи за сончање како што се [[лежалки]]. === Автомобилство === Воздушните четки се користат за прскање мурали, графики и други уметнички дела на автомобили, мотоцикли и шлемови. Оваа уметничка форма постои барем од педесеттите години, но во поново време бележи зголемување на популарноста благодарение на шоуата како „Rides“ и „American Chopper“. Повеќето професионалци претпочитаат да користат бази за автомобилска класа преку врвни воздушни четки со гравитација. Трошоците за ангажирање професионален уметник ќе варираат од неколку стотици до неколку илјади долари, во зависност од локацијата, нивото на вештина и репутацијата. === Планетарна картографија === Airbrush беше нова техника во научното прикажување на Месечината и другите планети во 1960-тите. Мапите на Airbrush беа произведени од гранката USGS [[Astrogeology]] за поддршка на мисиите на НАСА Аполо. === Улични уметници === Многу улични уметници користат воздушно четкање за да создаваат имиња и слики за туристите, како на пример околу [[Jackson Square, New Orleans|Jackson Square]] во [[New Orleans]]. Во средината на 1970-тите, [[Панама Сити Бич, Флорида]] беше главниот град на воздушните четки во светот,{{Потребен е навод|датум=февруари 2022}} со стотици уметници кои сликаа приспособени дизајни на [[маици]]. ==Безбедност== Кога се вдишуваат, ситно дисперзираните бои и растворувачи може да предизвикаат сериозни опасности по здравјето. Регулаторните одредби како што се оние издадени од САД [[Управата за безбедност и здравје при работа]] диктираат строги барања за да се спречи небезбедна употреба во работните средини. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Фотографски техники]] [[Категорија:Материјали за визуелни уметности]] [[Категорија:Пневматски алатки]] [[Категорија:Уметнички техники]] fqprnc34l3he3il0q03jtc77jkh1ahl 4 1404565 5652060 5652032 2026-11-01T13:21:23Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5652060 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]] (Н)|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] bp6s8wlhfetquylgllcj9mog3ey4y7d 5652062 5652060 2026-11-01T13:22:21Z ForestShutter 126802 /* Список на учесници */ 5652062 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]] (Н)|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] rr1x6rq0sg3nvl35m57xfwtlprcq4pq 5652063 5652062 2026-11-01T13:34:38Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5652063 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]] (Н)|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] j7bdihny7fgnlavyxyqa7bvvkak1do9 5652067 5652063 2026-11-01T14:07:46Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5652067 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] jvknq3aq3an2fflp8qg4wli8s8ci5c1 5652172 5652067 2026-11-01T19:22:40Z ForestShutter 126802 /* Список на учесници */ 5652172 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] mfhj3iuvj6mce6fv7v7kkumv0jbnean 5652221 5652172 2026-11-01T21:36:10Z ForestShutter 126802 /* Список на учесници */ 5652221 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] a0wnojjopgv5ujmac7jelkh2h875k5b 5652307 5652221 2026-11-02T09:03:41Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652307 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] aqz6l89x47vbaaprkpzfox6e55v1sie 5652308 5652307 2026-11-02T09:03:49Z Jtasevski123 69538 /* Претстојни викенди */ 5652308 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Фабијан ветерница]](Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] lhqeegpp9443aptm22xryt954cm1xxo 5652345 5652308 2026-11-02T10:27:01Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652345 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна Имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] 4do1gbsk2q41s0bvea8omjpdwkscwjq 5652374 5652345 2026-11-02T10:56:50Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652374 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна имунологија]](Н)|[[Музеј за природна историја на Харвард]]|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] b9v87pd17cxs547m7njjhxghl5ofv24 5652385 5652374 2026-11-02T11:16:56Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652385 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна имунологија]](Н)|[[Харвардски музеј за природна историја]] (Н)|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Национално здружение за метеорологија]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] 9d3ksvu4u7f6ov9bnrs1g8nhbvc2bfx 0 1404625 5652103 5638488 2026-11-01T15:27:27Z Ehrlich91 24281 5652103 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[File:IAN 0728 Salvator 1907 Parga.jpg|thumb|right|Отпечаток изработен во 1907 година од фотогравирана плоча. Тој репродуцира скица од замокот во Парга, нацртана од Лудвиг Салватор.]] '''Фотогравирање''' - ова е процес што користи фоточувствителен материјал (фоторезист), нанесен на површината што треба да се гравира, за да се создаде маска која штити одредени области за време на наредната операција на нагризување, растворање или друго отстранување на дел или на целиот материјал од незаштитените делови на подлогата. Иако најчесто се применува на метал, може да се користи и на стакло, пластика и други материјали.<ref>[https://www.britannica.com/technology/photoengraving// photoengraving]</ref> Се избира фоторезист што е отпорен на конкретната киселина или друго средство за нагризување што ќе се употреби. Тој може да биде во течна форма – нанесен со четка, прскање, прелевање или на друг начин, по што се остава да се стврдне – или пак во форма на лист, кој се нанесува со ламинирање. Потоа се изложува на светлина – обично силна ултравиолетова (УВ) светлина – преку фотографска, машински испечатена или рачно изработена слика или шара на проѕирна фолија. Алтернативно, може да се користи леќа за директно проектирање на сликата врз него. Вообичаено, фоторезистот се стврднува таму каде што е изложен на доволно светлина, но постојат и такви што се првично цврсти, а омекнуваат при изложувањето. Со помош на растворувач се отстрануваат меките делови и се открива материјалот под нив, кој потоа се третира со киселина или друго средство за нагризување (преку потопување или прскање). Преостанатиот фоторезист обично се отстранува откако ќе заврши постапката. Во графичките уметности, фотогравирањето се користи за изработка на печатарски плочи за различни процеси на печатење, со што се репродуцираат најразлични графички елементи, како што се букви, линиски цртежи и фотографии. Примери за такви процеси се фотогравурата и ситопечатот. Истата постапка се користи за изработка на печатени плочки, како и на калапи за топло втиснување на фолија и за релјефно втиснување (ембосирање). Исто така, се применува за изработка на плочки со имиња, спомен-плочи и други декоративни гравирани предмети. Може да се користи за производство на рамни пружини, лостови, запченици и други функционални делови кои во спротивно би се изработувале од лим со сечење, дупчење, пилање или штанцување. Овозможува постигнување многу висок степен на прецизност. Во овие случаи, соодветниот назив е фотохемиска обработка, иако понекогаш се користат и термините фотохемиско глодање, хемиско глодање и фотоечење. За изработка на интегрирани кола се користи сличен процес наречен фотолитографија.<ref>[https://www.elettrolaser.com/en/blog/photoengraving-how-is-it-done//Photoengraving: how is it done?]</ref> ==Методи== Еден метод на фотогравирање создава плитка вдлабнатина во металот. Ова се користи за изработка на плочи за длабок печат (инталио) или за декоративни цели. Тоа е истиот метод што се користи и за печатени електронски плочи. Гравирањето обично се врши врз бакар или месинг. Процесот може да се одвива во отворени садови, но е многу поефикасен ако средството за нагризување (често железен(III) хлорид) се прска врз металот. Кога како средство за нагризување се користи железен хлорид, во опремата за нагризување не смеат да се користат метални делови освен оние од титаниум. Декоративните гравури често се пополнуваат со боја во спреј, по што се шмирглаат за да се отстрани бојата од испакнатите делови на гравурата. Друг метод создава длабока гравура со закосени рабови. При овој метод, металот (обично цинк или магнезиум) се поставува со лицето надолу и врз него се прска мешавина од азотна киселина и масло што наликува на сапун. Додека киселината ја нагризува површината, маслото се лепи за рабовите на изложената површина. Ова постепено ја намалува површината што се нагризува, создавајќи закосен раб; така, една точка на крајот добива форма на испакнатина во облик на конус што штрчи од нагризаната површина. Овој метод се користи за плочи за печатење (каде што закосениот раб ја потпира површината за печатење), како и за калапи за печатење со фолија и за втиснување релјеф. Декоративните гравури изработени со овој метод може да поминат низ втор процес за да се добие декоративна позадина. Испакнатите делови и нивните рабови се премачкуваат со материјал отпорен на киселина, а на длабоките делови од гравурата се нанесува шара од таков материјал. Заштитниот слој за позадината може да биде резултат на уште едно фотогравирање или пак да се нанесе со случајно прскање. Гравурата повторно се нагризува кратко време за да се добие испакната шара во позадината. Декоративните гравури од овој тип исто така може да се бојадисуваат со спреј и да се шмирглаат, како и во претходниот метод. Во традиционалната практика на печатниците, се користи специјална камера за многу голем формат за да се пренесе сликата од изворниот материјал или директно врз фотосензитивниот слој, или врз лист фотографски филм кој потоа се развива и преку контактно копирање се пренесува на плочата со премаз. Во комерцијалното печатење од голем обем, компјутерски управуваните оптоелектронски системи почнаа да ги заменуваат овие методи во 1970-тите години. Кај линиските клишеа (графики со чисти црни и бели површини, без нијанси на сива боја или други бои), фотогравирањето се врши на цинк, а добиениот резултат се нарекува цинкографија. Кај полутонските клишеа, постапката се изведува на бакар. Полутонскиот ефект се постигнува со фотографирање на предметот низ мрежа или стаклен растер, кој ја разложува сликата на шема од точки чија големина одговара на локалната осветленост на сликата; поголемите точки ги создаваат потемните области, а помалите точки – светлите делови. Колку е пофина мрежата (растерот), толку пофини детали се можни во испечатениот производ. Полутоните изработени со мрежа од 65 линии по инч се сметаат за груби, додека оние со 150 линии по инч се сметаат за фини. ==Историја== [[File:Nicéphore Niépce Oldest Photograph 1825.jpg|thumb|right|Најстариот познат отпечаток добиен од фотогравирана плоча, изработен од [[Нисефор Нијепс]] во 1825 година. Тој репродуцира фламанска гравура од XVII век. Нијепс овој процес го нарекол „[[хелиографија]]“.]] Првиот процес на фотогравирање бил развиен во 1820-тите години од страна на [[Нисефор Ниепс]]; тој користел фоторезист за да создаде единствена фотографија, а не плоча за печатење. Неговите вообичаени предмети за тестирање биле хартиени отпечатоци од конвенционални гравури, а експозицијата се вршела преку контакт под директна сончева светлина, наместо со употреба на камера. За плочата за печатење биле испробани неколку видови метал, како и стакло и [[литографски варовник|литографски камен]]. Првиот успех го постигнал во 1822 годинаНајраниот познат зачуван примерок на хартиен отпечаток направен од една од неговите плочи за фотогравирање потекнува од 1825 година и претставува репродукција на гравура од 17-тиот век. Ниепс користел [[јудејски битумен]] како фоторезист. Првично растворлив во разни алкохоли и масла, тенкиот слој од битумен се стврднува (полимеризира) таму каде што е изложен на светлина. Неизложените делови потоа можат да се отстранат со растворувач, откривајќи го материјалот под нив, кој потоа може да се нагризе (ечира) до саканата длабочина. Процесот на Ниепс бил запоставен долги години, но бил оживеан во 1850-тите, а битуменот бил широко користен како фоторезист сè до длабоко во 20-тиот век.{{Citation needed|date=June 2021}} Биле потребни многу долги експозиции на силна светлина, но битуменот ја имал предноста што бил исклучително отпорен на силни киселини. Употребата на фотогравирање за процес на [[полутон]] (halftone), кој би овозможил печатење на фотографски слики со [[нијанси на сива боја]] (grayscale), датира од воведувањето на [[дагеротипија]]та во 1839 година – првиот практичен [[фотографија|фотографски]] процес. Сликата кај дагеротипијата се состоела од микроскопски ситна зрнеста структура на површината на бакарна плоча обложена со сребро, која била исполирана до висок сјај (како огледало). Набрзо биле развиени методи за селективно нагризување на зрната на сликата и на позадината, така што дагеротипијата можела да послужи како плоча за печатење. Во некои случаи се добивале многу добри резултати, но биле потребни исклучителна вештина и внимателност, а многу ситната структура на сликата го ограничувала работниот век на секоја плоча на најмногу неколку стотици отпечатоци. На [[Хенри Фокс Талбот]] обично му се припишува заслугата за првиот функционален процес за претворање на слика со нијанси на сива боја во структура составена од чисти црни и бели површини, што резултирало со релативно издржлива плоча за печатење. Како и кај другите рани процеси за полутон, плочата не можела да се комбинира со обични печатарски букви, па затоа, за да се вклучи во книга или списание, секоја слика морала да се печати посебно и потоа да се вкоричи или да се залепи во публикацијата. На [[Фредерик Јуџин Ајвс|Фредерик Е. Ајвс]] обично му се припишува заслугата за првиот комерцијално успешен процес компатибилен со вообичаеното високиотпечатно печатење, што овозможило печатење на растерски клишеа заедно со текстуални блокови во книги, списанија и весници. Неговиот процес влегол во широка употреба во текот на 1890-тите години, при што во голема мера ги заменил рачно гравираните дрвени и метални клишеа што претходно се користеле за изработка на илустрации. Како и во многу други области на пронаоѓаштвото, и овде постојат спротивставени тврдења за првенство, случаи на истовремени пронајдоци и дефиниции на терминологијата со различни нијанси; затоа, утврдувањето на основаноста на тврдењата за „првенство“ изнесени во име на бројните пронаоѓачи од областа на полутонската репродукција — кои неретко се обоени со националистички чувства — може да биде мошне проблематично.<ref>[https://www.dictionary.com/browse/photoengraving//photoengraving]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гравирање]] [[Категорија:Фотографски постапки од 19 век]] 0gdwjbblag2ndssbs7mz7002ogzyf09 0 1404627 5652104 5638490 2026-11-01T15:28:30Z Ehrlich91 24281 5652104 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[File:Antoon Sallaert - Mythological Scene with Apollo, Fame, and the Muses.jpg|thumb|330px|„Митолошка сцена со Аполон, Славата и музите“ од Антоон Салерt]] '''Монотипија''' е вид на графичка техника што се изведува со цртање или сликање на мазна површина што не впива течност. Површината, односно матрицата, историски претставувала бакарна плоча за бакрорез, но во современата уметност таа може да варира од цинк или стакло до акрилно стакло. Потоа, сликата се пренесува на хартија со нивно притискање една врз друга, при што се користи графичка преса, валјак, барен или техники како триење со задниот дел на дрвена лажица или со прсти, што овозможува селективна контрола на притисокот. Монотипиите може да се создадат и со нанесување боја на целата површина, а потоа, со користење четки или крпи, со отстранување на бојата за да се добие суптрактивна слика (на пример, создавање светли делови во поле од непроѕирна боја). Боите што се користат може да бидат на база на масло или на база на вода. Кај боите на база на масло, хартијата може да биде сува – при што сликата има поголем контраст – или влажна, што овозможува опсег на тонови поголем за 10 проценти.<ref>[https://www.moma.org/collection/terms/monotype/ Monotype]</ref> Со монотипијата се добива уникатен отпечаток, односно монотипија; најголемиот дел од бојата се отстранува при првичното притискање. Иако понекогаш се можни последователни отпечатоци (наречени „отпечатоци-духови“ или *ghost prints*), тие значително се разликуваат од оригиналот и генерално се сметаат за инфериорни. Отпечатокот добиен со пренесување на веќе постоечки отпечаток врз друга површина – со што самиот отпечаток всушност станува матрица – се нарекува „когнат“ (*cognate*). За доработка на монотипијата често се користат шаблони, акварел, растворувачи, четки и други алатки. Монотипиите може да се изведат спонтано и без претходна скица. == Историја == [[Image:Giovanni Benedetto Castiglione 002.jpg|thumb|left|Монотипија од Џовани Бенедето Кастиљоне, веројатно втор отпечаток]] Идентитетот на пронаоѓачот на техниката монотипија е неизвесен. Двајцата главни кандидати се италијанскиот уметник [[Џовани Бенедето Кастиљоне]] и фламанскиот уметник [[Антун Саларт]]. Кастиљоне изработувал скици со четка, замислени како завршени и финални уметнички дела почнувајќи од средината на 1640-тите години. Тој вообичаено работел од црно кон бело и создал повеќе од дваесет зачувани монотипии, од кои повеќе од половината прикажуваат ноќни сцени. И Саларт изработувал монотипии во 1640-тите години. Двајцата уметници од ерата на [[барок]]от ја користеле новата техника на различни начини. Кастиљоне ги создавал повеќето свои монотипии како слики со црна позадина, при што ја бришел бојата од подготвената плоча, создавајќи на тој начин бели и сиви линии. Од друга страна, Саларт со голема прецизност нанесувал смели линии што се стеснуваат кон краевите врз површината за печатење. Веројатно е дека врз стилот на монотипиите на Саларт влијаеле дрворезите во техниката [[кјароскуро]] на холандскиот гравер [[Хендрик Голциус]]. Во монотипијата, Саларт пронашол техника што била најблиска до цртањето и скицирањето со маслени бои. Неговите монотипии и цртежи се одликуваат со линии што варираат во дебелината и завршуваат со тенки врвови. Честопати рачно додаваал бели акценти на своите монотипии.Салаерт очигледно ја ценел слободата што ја нуди техниката монотипија за креирање на самата плоча пред отпечатувањето на хартија.<ref>[https://thevirtualinstructor.com/monotype.html/ How to Create a Monotype]</ref> [[File:Visions of the Daughters of Albion copy G plate 11.jpg|thumb|„Визиите на ќерките на Албион“ – спој на техниките висок печат (релефен бакрорез) за линиите и монотипија за бојата, дело на Вилијам Блејк.]] Британскиот уметник [[Вилијам Блејк]] развил поинаква техника, сликајќи на дебел картон со јајчена темпера за да создаде како нови дела, така и обоени отпечатоци од своите графики и илустрации за книги, вклучувајќи го и делото „[[Сочувство (Вилијам Блејк)|Сочувство]]“ (Pity). Секој отпечаток потоа обично бил доработуван рачно, со употреба на мастило и акварел. Малку други уметници ја користеле оваа техника сè до [[Дега]], кој изработил неколку такви дела, често доработувајќи ги по печатењето (на пр. „Покрај морето“ / *Beside the Sea*, 1876–77); и [[Писаро]] исто така изработил неколку. [[Пол Гоген]] користел варијанта на техниката што вклучувала прецртување, метод што подоцна го прифатил и [[Пол Кле]]. Во дваесеттиот век, техниката станала попопуларна; примери за тоа се извонредните колоритни монотипии создадени од [[Марк Шагал]] во 1960-тите години. Примери од дваесет и првиот век вклучуваат дела од [[Никол Ајзенман]], [[Кристофер Вул]], [[Карен ЛаМонте]] и [[Роман Туровски]]. == Споредување на монотипии и монопринтови == [[File:Edgar Degas - Brothel Scene (Dans le Salon d'une Maison Close) - Google Art Project.jpg|thumb|„Сцена во бордел“, [[Едгар Дега]]]]] Историски гледано, термините „монотип“ и „монопринт“ често се користеле како синоними. Сепак, во поново време, тие се однесуваат на два различни, иако слични, вида на графичка уметност. И двата процеса вклучуваат пренос на боја од плоча на хартија, платно или друга површина што на крајот ќе го содржи уметничкото дело. Во случајот со монотипите, плочата е без какви било трајни обележја. Таа не содржи елементи што би дефинирале одредени форми при последователните отпечатоци (како што би биле, на пример, врежаните линии на метална плоча). Бидејќи на површината на плочата нема трајни елементи, обликувањето на сликата зависи исклучиво од единствениот чин на нанесување боја, што резултира со еден уникатен отпечаток. Дополнително, терминот монотип често се користи за слика создадена со нанесување рамномерен слој боја на површина што не впива, поставување хартија врз неа и цртање на задната страна на хартијата. Кога хартијата ќе се отстрани, добиениот отпечаток се состои од линија опкружена со боја пренесена од плочата. Резултатот содржи елемент на случајност – честопати непредвидлив и неправилен – што му дава посебен шарм на отпечатокот. Оваа техника е позната по тоа што ја користела британската уметница Трејси Емин, дипломец на Кралскиот колеџ за уметност, каде што практиката на монопринт воопшто се сметала за „лажно сликарство“. Од друга страна, терминот „монопринт“ денес се однесува на дела добиени од плочи што содржат трајни елементи. Монопринтите може да се сфатат како варијации на одредена тема, при што темата произлегува од трајните елементи на плочата – како што се линии или текстури – кои се задржуваат при секој отпечаток. Варијациите се сведуваат на начинот на кој се нанесува бојата на плочата пред секое печатење. Иако можностите за варијации се бескрајни, одредени трајни елементи на плочата сепак остануваат присутни од еден отпечаток до друг.<ref>[https://goldenartistcolors.com/resources/monoprinting/ Monotype]</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Монотипии|*]] [[Категорија:Графика]] 7qlxvyzia6cv9u1cyy2fxtt0nlixew0 0 1404628 5652105 5638492 2026-11-01T15:32:20Z Ehrlich91 24281 5652105 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Image:Bewick Thomas Barn Owl Tyto alba.png|мини|right|250px|[[Томас Бјуик]]. Заседна був (''[[Tyto alba]]'') во ''[[Историја на британските птици]]''. 1797–1804.]] [[Податотека:Wood Engraving Equipment.jpg|мини|right|250px|Вреќа со песок обложена со кожа, дрвени блокови и алатки (гравирски длета) што се користат за гравирање во дрво.]] '''Гравирање во дрво''' е техника на [[графика]] при која уметникот ја изработува сликата во дрвен блок. Како варијанта на [[дрворез]], таа користи [[висок печат]] (релиефен печат), при што уметникот нанесува мастило на површината на блокот и печати со релативно слаб притисок. Делови од дизајнот што при печатењето ја пренесуваат бојата се оние што останале неизрезбани на површината на дрвениот блок. За разлика од тоа, обичниот [[бакрорез]] (или гравирањето во метал), како и [[бакропис]]от, користат метална плоча како матрица и се печатат со методот на [[длабок печат]] (инталио), каде што мастилото ги пополнува „вдлабнатините“, односно отстранетите делови. Поради релативно помалиот притисок при печатењето, блоковите за дрворез (во техниката на гравирање во дрво) се трошат побавно од бакарните плочи и можат да имаат карактеристичен изглед на бели линии врз црна позадина..<ref>[https://escherinhetpaleis.nl/en/about-escher/techniques/wood-engraving/ Wood engraving]</ref> [[Томас Бјуик]] ја развил техниката на гравирање во дрво во Велика Британија кон крајот на 18 век. Неговата работа се разликувала од претходните дрворези во два клучни аспекта. Прво, наместо алатки за резбарење како ножеви, Бјуик користел [[граверско длето]] (бурин). Со него можел да создава тенки, прецизни линии, често креирајќи големи темни површини во композицијата. Второ, при гравирањето во дрво традиционално се користи [[пресекот на дрвото]] (крајниот дел на влакната), додека постарата техника користела помек дел од дрвото (страничниот пресек на влакната). Зголемената цврстина и издржливост овозможиле изработка на подетални слики. Блоковите за гравирање во дрво можеле да се користат на конвенционални [[печатарски преси]], кои во текот на првата четвртина од 19 век доживувале брзи механички подобрувања. Блоковите се изработувале со иста висина како и [[подвижните букви]] (слоговниот материјал) и се поставувале заедно со нив при [[сложување на страници]] – со што печатарите можеле да произведат илјадници примероци од илустрирани страници речиси без никакво оштетување на матрицата. Комбинацијата од овој нов метод на гравирање во дрво и механизираното печатење доведе до брзо ширење на илустрациите во 19 век. Понатаму, напредокот во технологијата на стереотипија овозможи репродуцирање на овие гравури врз метал, што дозволи нивно масовно производство и продажба на печатарите. До средината на 19 век, многу гравури во дрво можеле да се мерат со бакрорезите. Оваа техника успешно ја користеле уметници од 19 век, како што се Едвард Калверт, а нејзиниот најголем подем траел сè до почетокот и средината на 20 век, кога значајни остварувања постигнале Ерик Гил, Ерик Равилиус, Тирза Гарвуд и други. Иако денес се користи поретко, техниката сè уште е ценета во раниот 21 век како висококвалитетна специјализирана техника за илустрирање книги и е промовирана, на пример, од Здружението на гравери во дрво (Society of Wood Engravers), кое организира годишна изложба во Лондон и на други локации во Британија.<ref>[https://shop.royalacademy.org.uk/wood-engraving-a-personal-approach/ Wood Engraving - A Personal Approach]</ref> == Развој на терминот == [[Податотека:A history of British fishes (Page 328) BHL32072987 (cropped).jpg|мини|„Лињак“, „Историја на британските риби“ (1835), од Вилијам Јарел]]]] Термините „дрворез“ (woodcut) и „гравирање на дрво“ (wood engraving) се користеле наизменично во раниот и средниот дел на 19-тиот век, сè додека кон крајот на векот не се појавила модерната разлика меѓу нив, при што кај оние што не биле специјалисти, забуната често се пренесувала и во 20-тиот век. На почетокот на 19-тиот век, и „гравирање на дрво“ и „дрворез“ често се користеле за двата вида техники; така, на насловната страница на книгата *A History of British Fishes* (1835) од Вилијам Јарел (William Yarrell) стои дека е „илустрирана со речиси 400 дрворези“, иако всушност сите тие се гравири на дрво – делото претставува еден од класичните примери за употреба на таа техника. Од друга страна, делото *A Treatise on Wood Engraving, Historical and Practical* (1839) од Вилијам Ендрју Чато (William Andrew Chatto) речиси целосно се занимава со дрворезот и неговата многу подолга историја, додека Томас Бјуик (Thomas Bewick) се спомнува дури од 558-мата страница. Чато е подготвен поединечните дрворези да ги нарекува „рези“ (cuts) но се чини дека никогаш не го користи терминот „woodcut“ (дрворез). Повеќето од неговите илустрации всушност се гравири на дрво, изработени од Џон Џексон (John Jackson), кои главно репродуцираат дрворези. Делата „Wood-engraving: A Manual of Instruction“ (Гравирање во дрво: Прирачник за работа) од Вилијам Џејмс Линтон (1884) и „A History of Wood-engraving“ (Историја на гравирањето во дрво) од Џорџ Едвард Вудбери (1883) се совпаѓаат во поглед на употребата на термините. Кон крајот на векот, современото разликување меѓу двата термина за овие две техники станало јасно меѓу стручњаците, благодарение на авторитативни дела како што се „Catalogue of Early German and Flemish Woodcuts“ (Каталог на рани германски и фламански дрворези) од Кембел Доџсон (Британски музеј, Лондон, 1903) и, подоцна, „An Introduction to the History of Woodcut“ (Вовед во историјата на дрворезот) од Артур Мејџер Хинд (1935). И двајцата автори ја извршувале функцијата кустос на одделот за графики и цртежи во Британскиот музеј. ==Историја== [[Податотека:The Rhinoceros (NGA 1964.8.697) enhanced.png|мини|250x250px|Пример за дрворез од XVI век, „Носорогот на Дирер“ од Албрехт Дирер, 1515 г.]] Во Европа во текот на 15-тиот и 16-тиот век, дрворезот бил вообичаена техника во графичката уметност и печатењето, но неговата употреба како уметнички медиум почнала да опаѓа во 17-тиот век. Сепак, тие сè уште се изработувале за потребите на стандардното печатење, како на пример за весници или алманаси. За таа цел биле потребни едноставни дрвени блокови кои печателе во висока печатна форма (релиефно) заедно со текстот, за разлика од сложените форми за длабок печат (инталио) што се користеле во илустрациите на книгите и во уметничката графика од тоа време, каде што текстот и илустрациите се печателе со посебни плочи. Почетоците на современите техники на гравирање во дрво се јавиле кон крајот на 17-тиот век; дотогаш, издавачите на квалитетни книги ја користеле техниката на висок печат со дрвени блокови само за мали слики во текстот, како што се иницијалите, искористувајќи ја можноста овие блокови да се вклопат во истата печатна форма или страница заедно со металните букви за текстот. Во тој период, издавачката куќа „Оксфорд јуниверзити прес“ (Oxford University Press) за оваа намена користела дрво од шимшир (*Buxus sempervirens*), гравирано на попречниот пресек на влакната. Кон крајот на 18-тиот век, англискиот уметник и автор Томас Бјуик „вообичаено се смета за основоположник на гравирањето во дрво“, бидејќи бил „првиот што ги согледал неговите целосни можности“ за изработка на поголеми илустрации. Бјуик генерално гравирал на потврди видови дрво од оние што се користеле за класичните дрворези и гравирал на челната страна на блокот наместо на страничната. Бидејќи сметал дека ножот за дрворез не е соодветен за работа спротивно на правецот на влакната кај потврдите видови дрво, Бјуик користел [[Бурин (алатка за гравирање)|бурин]] (или гравер), алатка за гравирање со врв во форма на буквата V. Како што објаснува Томас Балстон, Бјуик се откажал од обидите на претходните мајстори за гравирање во дрво „да ги имитираат црните линии од бакрорезите“. Иако не бил пронаоѓач на гравирањето во дрво (како што често се тврди), тој бил првиот што сфатил дека, бидејќи засеците направени со граверот на дрвениот блок при печатењето даваат бела боја, правилниот начин на користење на медиумот е дизајните да се засноваат што е можно повеќе на бели линии и површини; така, тој станал првиот што го користел граверот како алатка за цртање и го третирал овој медиум како оригинална уметност. Од почетокот на деветнаесеттиот век, техниките на Бјуик постепено почнале пошироко да се применуваат, особено во Британија и во Соединетите Држави. Иновациите на Бјуик се потпирале и на подобрената, помазна хартија развиена во 18 век. Без неа, деталите од неговите слики не би можеле верно да се репродуцираат. [[Александар Андерсон (илустратор)|Александар Андерсон]] ја вовел оваа техника во Соединетите Држави. Делото на Бјуик го импресионирало, па тој ја анализирал и ја имитирал техниката на Бјуик — користејќи метал сè додека не дознал дека Бјуик користел дрво. Таму таа била дополнително развиена од неговите ученици, како што бил [[Џозеф Александер Адамс]]. === Фотографии претворени во дрворези === [[Податотека:1875.08.23Prophet1A copy.jpg|мини|upright|Облека и оружје на [[Ку-клукс-клан во јужен Илиноис]], август 1875 г.; фотографија претворена во дрворез..]] Пред појавата на [[фотолитографија|фотолитографијата]], весниците користеле дрворези за изработка на фотографски репродукции. Уметникот „прецизно го прецртувал ликот од фотографијата врз површината на блок од [[шимшир]] или друго соодветно дрво, а потоа со остра алатка ги издлабувал вдлабнатините (белите делови од фотографијата) од дрвото. Линиите што останувале за црното мастило ја задржувале висината на печатарските букви. Работникот нанесувал слој мастило врз изрезбаната површина, поставувал лист хартија врз неа, ја притискал со валјак, ја одвојувал хартијата од лепливата материја“ и така се добивала отпечатена слика. === Раст на илустрираните публикации === Покрај прикажувањето на деталите на светлина и сенка, од 1820-тите години па натаму, граверите го користеле овој метод за репродуцирање на слободнорачни линиски цртежи. Во многу погледи, ова претставувало неприродна примена, бидејќи граверите морале да ја отстранат речиси целата површина на дрвениот блок за да ги добијат линиите од цртежот на уметникот што би можеле да се отпечатат. Сепак, тоа станало најчестата употреба на техниката на гравирање во дрво. Примери за ова се карикатурите во списанието „Панч“ (Punch), сликите во „Илустрејтед Лондон Њуз“ (Illustrated London News) и илустрациите на Сер Џон Тениел за делата на Луис Керол, при што последните биле изработени од фирмата „Браќата Далзил“ (Dalziel Brothers). Во Соединетите Држави исто така почнале да се појавуваат публикации со илустрации гравирани во дрво, како што е „Харперс Викли“ (Harper's Weekly). Френк Лесли, гравер роден во Британија кој претходно раководел со одделот за гравирање во „Илустрејтед Лондон Њуз“, емигрирал во САД во 1848 година, каде што развил метод за поделба на работата при изработката на гравири во дрво. Еден цртеж се делел на мрежа од полиња, при што секој гравер работел на по едно квадратче. Потоа, блоковите се спојувале во една целина. Овој процес ја поставил основата за неговиот весник „Френк Леслис Илустрејтед Њузпејпер“ (Frank Leslie's Illustrated Newspaper), кој се натпреварувал со „Харперс“ во илустрирањето на сцени од Американската граѓанска војна. === Нови техники и технологии === [[Податотека:1883_Frank_Leslie's_Illustrated_Newspaper_Brooklyn_Bridge_New_York_City.jpg|мини|Ова е голем дрворез на насловната страница на весникот „Frank Leslie's Illustrated Newspaper“ од 1883 година. Ваквите слики се состоеле од повеќе поединечни блокови, споени во една целина, со цел работата да се подели меѓу повеќе гравуристи.]] До средината на 19-тиот век бил развиен процесот на [[електротипија]], кој овозможувал репродуцирање на дрворез (гравира на дрво) врз метал. Со овој метод, еден дрворез можел масовно да се репродуцира за продажба на печатници, додека оригиналот се зачувувал без оштетување. Пред 1860 година, уметниците што работеле на гравирање морале да сликаат или цртаат директно на површината на дрвената плоча или на хартија што потоа се лепела на плочата, при што оригиналното уметничко дело се уништувало за време на процесот на гравирање. Сепак, во 1860 година, граверот Томас Болтон измислил постапка за пренесување на фотографија врз плочата. Така, цртежите (обично на хартија) можеле да се фотографираат и да се пренесат на плочата, или пак да се користат вистински фотографии. Ова постепено станало стандардна техника. [[Податотека:Gustave Doré - Crucifixion of Jesus.jpg|мини|Изменетата техника во гравурата на дрво „Распетието на Исус“ според цртеж на Гистав Доре.|лево|216x216px]] Во истиот период, француските гравери развиле изменета техника (делумно враќање кон онаа на Бјуик) во која вкрстеното шрафирање (еден сет паралелни линии што се сечат со друг под одреден агол) било речиси целосно исфрлено од употреба. Наместо тоа, сите тонски преливи се постигнувале со бели линии со различна дебелина и густина, кои понекогаш се претворале во точки за најтемните делови. Оваа техника се среќава кај дрворезите изработени според делата на Гистав Доре. Кон крајот на 19 век, комбинацијата од постапката на Болтон за пренос на фотографија врз дрво и зголемената техничка вештина воведена од француската школа, ѝ овозможиле на техниката на гравирање во дрво нова примена: репродуцирање на цртежи со акварелно миење (за разлика од линиските цртежи) и на вистински фотографии. Ова е особено видливо во илустрациите објавени во списанието „Странд магазин“ (The Strand Magazine) во текот на 1890-тите години. Со доаѓањето на новиот век, усовршувањето на постапката за добивање полутонови (халфтон) ја направило оваа форма на репродуктивно гравирање застарена. Во поедноставена форма, таа опстанала во рекламите и трговските каталози сè до околу 1930 година. Со оваа промена, гравирањето во дрво добило слобода да се развива како самостојна креативна уметничка форма – движење што било најавено уште кон крајот на 19 век од уметници како Џозеф Крохол Втори и браќата Бегарстаф. Тимоти Кол бил традиционален гравер во дрво кој изработувал копии од музејски слики по нарачка на списанија како што е „Сенчури магазин“ (The Century Magazine). Блоковите за гравирање во дрво обично се изработуваат од шимшир (boxwood) или од други видови тврдо дрво, како што се лимоновото дрво или црешата. Тие се скапи за набавка бидејќи дрвото мора да биде сечено попречно на влакната (т.н. „end-grain“ или челен пресек) од стеблото или од голема гранка. Некои современи уметници користат замени од ПВЦ или смола, поставени врз МДФ-плочи, кои даваат резултати со слична деталност, но со малку поинаков карактер. Блокот се поставува врз „вреќа со песок“ (тркалезно кожно перниче наполнето со песок). Ова му помага на граверот да извлекува закривени или брановидни линии со минимално движење на алатката за сечење. Граверите користат низа специјализирани алатки. Граверската алатка во форма на ромб (lozenge graver) е слична на „буринот“ што го користеле граверите на бакар во времето на Бјуик и се изработува во различни големини. За исцртување на паралелни линии (шрафирање) се користат алатки со V-облик во различни големини. Други, пофлексибилни алатки се: „spitsticker“ (за фини, брановидни линии), „round scorper“ (за закривени текстури) и „flat scorper“ (за отстранување материјал од поголеми површини). [[Податотека:Laser engraved wood.webp|мини|Дрво гравирано со ласер]] Гравирањето во дрво генерално е црно-бела техника. Сепак, некои уметници работат и во боја, користејќи три или четири блока со основни бои – на начин сличен на процесот на печатење со четири бои (CMYK) во современото печатарство. За да го постигнат ова, уметниците мора да извршат „регистрација“ на блоковите (да обезбедат тие да печатат на точно истото место на страницата). Во поново време, граверите почнаа да користат [[Laser engraving#Natural materials|ласери за гравирање на дрво]].<ref>[https://www.tate.org.uk/art/art-terms/w/wood-engraving/ WOOD ENGRAVING]</ref> == Галерија == <gallery widths="140"> Податотека:Paradiso by Gustave Dore (148199891).jpg|Гравура за рајот на Данте (Парадизо) од Густав Доре Податотека:Paul Gustave Louis Christophe Doré III.jpg|Гравура на Дон Кихот од Густав Доре Податотека:Paul Gustave Louis Christophe Doré V.jpg|Уште една гравюра на Дон Кихот од Гистав Доре, кој претпочиташе да работи со дрворез. </gallery> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Гравирање]] [[Категорија:Висок печат]] p8k0y3acp0lp49rhb283b6aajoyv0ip 0 1404701 5652106 5637895 2026-11-01T15:36:49Z Ehrlich91 24281 5652106 wikitext text/x-wiki [[File:Text Page Border with Bacchanal, by Hans Holbein the Younger.jpg|thumb|Рамка на страницата од [[Ханс Холбајн Помладиот]]; почетоци на првата техника.]] '''Металкат''' е техника на висок печат, која спаѓа во категоријата на графики од старите мајстори. Таа беше речиси целосно ограничена на периодот од околу 1450 до 1540 година, и главно на регионот околу Рајна во Северна Европа – Ниските Земји, Германија, Франција и Швајцарија; техниката веројатно потекнува од областа околу Келн..<ref>[https://www.britannica.com/art/metal-cut/ metal cut]</ref> == Техника == [[File:Kreuzigung (Schrotblatt).jpg|thumb|Германски отпечаток во техниката „пунктиран манир“ (dotted manner), делумно со додавање бои, 15 век]] Постоеле две различни техники за изработка на отпечатоци од метална плоча (т.н. *metalcut*), кои давале сосема различни резултати. Првата техника во суштина е слична на техниката на дрворез, но наместо дрвен блок се користи тенка метална плоча. Делови од површината што не треба да се отпечатат се отстрануваат со сечење или се втиснуваат навнатре со помош на метални алатки за удирање (пунцови). Овие отпечатоци многу наликуваат на вообичаените дрворези од тој период, па на експертите понекогаш им е тешко да ги разликуваат.Во раниот период, темите се речиси исклучиво религиозни и главно се работи за поединечни отпечатоци наменети за изложување или колекционирање; за разлика од тоа, во периодот на оживување на техниката во 16 век, темите се претежно орнаментални, а делата главно служат како илустрации и украсни рамки за книги. Кон крајот на 15 век во Франција дошло до доцно процутување на оригиналниот метод, преку серија раскошни „Часослови“ (книги со молитви). Во 16 век, техниката продолжила да се користи за изработка на сложени рамки и иницијали во книгите, особено од страна на Јакоб Фабер (Jacob Faber), кој често користел цртежи од Ханс Холбајн Помладиот.<ref>[https://www.composition.gallery/glossary/what-is-metalcut/t/ What is metalcut?t]</ref> Втората техника се појавила во втората половина на 15 век и се засновала на принципот „од црно кон бело“ – што значи дека отпечатокот прикажувал бели линии на црна позадина, за разлика од првата техника каде што било обратно. И овде, отпечатоците речиси секогаш обработувале религиозни теми. Обично, главните контури на фигурите и пејзажот се изработувале со техниката на гравирање. Потоа, со помош на метални алатки за удирање (пунцови), остатокот од сликата се обликувал преку повторувано втиснување на одреден дезен во дадена област. Тие дезени можеле да бидат точки, кругови, ромбови, ѕвезди, букви што формираат натписи или посложени форми за украсните рамки. Вообичаено, останувал многу мал простор без украси; и оваа техника лесно се препознава. Изработката на овие отпечатоци престанала околу 1500 година.Самите плочи можеби биле третирани како уметнички дела во форма на плакети, при што отпечатоците претставувале корисен спореден производ; во некои случаи натписите се печателе во обратна насока (како во огледало), додека кај други тоа не било случај. Зачувани се некои бакарни плочи, често со дупки од клинци на аглите. Како и кај другите современи техники на печатење, зачувани се многу малку отпечатоци од техниката на сечење во метал. Отпечатоците направени со втората техника понекогаш се нарекуваат отпечатоци во '''манир на точки''' (dotted manner) или „отпечатоци со точки“ (*dotted prints*), односно *Schrotblatt* на германски и *Manière criblée* на француски. Исто така, било можно да се комбинираат техниките на иста плоча, при што фигурите биле прикажувани со црни линии, а позадините со втиснати бели точки на црна подлога. Француските печатени [[часослови]] (books of hours) од крајот на векот често користат такви комбинации. == Практичари == И покрај ограничувањата на техниката, многу од уметниците што ја користеле втората техника биле исклучително талентирани, а најдобрите отпечатоци поседуваат значителна моќ. Во споредба со современите бакрорези и дрворези, тие обично биле со големи димензии, бидејќи техниката барала простор на плочата. Имињата на уметниците не се познати; се претпоставува дека повеќето од нив биле обучени како златари, бидејќи облиците на употребените алатки (штанци) биле карактеристични за златарскиот занает.<ref>[https://forum.lightburnsoftware.com/t/metalcut-mixing-parameters/6164/ Metalcut Mixing Parameterst]</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Гравирање]] [[Категорија:Висок печат]] rh2hu7vnb5g72qny799p6j3qbgglrty 0 1404741 5652108 5651605 2026-11-01T15:40:15Z Ehrlich91 24281 5652108 wikitext text/x-wiki [[File:Prints Pigment Giclee.jpg|thumb|right|200px|''[[Лов на нилски коњ и крокодил]]'' од [[Питер Пол Рубенс]], отпечатено на хартија и платно, со седумте Епсон кертриџи со пигментно мастило за печатачот што се користат за негово производство (печатач и отпечатоци најчесто се нарекуваат жиле)]] '''Жикле''' опишува [[Дигитално печатење|дигитални отпечатоци]] наменети како [[ликовна уметност]] и произведени од [[инк-џет печатач]].измислен во 1991 година од [[печатење|печатар]] Џек Дуган. Името првично се применувало за ликовни отпечатоци создадени на модифициран [[печатач на ирис]] во процес измислен кон крајот на 1980-тите. Оттогаш се користи нашироко за да означи какво било печатење на ликовна уметност, обично архивско, печатено со инк-џет печатач. Често го користат уметници, галерии и печатници за да опишат висококвалитетно печатење на ликовна уметност базирано на инк-џет печатач.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/gicl%C3%A9e/ giclée]</ref> == Потекло == Зборот „жиклеј“ го усвоил Џек Дуган околу 1990 година. Тој бил графичар кој работел во [[Греам Наш#Наш Изданија|Наш Изданија]]. Тој сакал име за новиот тип отпечатоци што ги произведувале на модифициран [[печатач Ирис]], [[голем формат (фотографија)|голем формат]], [[резолуција на слика|висока резолуција]] индустриски [[претпечатска проверка]] инк-џет печатач на кој хартијата што го прима мастилото е прикачена на ротирачки барабан. Печатачот бил адаптиран за печатење на ликовна уметност. Дуган сакал збор што ќе ги разликува таквите отпечатоци од обичните комерцијални [[печатач на ирис|Ирис]] отпечатоци што тогаш се користеле како пробни материјали во комерцијалната печатарска индустрија. === Етимологија=== ''Жикле''се базира на [[францускиот јазик|француски]] зборот {{lang|fr|gicler}}, францускиот термин за млаз или млазница, и поврзаниот глагол {{lang|fr|gicler}} („да прска“). Како именка, {{lang|fr|une giclée}} значи прскање на некоја течност.<ref>[https://www.goodmoodprints.com/en-BG/goodnews/what-is-a-giclee-art-print-a-complete-guide/ giclée]</ref> == Тековна употреба == Покрај неговата оригинална поврзаност со печатењето со перуники, зборот „гиклеј“ се поврзува лабаво со други видови на [[инк-џет печатење]], вклучувајќи процеси што користат бои или архивски мастила отпорни на бледеење (базирани на [[пигмент]]). Во професионалните контексти на ликовна уметност, мастилата на база на пигмент генерално се претпочитаат во однос на мастилата на база на боја поради нивната значително поголема отпорност на бледнеење и деградација на животната средина. Овие процеси често вклучуваат архивски подлоги првенствено произведени на [[Canon Inc.|Canon]], [[Epson]], [[Hewlett-Packard|HP]] и други печатачи со голем формат. Овие печатачи го користат процесот на боење [[CMYK]] (цијан, магента, жолта и црна) како основа со дополнителни бои [[кертриџи со мастило|кертриџи]] за порамномерни транзиции на градиент (како што се светла [[магента]], светла [[цијан]], светла и многу светло сива), до 12 различни мастила во врвни модели на печатачи (портокалова, зелена, виолетова (Epson); црвена, зелена, сина (HP); 11+ Chroma Optimizer [проѕирен слој] (Canon)) за да се постигне поголема боја [[гама]]. Достапен е широк спектар на [[подлога (печатење)|подлоги]] на кои може да се отпечати слика со такви мастила, вклучувајќи различни текстури и завршни обработки како што се мат [[фотографска хартија|фотохартија]], [[сликање со акварел|хартија со акварел]], памучно [[платно]], претходно премачкано платно или текстуриран винил. Изборот на подлога и премаз е важен фактор за тоа како се однесуваат мастилата на база на пигмент и како се зачувуваат со текот на времето. == Примена == Уметниците генерално користат инк-џет печатење за да направат репродукции на нивните оригинални дводимензионални уметнички дела, фотографии или [[компјутерски генерирани слики|компјутерски генерирана уметност]]. Професионално произведените инк-џет печати се многу поскапи по печатење отколку процесот на четирибојно [[офсет печатење|офсет литографија]] што традиционално се користи за вакви репродукции. Инк-џет печатење со голем формат може да чини повеќе од десет пати повеќе од четирибојно офсет лито печатење на истата слика во тираж од 1000, без да се вклучи скенирањето и [[корекцијата на боите]]. Четирибојните офсет литографски машини имаат недостаток што целата работа мора да се постави и произведе одеднаш во масовно издание. Со инк-џет печатењето, уметникот не мора да плаќа за скапото поставување на печатарската плоча или за маркетингот и складирањето потребни за големи четирибојни офсет печати. ​​Ова му овозможува на уметникот да следи бизнис модел [[точно на време (бизнис)|точно на време]] во кој инк-џет печатењето може да биде економична опција, бидејќи уметноста може да се печати и продава поединечно во согласност со побарувачката. Печатењето со мастило има дополнителна предност што им овозможува на уметниците да преземат целосна контрола врз производството на нивните слики, вклучувајќи ја и конечната корекција на боите и користените подлоги. Како резултат на тоа, бројни индивидуални уметници поседуваат и управуваат со свои печатачи. Во професионални контексти на ликовна уметност, изборот на архивска хартија и условите за кадрирање, вклучително и застаклувањето со UV филтрирање, е релевантен фактор за долгорочната стабилност и зачувувањето на бојата на жиле отпечатоците.<ref>[https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/giclee/ giclée]</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Графирство]] [[Категорија:Компјутерски печатачи]] [[Категорија:Неологизми од 1991 година]] [[Категорија:Технолошки неологизми]] 2qr2n5yns7t3ov8xytim3ut1ijwnyfm 10 1406438 5652200 5649385 2026-11-01T20:37:09Z Andrew012p 85224 5652200 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||датум=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{разговор|}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. <small>({{#if: {{{датум|}}} | {{#time: xg Y | {{{датум|}}} }} | {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} }})</small> | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> 1azoc86f4zyr3rk8z6xqq7hmf88429r 0 1406490 5652098 5651967 2026-11-01T15:20:05Z Ehrlich91 24281 5652098 wikitext text/x-wiki '''Ангел Нанчевски''' ({{роден на|13|ноември|1923}} во {{роден во|Скопје}} — {{починат на|4|мај|1991}} во {{починат во|Скопје}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] хармоникаш, композитор, аранжер и раководител на оркестар. == Биографија == Својот работен век го поминал како член и раководител на Народниот оркестар на [[Македонско радио 1|Радио Скопје]]. Бил автор и изведувач на многу ора снимени токму со Народниот оркестар на Радио Скопје како што се: Скопско оро,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mrt.com.mk/node/107367|title=МРТ|work=www.mrt.com.mk|accessdate=2026-10-26}}</ref> Охридско оро, Црничко оро, Пауново оро, Карпошко оро, Дојранско оро, Сестринско оро, Љубанско оро, Моминско оро, и други. Исто така бил кораководител на оркестарот Галевски-Нанчевски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/1870695-Angel-Nan%C4%8Devski|title=Angel Nančevski|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski - Duet Sarievski-Ilieva i Narodni Orkestar Galevski-Nančevski|url=https://www.discogs.com/release/15976275-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-Duet-Sarievski-Ilieva-i-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Zajko Kokorajko|url=https://www.discogs.com/release/2202085-Aleksandar-Sarievski-Zajko-Kokorajko|date=1963|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> и раководител на амсаблот Ангел Нанчевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/2072798-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog|title=Ansambl Angela Nančevskog|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva, Ansambl Angela Nančevskog - Petro Le Pile Šareno|url=https://www.discogs.com/release/14798692-Vaska-Ilieva-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Petro-Le-Pile-%C5%A0areno|date=1967|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Токму со својот ансамбл го придружувал [[Александар Сариевски]] во снимањето на легендарната македонска песна [[Зајди, зајди, јасно сонце]] во 1965 година.<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Podigni Si Bre Neveste Dulačeto|url=https://www.discogs.com/master/1681924-Aleksandar-Sarievski-Podigni-Si-Bre-Neveste-Dula%C4%8Deto|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Соработувал и со други легендарни пејачки имиња како [[Васка Илиева]],<ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva - Glogovac - Vaska Ilieva - Glogovac|url=https://www.discogs.com/release/7499742-Vaska-Ilieva-Glogovac-Vaska-Ilieva-Glogovac|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> [[Никола Бадев]], [[Анка Гиева]],<ref>{{Наведување|title=Anka Gieva I Ansambl Angela Nančevskog - Ej Mori Lenče Mlado Fidanče|url=https://www.discogs.com/release/5188807-Anka-Gieva-I-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Ej-Mori-Len%C4%8De-Mlado-Fidan%C4%8De|date=1965-12|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Александар Сарев<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog - Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog|url=https://www.discogs.com/master/1824058-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> и други. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нанчевски, Ангел}} [[Категорија:Македонски хармоникаши]] kwb5vql6w2et4team14vikk1n0o97qh 5652198 5652098 2026-11-01T20:34:17Z A.NancevskiJr 138060 5652198 wikitext text/x-wiki '''Ангел Нанчевски''' ({{роден на|13|ноември|1923}} во {{роден во|Скопје}} — {{починат на|4|мај|1991}} во {{починат во|Скопје}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] хармоникаш, композитор, аранжер и раководител на оркестар. == Биографија == Својот работен век го поминал како член и раководител на Народниот оркестар на [[Македонско радио 1|Радио Скопје]]. Бил автор и изведувач на многу ора снимени токму со Народниот оркестар на Радио Скопје како што се: Скопско оро,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mrt.com.mk/node/107367|title=МРТ|work=www.mrt.com.mk|accessdate=2026-10-26}}</ref> Охридско оро, Црничко оро, Пауново оро, Карпошко оро, Дојранско оро, Сестринско оро, Љубанско оро, Моминско оро, и други. Исто така бил кораководител на оркестарот Галевски-Нанчевски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/1870695-Angel-Nan%C4%8Devski|title=Angel Nančevski|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski - Duet Sarievski-Ilieva i Narodni Orkestar Galevski-Nančevski|url=https://www.discogs.com/release/15976275-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-Duet-Sarievski-Ilieva-i-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Zajko Kokorajko|url=https://www.discogs.com/release/2202085-Aleksandar-Sarievski-Zajko-Kokorajko|date=1963|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> и раководител на амсаблот Ангел Нанчевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/2072798-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog|title=Ansambl Angela Nančevskog|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva, Ansambl Angela Nančevskog - Petro Le Pile Šareno|url=https://www.discogs.com/release/14798692-Vaska-Ilieva-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Petro-Le-Pile-%C5%A0areno|date=1967|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Токму со својот ансамбл го придружувал [[Александар Сариевски]] во снимањето на легендарната македонска песна [[Зајди, зајди, јасно сонце]] во 1965 година.<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Podigni Si Bre Neveste Dulačeto|url=https://www.discogs.com/master/1681924-Aleksandar-Sarievski-Podigni-Si-Bre-Neveste-Dula%C4%8Deto|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Соработувал и со други легендарни пејачки имиња како [[Васка Илиева]],<ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva - Glogovac - Vaska Ilieva - Glogovac|url=https://www.discogs.com/release/7499742-Vaska-Ilieva-Glogovac-Vaska-Ilieva-Glogovac|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> [[Никола Бадев]], [[Анка Гиева]],<ref>{{Наведување|title=Anka Gieva I Ansambl Angela Nančevskog - Ej Mori Lenče Mlado Fidanče|url=https://www.discogs.com/release/5188807-Anka-Gieva-I-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Ej-Mori-Len%C4%8De-Mlado-Fidan%C4%8De|date=1965-12|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Александар Сарев<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog - Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog|url=https://www.discogs.com/master/1824058-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> и други. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sites.google.com/view/19231991/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5|title=Ангел Нанчевски - Панче|work=sites.google.com|language=mk|accessdate=2026-11-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://off.net.mk/net-roulette/muzika/dve-generacii-virtuozni-nanchevski|title=Две генерации виртуозни Нанчевски {{!}} Off|work=off.net.mk|language=mk|accessdate=2026-11-01}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нанчевски, Ангел}} [[Категорија:Македонски хармоникаши]] p0e6h55nt23to5lzn4petytilq7zoxv 5652243 5652198 2026-11-01T23:31:42Z A.NancevskiJr 138060 5652243 wikitext text/x-wiki '''Ангел Нанчевски''' ({{роден на|13|ноември|1923}} во {{роден во|Скопје}} — {{починат на|4|мај|1991}} во {{починат во|Скопје}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] хармоникаш, композитор, аранжер и раководител на оркестар. == Биографија == Својот работен век го поминал како член и раководител на Народниот оркестар на [[Македонско радио 1|Радио Скопје]]. Бил автор и изведувач на многу ора снимени токму со Народниот оркестар на Радио Скопје како што се: Скопско оро,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mrt.com.mk/node/107367|title=МРТ|work=www.mrt.com.mk|accessdate=2026-10-26}}</ref> Охридско оро, Црничко оро, Пауново оро, Карпошко оро, Дојранско оро, Сестринско оро, Љубанско оро, Моминско оро, и други. Исто така бил кораководител на оркестарот Галевски-Нанчевски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/1870695-Angel-Nan%C4%8Devski|title=Angel Nančevski|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski - Duet Sarievski-Ilieva i Narodni Orkestar Galevski-Nančevski|url=https://www.discogs.com/release/15976275-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-Duet-Sarievski-Ilieva-i-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Zajko Kokorajko|url=https://www.discogs.com/release/2202085-Aleksandar-Sarievski-Zajko-Kokorajko|date=1963|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/1764155-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-11-01}}</ref> и раководител на амсаблот Ангел Нанчевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/2072798-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog|title=Ansambl Angela Nančevskog|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva, Ansambl Angela Nančevskog - Petro Le Pile Šareno|url=https://www.discogs.com/release/14798692-Vaska-Ilieva-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Petro-Le-Pile-%C5%A0areno|date=1967|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Токму со својот ансамбл го придружувал [[Александар Сариевски]] во снимањето на легендарната македонска песна [[Зајди, зајди, јасно сонце]] во 1965 година.<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Podigni Si Bre Neveste Dulačeto|url=https://www.discogs.com/master/1681924-Aleksandar-Sarievski-Podigni-Si-Bre-Neveste-Dula%C4%8Deto|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Соработувал и со други легендарни пејачки имиња како [[Васка Илиева]],<ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva - Glogovac - Vaska Ilieva - Glogovac|url=https://www.discogs.com/release/7499742-Vaska-Ilieva-Glogovac-Vaska-Ilieva-Glogovac|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> [[Никола Бадев]], [[Анка Гиева]],<ref>{{Наведување|title=Anka Gieva I Ansambl Angela Nančevskog - Ej Mori Lenče Mlado Fidanče|url=https://www.discogs.com/release/5188807-Anka-Gieva-I-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Ej-Mori-Len%C4%8De-Mlado-Fidan%C4%8De|date=1965-12|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Александар Сарев<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog - Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog|url=https://www.discogs.com/master/1824058-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> и други. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sites.google.com/view/19231991/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5|title=Ангел Нанчевски - Панче|work=sites.google.com|language=mk|accessdate=2026-11-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://off.net.mk/net-roulette/muzika/dve-generacii-virtuozni-nanchevski|title=Две генерации виртуозни Нанчевски {{!}} Off|work=off.net.mk|language=mk|accessdate=2026-11-01}}</ref><ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva - Sestra Brata Moli Za Večera|url=https://www.discogs.com/release/2959059-Vaska-Ilieva-Sestra-Brata-Moli-Za-Ve%C4%8Dera|date=1965-12|accessdate=2026-11-01|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Anka Gieva - Majka Na Marika Dumaše|url=https://www.discogs.com/release/8030176-Anka-Gieva-Majka-Na-Marika-Duma%C5%A1e|date=1963|accessdate=2026-11-01|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski - Makedonska Ora|url=https://www.discogs.com/master/896098-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-Makedonska-Ora|date=1968|accessdate=2026-11-01|language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нанчевски, Ангел}} [[Категорија:Македонски хармоникаши]] 4s6gsvzu0wfbjn3c8xmvloebe3pjp5o 5652244 5652243 2026-11-01T23:38:05Z A.NancevskiJr 138060 5652244 wikitext text/x-wiki '''Ангел Нанчевски''' ({{роден на|13|ноември|1923}} во {{роден во|Скопје}} — {{починат на|4|мај|1991}} во {{починат во|Скопје}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] хармоникаш, композитор, аранжер и раководител на оркестар. == Биографија == Својот работен век го поминал како член и раководител на Народниот оркестар на [[Македонско радио 1|Радио Скопје]]. Бил автор и изведувач на многу ора снимени токму со Народниот оркестар на Радио Скопје како што се: Скопско оро,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mrt.com.mk/node/107367|title=МРТ|work=www.mrt.com.mk|accessdate=2026-10-26}}</ref> Охридско оро, Црничко оро, Пауново оро, Карпошко оро, Дојранско оро, Сестринско оро, Љубанско оро, Моминско оро, и други. Исто така бил кораководител на оркестарот Галевски-Нанчевски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/1870695-Angel-Nan%C4%8Devski|title=Angel Nančevski|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski - Duet Sarievski-Ilieva i Narodni Orkestar Galevski-Nančevski|url=https://www.discogs.com/release/15976275-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-Duet-Sarievski-Ilieva-i-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Zajko Kokorajko|url=https://www.discogs.com/release/2202085-Aleksandar-Sarievski-Zajko-Kokorajko|date=1963|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/1764155-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-11-01}}</ref> и раководител на амсаблот Ангел Нанчевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/artist/2072798-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog|title=Ansambl Angela Nančevskog|work=Discogs|language=en|accessdate=2026-10-26}}</ref><ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva, Ansambl Angela Nančevskog - Petro Le Pile Šareno|url=https://www.discogs.com/release/14798692-Vaska-Ilieva-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Petro-Le-Pile-%C5%A0areno|date=1967|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Токму со својот ансамбл го придружувал [[Александар Сариевски]] во снимањето на легендарната македонска песна [[Зајди, зајди, јасно сонце]] во 1965 година.<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarievski - Podigni Si Bre Neveste Dulačeto|url=https://www.discogs.com/master/1681924-Aleksandar-Sarievski-Podigni-Si-Bre-Neveste-Dula%C4%8Deto|date=1965|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Соработувал и со други легендарни пејачки имиња како [[Васка Илиева]],<ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva - Glogovac - Vaska Ilieva - Glogovac|url=https://www.discogs.com/release/7499742-Vaska-Ilieva-Glogovac-Vaska-Ilieva-Glogovac|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> [[Никола Бадев]], [[Анка Гиева]],<ref>{{Наведување|title=Anka Gieva I Ansambl Angela Nančevskog - Ej Mori Lenče Mlado Fidanče|url=https://www.discogs.com/release/5188807-Anka-Gieva-I-Ansambl-Angela-Nan%C4%8Devskog-Ej-Mori-Len%C4%8De-Mlado-Fidan%C4%8De|date=1965-12|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> Александар Сарев<ref>{{Наведување|title=Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog - Aleksandar Sarev I Orkestar Angela Nančevskog|url=https://www.discogs.com/master/1824058-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog-Aleksandar-Sarev-I-Orkestar-Angela-Nan%C4%8Devskog|date=1974|accessdate=2026-10-26|language=en}}</ref> и други. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sites.google.com/view/19231991/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5|title=Ангел Нанчевски - Панче|work=sites.google.com|language=mk|accessdate=2026-11-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://off.net.mk/net-roulette/muzika/dve-generacii-virtuozni-nanchevski|title=Две генерации виртуозни Нанчевски {{!}} Off|work=off.net.mk|language=mk|accessdate=2026-11-01}}</ref><ref>{{Наведување|title=Vaska Ilieva - Sestra Brata Moli Za Večera|url=https://www.discogs.com/release/2959059-Vaska-Ilieva-Sestra-Brata-Moli-Za-Ve%C4%8Dera|date=1965-12|accessdate=2026-11-01|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Anka Gieva - Majka Na Marika Dumaše|url=https://www.discogs.com/release/8030176-Anka-Gieva-Majka-Na-Marika-Duma%C5%A1e|date=1963|accessdate=2026-11-01|language=en}}</ref><ref>{{Наведување|title=Narodni Orkestar Galevski-Nančevski - Makedonska Ora|url=https://www.discogs.com/master/896098-Narodni-Orkestar-Galevski-Nan%C4%8Devski-Makedonska-Ora|date=1968|accessdate=2026-11-01|language=en}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.muzika24.mk/vo-prv-red/koncert-na-orkestarot-na-tanec-po-povod-80-godini-od-osnovanjeto-na-mrt/65106/|title=Концерт на оркестарот на „Танец“ по повод 80 години од основањето на МРТ (Фото)|last=Muzika24|date=2024-04-02|work=Музика24|access-date=2026-11-01|language=mk-MK}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нанчевски, Ангел}} [[Категорија:Македонски хармоникаши]] c7r5b9bcz4wxtj5oy1hrlsfznovwtsw 0 1406758 5652123 5650897 2026-11-01T16:29:40Z Ehrlich91 24281 5652123 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Основно училиште | име = Гоце Делчев | подрачно = [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар|ОУ „Гоце Делчев“]] | слика = ОУ „Гоце Делчев“ - Журче.jpg | опис = Поглед на училиштето | место = [[Журче]] | општина = [[Општина Демир Хисар]] | наречено_по = [[Гоце Делчев]] | адреса = с. Журче | основање = | актуелен директор = | број на ученици = 3 (2024/25) | настава на = македонски | веб = | е-пошта = | телефон = | факс = }} '''Основно училиште „Гоце Делчев“''' (официјално: '''Подрачно основно училиште „Гоце Делчев“ - Журче'''; скратено: '''ПОУ „Гоце Делчев“''') — подрачно основно училиште во селото [[Журче]], составен дел на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар|истоименото училиште]] од градот [[Демир Хисар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mon.gov.mk/page/?id=2053|title=Листа на активни регистри|work=[[Министерство за образование и наука на Македонија|Министерство за образование и наука]]|accessdate=2024-12-01|archive-date=2025-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250616180325/https://mon.gov.mk/page/?id=2053|url-status=dead}}</ref> Училиштето е именувано по македонскиот национален херој [[Гоце Делчев]]. == Местоположба == Училиштето се наоѓа во средишниот дел на селото [[Журче]]. == Историја == Првото училиште во селото било отворено во 1920 година. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], ова училиште дејствувало како осумгодишно и го носело името „Св. Кирил и Методиј“, но тоа било затворено во 1980 година.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> == Опременост == Училишната зграда има еден кат и поседува две училници и седум помошни простории. Се загрева на дрва.<ref name="програма">{{Наведена мрежна страница|url=https://demirhisar.gov.mk/wp-content/uploads/2024/10/godisna-programa-za-rabota-na-oou-goce-delcev-demir-hisar-2024-2025.pdf|title=ГОДИШНА ПРОГРАМА ЗА РАБОТА на ООУ „Гоце Делчев“ Демир Хисар во Демир Хисар, општина Демир Хисар|work=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=2026-10-28}}</ref> == Настава == Наставата се изведува единствено на македонски наставен јазик во 1 комбинирана паралелка.<ref name="програма"/> == Галерија== <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Журче 2.jpg|Влезот Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Журче 3.jpg|Поглед на училиштето Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Журче 4.jpg|Натписна табла </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Delčev Primary School (Žurče)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гоце Делчев, Журче}} [[Категорија:Основни училишта во Општина Демир Хисар]] [[Категорија:Журче]] [[Категорија:Училишта посветени на Гоце Делчев|Журче]] pixy8jk4mb48ibh8jb1bchz5r9ejkhj 0 1406924 5652076 5651604 2026-11-01T14:30:55Z Jtasevski123 69538 5652076 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{speciesbox | name = Aquilegia | image = Wald-Akelei.JPG | image_alt = Фотографија од видот ''Aquilegia vulgaris'' | image_caption = ''[[Aquilegia vulgaris]]'' | taxon = Aquilegia | authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Приближно 130, видете [[Список на видови Aquilegia|список]] | subdivision_ref = <ref name = POWO>{{Cite powo | id=325954-2 |title=''Aquilegia'' L.|access-date=23 February 2026}}</ref> | type_species = ''[[Aquilegia vulgaris]]'' | type_species_authority = [[L.]] | synonyms = *''Aquilina'' {{small|Bubani, nom. illeg.}} | synonyms_ref = <ref name = POWO>{{Cite powo | id=325954-2 |title=''Aquilegia'' L.|access-date=23 February 2026}}</ref> }}'''''Aquilegia''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] цветни растенија во подсемејството ''[[Thalictroideae]]'' од семејството [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']]. Родот вклучува помеѓу 70 и 400 [[Таксон|таксони]] (опишани [[Вид (биологија)|видови]] и [[Подвид|подвидови]]) со природни [[Ареал|ареали]] низ [[Северна полутопка|северната]] [[Северна полутопка|полутопка]]. [[Домороден вид|Домородни]] и [[Доведен вид|доведени видови]] на ''Aquilegia'' постојат на сите континенти освен на [[Антарктик|Антарктикот]]. Познати по нивната висока физичка варијабилност и леснотија на хибридизација, ''Aquilegia'' се популарни градинарски растенија и создале многу култивирани сорти. Претставниците на родот ''Aquilegia'' се повеќегодишни тревести растенија со исправени и цврсти [[Стебло|стебла]]. [[Лист|Листовите]] се сложени, најчесто двапати или трипати триделни, составени од повеќе лисни делови. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни или собрани во ретки [[Соцветие|соцветија]], најчесто со впечатливи бои. Секој цвет има пет [[Чашкини ливчиња|чашкини]] и пет [[Венечно ливче|венечни ливчиња]]. Венечните ливчиња се карактеристични по тоа што нивниот долен дел е продолжен во шупливи нектарски потпорки, чија должина и облик се разликуваат меѓу видовите. Во Северна Америка, разновидноста во обликот и должината на потпорките е поврзана со приспособувањето кон различни опрашувачи. Кај некои видови и одгледувани сорти потпорките се отсутни или се слабо развиени. Во хортикултурата се одгледуваат и сорти со изменета градба на цветовите, меѓу кои и оние со двојни цветови, кај кои дел од цветните органи се преобразени во дополнителни венечни ливчиња. ''Aquilegia'' биле поврзани со божиците на плодноста во [[Старогрчка религија|античката грчка]] и [[Римска религија|античката римска религија]] и поврзани со христијанските религиозни концепти. Археолошките докази сугерираат дека растенијата ''Aquilegia'' се одгледувале до 3 век од н.е. во [[Британија|римска Британија]] и тие сè уште се популарни во градините низ целиот свет. И покрај тоа што честопати се токсични, ''Aquilegia'' ги користеле луѓето како билни лекови, парфеми и храна. Азиските практичари на народна медицина, [[Американски староседелци|домородните Северноамериканци]] и [[Среден век|средновековните Европејци]] сметале дека делови од растенијата имаат медицинска употреба. Селективното размножување и хибридизација на ''Aquilegia'' се случува со векови, при што генетските размени помеѓу видовите [[Стар Свет|од Стариот]] и [[Нов Свет|Новиот]] [[Нов Свет|Свет]] создаваат дополнителна разновидност. == Етимологија == Грчкиот писател од 1 век од н.е. [[Диоскорид]] го нарекол родот ''Isopyrum'', име кое сега се користи за друг род, ''[[Isopyrum]]''.<ref name="Nold">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|38}} Во 12 век, игуменијата и полимат [[Хилдегарда Бингенска]] ги нарекувала растенијата ''{{lang|la|[[wikt:aquila|aquila]]}}''{{Цп}}од каде што потекнува името на родот на германски, ''Akelei''. Првата употреба на ''aquilegia'' во однос на родот била во 13 век од страна на [[Алберт Велики|Алберт]] [[Алберт Велики|Велики]]. Во 16 и 17 век, имињата ''Colombina'', ''Aquilina'' и ''Aquileia'' почнале да стапуваат во употреба. Со делото ''[[Species Plantarum|„Species Plantarum“]]'' од 1753 година на шведскиот биолог [[Карл Линеј]], формалното име за родот станало ''Aquilegia'', иако употребата на ''Aquilina'' опстојувала во научната употреба барем до 1901 година.<ref name="Nardi">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|23}} Постојат голем број други вообичаени имиња за ''Aquilegia'' на различни јазици. == Опис == [[Податотека:Schwarzviolette_Akelei_(Aquilegia_atrata)_02.jpg|алт=Photograph of flowers of Aquilegia atrata|десно|мини|''Цветови на [[Aquilegia atrata]]'' ]] ''Aquilegia'' е род [[Повеќегодишни растенија|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] [[Скриеносеменици|цветни]] растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[лутичиња]]. Претставниците на родот се разновидни по изглед и се разликуваат според големината, обликот и градбата на растението.<ref name="Nold2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|29}}<ref name="FNA">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Иако сите видови се повеќегодишни, некои се релативно кратковечни и имаат животен циклус сличен на оној кај [[Двегодишно растение|двегодишните растенија]], додека други можат да живеат и да цветаат од три до шест години.<ref name="Nold2" />{{Rp|18}}<ref name="Ornamental">{{Наведена книга|title=Ornamental Plants From Russia And Adjacent States of the Former Soviet Union|last=Shulkina|first=Tatyana|date=2005|publisher=Rostok|isbn=9785946680325|location=[[Saint Petersburg]]|chapter=''Aquilegia'' L.|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=120&taxon_id=102388|via=efloras.org}}</ref> По зимскиот период на мирување, растенијата повторно развиваат листови, а потоа настапува релативно краток период на цветање.<ref name="SouthernLiving">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.southernliving.com/columbine-plants-7570572|title=How To Grow And Care For Columbine Flowers|last=Riccio|first=Peggy|date=25 February 2025|editor-last=Scheppmann|editor-first=Khara|work=[[Southern Living]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619165223/https://www.southernliving.com/columbine-plants-7570572|archive-date=19 June 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref><ref name="Nold2" />{{Rp|15–16}} Времето на првото цветање зависи од видот: некои ''Aquilegia'' цветаат уште во првата година по сеидбата, додека други го образуваат првиот цвет дури во втората година.<ref name="Nold2" />{{Rp|13}} По цветањето се развиваат плодови со повеќе семиња, кои при созревањето се отвораат и ги ослободуваат семињата. Така растенијата се размножуваат и природно се обновуваат. [[Лист|Листовите]] обично остануваат развиени во текот на летото, а наесен постепено овенуваат и изумираат.<ref name="SouthernLiving" /><ref name="PollinationBiology">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Растенијата од родот Aquilegia се развиваат од тенки, дрвенести подземни стебла (подлоги), кои го сочинуваат повеќегодишниот дел на растението. Секоја година, во текот на вегетацискиот период, од нив израснуваат едно или повеќе надземни стебла, кои по образувањето на плодовите постепено се сушат и изумираат.<ref name="Nardi2">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|143–145}} Листовите можат да бидат приземни (базални) или стеблени (каулински). Приземните листови се развиваат во основата на растението и најчесто имаат долги, еластични лисни дршки, додека стеблените листови се развиваат по должината на надземното стебло и обично имаат покуси дршки или се приседнати. Листовите се сложени и најчесто се триделни, двојно триделни или тројно триделни. Кај триделните листови лисната плоча е разделена на три ливчиња. Кај двојно триделните листови секоја од трите главни ливчиња е дополнително разделена на три, при што листот има вкупно девет ливчиња. Кај тројно триделните листови оваа поделба се повторува уште еднаш, па листот може да има вкупно 27 ливчиња.<ref name="FNA2">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Цветоносните стебла израснуваат од лисните розети во текот на пролетта и летото.<ref name="RHSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/aquilegia|title=''Aquilegia''|work=rhs.org.uk|publisher=[[Royal Horticultural Society]]|accessdate=16 May 2025}}</ref> [[Соцветие|Соцветието]] се развива на врвот на надземното стебло и може да биде долго до 30 см. Во зависност од видот, може да содржи од еден до десет цимозни соцветија или поединечни цветови.<ref name="FNA3">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Градбата на цветовите се разликува меѓу видовите во родот, но кај сите тие се развиваат од цветни пупки што во почетокот се свртени надолу.<ref name="Nold3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|31}} Цветовите можат да бидат еднобојни или да имаат повеќе бои.<ref name="RHSA" /> Најчести се сините нијанси, кои се движат од светлосина до виолетова, па дури и речиси црна. Сините цветови се особено застапени кај европските видови, каде што ''[[Aquilegia aurea]]'' е исклучок со своите жолти цветови. Кај северноамериканските видови почести се жолтите и црвените цветови, додека сините и сино-виолетовите се карактеристични главно за видовите што растат на поголема надморска височина.<ref name="Nold3" />{{Rp|33}} [[Околуцветник|Околуцветникот]] на цветовите од родот ''Aquilegia'' обично е составен од пет [[Чашкино ливче|чашкини]] и пет [[Венечно ливче|венечни ливчиња]].<ref name="PollinationSystems">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Чашкините ливчиња се широки и по изглед наликуваат на венечни, додека вистинските венечни ливчиња се составени од два дела: поширок преден дел и издолжена, шуплива нектарска потпорка, која се протега наназад и содржи нектар.<ref name="FI">{{Наведена книга|title=[[Flora Iberica|Flora Iberica: Plantas Vasculares de la Península Ibérica e Islas Baleares]]|date=1986|publisher=[[Real Jardín Botánico de Madrid]]|isbn=8400062221|editor-last=Castroviejo|editor-first=S.|volume=1: Lycopodiaceae–Papaveraceae|location=Madrid|language=es|trans-title=Flora Iberica: Vascular Plants of the Iberian Peninsula and Balearic Islands|chapter=''Aquilegia'' L.|access-date=31 May 2025|editor-last2=Laínz|editor-first2=M.|editor-last3=López González|editor-first3=G.|editor-last4=Montserrat|editor-first4=P.|editor-last5=Muñoz Garmendia|editor-first5=F.|editor-last6=Paiva|editor-first6=J.|editor-last7=Villar|editor-first7=L.|chapter-url=https://bibdigital.rjb.csic.es/medias/71/a5/be/6f/71a5be6f-b4bc-432f-9a6a-baa17a5d8ccb/files/Fl_iber1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200940/https://bibdigital.rjb.csic.es/medias/71/a5/be/6f/71a5be6f-b4bc-432f-9a6a-baa17a5d8ccb/files/Fl_iber1.pdf|archive-date=31 May 2025}}</ref>{{Rp|376}}<ref name="Nold4">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|31}} Нектарските потпорки им даваат на цветовите карактеристичен изглед и служат за привлекување опрашувачи.<ref name="Problem">{{Наведена книга|title=Rodale's Flower Garden Problem Solver|last=Ball|first=Jeff|last2=Ball|first2=Liz|date=1990|publisher=[[Rodale Press]]|isbn=0878578684|location=[[Emmaus, Pennsylvania|Emmaus, PA]]}}</ref>{{Rp|147}} Обликот на потпорките се разликува меѓу видовите. Кај некои тие се кукасто или роговидно свиткани, додека кај други се прави или извртени.<ref name="Nold4" />{{Rp|31, 38}}<ref name="CE">{{Наведена енциклопедија|location=[[Toronto]]|access-date=15 May 2025}}</ref> Кај одредени видови, како што е ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', нектарските потпорки природно отсуствуваат.<ref name="Nold4" />{{Rp|82}} Отсуството на потпорки може да се појави и кај поединечни растенија или популации на видови кај кои тие вообичаено се развиени, како наследна особина поврзана со рецесивен ген.<ref name="Nold4" />{{Rp|31}}<ref name="FNA4">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref><ref name="Weber">{{Наведена книга|title=Colorado Flora: Western Slope|last=Weber|first=William A.|date=1987|publisher=[[University Press of Colorado|Colorado Associated University Press]]|isbn=0870811673|location=[[Boulder, Colorado|Boulder]], [[Colorado|CO]]|page=295|lccn=87-70012|author-link=William Alfred Weber}}</ref> Цветовите на растенијата од родот Aquilegia се двополови, односно имаат и машки и женски цветни органи. Тие можат да се размножуваат преку самоопрашување, кое се одвива на два начина: со автогамија, кога поленот од прашниците паѓа на жигот на истиот цвет, и со геитоногамија, кога поленот се пренесува од еден цвет на друг цвет на истото растение. Кај геитоногамијата пренесувањето на поленот обично го вршат опрашувачи.<ref name="PollinationSystems2">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Автогамијата е забележана како главен начин на [[оплодување]] кај видот ''[[Aquilegia paui]]''.<ref name="Shift">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref> Кај ''[[Aquilegia formosa]]'' и ''[[Aquilegia eximia]]'' може да се појави дихогамија, односно временско раздвојување на созревањето на машките и женските цветни органи, со што се намалува можноста за самоопрашување. Кај претставниците на родот се јавува и вкрстено опрашување ([[ксеногамија]]), при кое опрашувачите го пренесуваат [[Полен|поленот]] од еден цвет на жигот на друг цвет на различно растение.<ref name="PollinationBiology2">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Машките и женските репродуктивни органи на цветовите од родот ''Aquilegia'' се составени од [[Прашник|прашници]] и [[Толчник (ботаника)|гинецеум]]. Прашниците се распоредени во спирала околу гинецеумот, а нивниот вкупен број се разликува меѓу видовите.<ref name="PollinationSystems3">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Родот ''Aquilegia'' се одликува со спирален распоред на прашниците и со гинецеум составен од споени плодни листови (карпели), што претставува особеност во рамките на семејството ''Ranunculaceae''.<ref>{{Наведена книга|title=Floral Diagrams: An Aid to Understanding Flower Morphology and Evolution|last=Ronse De Craene|first=Louis P.|date=2022|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=9781108825733|edition=2nd|location=[[Cambridge]]|page=160|doi=10.1017/9781108919074|lccn=2021050296}}</ref> Меѓу прашниците и гинецеумот се наоѓаат стерилни прашници (стаминодии), кои имаат лушпест изглед.<ref name="FNA5">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Цветовите се протандрични, односно машките цветни органи созреваат пред женските. Прашниците го ослободуваат поленот пред жиговите да станат приемчиви за него.<ref name="Nold5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|27}} Во текот на цветањето ([[Антеза|антезата]]), цветовите минуваат низ три развојни фази. Во предмашката фаза околуцветникот е отворен, но прашниците сè уште не се отвориле и не го ослободуваат поленот. Во машката фаза прашниците се отвораат и го ослободуваат поленот. Во постмашката фаза прашниците овенуваат, додека околуцветникот останува отворен.<ref name="PollinationBiology3">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Плодот кај растенијата од родот ''Aquilegia'' е збирен плод составен од неколку фоликули. Секој фоликул се отвора по должината на еден шев и завршува со свиткан врв, наречен клун.<ref name="Nold6">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> Семето е црно, мазно и бубреговидно.<ref name="FNA6">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Во моментот на расејувањето, семињата обично се во состојба на мирување.<ref name="Dormacy">{{Наведено списание|last=Zhang|first=Keliang|last2=Ji|first2=Yusong|last3=Fu|first3=Guixian|last4=Yao|first4=Linjun|last5=Liu|first5=Huina|last6=Tao|first6=Jun|last7=Walck|first7=Jeffrey&nbsp;L.|date=July 2021|title=Dormancy Cycles in ''Aquilegia oxysepala'' Trautv. et Mey. (Ranunculaceae), A Species with Non-Deep Simple Morphophysiological Dormancy|journal=[[Plant and Soil]]|volume=464|pages=223–235|bibcode=2021PlSoi.464..223Z|doi=10.1007/s11104-021-04951-8|issn=0032-079X}}</ref> Тие можат да ја задржат ’ртливоста подолго време во споредба со семињата на многу други претставници на семејството Ranunculaceae, иако посвежите семиња обично ’ртат побрзо.<ref name="Nold6" />{{Rp|23}} На пример, семето на Aquilegia formosa, чувано во ладилник, ја задржало ’ртливоста најмалку три години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nrcs.usda.gov/plantmaterials/orpmcmt9921.pdf|title=Protocol Information: ''Aquilegia formosa'' Fisch. ex DC.|date=2009|publisher=Corvallis Plant Materials Center, [[United States Department of Agriculture]]|location=[[Corvallis, Oregon|Corvallis, OR]]|accessdate=11 August 2025}}</ref> Ртењето првенствено зависи од температурата. На семињата обично им е потребен повеќемесечен период на повисоки летни температури, проследен со изложување на ниски зимски температури во траење од неколку недели до неколку месеци. Овој период на студ ги прекинува физиолошките механизми што го одржуваат семето во мирување, по што ртењето започнува со затоплувањето во пролет. На тој начин се спречува предвременото ’ртење во услови неповолни за преживување на младите растенија.<ref name="Dormacy" /><ref name="Sowing">{{Наведено списание|last=Porceddu|first=M.|last2=Mattana|first2=E.|last3=Pritchard|first3=H.&nbsp;W.|last4=Bacchetta|first4=G.|date=2017|title=Dissecting Seed Dormancy and Germination in ''Aquilegia barbaricina'', Through Thermal Kinetics of Embryo Growth|journal=[[Plant Biology (journal)|Plant Biology]]|volume=19|pages=983–993|bibcode=2017PlBio..19..983P|doi=10.1111/plb.12610|pmid=28762612|hdl-access=free}}</ref> Основниот [[Плоидност|број на хромозоми]] кај претставниците на родот ''Aquilegia'' е 2''n'' = 14, односно имаат седум пара хромозоми.<ref name="FNA7">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=October 1964|title=Documented Chromosome Numbers of Plants|journal=[[Madroño (journal)|Madroño]]|volume=17|pages=266–268|jstor=41423164}}</ref> Сепак, кај поединечни растенија се забележани и отстапувања од овој број. Кај некои единки се присутни и дополнителни [[Б-хромозоми]], кои можат да влијаат врз нивните [[Фенотип|фенотипски]] особини и плодноста.<ref name="Nardi3">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|183–185}} == Фитохемија == [[File:Aquilegia_vulgaris_MHNT.BOT.2009.13.42.jpg|алт=|мини|Пплодови и семиња од видот ''[[Aquilegia vulgaris]]''. Човечката консумација на семе и корења од колумбина може да внесе токсини кои го нарушуваат здравјето на срцето.]] Кај некои видови од родот ''Aquilegia'', како што е ''[[Aquilegia vulgaris]]'', се присутни цијанофори — клетки што создаваат сина пигментација. Кај овие видови се забележани [[Гликозид|цијаногени гликозиди]], меѓу кои [[дурин]] и триглохинин. Овие соединенија обично имаат горчлив вкус и можат да бидат токсични за луѓето и животните. Голтањето на околу 20 грама свежи листови од ''Aquilegia vulgaris'' може да предизвика сериозно труење, со симптоми како што се конвулзии, отежнато дишење и срцева слабост. Забележан е и случај на дете кај кое по консумирање на 12 цветови од овој вид се појавиле слабост на екстремитетите, [[цијаноза]], поспаност и [[миоза]] (стеснување на зениците). Симптомите се повлекле во текот на три часа.<ref name="Toxicity">{{Наведена книга|title=Natural Poisons and Venoms: Plant Toxins: Polyketides, Phenylpropanoids and Further Compounds|last=Teuscher|first=Eberhard|last2=Lindequist|first2=Ulrike|date=2024|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=9783110728538|series=De Gruyter STEM|location=Berlin; [[Boston]]|pages=300–326|doi=10.1515/9783110728538}}</ref> Зрелите семиња и корените исто така содржат токсични соединенија, чие внесување може да има штетно влијание врз срцето.<ref name="FSAF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/Aquilegia-flavescens.shtml|title=Plant of the Week: Yellow Columbine (''Aquilegia flavescens'')|last=Delmatier|first=Charmaine|date=2014|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200942/https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/Aquilegia-flavescens.shtml|archive-date=31 May 2025|accessdate=18 May 2025}}</ref> Кај ''Aquilegia vulgaris'' е забележано присуство на изоцитизозид, [[Флавоноид|флавоноидно]] соединение со антибактериски својства.<ref name="Antibacterial">{{Наведено списание|last=Sulaiman|first=Mazdida|last2=Ebehairy|first2=Layane|last3=Nissapatorn|first3=Veeranoot|last4=Rahmatullah|first4=Mohammed|last5=Villegas|first5=Jhonnel|last6=Dupa|first6=Helina Jean|last7=Verzosa|first7=Ricksterlie&nbsp;C.|last8=Dolma|first8=Karma&nbsp;G.|last9=Shabaz|first9=Muhamad|date=11 October 2024|title=Antibacterial phenolic compounds from the flowering plants of Asia and the Pacific: coming to the light|journal=[[Pharmaceutical Biology]]|volume=62|pages=713–766|doi=10.1080/13880209.2024.2407530|pmc=11486068|pmid=39392281|doi-access=free}}</ref> Полифенолите, особено флавоноидите, се главните состојки на хидроетанолниот екстракт од ''[[Aquilegia oxysepala]]'', добиен со употреба на мешавина од вода и етанол како растворувач. Овие соединенија имаат [[Антиоксиданс|антиоксидантно]] дејство. Истражувањата покажале дека екстрактот од ''A. oxysepala'' има изразена способност за неутрализирање на DPPH, супероксидните анјони и хидроксилните радикали, но послабо дејствува врз [[Водород пероксид|водородниот пероксид]]. Сепак, [[Хемија на аскорбинска киселина|аскорбинската киселина]] покажува посилно антиоксидантно дејство од екстрактот.<ref name="AOExtract">{{Наведено списание|last=Yu|first=Yan|last2=Yi|first2=Zhi-Biao|last3=Liang|first3=Yi-Zeng|date=August 2009|title=Evaluation of Antioxidant Activities of ''Aquilegia oxysepala'' Hydroethanolic Extract|journal=[[Journal of Food Biochemistry]]|volume=33|pages=500–505|doi=10.1111/j.1745-4514.2009.00233.x|issn=0145-8884}}</ref> Кај цветните растенија, [[Фенилпропаноид|фенилпропаноидите]] можат да имаат заштитна улога од [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото (UV) зрачење]], а истовремено да учествуваат во создавањето сигнали што ги привлекуваат опрашувачите. Во една студија на цветовите на ''[[Aquilegia formosa]]'' било утврдено дека венечните и чашкините ливчиња содржат подеднакви количества фенилпропаноиди што ја апсорбираат ултравиолетовата светлина.<ref>{{Наведено списание|last=Narbona|first=Eduardo|last2=Del&nbsp;Valle|first2=Jose&nbsp;C.|last3=Whittall|first3=Justen&nbsp;B.|last4=Buide|first4=M.&nbsp;Luisa|last5=Pulgar|first5=Iñigo|last6=Gutierrez Camargo|first6=Maria Gabriela|last7=Cerdeira Morellato|first7=Leonor Patricia|last8=Rodríguez-Castañeda|first8=Nancy|last9=Rossi|first9=Victor|date=7 May 2025|title=Transcontinental patterns in floral pigment abundance among animal-pollinated species|journal=[[Scientific Reports]]|volume=15|page=15927|bibcode=2025NatSR..1515927N|doi=10.1038/s41598-025-94709-4|pmc=12059069|pmid=40335586|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Effect_of_leaf_miners_on_Aquilegia_canadensis_(cropped).jpg|алт=Photograph of leaf miner trails on Aquilegia canadensis leaf|десно|мини|[[Лисен рудар|Лисните рудари]] можат да остават траги каде што го изеделе внатрешното ткиво на листовите од ''Aquilegia''.]] И покрај токсичноста на растенијата од родот ''Aquilegia'' и отсуството на познати причини што би ги поттикнувале луѓето да ги консумираат,<ref name="Toxicity2">{{Наведена книга|title=Natural Poisons and Venoms: Plant Toxins: Polyketides, Phenylpropanoids and Further Compounds|last=Teuscher|first=Eberhard|last2=Lindequist|first2=Ulrike|date=2024|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=9783110728538|series=De Gruyter STEM|location=Berlin; [[Boston]]|pages=300–326|doi=10.1515/9783110728538}}</ref> нивните плодови и листови понекогаш служат како храна за животните. Иако консумирањето на овие растенија од страна на цицачите не е дел од нивниот репродуктивен циклус, забележани се случаи на такво однесување. На пример, во една студија за загрозениот вид ''[[Aquilegia paui]]'' е наведено дека, според непосредни набљудувања, козите уништиле околу 30 % од плодовите.<ref name="Shift2">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref><ref name="Conservation">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=López-Pujol|first2=Jordi|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Molero|first4=Julián|last5=Sàez|first5=Llorenç|date=2011|title=Conservation Assessment of ''Aquilegia paui'' (Ranunculaceae): A Case Study of an Extremely Narrow Endemic|url=https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|journal=[[Oryx (journal)|Oryx]]|volume=45|pages=187–190|doi=10.1017/S0030605310001754|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427225231/https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|archive-date=27 April 2025|access-date=16 May 2025|via=[[Cambridge University Press]]|hdl-access=free}}</ref> Во [[Северисток (САД)|североисточниот дел на Соединетите Американски Држави]] и во [[источна Канада]], ''[[Aquilegia canadensis]]'' служи како растение домаќин за пеперутката ''[[Erynnis lucilius]]''. Пеперутките ги полагаат јајцата на долната страна од листовите на аквилегијата во два периода: од април до јуни и од јули до септември. Гасениците што се изведуваат од јајцата положени во вториот период ја презимуваат во растителниот отпад околу растението.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/pollinators/pollinator-of-the-month/columbine-duskywing.shtml|title=Pollinator of the Month: Columbine Duskywing (''Erynnis lucilius'')|last=Simpson|first=Melissa|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|accessdate=28 May 2025}}</ref> Во [[Запад (САД)|западниот дел на Соединетите Американски Држав]]<nowiki/>и е забележано дека бумбарот ''[[Bombus occidentalis]]'' [[Крадење нектар|краде нектар]] од цветовите на ''[[Aquilegia coerulea]]''. Тоа го прави така што отвора или користи дупки направени во нектарските потпорки на цветовите, наместо да влегува во нив на вообичаениот начин.<ref>{{Наведено списание|last=Pyke|first=Graham H.|date=1982|title=Local Geographic Distributions of Bumblebees Near Crested Butte, Colorado: Competition and Community Structure|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=63|issue=2|pages=555–573|bibcode=1982Ecol...63..555P|doi=10.2307/1938970|issn=0012-9658|jstor=1938970}}</ref> Во Северна Америка, три вида лисни рудари од родот ''[[Phytomyza]]'' ги користат растенијата од родот ''Aquilegia'' како домаќини: ''[[Phytomyza aquilegiana]]'' е распространет во источните делови на континентот, ''[[Phytomyza aquilegivora]]'' во [[Среден Запад|Средниот Запад на Соединетите Американски Држави]], а [[Phytomyza columbinae|''Phytomyza'' ''columbinae'']] во западните делови. Овие инсекти се познати како колумбински лисни рудари. Нивните ларви се хранат со ткивото помеѓу горната и долната површина на листовите, при што оставаат белузлави траги и дамки. По завршувањето на развојот, ларвите ги напуштаат листовите и се куклат на нивната долна страна, каде што образуваат мали кукли. Возрасните единки, пак, со помош на легалката ги прободуваат листовите за да дојдат до растителните сокови, оставајќи карактеристични траги од исхраната.<ref name="NAPests">{{Наведена мрежна страница|url=https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|title=Common Columbine Pests: Columbine Leafminer and Columbine Sawfly|last=Mahr|first=Susan|work=hort.extension.wisc.edu|publisher=Wisconsin Horticulture, [[University of Wisconsin–Madison]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132919/https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|archive-date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref> Друг сроден лисен рудар, ''[[Phytomyza ancholiae]]'', е автохтон вид во Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Goureau|first=Claude Charles|author-link=Claude Charles Goureau|date=1851|title=Mémoire pour servir a l'histoire des Diptères dont les larves minent les feuilles des plantes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/10626219|journal=[[Annales de la Société entomologique de France]]|volume=2|pages=153–155|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132923/https://www.biodiversitylibrary.org/page/10626219|archive-date=28 May 2025|access-date=31 May 2025|via=[[Biodiversity Heritage Library]]}}</ref> ''[[Pristiphora rufipes]]'' потекнува од Европа, но денес е распространета и во Канада и Соединетите Американски Држави. Женките ги полагаат јајцата на листовите на растенијата од родот ''Aquilegia'', а ларвите се изведуваат кон крајот на пролетта. Во периодот од април до јуни, зелените ларви се хранат со листовите, постепено изедувајќи го нивното ткиво од надворешните делови кон средината. Кога на едно растение има голем број ларви, тие можат да ги изедат речиси сите листови, оставајќи ги неизедени само стеблото и цветовите. Ларвите го завршуваат развојот за неколку недели, по што паѓаат од растението и се куклат во кожурци.<ref name="NAPests2">{{Наведена мрежна страница|url=https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|title=Common Columbine Pests: Columbine Leafminer and Columbine Sawfly|last=Mahr|first=Susan|work=hort.extension.wisc.edu|publisher=Wisconsin Horticulture, [[University of Wisconsin–Madison]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132919/https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|archive-date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref> Неколку видови габи ги напаѓаат листовите на растенијата од родот ''Aquilegia'', меѓу кои се ''[[Ascochyta aquilegiae]]'', ''[[Cercospora aquilegiae]]'' и ''[[Septoria aquilegiae]]''.<ref name="Problem2">{{Наведена книга|title=Rodale's Flower Garden Problem Solver|last=Ball|first=Jeff|last2=Ball|first2=Liz|date=1990|publisher=[[Rodale Press]]|isbn=0878578684|location=[[Emmaus, Pennsylvania|Emmaus, PA]]}}</ref> [[Оомицети|Оомицетот]] ''[[Peronospora aquilegiicola]]'', предизвикувач на болеста позната како пламенеста мувла, потекнува од источноазиските популации на родовите ''Aquilegia'' и ''[[Semiaquilegia]]''. Неговото присуство на ''Aquilegia'' во Обединетото Кралство првпат било забележано во 2013 година. Ова откритие поттикнало дискусии за воведување карантински мерки со цел да се спречи неговото ширење во [[континентална Европа]].<ref>{{Наведено списание|last=Thines|first=Marco|last2=Denton|first2=Geoffrey&nbsp;J.|last3=Beal|first3=Elizabeth&nbsp;J.|last4=Kilty|first4=Anne|last5=Denton|first5=Jennifer&nbsp;O.|last6=Shin|first6=Hyeon-Dong|last7=Choi|first7=Young-Joon|date=October 2019|title=''Peronospora aquilegiicola'' sp. nov., the Downy Mildew Affecting Columbines in the UK is an Invasive Species from East Asia|journal=European Journal of Plant Pathology|volume=155|issue=2|pages=515–525|bibcode=2019EJPP..155..515T|doi=10.1007/s10658-019-01787-y|issn=1573-8469}}</ref> === Опрашување === [[File:White-lined_Sphinx_and_Columbine_04.jpg|алт=Photograph of a hybrid columbine being pollinated by a hawkmoth|десно|мини|Некои северноамерикански ''Aquilegia'' се адаптирале на опрашување од ''[[Sphingidae]]'' ''(на сликата)'' и колибри. Нивните издолжени нектарски потпорки ги принудуваат ''Sphingidae'' што се хранат со нектар да стапат во допир со прашниците и жиговите на цветовите, со што се овозможува пренесување на поленот.]] Видовите од родот ''Aquilegia'' развиле разновидни цветни особини, меѓу кои различна ориентација, обоеност и градба на нектарските потпорки, со кои привлекуваат различни опрашувачи. Овие приспособувања придонеле за еволутивното разидување и [[Видообразба|создавањето нови видови]].<ref name="POPOVICH">{{Наведено списание|last=Ballerini|first=Evangeline S.|last2=Min|first2=Ya|last3=Edwards|first3=Molly&nbsp;B.|last4=Kramer|first4=Elena&nbsp;M.|last5=Hodges|first5=Scott&nbsp;A.|date=8 September 2020|title=''POPOVICH'', Encoding a C2H2 Zinc-Finger Transcription Factor, Plays a Central Role in the Development of a Key Innovation, Floral Nectar Spurs, in ''Aquilegia''|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|publisher=[[National Academy of Sciences]]|volume=117|pages=22552–22560|bibcode=2020PNAS..11722552B|doi=10.1073/pnas.2006912117|jstor=26969162|pmc=7486772|pmid=32848061|doi-access=free}}</ref> Збирот од цветни особини што овозможуваат привлекување одредена група опрашувачи се нарекува синдром на опрашување, односно цветен синдром. Цветовите на аквилегиите традиционално се поделени во три основни синдроми на опрашување, поврзани со привлекувањето бумбари, колибри и ''[[Sphingidae]]''. Секоја од овие групи се храни со нектарот на цветовите.<ref name="PollinationSystems4">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Покрај нив, и инсектите што собираат полен можат да имаат секундарна улога во опрашувањето на аквилегиите. Студија објавена во 2026 година утврдила дека цветните синдроми кај видовите од родот Aquilegia првенствено се обликувани од трите групи опрашувачи што се хранат со нектар. Сепак, не биле пронајдени докази дека инсектите што собираат полен извршиле еволутивен притисок врз развојот на цветните особини.<ref>{{Наведено списание|last=Hawranek|first=Anna-Sophie|last2=Von Balthazar|first2=Maria|last3=Chartier|first3=Marion|last4=Schönenberger|first4=Jürg|date=16 January 2026|title=Floral Syndromes in ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) are Associated with Nectar- But Not Pollen-Collecting Pollinators|journal=[[Annals of Botany]]|volume=137|issue=5|pages=1305–1320|doi=10.1093/aob/mcaf333|pmc=13197590|pmid=41542994|doi-access=free}}</ref> Кога опрашувачите се ретки, некои видови аквилегии можат да се потпрат на самоопрашување како главен начин на размножување. Таков пример е ''[[Aquilegia paui]]''.<ref name="PollinationSystems4" /> Евроазиските видови од родот ''Aquilegia'' првенствено се опрашувани од муви, пчели и бумбари. Северноамериканските видови, пак, најчесто ги опрашуваат пчели, бумбари, ''[[Sphingidae]]'' и [[колибри]]. Опрашувањето од колибри е почесто кај северноамериканските ''Aquilegia'' со црвени цветови, додека видовите со бледи цветови можеби развиле таква обоеност за да бидат повидливи за ''Sphingidae'' во [[самрак]].<ref name="Nold7">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> {{Rp|32–33}} Должината на нектарските потпорки кај одделни видови ''Aquilegia'' често е поврзана со нивните опрашувачи. Додека кај евроазиските видови должината на потпорките се разликува релативно малку, кај северноамериканските видови се забележува значителна разновидност.<ref name="Increasingly">{{Наведено списание|last=Whittal|first=Justen B.|last2=Hodges|first2=Scott A.|date=June 2007|title=Pollinator Shifts Drive Increasingly Long Nectar Spurs in Columbine Flowers|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=447|issue=7145|pages=706–709|bibcode=2007Natur.447..706W|doi=10.1038/nature05857|pmid=17554306}}</ref> ''[[Sphingidae]]'' имаат долги усни органи за хранење, што им овозможува да допрат до нектарот во длабочината на потпорките. Во подрачјата каде што овие пеперутки се главни опрашувачи, издолжените нектарски потпорки на ''[[Aquilegia coerulea]]'' го оневозможуваат земањето нектар без пеперутките притоа да дојдат во допир со поленот.<ref>{{Наведено списание|last=Brunet|first=Johanne|date=June 2009|title=Pollinators of the Rocky Mountain Columbine: Temporal Variation, Functional Groups and Associations With Floral Traits|url=https://www.researchgate.net/publication/24400848|journal=[[Annals of Botany]]|volume=103|issue=9|pages=1567–1578|doi=10.1093/aob/mcp096|issn=1095-8290|pmc=2701757|pmid=19414518|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Иако ''Sphingidae'' се застапени и во Евроазија, меѓу тамошните видови ''Aquilegia'' не се забележува синдром на опрашување приспособен на нив, кој се одликува со особено долги нектарски потпорки. Можно е присуството на колибри во Северна Америка, кои отсуствуваат во Евроазија и имаат јазик со средна должина во споредба со другите опрашувачи и ''[[Sphingidae]]'', да претставувало еволутивен чекор што овозможил подоцнежно развивање на опрашувачкиот синдром од ''[[Sphingidae]]'' кај северноамериканските ''Aquilegia''.<ref name="Increasingly" /> Иако одредена популација на ''Aquilegia'' може да се приспособи на конкретно живеалиште и да развие цветни особини што привлекуваат одредени опрашувачи, тоа не мора нужно да доведе до [[еколошко видообразување]] и создавање генетски бариери меѓу популациите. Веројатноста за такво видообразување е поголема кога мутациите што влијаат врз градбата на цветовите и промените во однесувањето на опрашувачите се појавуваат кај мали и географски изолирани популации. Таков пример е ''[[Aquilegia micrantha var. mancosana]]''.<ref name="Nardi4">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref> == Таксономија == {{cladogram|title=''Aquilegia''|caption=Филогенетско стебло на родот Aquilegia, засновано врз истражувањето на Fior и соработниците од 2013 година. Некои од научните имиња употребени во истражувањето денес се сметаат за синоними. Во оваа шема се користени имињата што ги прифаќа базата на податоци [[Plants of the World Online]] за соодветните таксони.|cladogram={{clade| style=font-size:85%;line-height:75%;width:300px; |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;amurensis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;parviflora]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;japonica]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia jonesii|A.&nbsp;jonesii]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia brevistyla|A.&nbsp;brevistyla]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia canadensis|A.&nbsp;canadensis]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; }}}}|label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia scopulorum|A.&nbsp;scopulorum]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia pubescens|A.&nbsp;pubescens]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia eximia|A.&nbsp;eximia]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia flavescens|A.&nbsp;flavescens]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia formosa|A.&nbsp;formosa]]'' |label2=&nbsp;}}}}}}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia chrysantha|A.&nbsp;chrysantha]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia longissima|A.&nbsp;longissima]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia skinneri|A.&nbsp;skinneri]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia elegantula|A.&nbsp;elegantula]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia coerulea|A.&nbsp;coerulea]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} |label2=&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia yabeana|A.&nbsp;yabeana]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia rockii|A.&nbsp;rockii]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia kansuensis|A.&nbsp;kansuensis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia ecalcarata|A.&nbsp;ecalcarata]]'' }} }} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia moorcroftiana|A.&nbsp;moorcroftiana]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia nivalis|A.&nbsp;nivalis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia pubiflora|A.&nbsp;pubiflora]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia fragrans|A.&nbsp;fragrans]]''}}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia lactiflora|A.&nbsp;lactiflora]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia karelinii|A.&nbsp;karelinii]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia atrovinosa|A.&nbsp;atrovinosa]]'' }} }} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia olympica|A.&nbsp;olympica]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2= |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{bulleted list|''[[Aquilegia einseleana|A.&nbsp;einseleana]]''|''[[Aquilegia bertolonii|A.&nbsp;bertolonii]]''}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia glandulosa|A.&nbsp;glandulosa]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia sibirica|A.&nbsp;sibirica]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia viridiflora|A.&nbsp;viridiflora]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia buergeriana|A.&nbsp;buergeriana]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia oxysepala|A.&nbsp;oxysepala]]''}} }}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{bulleted list|''[[Aquilegia alpina|A.&nbsp;alpina]]''|''[[Aquilegia amaliae|A.&nbsp;amaliae]]''|''[[Aquilegia atrata|A.&nbsp;atrata]]''|''[[Aquilegia aurea|A.&nbsp;aurea]]''|''[[Aquilegia barbaricina|A.&nbsp;barbaricina]]''|''[[Aquilegia bernardii|A.&nbsp;bernardii]]''|''[[Aquilegia blecicii|A.&nbsp;blecicii]]''|''[[Aquilegia champagnatii|A.&nbsp;champagnatii]]''|''[[Aquilegia dinarica|A.&nbsp;dinarica]]''|''[[Aquilegia dumeticola|A.&nbsp;dumeticola]]''|''[[Aquilegia grata|A.&nbsp;grata]]''|''[[Aquilegia iulia|A.&nbsp;iulia]]''|''[[Aquilegia litardierei|A.&nbsp;litardierei]]''|''[[Aquilegia kitaibelii|A.&nbsp;kitaibelii]]''|''[[Aquilegia magellensis|A.&nbsp;magellensis]]''|''[[Aquilegia nigricans|A.&nbsp;nigricans]]''|''[[Aquilegia nugorensis|A.&nbsp;nugorensis]]''|''[[Aquilegia nuragica|A.&nbsp;nuragica]]''|''[[Aquilegia pancicii|A.&nbsp;pancicii]]''|''[[Aquilegia pyrenaica|A.&nbsp;pyrenaica]]''|''[[Aquilegia reuteri|A.&nbsp;reuteri]]''|''[[Aquilegia transsilvanica|A.&nbsp;transsilvanica]]''|''[[Aquilegia vestinae|A.&nbsp;vestinae]]''|''[[Aquilegia viscosa|A.&nbsp;viscosa]]''|''[[Aquilegia vulgaris|A.&nbsp;vulgaris]]''}} }} }} }} }} }} }}}}Во рамките на [[Линеева таксономија|Линеевата таксономија]], родот ''Aquilegia'' за прв пат бил опишан како род во делото на [[Карл Линеј]] „ ''[[Species Plantarum|Species Plantarum“]]'' од 1753 година.<ref name="Nardi5">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|23}} Родот се припишува на семејството [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']], иако малцинство [[Botanists|ботаничари]] порано го сметале за член на семејството ''[[Helleboraceae]]''. Второто таксономско определување, предложено во 1819 година од францускиот ботаничар [[Жан-Луј-Огист Лоазелер-Деслоншамп]], се засновало врз градбата на плодовите кај растенијата од семејството ''Helleboraceae'', кои речиси секогаш се фоликули.<ref name="Nold8">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|29}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/aquilegia_caerulea.shtml|title=Plant of the Week: Colorado Columbine (''Aquilegia caerulea'' James)|last=Popovich|first=Steve|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524172921/https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/aquilegia_caerulea.shtml|archive-date=24 May 2023|accessdate=12 May 2025}}</ref> Друга историска класификација, предложена во 1870 година од шведскиот ботаничар [[Нилс Лиља]], го издвојувала родот ''Aquilegia'' во посебно семејство, ''Aquilegiaceae'', во кое бил негов единствен претставник.<ref name="Nardi5" />{{Rp|31}} Историски гледано, аквилегиите најчесто биле вклучувани во [[Племе (биологија)|племето]] ''[[Isopyreae]]'', иако понекогаш биле издвојувани во посебно племе, Aquilegieae. Таксономската положба на племето во кое бил сместен родот Aquilegia долго време била предмет на несогласувања, па затоа тоа наизменично било вклучувано во две [[Потсемејство|потсемејства]]: ''[[Thalictroideae]]'' и ''[[Isopyroideae]]''.<ref name="Nardi6">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|31}} Денес, Isopyroideae се смета за синоним на Thalictroideae.<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=Wei|last2=Chen|first2=Zhi-Duan|date=August 2007|title=Generic level phylogeny of Thalictroideae (Ranunculaceae)—implications for the taxonomic status of ''Paropyrum'' and petal evolution|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=56|pages=811–821|bibcode=2007Taxon..56..811W|doi=10.2307/25065863|jstor=25065864}}</ref> Независно од таксономското сместување, родовите Aquilegia, ''[[Isopyrum]]'' и ''[[Thalictrum]]'' образуваат базална, парафилетска група. Таа се одликува со плезиоморфни особини, односно со наследени карактеристики што биле присутни кај нивниот [[Најновиот заеднички предок|последен заеднички предок]] и се споделуваат со други еволутивни групи, вклучувајќи го и семејството ''Berberidaceae''.<ref name="Nardi6" />{{Rp|31}} [[Филогенија|Филогенетската]] ревизија на семејството ''Ranunculaceae'' на ниво на род, објавена во 2026 година во списанието ''[[Taxon (списание)|Taxon]]'', го вклучила родот ''Aquilegia'' во потсемејството ''Thalictroideae''. Со оваа ревизија, сите дванаесет родови во потсемејството биле обединети во едно племе — ''Thalictreae''.<ref>{{Наведено списание|last=Xiang|first=Kun-Li|last2=Ling|first2=Yuan-Yuan|last3=Lian|first3=Lian|last4=Peng|first4=Huan-Wen|last5=Jabbour|first5=Florian|last6=Erst|first6=Andrey&nbsp;S.|author-link6=Andrey Erst|last7=Gao|first7=Tian-Gang|last8=Wang|first8=Wei|date=April 2026|title=A revised generic classification of Ranunculaceae based on molecular data|url=https://www.researchgate.net/publication/403161330|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=75|bibcode=2026Taxon..7570099X|doi=10.1002/tax.70099|archive-url=https://web.archive.org/web/20260729095711/https://www.researchgate.net/publication/403161330_A_revised_generic_classification_of_Ranunculaceae_based_on_molecular_data|archive-date=29 July 2026|access-date=28 July 2026|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Во рамките на монофилетското потсемејство ''Thalictroideae'', ''Aquilegia'' е вториот најголем род според бројот на опишани видови и [[Подвид|подвидови]], веднаш по Thalictrum. Родот ''Aquilegia'' припаѓа на една од трите главни кладни групи во потсемејството, заедно со родовите ''[[Semiaquilegia]]'' и ''[[Urophysa]]''. ''Semiaquilegia'' и ''Aquilegia'' се сестрински родови, односно потекнуваат од заеднички непосреден предок.<ref name="East">{{Наведено списание|last=Ling|first=Yuan-Yuan|last2=Peng|first2=Huan-Wen|last3=Lian|first3=Lian|last4=Erst|first4=Andrey&nbsp;S.|author-link4=Andrey Erst|last5=Xiang|first5=Kun-Li|last6=Wang|first6=Wei|date=16 December 2024|title=Out of and In East Asia: Phylogeny, Biogeography and Diversification of Thalictroideae (Ranunculaceae) in the Northern Hemisphere|url=https://academic.oup.com/aob/article/134/7/1251/7743276|journal=[[Annals of Botany]]|volume=134|issue=7|pages=1251–1262|doi=10.1093/aob/mcae148|pmc=11688531|pmid=39196797|doi-access=free}}</ref><ref name="Extended">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> Широко прифатениот таксономски опфат на родот ''Aquilegia'' го утврдил американскиот ботаничар [[Филип А. Манц]] во својата монографија од 1946 година, насловена ''Aquilegia: The Cultivated and Wild Columbines''. Единствениот позначаен спорен елемент во неговата класификација е вклучувањето на азискиот вид ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', кој нема нектарски потпорки. Овој вид понекогаш се издвојува во блискородниот род ''Semiaquilegia'', чии претставници исто така немаат нектарски потпорки. Името ''Semiaquilegia ecalcarata'' сè уште е широко застапено во хортикултурата.<ref name="Nardi7">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|31}}<ref name="Nold9">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|82}} Друг вид без нектарски потпорки, ''[[Aquilegia micrantha var. mancosana]]'', исто така бил прекласифициран во родот Semiaquilegia, иако таквото таксономско определување не се задржало. Прекласификациите на некои други видови во родовите ''Isopyrum'' и ''[[Paraquilegia]]'', меѓу кои и префрлањето на ''[[Paraquilegia anemonoides]]'' во 1920 година, се покажале како потрајни. <ref name="Nold9" /> {{Rp|38, 46–49}} === Еволуција === == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *{{Commons|Aquilegia}} * {{wikispecies|Aquilegia|''Aquilegia''}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Aquilegia]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 7762ko4d1vrb0fmmuz2v2havum3f712 5652077 5652076 2026-11-01T14:31:20Z Jtasevski123 69538 5652077 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{speciesbox | name = Aquilegia | image = Wald-Akelei.JPG | image_alt = Фотографија од видот ''Aquilegia vulgaris'' | image_caption = ''[[Aquilegia vulgaris]]'' | taxon = Aquilegia | authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Приближно 130, видете [[Список на видови Aquilegia|список]] | subdivision_ref = <ref name = POWO>{{Cite powo | id=325954-2 |title=''Aquilegia'' L.|access-date=23 February 2026}}</ref> | type_species = ''[[Aquilegia vulgaris]]'' | type_species_authority = [[L.]] | synonyms = *''Aquilina'' {{small|Bubani, nom. illeg.}} | synonyms_ref = }}'''''Aquilegia''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] цветни растенија во подсемејството ''[[Thalictroideae]]'' од семејството [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']]. Родот вклучува помеѓу 70 и 400 [[Таксон|таксони]] (опишани [[Вид (биологија)|видови]] и [[Подвид|подвидови]]) со природни [[Ареал|ареали]] низ [[Северна полутопка|северната]] [[Северна полутопка|полутопка]]. [[Домороден вид|Домородни]] и [[Доведен вид|доведени видови]] на ''Aquilegia'' постојат на сите континенти освен на [[Антарктик|Антарктикот]]. Познати по нивната висока физичка варијабилност и леснотија на хибридизација, ''Aquilegia'' се популарни градинарски растенија и создале многу култивирани сорти. Претставниците на родот ''Aquilegia'' се повеќегодишни тревести растенија со исправени и цврсти [[Стебло|стебла]]. [[Лист|Листовите]] се сложени, најчесто двапати или трипати триделни, составени од повеќе лисни делови. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни или собрани во ретки [[Соцветие|соцветија]], најчесто со впечатливи бои. Секој цвет има пет [[Чашкини ливчиња|чашкини]] и пет [[Венечно ливче|венечни ливчиња]]. Венечните ливчиња се карактеристични по тоа што нивниот долен дел е продолжен во шупливи нектарски потпорки, чија должина и облик се разликуваат меѓу видовите. Во Северна Америка, разновидноста во обликот и должината на потпорките е поврзана со приспособувањето кон различни опрашувачи. Кај некои видови и одгледувани сорти потпорките се отсутни или се слабо развиени. Во хортикултурата се одгледуваат и сорти со изменета градба на цветовите, меѓу кои и оние со двојни цветови, кај кои дел од цветните органи се преобразени во дополнителни венечни ливчиња. ''Aquilegia'' биле поврзани со божиците на плодноста во [[Старогрчка религија|античката грчка]] и [[Римска религија|античката римска религија]] и поврзани со христијанските религиозни концепти. Археолошките докази сугерираат дека растенијата ''Aquilegia'' се одгледувале до 3 век од н.е. во [[Британија|римска Британија]] и тие сè уште се популарни во градините низ целиот свет. И покрај тоа што честопати се токсични, ''Aquilegia'' ги користеле луѓето како билни лекови, парфеми и храна. Азиските практичари на народна медицина, [[Американски староседелци|домородните Северноамериканци]] и [[Среден век|средновековните Европејци]] сметале дека делови од растенијата имаат медицинска употреба. Селективното размножување и хибридизација на ''Aquilegia'' се случува со векови, при што генетските размени помеѓу видовите [[Стар Свет|од Стариот]] и [[Нов Свет|Новиот]] [[Нов Свет|Свет]] создаваат дополнителна разновидност. == Етимологија == Грчкиот писател од 1 век од н.е. [[Диоскорид]] го нарекол родот ''Isopyrum'', име кое сега се користи за друг род, ''[[Isopyrum]]''.<ref name="Nold">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|38}} Во 12 век, игуменијата и полимат [[Хилдегарда Бингенска]] ги нарекувала растенијата ''{{lang|la|[[wikt:aquila|aquila]]}}''{{Цп}}од каде што потекнува името на родот на германски, ''Akelei''. Првата употреба на ''aquilegia'' во однос на родот била во 13 век од страна на [[Алберт Велики|Алберт]] [[Алберт Велики|Велики]]. Во 16 и 17 век, имињата ''Colombina'', ''Aquilina'' и ''Aquileia'' почнале да стапуваат во употреба. Со делото ''[[Species Plantarum|„Species Plantarum“]]'' од 1753 година на шведскиот биолог [[Карл Линеј]], формалното име за родот станало ''Aquilegia'', иако употребата на ''Aquilina'' опстојувала во научната употреба барем до 1901 година.<ref name="Nardi">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|23}} Постојат голем број други вообичаени имиња за ''Aquilegia'' на различни јазици. == Опис == [[Податотека:Schwarzviolette_Akelei_(Aquilegia_atrata)_02.jpg|алт=Photograph of flowers of Aquilegia atrata|десно|мини|''Цветови на [[Aquilegia atrata]]'' ]] ''Aquilegia'' е род [[Повеќегодишни растенија|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] [[Скриеносеменици|цветни]] растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[лутичиња]]. Претставниците на родот се разновидни по изглед и се разликуваат според големината, обликот и градбата на растението.<ref name="Nold2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|29}}<ref name="FNA">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Иако сите видови се повеќегодишни, некои се релативно кратковечни и имаат животен циклус сличен на оној кај [[Двегодишно растение|двегодишните растенија]], додека други можат да живеат и да цветаат од три до шест години.<ref name="Nold2" />{{Rp|18}}<ref name="Ornamental">{{Наведена книга|title=Ornamental Plants From Russia And Adjacent States of the Former Soviet Union|last=Shulkina|first=Tatyana|date=2005|publisher=Rostok|isbn=9785946680325|location=[[Saint Petersburg]]|chapter=''Aquilegia'' L.|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=120&taxon_id=102388|via=efloras.org}}</ref> По зимскиот период на мирување, растенијата повторно развиваат листови, а потоа настапува релативно краток период на цветање.<ref name="SouthernLiving">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.southernliving.com/columbine-plants-7570572|title=How To Grow And Care For Columbine Flowers|last=Riccio|first=Peggy|date=25 February 2025|editor-last=Scheppmann|editor-first=Khara|work=[[Southern Living]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619165223/https://www.southernliving.com/columbine-plants-7570572|archive-date=19 June 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref><ref name="Nold2" />{{Rp|15–16}} Времето на првото цветање зависи од видот: некои ''Aquilegia'' цветаат уште во првата година по сеидбата, додека други го образуваат првиот цвет дури во втората година.<ref name="Nold2" />{{Rp|13}} По цветањето се развиваат плодови со повеќе семиња, кои при созревањето се отвораат и ги ослободуваат семињата. Така растенијата се размножуваат и природно се обновуваат. [[Лист|Листовите]] обично остануваат развиени во текот на летото, а наесен постепено овенуваат и изумираат.<ref name="SouthernLiving" /><ref name="PollinationBiology">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Растенијата од родот Aquilegia се развиваат од тенки, дрвенести подземни стебла (подлоги), кои го сочинуваат повеќегодишниот дел на растението. Секоја година, во текот на вегетацискиот период, од нив израснуваат едно или повеќе надземни стебла, кои по образувањето на плодовите постепено се сушат и изумираат.<ref name="Nardi2">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|143–145}} Листовите можат да бидат приземни (базални) или стеблени (каулински). Приземните листови се развиваат во основата на растението и најчесто имаат долги, еластични лисни дршки, додека стеблените листови се развиваат по должината на надземното стебло и обично имаат покуси дршки или се приседнати. Листовите се сложени и најчесто се триделни, двојно триделни или тројно триделни. Кај триделните листови лисната плоча е разделена на три ливчиња. Кај двојно триделните листови секоја од трите главни ливчиња е дополнително разделена на три, при што листот има вкупно девет ливчиња. Кај тројно триделните листови оваа поделба се повторува уште еднаш, па листот може да има вкупно 27 ливчиња.<ref name="FNA2">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Цветоносните стебла израснуваат од лисните розети во текот на пролетта и летото.<ref name="RHSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/aquilegia|title=''Aquilegia''|work=rhs.org.uk|publisher=[[Royal Horticultural Society]]|accessdate=16 May 2025}}</ref> [[Соцветие|Соцветието]] се развива на врвот на надземното стебло и може да биде долго до 30 см. Во зависност од видот, може да содржи од еден до десет цимозни соцветија или поединечни цветови.<ref name="FNA3">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Градбата на цветовите се разликува меѓу видовите во родот, но кај сите тие се развиваат од цветни пупки што во почетокот се свртени надолу.<ref name="Nold3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|31}} Цветовите можат да бидат еднобојни или да имаат повеќе бои.<ref name="RHSA" /> Најчести се сините нијанси, кои се движат од светлосина до виолетова, па дури и речиси црна. Сините цветови се особено застапени кај европските видови, каде што ''[[Aquilegia aurea]]'' е исклучок со своите жолти цветови. Кај северноамериканските видови почести се жолтите и црвените цветови, додека сините и сино-виолетовите се карактеристични главно за видовите што растат на поголема надморска височина.<ref name="Nold3" />{{Rp|33}} [[Околуцветник|Околуцветникот]] на цветовите од родот ''Aquilegia'' обично е составен од пет [[Чашкино ливче|чашкини]] и пет [[Венечно ливче|венечни ливчиња]].<ref name="PollinationSystems">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Чашкините ливчиња се широки и по изглед наликуваат на венечни, додека вистинските венечни ливчиња се составени од два дела: поширок преден дел и издолжена, шуплива нектарска потпорка, која се протега наназад и содржи нектар.<ref name="FI">{{Наведена книга|title=[[Flora Iberica|Flora Iberica: Plantas Vasculares de la Península Ibérica e Islas Baleares]]|date=1986|publisher=[[Real Jardín Botánico de Madrid]]|isbn=8400062221|editor-last=Castroviejo|editor-first=S.|volume=1: Lycopodiaceae–Papaveraceae|location=Madrid|language=es|trans-title=Flora Iberica: Vascular Plants of the Iberian Peninsula and Balearic Islands|chapter=''Aquilegia'' L.|access-date=31 May 2025|editor-last2=Laínz|editor-first2=M.|editor-last3=López González|editor-first3=G.|editor-last4=Montserrat|editor-first4=P.|editor-last5=Muñoz Garmendia|editor-first5=F.|editor-last6=Paiva|editor-first6=J.|editor-last7=Villar|editor-first7=L.|chapter-url=https://bibdigital.rjb.csic.es/medias/71/a5/be/6f/71a5be6f-b4bc-432f-9a6a-baa17a5d8ccb/files/Fl_iber1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200940/https://bibdigital.rjb.csic.es/medias/71/a5/be/6f/71a5be6f-b4bc-432f-9a6a-baa17a5d8ccb/files/Fl_iber1.pdf|archive-date=31 May 2025}}</ref>{{Rp|376}}<ref name="Nold4">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|31}} Нектарските потпорки им даваат на цветовите карактеристичен изглед и служат за привлекување опрашувачи.<ref name="Problem">{{Наведена книга|title=Rodale's Flower Garden Problem Solver|last=Ball|first=Jeff|last2=Ball|first2=Liz|date=1990|publisher=[[Rodale Press]]|isbn=0878578684|location=[[Emmaus, Pennsylvania|Emmaus, PA]]}}</ref>{{Rp|147}} Обликот на потпорките се разликува меѓу видовите. Кај некои тие се кукасто или роговидно свиткани, додека кај други се прави или извртени.<ref name="Nold4" />{{Rp|31, 38}}<ref name="CE">{{Наведена енциклопедија|location=[[Toronto]]|access-date=15 May 2025}}</ref> Кај одредени видови, како што е ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', нектарските потпорки природно отсуствуваат.<ref name="Nold4" />{{Rp|82}} Отсуството на потпорки може да се појави и кај поединечни растенија или популации на видови кај кои тие вообичаено се развиени, како наследна особина поврзана со рецесивен ген.<ref name="Nold4" />{{Rp|31}}<ref name="FNA4">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref><ref name="Weber">{{Наведена книга|title=Colorado Flora: Western Slope|last=Weber|first=William A.|date=1987|publisher=[[University Press of Colorado|Colorado Associated University Press]]|isbn=0870811673|location=[[Boulder, Colorado|Boulder]], [[Colorado|CO]]|page=295|lccn=87-70012|author-link=William Alfred Weber}}</ref> Цветовите на растенијата од родот Aquilegia се двополови, односно имаат и машки и женски цветни органи. Тие можат да се размножуваат преку самоопрашување, кое се одвива на два начина: со автогамија, кога поленот од прашниците паѓа на жигот на истиот цвет, и со геитоногамија, кога поленот се пренесува од еден цвет на друг цвет на истото растение. Кај геитоногамијата пренесувањето на поленот обично го вршат опрашувачи.<ref name="PollinationSystems2">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Автогамијата е забележана како главен начин на [[оплодување]] кај видот ''[[Aquilegia paui]]''.<ref name="Shift">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref> Кај ''[[Aquilegia formosa]]'' и ''[[Aquilegia eximia]]'' може да се појави дихогамија, односно временско раздвојување на созревањето на машките и женските цветни органи, со што се намалува можноста за самоопрашување. Кај претставниците на родот се јавува и вкрстено опрашување ([[ксеногамија]]), при кое опрашувачите го пренесуваат [[Полен|поленот]] од еден цвет на жигот на друг цвет на различно растение.<ref name="PollinationBiology2">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Машките и женските репродуктивни органи на цветовите од родот ''Aquilegia'' се составени од [[Прашник|прашници]] и [[Толчник (ботаника)|гинецеум]]. Прашниците се распоредени во спирала околу гинецеумот, а нивниот вкупен број се разликува меѓу видовите.<ref name="PollinationSystems3">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Родот ''Aquilegia'' се одликува со спирален распоред на прашниците и со гинецеум составен од споени плодни листови (карпели), што претставува особеност во рамките на семејството ''Ranunculaceae''.<ref>{{Наведена книга|title=Floral Diagrams: An Aid to Understanding Flower Morphology and Evolution|last=Ronse De Craene|first=Louis P.|date=2022|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=9781108825733|edition=2nd|location=[[Cambridge]]|page=160|doi=10.1017/9781108919074|lccn=2021050296}}</ref> Меѓу прашниците и гинецеумот се наоѓаат стерилни прашници (стаминодии), кои имаат лушпест изглед.<ref name="FNA5">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Цветовите се протандрични, односно машките цветни органи созреваат пред женските. Прашниците го ослободуваат поленот пред жиговите да станат приемчиви за него.<ref name="Nold5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|27}} Во текот на цветањето ([[Антеза|антезата]]), цветовите минуваат низ три развојни фази. Во предмашката фаза околуцветникот е отворен, но прашниците сè уште не се отвориле и не го ослободуваат поленот. Во машката фаза прашниците се отвораат и го ослободуваат поленот. Во постмашката фаза прашниците овенуваат, додека околуцветникот останува отворен.<ref name="PollinationBiology3">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Плодот кај растенијата од родот ''Aquilegia'' е збирен плод составен од неколку фоликули. Секој фоликул се отвора по должината на еден шев и завршува со свиткан врв, наречен клун.<ref name="Nold6">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> Семето е црно, мазно и бубреговидно.<ref name="FNA6">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Во моментот на расејувањето, семињата обично се во состојба на мирување.<ref name="Dormacy">{{Наведено списание|last=Zhang|first=Keliang|last2=Ji|first2=Yusong|last3=Fu|first3=Guixian|last4=Yao|first4=Linjun|last5=Liu|first5=Huina|last6=Tao|first6=Jun|last7=Walck|first7=Jeffrey&nbsp;L.|date=July 2021|title=Dormancy Cycles in ''Aquilegia oxysepala'' Trautv. et Mey. (Ranunculaceae), A Species with Non-Deep Simple Morphophysiological Dormancy|journal=[[Plant and Soil]]|volume=464|pages=223–235|bibcode=2021PlSoi.464..223Z|doi=10.1007/s11104-021-04951-8|issn=0032-079X}}</ref> Тие можат да ја задржат ’ртливоста подолго време во споредба со семињата на многу други претставници на семејството Ranunculaceae, иако посвежите семиња обично ’ртат побрзо.<ref name="Nold6" />{{Rp|23}} На пример, семето на Aquilegia formosa, чувано во ладилник, ја задржало ’ртливоста најмалку три години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nrcs.usda.gov/plantmaterials/orpmcmt9921.pdf|title=Protocol Information: ''Aquilegia formosa'' Fisch. ex DC.|date=2009|publisher=Corvallis Plant Materials Center, [[United States Department of Agriculture]]|location=[[Corvallis, Oregon|Corvallis, OR]]|accessdate=11 August 2025}}</ref> Ртењето првенствено зависи од температурата. На семињата обично им е потребен повеќемесечен период на повисоки летни температури, проследен со изложување на ниски зимски температури во траење од неколку недели до неколку месеци. Овој период на студ ги прекинува физиолошките механизми што го одржуваат семето во мирување, по што ртењето започнува со затоплувањето во пролет. На тој начин се спречува предвременото ’ртење во услови неповолни за преживување на младите растенија.<ref name="Dormacy" /><ref name="Sowing">{{Наведено списание|last=Porceddu|first=M.|last2=Mattana|first2=E.|last3=Pritchard|first3=H.&nbsp;W.|last4=Bacchetta|first4=G.|date=2017|title=Dissecting Seed Dormancy and Germination in ''Aquilegia barbaricina'', Through Thermal Kinetics of Embryo Growth|journal=[[Plant Biology (journal)|Plant Biology]]|volume=19|pages=983–993|bibcode=2017PlBio..19..983P|doi=10.1111/plb.12610|pmid=28762612|hdl-access=free}}</ref> Основниот [[Плоидност|број на хромозоми]] кај претставниците на родот ''Aquilegia'' е 2''n'' = 14, односно имаат седум пара хромозоми.<ref name="FNA7">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=October 1964|title=Documented Chromosome Numbers of Plants|journal=[[Madroño (journal)|Madroño]]|volume=17|pages=266–268|jstor=41423164}}</ref> Сепак, кај поединечни растенија се забележани и отстапувања од овој број. Кај некои единки се присутни и дополнителни [[Б-хромозоми]], кои можат да влијаат врз нивните [[Фенотип|фенотипски]] особини и плодноста.<ref name="Nardi3">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|183–185}} == Фитохемија == [[File:Aquilegia_vulgaris_MHNT.BOT.2009.13.42.jpg|алт=|мини|Пплодови и семиња од видот ''[[Aquilegia vulgaris]]''. Човечката консумација на семе и корења од колумбина може да внесе токсини кои го нарушуваат здравјето на срцето.]] Кај некои видови од родот ''Aquilegia'', како што е ''[[Aquilegia vulgaris]]'', се присутни цијанофори — клетки што создаваат сина пигментација. Кај овие видови се забележани [[Гликозид|цијаногени гликозиди]], меѓу кои [[дурин]] и триглохинин. Овие соединенија обично имаат горчлив вкус и можат да бидат токсични за луѓето и животните. Голтањето на околу 20 грама свежи листови од ''Aquilegia vulgaris'' може да предизвика сериозно труење, со симптоми како што се конвулзии, отежнато дишење и срцева слабост. Забележан е и случај на дете кај кое по консумирање на 12 цветови од овој вид се појавиле слабост на екстремитетите, [[цијаноза]], поспаност и [[миоза]] (стеснување на зениците). Симптомите се повлекле во текот на три часа.<ref name="Toxicity">{{Наведена книга|title=Natural Poisons and Venoms: Plant Toxins: Polyketides, Phenylpropanoids and Further Compounds|last=Teuscher|first=Eberhard|last2=Lindequist|first2=Ulrike|date=2024|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=9783110728538|series=De Gruyter STEM|location=Berlin; [[Boston]]|pages=300–326|doi=10.1515/9783110728538}}</ref> Зрелите семиња и корените исто така содржат токсични соединенија, чие внесување може да има штетно влијание врз срцето.<ref name="FSAF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/Aquilegia-flavescens.shtml|title=Plant of the Week: Yellow Columbine (''Aquilegia flavescens'')|last=Delmatier|first=Charmaine|date=2014|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200942/https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/Aquilegia-flavescens.shtml|archive-date=31 May 2025|accessdate=18 May 2025}}</ref> Кај ''Aquilegia vulgaris'' е забележано присуство на изоцитизозид, [[Флавоноид|флавоноидно]] соединение со антибактериски својства.<ref name="Antibacterial">{{Наведено списание|last=Sulaiman|first=Mazdida|last2=Ebehairy|first2=Layane|last3=Nissapatorn|first3=Veeranoot|last4=Rahmatullah|first4=Mohammed|last5=Villegas|first5=Jhonnel|last6=Dupa|first6=Helina Jean|last7=Verzosa|first7=Ricksterlie&nbsp;C.|last8=Dolma|first8=Karma&nbsp;G.|last9=Shabaz|first9=Muhamad|date=11 October 2024|title=Antibacterial phenolic compounds from the flowering plants of Asia and the Pacific: coming to the light|journal=[[Pharmaceutical Biology]]|volume=62|pages=713–766|doi=10.1080/13880209.2024.2407530|pmc=11486068|pmid=39392281|doi-access=free}}</ref> Полифенолите, особено флавоноидите, се главните состојки на хидроетанолниот екстракт од ''[[Aquilegia oxysepala]]'', добиен со употреба на мешавина од вода и етанол како растворувач. Овие соединенија имаат [[Антиоксиданс|антиоксидантно]] дејство. Истражувањата покажале дека екстрактот од ''A. oxysepala'' има изразена способност за неутрализирање на DPPH, супероксидните анјони и хидроксилните радикали, но послабо дејствува врз [[Водород пероксид|водородниот пероксид]]. Сепак, [[Хемија на аскорбинска киселина|аскорбинската киселина]] покажува посилно антиоксидантно дејство од екстрактот.<ref name="AOExtract">{{Наведено списание|last=Yu|first=Yan|last2=Yi|first2=Zhi-Biao|last3=Liang|first3=Yi-Zeng|date=August 2009|title=Evaluation of Antioxidant Activities of ''Aquilegia oxysepala'' Hydroethanolic Extract|journal=[[Journal of Food Biochemistry]]|volume=33|pages=500–505|doi=10.1111/j.1745-4514.2009.00233.x|issn=0145-8884}}</ref> Кај цветните растенија, [[Фенилпропаноид|фенилпропаноидите]] можат да имаат заштитна улога од [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото (UV) зрачење]], а истовремено да учествуваат во создавањето сигнали што ги привлекуваат опрашувачите. Во една студија на цветовите на ''[[Aquilegia formosa]]'' било утврдено дека венечните и чашкините ливчиња содржат подеднакви количества фенилпропаноиди што ја апсорбираат ултравиолетовата светлина.<ref>{{Наведено списание|last=Narbona|first=Eduardo|last2=Del&nbsp;Valle|first2=Jose&nbsp;C.|last3=Whittall|first3=Justen&nbsp;B.|last4=Buide|first4=M.&nbsp;Luisa|last5=Pulgar|first5=Iñigo|last6=Gutierrez Camargo|first6=Maria Gabriela|last7=Cerdeira Morellato|first7=Leonor Patricia|last8=Rodríguez-Castañeda|first8=Nancy|last9=Rossi|first9=Victor|date=7 May 2025|title=Transcontinental patterns in floral pigment abundance among animal-pollinated species|journal=[[Scientific Reports]]|volume=15|page=15927|bibcode=2025NatSR..1515927N|doi=10.1038/s41598-025-94709-4|pmc=12059069|pmid=40335586|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Effect_of_leaf_miners_on_Aquilegia_canadensis_(cropped).jpg|алт=Photograph of leaf miner trails on Aquilegia canadensis leaf|десно|мини|[[Лисен рудар|Лисните рудари]] можат да остават траги каде што го изеделе внатрешното ткиво на листовите од ''Aquilegia''.]] И покрај токсичноста на растенијата од родот ''Aquilegia'' и отсуството на познати причини што би ги поттикнувале луѓето да ги консумираат,<ref name="Toxicity2">{{Наведена книга|title=Natural Poisons and Venoms: Plant Toxins: Polyketides, Phenylpropanoids and Further Compounds|last=Teuscher|first=Eberhard|last2=Lindequist|first2=Ulrike|date=2024|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=9783110728538|series=De Gruyter STEM|location=Berlin; [[Boston]]|pages=300–326|doi=10.1515/9783110728538}}</ref> нивните плодови и листови понекогаш служат како храна за животните. Иако консумирањето на овие растенија од страна на цицачите не е дел од нивниот репродуктивен циклус, забележани се случаи на такво однесување. На пример, во една студија за загрозениот вид ''[[Aquilegia paui]]'' е наведено дека, според непосредни набљудувања, козите уништиле околу 30 % од плодовите.<ref name="Shift2">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref><ref name="Conservation">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=López-Pujol|first2=Jordi|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Molero|first4=Julián|last5=Sàez|first5=Llorenç|date=2011|title=Conservation Assessment of ''Aquilegia paui'' (Ranunculaceae): A Case Study of an Extremely Narrow Endemic|url=https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|journal=[[Oryx (journal)|Oryx]]|volume=45|pages=187–190|doi=10.1017/S0030605310001754|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427225231/https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|archive-date=27 April 2025|access-date=16 May 2025|via=[[Cambridge University Press]]|hdl-access=free}}</ref> Во [[Северисток (САД)|североисточниот дел на Соединетите Американски Држави]] и во [[источна Канада]], ''[[Aquilegia canadensis]]'' служи како растение домаќин за пеперутката ''[[Erynnis lucilius]]''. Пеперутките ги полагаат јајцата на долната страна од листовите на аквилегијата во два периода: од април до јуни и од јули до септември. Гасениците што се изведуваат од јајцата положени во вториот период ја презимуваат во растителниот отпад околу растението.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/pollinators/pollinator-of-the-month/columbine-duskywing.shtml|title=Pollinator of the Month: Columbine Duskywing (''Erynnis lucilius'')|last=Simpson|first=Melissa|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|accessdate=28 May 2025}}</ref> Во [[Запад (САД)|западниот дел на Соединетите Американски Држав]]<nowiki/>и е забележано дека бумбарот ''[[Bombus occidentalis]]'' [[Крадење нектар|краде нектар]] од цветовите на ''[[Aquilegia coerulea]]''. Тоа го прави така што отвора или користи дупки направени во нектарските потпорки на цветовите, наместо да влегува во нив на вообичаениот начин.<ref>{{Наведено списание|last=Pyke|first=Graham H.|date=1982|title=Local Geographic Distributions of Bumblebees Near Crested Butte, Colorado: Competition and Community Structure|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=63|issue=2|pages=555–573|bibcode=1982Ecol...63..555P|doi=10.2307/1938970|issn=0012-9658|jstor=1938970}}</ref> Во Северна Америка, три вида лисни рудари од родот ''[[Phytomyza]]'' ги користат растенијата од родот ''Aquilegia'' како домаќини: ''[[Phytomyza aquilegiana]]'' е распространет во источните делови на континентот, ''[[Phytomyza aquilegivora]]'' во [[Среден Запад|Средниот Запад на Соединетите Американски Држави]], а [[Phytomyza columbinae|''Phytomyza'' ''columbinae'']] во западните делови. Овие инсекти се познати како колумбински лисни рудари. Нивните ларви се хранат со ткивото помеѓу горната и долната површина на листовите, при што оставаат белузлави траги и дамки. По завршувањето на развојот, ларвите ги напуштаат листовите и се куклат на нивната долна страна, каде што образуваат мали кукли. Возрасните единки, пак, со помош на легалката ги прободуваат листовите за да дојдат до растителните сокови, оставајќи карактеристични траги од исхраната.<ref name="NAPests">{{Наведена мрежна страница|url=https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|title=Common Columbine Pests: Columbine Leafminer and Columbine Sawfly|last=Mahr|first=Susan|work=hort.extension.wisc.edu|publisher=Wisconsin Horticulture, [[University of Wisconsin–Madison]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132919/https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|archive-date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref> Друг сроден лисен рудар, ''[[Phytomyza ancholiae]]'', е автохтон вид во Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Goureau|first=Claude Charles|author-link=Claude Charles Goureau|date=1851|title=Mémoire pour servir a l'histoire des Diptères dont les larves minent les feuilles des plantes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/10626219|journal=[[Annales de la Société entomologique de France]]|volume=2|pages=153–155|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132923/https://www.biodiversitylibrary.org/page/10626219|archive-date=28 May 2025|access-date=31 May 2025|via=[[Biodiversity Heritage Library]]}}</ref> ''[[Pristiphora rufipes]]'' потекнува од Европа, но денес е распространета и во Канада и Соединетите Американски Држави. Женките ги полагаат јајцата на листовите на растенијата од родот ''Aquilegia'', а ларвите се изведуваат кон крајот на пролетта. Во периодот од април до јуни, зелените ларви се хранат со листовите, постепено изедувајќи го нивното ткиво од надворешните делови кон средината. Кога на едно растение има голем број ларви, тие можат да ги изедат речиси сите листови, оставајќи ги неизедени само стеблото и цветовите. Ларвите го завршуваат развојот за неколку недели, по што паѓаат од растението и се куклат во кожурци.<ref name="NAPests2">{{Наведена мрежна страница|url=https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|title=Common Columbine Pests: Columbine Leafminer and Columbine Sawfly|last=Mahr|first=Susan|work=hort.extension.wisc.edu|publisher=Wisconsin Horticulture, [[University of Wisconsin–Madison]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132919/https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|archive-date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref> Неколку видови габи ги напаѓаат листовите на растенијата од родот ''Aquilegia'', меѓу кои се ''[[Ascochyta aquilegiae]]'', ''[[Cercospora aquilegiae]]'' и ''[[Septoria aquilegiae]]''.<ref name="Problem2">{{Наведена книга|title=Rodale's Flower Garden Problem Solver|last=Ball|first=Jeff|last2=Ball|first2=Liz|date=1990|publisher=[[Rodale Press]]|isbn=0878578684|location=[[Emmaus, Pennsylvania|Emmaus, PA]]}}</ref> [[Оомицети|Оомицетот]] ''[[Peronospora aquilegiicola]]'', предизвикувач на болеста позната како пламенеста мувла, потекнува од источноазиските популации на родовите ''Aquilegia'' и ''[[Semiaquilegia]]''. Неговото присуство на ''Aquilegia'' во Обединетото Кралство првпат било забележано во 2013 година. Ова откритие поттикнало дискусии за воведување карантински мерки со цел да се спречи неговото ширење во [[континентална Европа]].<ref>{{Наведено списание|last=Thines|first=Marco|last2=Denton|first2=Geoffrey&nbsp;J.|last3=Beal|first3=Elizabeth&nbsp;J.|last4=Kilty|first4=Anne|last5=Denton|first5=Jennifer&nbsp;O.|last6=Shin|first6=Hyeon-Dong|last7=Choi|first7=Young-Joon|date=October 2019|title=''Peronospora aquilegiicola'' sp. nov., the Downy Mildew Affecting Columbines in the UK is an Invasive Species from East Asia|journal=European Journal of Plant Pathology|volume=155|issue=2|pages=515–525|bibcode=2019EJPP..155..515T|doi=10.1007/s10658-019-01787-y|issn=1573-8469}}</ref> === Опрашување === [[File:White-lined_Sphinx_and_Columbine_04.jpg|алт=Photograph of a hybrid columbine being pollinated by a hawkmoth|десно|мини|Некои северноамерикански ''Aquilegia'' се адаптирале на опрашување од ''[[Sphingidae]]'' ''(на сликата)'' и колибри. Нивните издолжени нектарски потпорки ги принудуваат ''Sphingidae'' што се хранат со нектар да стапат во допир со прашниците и жиговите на цветовите, со што се овозможува пренесување на поленот.]] Видовите од родот ''Aquilegia'' развиле разновидни цветни особини, меѓу кои различна ориентација, обоеност и градба на нектарските потпорки, со кои привлекуваат различни опрашувачи. Овие приспособувања придонеле за еволутивното разидување и [[Видообразба|создавањето нови видови]].<ref name="POPOVICH">{{Наведено списание|last=Ballerini|first=Evangeline S.|last2=Min|first2=Ya|last3=Edwards|first3=Molly&nbsp;B.|last4=Kramer|first4=Elena&nbsp;M.|last5=Hodges|first5=Scott&nbsp;A.|date=8 September 2020|title=''POPOVICH'', Encoding a C2H2 Zinc-Finger Transcription Factor, Plays a Central Role in the Development of a Key Innovation, Floral Nectar Spurs, in ''Aquilegia''|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|publisher=[[National Academy of Sciences]]|volume=117|pages=22552–22560|bibcode=2020PNAS..11722552B|doi=10.1073/pnas.2006912117|jstor=26969162|pmc=7486772|pmid=32848061|doi-access=free}}</ref> Збирот од цветни особини што овозможуваат привлекување одредена група опрашувачи се нарекува синдром на опрашување, односно цветен синдром. Цветовите на аквилегиите традиционално се поделени во три основни синдроми на опрашување, поврзани со привлекувањето бумбари, колибри и ''[[Sphingidae]]''. Секоја од овие групи се храни со нектарот на цветовите.<ref name="PollinationSystems4">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Покрај нив, и инсектите што собираат полен можат да имаат секундарна улога во опрашувањето на аквилегиите. Студија објавена во 2026 година утврдила дека цветните синдроми кај видовите од родот Aquilegia првенствено се обликувани од трите групи опрашувачи што се хранат со нектар. Сепак, не биле пронајдени докази дека инсектите што собираат полен извршиле еволутивен притисок врз развојот на цветните особини.<ref>{{Наведено списание|last=Hawranek|first=Anna-Sophie|last2=Von Balthazar|first2=Maria|last3=Chartier|first3=Marion|last4=Schönenberger|first4=Jürg|date=16 January 2026|title=Floral Syndromes in ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) are Associated with Nectar- But Not Pollen-Collecting Pollinators|journal=[[Annals of Botany]]|volume=137|issue=5|pages=1305–1320|doi=10.1093/aob/mcaf333|pmc=13197590|pmid=41542994|doi-access=free}}</ref> Кога опрашувачите се ретки, некои видови аквилегии можат да се потпрат на самоопрашување како главен начин на размножување. Таков пример е ''[[Aquilegia paui]]''.<ref name="PollinationSystems4" /> Евроазиските видови од родот ''Aquilegia'' првенствено се опрашувани од муви, пчели и бумбари. Северноамериканските видови, пак, најчесто ги опрашуваат пчели, бумбари, ''[[Sphingidae]]'' и [[колибри]]. Опрашувањето од колибри е почесто кај северноамериканските ''Aquilegia'' со црвени цветови, додека видовите со бледи цветови можеби развиле таква обоеност за да бидат повидливи за ''Sphingidae'' во [[самрак]].<ref name="Nold7">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> {{Rp|32–33}} Должината на нектарските потпорки кај одделни видови ''Aquilegia'' често е поврзана со нивните опрашувачи. Додека кај евроазиските видови должината на потпорките се разликува релативно малку, кај северноамериканските видови се забележува значителна разновидност.<ref name="Increasingly">{{Наведено списание|last=Whittal|first=Justen B.|last2=Hodges|first2=Scott A.|date=June 2007|title=Pollinator Shifts Drive Increasingly Long Nectar Spurs in Columbine Flowers|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=447|issue=7145|pages=706–709|bibcode=2007Natur.447..706W|doi=10.1038/nature05857|pmid=17554306}}</ref> ''[[Sphingidae]]'' имаат долги усни органи за хранење, што им овозможува да допрат до нектарот во длабочината на потпорките. Во подрачјата каде што овие пеперутки се главни опрашувачи, издолжените нектарски потпорки на ''[[Aquilegia coerulea]]'' го оневозможуваат земањето нектар без пеперутките притоа да дојдат во допир со поленот.<ref>{{Наведено списание|last=Brunet|first=Johanne|date=June 2009|title=Pollinators of the Rocky Mountain Columbine: Temporal Variation, Functional Groups and Associations With Floral Traits|url=https://www.researchgate.net/publication/24400848|journal=[[Annals of Botany]]|volume=103|issue=9|pages=1567–1578|doi=10.1093/aob/mcp096|issn=1095-8290|pmc=2701757|pmid=19414518|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Иако ''Sphingidae'' се застапени и во Евроазија, меѓу тамошните видови ''Aquilegia'' не се забележува синдром на опрашување приспособен на нив, кој се одликува со особено долги нектарски потпорки. Можно е присуството на колибри во Северна Америка, кои отсуствуваат во Евроазија и имаат јазик со средна должина во споредба со другите опрашувачи и ''[[Sphingidae]]'', да претставувало еволутивен чекор што овозможил подоцнежно развивање на опрашувачкиот синдром од ''[[Sphingidae]]'' кај северноамериканските ''Aquilegia''.<ref name="Increasingly" /> Иако одредена популација на ''Aquilegia'' може да се приспособи на конкретно живеалиште и да развие цветни особини што привлекуваат одредени опрашувачи, тоа не мора нужно да доведе до [[еколошко видообразување]] и создавање генетски бариери меѓу популациите. Веројатноста за такво видообразување е поголема кога мутациите што влијаат врз градбата на цветовите и промените во однесувањето на опрашувачите се појавуваат кај мали и географски изолирани популации. Таков пример е ''[[Aquilegia micrantha var. mancosana]]''.<ref name="Nardi4">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref> == Таксономија == {{cladogram|title=''Aquilegia''|caption=Филогенетско стебло на родот Aquilegia, засновано врз истражувањето на Fior и соработниците од 2013 година. Некои од научните имиња употребени во истражувањето денес се сметаат за синоними. Во оваа шема се користени имињата што ги прифаќа базата на податоци [[Plants of the World Online]] за соодветните таксони.|cladogram={{clade| style=font-size:85%;line-height:75%;width:300px; |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;amurensis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;parviflora]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;japonica]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia jonesii|A.&nbsp;jonesii]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia brevistyla|A.&nbsp;brevistyla]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia canadensis|A.&nbsp;canadensis]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; }}}}|label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia scopulorum|A.&nbsp;scopulorum]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia pubescens|A.&nbsp;pubescens]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia eximia|A.&nbsp;eximia]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia flavescens|A.&nbsp;flavescens]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia formosa|A.&nbsp;formosa]]'' |label2=&nbsp;}}}}}}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia chrysantha|A.&nbsp;chrysantha]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia longissima|A.&nbsp;longissima]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia skinneri|A.&nbsp;skinneri]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia elegantula|A.&nbsp;elegantula]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia coerulea|A.&nbsp;coerulea]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} |label2=&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia yabeana|A.&nbsp;yabeana]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia rockii|A.&nbsp;rockii]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia kansuensis|A.&nbsp;kansuensis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia ecalcarata|A.&nbsp;ecalcarata]]'' }} }} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia moorcroftiana|A.&nbsp;moorcroftiana]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia nivalis|A.&nbsp;nivalis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia pubiflora|A.&nbsp;pubiflora]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia fragrans|A.&nbsp;fragrans]]''}}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia lactiflora|A.&nbsp;lactiflora]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia karelinii|A.&nbsp;karelinii]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia atrovinosa|A.&nbsp;atrovinosa]]'' }} }} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia olympica|A.&nbsp;olympica]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2= |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{bulleted list|''[[Aquilegia einseleana|A.&nbsp;einseleana]]''|''[[Aquilegia bertolonii|A.&nbsp;bertolonii]]''}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia glandulosa|A.&nbsp;glandulosa]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia sibirica|A.&nbsp;sibirica]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia viridiflora|A.&nbsp;viridiflora]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia buergeriana|A.&nbsp;buergeriana]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia oxysepala|A.&nbsp;oxysepala]]''}} }}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{bulleted list|''[[Aquilegia alpina|A.&nbsp;alpina]]''|''[[Aquilegia amaliae|A.&nbsp;amaliae]]''|''[[Aquilegia atrata|A.&nbsp;atrata]]''|''[[Aquilegia aurea|A.&nbsp;aurea]]''|''[[Aquilegia barbaricina|A.&nbsp;barbaricina]]''|''[[Aquilegia bernardii|A.&nbsp;bernardii]]''|''[[Aquilegia blecicii|A.&nbsp;blecicii]]''|''[[Aquilegia champagnatii|A.&nbsp;champagnatii]]''|''[[Aquilegia dinarica|A.&nbsp;dinarica]]''|''[[Aquilegia dumeticola|A.&nbsp;dumeticola]]''|''[[Aquilegia grata|A.&nbsp;grata]]''|''[[Aquilegia iulia|A.&nbsp;iulia]]''|''[[Aquilegia litardierei|A.&nbsp;litardierei]]''|''[[Aquilegia kitaibelii|A.&nbsp;kitaibelii]]''|''[[Aquilegia magellensis|A.&nbsp;magellensis]]''|''[[Aquilegia nigricans|A.&nbsp;nigricans]]''|''[[Aquilegia nugorensis|A.&nbsp;nugorensis]]''|''[[Aquilegia nuragica|A.&nbsp;nuragica]]''|''[[Aquilegia pancicii|A.&nbsp;pancicii]]''|''[[Aquilegia pyrenaica|A.&nbsp;pyrenaica]]''|''[[Aquilegia reuteri|A.&nbsp;reuteri]]''|''[[Aquilegia transsilvanica|A.&nbsp;transsilvanica]]''|''[[Aquilegia vestinae|A.&nbsp;vestinae]]''|''[[Aquilegia viscosa|A.&nbsp;viscosa]]''|''[[Aquilegia vulgaris|A.&nbsp;vulgaris]]''}} }} }} }} }} }} }}}}Во рамките на [[Линеева таксономија|Линеевата таксономија]], родот ''Aquilegia'' за прв пат бил опишан како род во делото на [[Карл Линеј]] „ ''[[Species Plantarum|Species Plantarum“]]'' од 1753 година.<ref name="Nardi5">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|23}} Родот се припишува на семејството [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']], иако малцинство [[Botanists|ботаничари]] порано го сметале за член на семејството ''[[Helleboraceae]]''. Второто таксономско определување, предложено во 1819 година од францускиот ботаничар [[Жан-Луј-Огист Лоазелер-Деслоншамп]], се засновало врз градбата на плодовите кај растенијата од семејството ''Helleboraceae'', кои речиси секогаш се фоликули.<ref name="Nold8">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|29}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/aquilegia_caerulea.shtml|title=Plant of the Week: Colorado Columbine (''Aquilegia caerulea'' James)|last=Popovich|first=Steve|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524172921/https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/aquilegia_caerulea.shtml|archive-date=24 May 2023|accessdate=12 May 2025}}</ref> Друга историска класификација, предложена во 1870 година од шведскиот ботаничар [[Нилс Лиља]], го издвојувала родот ''Aquilegia'' во посебно семејство, ''Aquilegiaceae'', во кое бил негов единствен претставник.<ref name="Nardi5" />{{Rp|31}} Историски гледано, аквилегиите најчесто биле вклучувани во [[Племе (биологија)|племето]] ''[[Isopyreae]]'', иако понекогаш биле издвојувани во посебно племе, Aquilegieae. Таксономската положба на племето во кое бил сместен родот Aquilegia долго време била предмет на несогласувања, па затоа тоа наизменично било вклучувано во две [[Потсемејство|потсемејства]]: ''[[Thalictroideae]]'' и ''[[Isopyroideae]]''.<ref name="Nardi6">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|31}} Денес, Isopyroideae се смета за синоним на Thalictroideae.<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=Wei|last2=Chen|first2=Zhi-Duan|date=August 2007|title=Generic level phylogeny of Thalictroideae (Ranunculaceae)—implications for the taxonomic status of ''Paropyrum'' and petal evolution|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=56|pages=811–821|bibcode=2007Taxon..56..811W|doi=10.2307/25065863|jstor=25065864}}</ref> Независно од таксономското сместување, родовите Aquilegia, ''[[Isopyrum]]'' и ''[[Thalictrum]]'' образуваат базална, парафилетска група. Таа се одликува со плезиоморфни особини, односно со наследени карактеристики што биле присутни кај нивниот [[Најновиот заеднички предок|последен заеднички предок]] и се споделуваат со други еволутивни групи, вклучувајќи го и семејството ''Berberidaceae''.<ref name="Nardi6" />{{Rp|31}} [[Филогенија|Филогенетската]] ревизија на семејството ''Ranunculaceae'' на ниво на род, објавена во 2026 година во списанието ''[[Taxon (списание)|Taxon]]'', го вклучила родот ''Aquilegia'' во потсемејството ''Thalictroideae''. Со оваа ревизија, сите дванаесет родови во потсемејството биле обединети во едно племе — ''Thalictreae''.<ref>{{Наведено списание|last=Xiang|first=Kun-Li|last2=Ling|first2=Yuan-Yuan|last3=Lian|first3=Lian|last4=Peng|first4=Huan-Wen|last5=Jabbour|first5=Florian|last6=Erst|first6=Andrey&nbsp;S.|author-link6=Andrey Erst|last7=Gao|first7=Tian-Gang|last8=Wang|first8=Wei|date=April 2026|title=A revised generic classification of Ranunculaceae based on molecular data|url=https://www.researchgate.net/publication/403161330|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=75|bibcode=2026Taxon..7570099X|doi=10.1002/tax.70099|archive-url=https://web.archive.org/web/20260729095711/https://www.researchgate.net/publication/403161330_A_revised_generic_classification_of_Ranunculaceae_based_on_molecular_data|archive-date=29 July 2026|access-date=28 July 2026|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Во рамките на монофилетското потсемејство ''Thalictroideae'', ''Aquilegia'' е вториот најголем род според бројот на опишани видови и [[Подвид|подвидови]], веднаш по Thalictrum. Родот ''Aquilegia'' припаѓа на една од трите главни кладни групи во потсемејството, заедно со родовите ''[[Semiaquilegia]]'' и ''[[Urophysa]]''. ''Semiaquilegia'' и ''Aquilegia'' се сестрински родови, односно потекнуваат од заеднички непосреден предок.<ref name="East">{{Наведено списание|last=Ling|first=Yuan-Yuan|last2=Peng|first2=Huan-Wen|last3=Lian|first3=Lian|last4=Erst|first4=Andrey&nbsp;S.|author-link4=Andrey Erst|last5=Xiang|first5=Kun-Li|last6=Wang|first6=Wei|date=16 December 2024|title=Out of and In East Asia: Phylogeny, Biogeography and Diversification of Thalictroideae (Ranunculaceae) in the Northern Hemisphere|url=https://academic.oup.com/aob/article/134/7/1251/7743276|journal=[[Annals of Botany]]|volume=134|issue=7|pages=1251–1262|doi=10.1093/aob/mcae148|pmc=11688531|pmid=39196797|doi-access=free}}</ref><ref name="Extended">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> Широко прифатениот таксономски опфат на родот ''Aquilegia'' го утврдил американскиот ботаничар [[Филип А. Манц]] во својата монографија од 1946 година, насловена ''Aquilegia: The Cultivated and Wild Columbines''. Единствениот позначаен спорен елемент во неговата класификација е вклучувањето на азискиот вид ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', кој нема нектарски потпорки. Овој вид понекогаш се издвојува во блискородниот род ''Semiaquilegia'', чии претставници исто така немаат нектарски потпорки. Името ''Semiaquilegia ecalcarata'' сè уште е широко застапено во хортикултурата.<ref name="Nardi7">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|31}}<ref name="Nold9">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|82}} Друг вид без нектарски потпорки, ''[[Aquilegia micrantha var. mancosana]]'', исто така бил прекласифициран во родот Semiaquilegia, иако таквото таксономско определување не се задржало. Прекласификациите на некои други видови во родовите ''Isopyrum'' и ''[[Paraquilegia]]'', меѓу кои и префрлањето на ''[[Paraquilegia anemonoides]]'' во 1920 година, се покажале како потрајни. <ref name="Nold9" /> {{Rp|38, 46–49}} === Еволуција === == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *{{Commons|Aquilegia}} * {{wikispecies|Aquilegia|''Aquilegia''}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Aquilegia]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 0hf6f9est9j0xajl1rj8i453axa10qv 5652111 5652077 2026-11-01T15:45:09Z Jtasevski123 69538 доп 5652111 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{speciesbox | name = Aquilegia | image = Wald-Akelei.JPG | image_alt = Фотографија од видот ''Aquilegia vulgaris'' | image_caption = ''[[Aquilegia vulgaris]]'' | taxon = Aquilegia | authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Приближно 130, видете [[Список на видови Aquilegia|список]] | subdivision_ref = <ref name = POWO>{{Cite powo | id=325954-2 |title=''Aquilegia'' L.|access-date=23 February 2026}}</ref> | type_species = ''[[Aquilegia vulgaris]]'' | type_species_authority = [[L.]] | synonyms = *''Aquilina'' {{small|Bubani, nom. illeg.}} | synonyms_ref = }}'''''Aquilegia''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] цветни растенија во подсемејството ''[[Thalictroideae]]'' од семејството [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']]. Родот вклучува помеѓу 70 и 400 [[Таксон|таксони]] (опишани [[Вид (биологија)|видови]] и [[Подвид|подвидови]]) со природни [[Ареал|ареали]] низ [[Северна полутопка|северната]] [[Северна полутопка|полутопка]]. [[Домороден вид|Домородни]] и [[Доведен вид|доведени видови]] на ''Aquilegia'' постојат на сите континенти освен на [[Антарктик|Антарктикот]]. Познати по нивната висока физичка варијабилност и леснотија на хибридизација, ''Aquilegia'' се популарни градинарски растенија и создале многу култивирани сорти. Претставниците на родот ''Aquilegia'' се повеќегодишни тревести растенија со исправени и цврсти [[Стебло|стебла]]. [[Лист|Листовите]] се сложени, најчесто двапати или трипати триделни, составени од повеќе лисни делови. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни или собрани во ретки [[Соцветие|соцветија]], најчесто со впечатливи бои. Секој цвет има пет [[Чашкини ливчиња|чашкини]] и пет [[Венечно ливче|венечни ливчиња]]. Венечните ливчиња се карактеристични по тоа што нивниот долен дел е продолжен во шупливи нектарски потпорки, чија должина и облик се разликуваат меѓу видовите. Во Северна Америка, разновидноста во обликот и должината на потпорките е поврзана со приспособувањето кон различни опрашувачи. Кај некои видови и одгледувани сорти потпорките се отсутни или се слабо развиени. Во хортикултурата се одгледуваат и сорти со изменета градба на цветовите, меѓу кои и оние со двојни цветови, кај кои дел од цветните органи се преобразени во дополнителни венечни ливчиња. ''Aquilegia'' биле поврзани со божиците на плодноста во [[Старогрчка религија|античката грчка]] и [[Римска религија|античката римска религија]] и поврзани со христијанските религиозни концепти. Археолошките докази сугерираат дека растенијата ''Aquilegia'' се одгледувале до 3 век од н.е. во [[Британија|римска Британија]] и тие сè уште се популарни во градините низ целиот свет. И покрај тоа што честопати се токсични, ''Aquilegia'' ги користеле луѓето како билни лекови, парфеми и храна. Азиските практичари на народна медицина, [[Американски староседелци|домородните Северноамериканци]] и [[Среден век|средновековните Европејци]] сметале дека делови од растенијата имаат медицинска употреба. Селективното размножување и хибридизација на ''Aquilegia'' се случува со векови, при што генетските размени помеѓу видовите [[Стар Свет|од Стариот]] и [[Нов Свет|Новиот]] [[Нов Свет|Свет]] создаваат дополнителна разновидност. == Етимологија == Грчкиот писател од 1 век од н.е. [[Диоскорид]] го нарекол родот ''Isopyrum'', име кое сега се користи за друг род, ''[[Isopyrum]]''.<ref name="Nold">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|38}} Во 12 век, игуменијата и полимат [[Хилдегарда Бингенска]] ги нарекувала растенијата ''{{lang|la|[[wikt:aquila|aquila]]}}''{{Цп}}од каде што потекнува името на родот на германски, ''Akelei''. Првата употреба на ''aquilegia'' во однос на родот била во 13 век од страна на [[Алберт Велики|Алберт]] [[Алберт Велики|Велики]]. Во 16 и 17 век, имињата ''Colombina'', ''Aquilina'' и ''Aquileia'' почнале да стапуваат во употреба. Со делото ''[[Species Plantarum|„Species Plantarum“]]'' од 1753 година на шведскиот биолог [[Карл Линеј]], формалното име за родот станало ''Aquilegia'', иако употребата на ''Aquilina'' опстојувала во научната употреба барем до 1901 година.<ref name="Nardi">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|23}} Постојат голем број други вообичаени имиња за ''Aquilegia'' на различни јазици. == Опис == [[Податотека:Schwarzviolette_Akelei_(Aquilegia_atrata)_02.jpg|алт=Photograph of flowers of Aquilegia atrata|десно|мини|''Цветови на [[Aquilegia atrata]]'' ]] ''Aquilegia'' е род [[Повеќегодишни растенија|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] [[Скриеносеменици|цветни]] растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[лутичиња]]. Претставниците на родот се разновидни по изглед и се разликуваат според големината, обликот и градбата на растението.<ref name="Nold2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|29}}<ref name="FNA">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Иако сите видови се повеќегодишни, некои се релативно кратковечни и имаат животен циклус сличен на оној кај [[Двегодишно растение|двегодишните растенија]], додека други можат да живеат и да цветаат од три до шест години.<ref name="Nold2" />{{Rp|18}}<ref name="Ornamental">{{Наведена книга|title=Ornamental Plants From Russia And Adjacent States of the Former Soviet Union|last=Shulkina|first=Tatyana|date=2005|publisher=Rostok|isbn=9785946680325|location=[[Saint Petersburg]]|chapter=''Aquilegia'' L.|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=120&taxon_id=102388|via=efloras.org}}</ref> По зимскиот период на мирување, растенијата повторно развиваат листови, а потоа настапува релативно краток период на цветање.<ref name="SouthernLiving">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.southernliving.com/columbine-plants-7570572|title=How To Grow And Care For Columbine Flowers|last=Riccio|first=Peggy|date=25 February 2025|editor-last=Scheppmann|editor-first=Khara|work=[[Southern Living]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619165223/https://www.southernliving.com/columbine-plants-7570572|archive-date=19 June 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref><ref name="Nold2" />{{Rp|15–16}} Времето на првото цветање зависи од видот: некои ''Aquilegia'' цветаат уште во првата година по сеидбата, додека други го образуваат првиот цвет дури во втората година.<ref name="Nold2" />{{Rp|13}} По цветањето се развиваат плодови со повеќе семиња, кои при созревањето се отвораат и ги ослободуваат семињата. Така растенијата се размножуваат и природно се обновуваат. [[Лист|Листовите]] обично остануваат развиени во текот на летото, а наесен постепено овенуваат и изумираат.<ref name="SouthernLiving" /><ref name="PollinationBiology">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Растенијата од родот Aquilegia се развиваат од тенки, дрвенести подземни стебла (подлоги), кои го сочинуваат повеќегодишниот дел на растението. Секоја година, во текот на вегетацискиот период, од нив израснуваат едно или повеќе надземни стебла, кои по образувањето на плодовите постепено се сушат и изумираат.<ref name="Nardi2">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|143–145}} Листовите можат да бидат приземни (базални) или стеблени (каулински). Приземните листови се развиваат во основата на растението и најчесто имаат долги, еластични лисни дршки, додека стеблените листови се развиваат по должината на надземното стебло и обично имаат покуси дршки или се приседнати. Листовите се сложени и најчесто се триделни, двојно триделни или тројно триделни. Кај триделните листови лисната плоча е разделена на три ливчиња. Кај двојно триделните листови секоја од трите главни ливчиња е дополнително разделена на три, при што листот има вкупно девет ливчиња. Кај тројно триделните листови оваа поделба се повторува уште еднаш, па листот може да има вкупно 27 ливчиња.<ref name="FNA2">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Цветоносните стебла израснуваат од лисните розети во текот на пролетта и летото.<ref name="RHSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/aquilegia|title=''Aquilegia''|work=rhs.org.uk|publisher=[[Royal Horticultural Society]]|accessdate=16 May 2025}}</ref> [[Соцветие|Соцветието]] се развива на врвот на надземното стебло и може да биде долго до 30 см. Во зависност од видот, може да содржи од еден до десет цимозни соцветија или поединечни цветови.<ref name="FNA3">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Градбата на цветовите се разликува меѓу видовите во родот, но кај сите тие се развиваат од цветни пупки што во почетокот се свртени надолу.<ref name="Nold3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|31}} Цветовите можат да бидат еднобојни или да имаат повеќе бои.<ref name="RHSA" /> Најчести се сините нијанси, кои се движат од светлосина до виолетова, па дури и речиси црна. Сините цветови се особено застапени кај европските видови, каде што ''[[Aquilegia aurea]]'' е исклучок со своите жолти цветови. Кај северноамериканските видови почести се жолтите и црвените цветови, додека сините и сино-виолетовите се карактеристични главно за видовите што растат на поголема надморска височина.<ref name="Nold3" />{{Rp|33}} [[Околуцветник|Околуцветникот]] на цветовите од родот ''Aquilegia'' обично е составен од пет [[Чашкино ливче|чашкини]] и пет [[Венечно ливче|венечни ливчиња]].<ref name="PollinationSystems">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Чашкините ливчиња се широки и по изглед наликуваат на венечни, додека вистинските венечни ливчиња се составени од два дела: поширок преден дел и издолжена, шуплива нектарска потпорка, која се протега наназад и содржи нектар.<ref name="FI">{{Наведена книга|title=[[Flora Iberica|Flora Iberica: Plantas Vasculares de la Península Ibérica e Islas Baleares]]|date=1986|publisher=[[Real Jardín Botánico de Madrid]]|isbn=8400062221|editor-last=Castroviejo|editor-first=S.|volume=1: Lycopodiaceae–Papaveraceae|location=Madrid|language=es|trans-title=Flora Iberica: Vascular Plants of the Iberian Peninsula and Balearic Islands|chapter=''Aquilegia'' L.|access-date=31 May 2025|editor-last2=Laínz|editor-first2=M.|editor-last3=López González|editor-first3=G.|editor-last4=Montserrat|editor-first4=P.|editor-last5=Muñoz Garmendia|editor-first5=F.|editor-last6=Paiva|editor-first6=J.|editor-last7=Villar|editor-first7=L.|chapter-url=https://bibdigital.rjb.csic.es/medias/71/a5/be/6f/71a5be6f-b4bc-432f-9a6a-baa17a5d8ccb/files/Fl_iber1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200940/https://bibdigital.rjb.csic.es/medias/71/a5/be/6f/71a5be6f-b4bc-432f-9a6a-baa17a5d8ccb/files/Fl_iber1.pdf|archive-date=31 May 2025}}</ref>{{Rp|376}}<ref name="Nold4">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|31}} Нектарските потпорки им даваат на цветовите карактеристичен изглед и служат за привлекување опрашувачи.<ref name="Problem">{{Наведена книга|title=Rodale's Flower Garden Problem Solver|last=Ball|first=Jeff|last2=Ball|first2=Liz|date=1990|publisher=[[Rodale Press]]|isbn=0878578684|location=[[Emmaus, Pennsylvania|Emmaus, PA]]}}</ref>{{Rp|147}} Обликот на потпорките се разликува меѓу видовите. Кај некои тие се кукасто или роговидно свиткани, додека кај други се прави или извртени.<ref name="Nold4" />{{Rp|31, 38}}<ref name="CE">{{Наведена енциклопедија|location=[[Toronto]]|access-date=15 May 2025}}</ref> Кај одредени видови, како што е ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', нектарските потпорки природно отсуствуваат.<ref name="Nold4" />{{Rp|82}} Отсуството на потпорки може да се појави и кај поединечни растенија или популации на видови кај кои тие вообичаено се развиени, како наследна особина поврзана со рецесивен ген.<ref name="Nold4" />{{Rp|31}}<ref name="FNA4">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref><ref name="Weber">{{Наведена книга|title=Colorado Flora: Western Slope|last=Weber|first=William A.|date=1987|publisher=[[University Press of Colorado|Colorado Associated University Press]]|isbn=0870811673|location=[[Boulder, Colorado|Boulder]], [[Colorado|CO]]|page=295|lccn=87-70012|author-link=William Alfred Weber}}</ref> Цветовите на растенијата од родот Aquilegia се двополови, односно имаат и машки и женски цветни органи. Тие можат да се размножуваат преку самоопрашување, кое се одвива на два начина: со автогамија, кога поленот од прашниците паѓа на жигот на истиот цвет, и со геитоногамија, кога поленот се пренесува од еден цвет на друг цвет на истото растение. Кај геитоногамијата пренесувањето на поленот обично го вршат опрашувачи.<ref name="PollinationSystems2">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Автогамијата е забележана како главен начин на [[оплодување]] кај видот ''[[Aquilegia paui]]''.<ref name="Shift">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref> Кај ''[[Aquilegia formosa]]'' и ''[[Aquilegia eximia]]'' може да се појави дихогамија, односно временско раздвојување на созревањето на машките и женските цветни органи, со што се намалува можноста за самоопрашување. Кај претставниците на родот се јавува и вкрстено опрашување ([[ксеногамија]]), при кое опрашувачите го пренесуваат [[Полен|поленот]] од еден цвет на жигот на друг цвет на различно растение.<ref name="PollinationBiology2">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Машките и женските репродуктивни органи на цветовите од родот ''Aquilegia'' се составени од [[Прашник|прашници]] и [[Толчник (ботаника)|гинецеум]]. Прашниците се распоредени во спирала околу гинецеумот, а нивниот вкупен број се разликува меѓу видовите.<ref name="PollinationSystems3">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Родот ''Aquilegia'' се одликува со спирален распоред на прашниците и со гинецеум составен од споени плодни листови (карпели), што претставува особеност во рамките на семејството ''Ranunculaceae''.<ref>{{Наведена книга|title=Floral Diagrams: An Aid to Understanding Flower Morphology and Evolution|last=Ronse De Craene|first=Louis P.|date=2022|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=9781108825733|edition=2nd|location=[[Cambridge]]|page=160|doi=10.1017/9781108919074|lccn=2021050296}}</ref> Меѓу прашниците и гинецеумот се наоѓаат стерилни прашници (стаминодии), кои имаат лушпест изглед.<ref name="FNA5">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Цветовите се протандрични, односно машките цветни органи созреваат пред женските. Прашниците го ослободуваат поленот пред жиговите да станат приемчиви за него.<ref name="Nold5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|27}} Во текот на цветањето ([[Антеза|антезата]]), цветовите минуваат низ три развојни фази. Во предмашката фаза околуцветникот е отворен, но прашниците сè уште не се отвориле и не го ослободуваат поленот. Во машката фаза прашниците се отвораат и го ослободуваат поленот. Во постмашката фаза прашниците овенуваат, додека околуцветникот останува отворен.<ref name="PollinationBiology3">{{Наведено списание|last=Chartier|first=Marion|last2=Kopper|first2=Constantin|last3=Münch|first3=Michael|last4=Carril|first4=Olivia Messinger|last5=Díaz-Infante|first5=Sergio|last6=Lachmayer|first6=Margarita|last7=Ulrich|first7=Silvia|last8=Wilson|first8=Joseph&nbsp;S.|last9=Schönenberger|first9=Jürg|date=January 2025|title=Pollination Biology and Secondary Pollinators in Seven North American ''Aquilegia'' Species|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=20–37|bibcode=2025IJPlS.186...20C|doi=10.1086/733068|issn=1058-5893}}</ref> Плодот кај растенијата од родот ''Aquilegia'' е збирен плод составен од неколку фоликули. Секој фоликул се отвора по должината на еден шев и завршува со свиткан врв, наречен клун.<ref name="Nold6">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> Семето е црно, мазно и бубреговидно.<ref name="FNA6">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Во моментот на расејувањето, семињата обично се во состојба на мирување.<ref name="Dormacy">{{Наведено списание|last=Zhang|first=Keliang|last2=Ji|first2=Yusong|last3=Fu|first3=Guixian|last4=Yao|first4=Linjun|last5=Liu|first5=Huina|last6=Tao|first6=Jun|last7=Walck|first7=Jeffrey&nbsp;L.|date=July 2021|title=Dormancy Cycles in ''Aquilegia oxysepala'' Trautv. et Mey. (Ranunculaceae), A Species with Non-Deep Simple Morphophysiological Dormancy|journal=[[Plant and Soil]]|volume=464|pages=223–235|bibcode=2021PlSoi.464..223Z|doi=10.1007/s11104-021-04951-8|issn=0032-079X}}</ref> Тие можат да ја задржат ’ртливоста подолго време во споредба со семињата на многу други претставници на семејството Ranunculaceae, иако посвежите семиња обично ’ртат побрзо.<ref name="Nold6" />{{Rp|23}} На пример, семето на Aquilegia formosa, чувано во ладилник, ја задржало ’ртливоста најмалку три години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nrcs.usda.gov/plantmaterials/orpmcmt9921.pdf|title=Protocol Information: ''Aquilegia formosa'' Fisch. ex DC.|date=2009|publisher=Corvallis Plant Materials Center, [[United States Department of Agriculture]]|location=[[Corvallis, Oregon|Corvallis, OR]]|accessdate=11 August 2025}}</ref> Ртењето првенствено зависи од температурата. На семињата обично им е потребен повеќемесечен период на повисоки летни температури, проследен со изложување на ниски зимски температури во траење од неколку недели до неколку месеци. Овој период на студ ги прекинува физиолошките механизми што го одржуваат семето во мирување, по што ртењето започнува со затоплувањето во пролет. На тој начин се спречува предвременото ’ртење во услови неповолни за преживување на младите растенија.<ref name="Dormacy" /><ref name="Sowing">{{Наведено списание|last=Porceddu|first=M.|last2=Mattana|first2=E.|last3=Pritchard|first3=H.&nbsp;W.|last4=Bacchetta|first4=G.|date=2017|title=Dissecting Seed Dormancy and Germination in ''Aquilegia barbaricina'', Through Thermal Kinetics of Embryo Growth|journal=[[Plant Biology (journal)|Plant Biology]]|volume=19|pages=983–993|bibcode=2017PlBio..19..983P|doi=10.1111/plb.12610|pmid=28762612|hdl-access=free}}</ref> Основниот [[Плоидност|број на хромозоми]] кај претставниците на родот ''Aquilegia'' е 2''n'' = 14, односно имаат седум пара хромозоми.<ref name="FNA7">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=October 1964|title=Documented Chromosome Numbers of Plants|journal=[[Madroño (journal)|Madroño]]|volume=17|pages=266–268|jstor=41423164}}</ref> Сепак, кај поединечни растенија се забележани и отстапувања од овој број. Кај некои единки се присутни и дополнителни [[Б-хромозоми]], кои можат да влијаат врз нивните [[Фенотип|фенотипски]] особини и плодноста.<ref name="Nardi3">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|183–185}} == Фитохемија == [[File:Aquilegia_vulgaris_MHNT.BOT.2009.13.42.jpg|алт=|мини|Пплодови и семиња од видот ''[[Aquilegia vulgaris]]''. Човечката консумација на семе и корења од колумбина може да внесе токсини кои го нарушуваат здравјето на срцето.]] Кај некои видови од родот ''Aquilegia'', како што е ''[[Aquilegia vulgaris]]'', се присутни цијанофори — клетки што создаваат сина пигментација. Кај овие видови се забележани [[Гликозид|цијаногени гликозиди]], меѓу кои [[дурин]] и триглохинин. Овие соединенија обично имаат горчлив вкус и можат да бидат токсични за луѓето и животните. Голтањето на околу 20 грама свежи листови од ''Aquilegia vulgaris'' може да предизвика сериозно труење, со симптоми како што се конвулзии, отежнато дишење и срцева слабост. Забележан е и случај на дете кај кое по консумирање на 12 цветови од овој вид се појавиле слабост на екстремитетите, [[цијаноза]], поспаност и [[миоза]] (стеснување на зениците). Симптомите се повлекле во текот на три часа.<ref name="Toxicity">{{Наведена книга|title=Natural Poisons and Venoms: Plant Toxins: Polyketides, Phenylpropanoids and Further Compounds|last=Teuscher|first=Eberhard|last2=Lindequist|first2=Ulrike|date=2024|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=9783110728538|series=De Gruyter STEM|location=Berlin; [[Boston]]|pages=300–326|doi=10.1515/9783110728538}}</ref> Зрелите семиња и корените исто така содржат токсични соединенија, чие внесување може да има штетно влијание врз срцето.<ref name="FSAF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/Aquilegia-flavescens.shtml|title=Plant of the Week: Yellow Columbine (''Aquilegia flavescens'')|last=Delmatier|first=Charmaine|date=2014|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200942/https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/Aquilegia-flavescens.shtml|archive-date=31 May 2025|accessdate=18 May 2025}}</ref> Кај ''Aquilegia vulgaris'' е забележано присуство на изоцитизозид, [[Флавоноид|флавоноидно]] соединение со антибактериски својства.<ref name="Antibacterial">{{Наведено списание|last=Sulaiman|first=Mazdida|last2=Ebehairy|first2=Layane|last3=Nissapatorn|first3=Veeranoot|last4=Rahmatullah|first4=Mohammed|last5=Villegas|first5=Jhonnel|last6=Dupa|first6=Helina Jean|last7=Verzosa|first7=Ricksterlie&nbsp;C.|last8=Dolma|first8=Karma&nbsp;G.|last9=Shabaz|first9=Muhamad|date=11 October 2024|title=Antibacterial phenolic compounds from the flowering plants of Asia and the Pacific: coming to the light|journal=[[Pharmaceutical Biology]]|volume=62|pages=713–766|doi=10.1080/13880209.2024.2407530|pmc=11486068|pmid=39392281|doi-access=free}}</ref> Полифенолите, особено флавоноидите, се главните состојки на хидроетанолниот екстракт од ''[[Aquilegia oxysepala]]'', добиен со употреба на мешавина од вода и етанол како растворувач. Овие соединенија имаат [[Антиоксиданс|антиоксидантно]] дејство. Истражувањата покажале дека екстрактот од ''A. oxysepala'' има изразена способност за неутрализирање на DPPH, супероксидните анјони и хидроксилните радикали, но послабо дејствува врз [[Водород пероксид|водородниот пероксид]]. Сепак, [[Хемија на аскорбинска киселина|аскорбинската киселина]] покажува посилно антиоксидантно дејство од екстрактот.<ref name="AOExtract">{{Наведено списание|last=Yu|first=Yan|last2=Yi|first2=Zhi-Biao|last3=Liang|first3=Yi-Zeng|date=August 2009|title=Evaluation of Antioxidant Activities of ''Aquilegia oxysepala'' Hydroethanolic Extract|journal=[[Journal of Food Biochemistry]]|volume=33|pages=500–505|doi=10.1111/j.1745-4514.2009.00233.x|issn=0145-8884}}</ref> Кај цветните растенија, [[Фенилпропаноид|фенилпропаноидите]] можат да имаат заштитна улога од [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото (UV) зрачење]], а истовремено да учествуваат во создавањето сигнали што ги привлекуваат опрашувачите. Во една студија на цветовите на ''[[Aquilegia formosa]]'' било утврдено дека венечните и чашкините ливчиња содржат подеднакви количества фенилпропаноиди што ја апсорбираат ултравиолетовата светлина.<ref>{{Наведено списание|last=Narbona|first=Eduardo|last2=Del&nbsp;Valle|first2=Jose&nbsp;C.|last3=Whittall|first3=Justen&nbsp;B.|last4=Buide|first4=M.&nbsp;Luisa|last5=Pulgar|first5=Iñigo|last6=Gutierrez Camargo|first6=Maria Gabriela|last7=Cerdeira Morellato|first7=Leonor Patricia|last8=Rodríguez-Castañeda|first8=Nancy|last9=Rossi|first9=Victor|date=7 May 2025|title=Transcontinental patterns in floral pigment abundance among animal-pollinated species|journal=[[Scientific Reports]]|volume=15|page=15927|bibcode=2025NatSR..1515927N|doi=10.1038/s41598-025-94709-4|pmc=12059069|pmid=40335586|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Effect_of_leaf_miners_on_Aquilegia_canadensis_(cropped).jpg|алт=Photograph of leaf miner trails on Aquilegia canadensis leaf|десно|мини|[[Лисен рудар|Лисните рудари]] можат да остават траги каде што го изеделе внатрешното ткиво на листовите од ''Aquilegia''.]] И покрај токсичноста на растенијата од родот ''Aquilegia'' и отсуството на познати причини што би ги поттикнувале луѓето да ги консумираат,<ref name="Toxicity2">{{Наведена книга|title=Natural Poisons and Venoms: Plant Toxins: Polyketides, Phenylpropanoids and Further Compounds|last=Teuscher|first=Eberhard|last2=Lindequist|first2=Ulrike|date=2024|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=9783110728538|series=De Gruyter STEM|location=Berlin; [[Boston]]|pages=300–326|doi=10.1515/9783110728538}}</ref> нивните плодови и листови понекогаш служат како храна за животните. Иако консумирањето на овие растенија од страна на цицачите не е дел од нивниот репродуктивен циклус, забележани се случаи на такво однесување. На пример, во една студија за загрозениот вид ''[[Aquilegia paui]]'' е наведено дека, според непосредни набљудувања, козите уништиле околу 30 % од плодовите.<ref name="Shift2">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref><ref name="Conservation">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=López-Pujol|first2=Jordi|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Molero|first4=Julián|last5=Sàez|first5=Llorenç|date=2011|title=Conservation Assessment of ''Aquilegia paui'' (Ranunculaceae): A Case Study of an Extremely Narrow Endemic|url=https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|journal=[[Oryx (journal)|Oryx]]|volume=45|pages=187–190|doi=10.1017/S0030605310001754|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427225231/https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|archive-date=27 April 2025|access-date=16 May 2025|via=[[Cambridge University Press]]|hdl-access=free}}</ref> Во [[Северисток (САД)|североисточниот дел на Соединетите Американски Држави]] и во [[источна Канада]], ''[[Aquilegia canadensis]]'' служи како растение домаќин за пеперутката ''[[Erynnis lucilius]]''. Пеперутките ги полагаат јајцата на долната страна од листовите на аквилегијата во два периода: од април до јуни и од јули до септември. Гасениците што се изведуваат од јајцата положени во вториот период ја презимуваат во растителниот отпад околу растението.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/pollinators/pollinator-of-the-month/columbine-duskywing.shtml|title=Pollinator of the Month: Columbine Duskywing (''Erynnis lucilius'')|last=Simpson|first=Melissa|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|accessdate=28 May 2025}}</ref> Во [[Запад (САД)|западниот дел на Соединетите Американски Држав]]<nowiki/>и е забележано дека бумбарот ''[[Bombus occidentalis]]'' [[Крадење нектар|краде нектар]] од цветовите на ''[[Aquilegia coerulea]]''. Тоа го прави така што отвора или користи дупки направени во нектарските потпорки на цветовите, наместо да влегува во нив на вообичаениот начин.<ref>{{Наведено списание|last=Pyke|first=Graham H.|date=1982|title=Local Geographic Distributions of Bumblebees Near Crested Butte, Colorado: Competition and Community Structure|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=63|issue=2|pages=555–573|bibcode=1982Ecol...63..555P|doi=10.2307/1938970|issn=0012-9658|jstor=1938970}}</ref> Во Северна Америка, три вида лисни рудари од родот ''[[Phytomyza]]'' ги користат растенијата од родот ''Aquilegia'' како домаќини: ''[[Phytomyza aquilegiana]]'' е распространет во источните делови на континентот, ''[[Phytomyza aquilegivora]]'' во [[Среден Запад|Средниот Запад на Соединетите Американски Држави]], а [[Phytomyza columbinae|''Phytomyza'' ''columbinae'']] во западните делови. Овие инсекти се познати како колумбински лисни рудари. Нивните ларви се хранат со ткивото помеѓу горната и долната површина на листовите, при што оставаат белузлави траги и дамки. По завршувањето на развојот, ларвите ги напуштаат листовите и се куклат на нивната долна страна, каде што образуваат мали кукли. Возрасните единки, пак, со помош на легалката ги прободуваат листовите за да дојдат до растителните сокови, оставајќи карактеристични траги од исхраната.<ref name="NAPests">{{Наведена мрежна страница|url=https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|title=Common Columbine Pests: Columbine Leafminer and Columbine Sawfly|last=Mahr|first=Susan|work=hort.extension.wisc.edu|publisher=Wisconsin Horticulture, [[University of Wisconsin–Madison]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132919/https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|archive-date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref> Друг сроден лисен рудар, ''[[Phytomyza ancholiae]]'', е автохтон вид во Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Goureau|first=Claude Charles|author-link=Claude Charles Goureau|date=1851|title=Mémoire pour servir a l'histoire des Diptères dont les larves minent les feuilles des plantes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/10626219|journal=[[Annales de la Société entomologique de France]]|volume=2|pages=153–155|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132923/https://www.biodiversitylibrary.org/page/10626219|archive-date=28 May 2025|access-date=31 May 2025|via=[[Biodiversity Heritage Library]]}}</ref> ''[[Pristiphora rufipes]]'' потекнува од Европа, но денес е распространета и во Канада и Соединетите Американски Држави. Женките ги полагаат јајцата на листовите на растенијата од родот ''Aquilegia'', а ларвите се изведуваат кон крајот на пролетта. Во периодот од април до јуни, зелените ларви се хранат со листовите, постепено изедувајќи го нивното ткиво од надворешните делови кон средината. Кога на едно растение има голем број ларви, тие можат да ги изедат речиси сите листови, оставајќи ги неизедени само стеблото и цветовите. Ларвите го завршуваат развојот за неколку недели, по што паѓаат од растението и се куклат во кожурци.<ref name="NAPests2">{{Наведена мрежна страница|url=https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|title=Common Columbine Pests: Columbine Leafminer and Columbine Sawfly|last=Mahr|first=Susan|work=hort.extension.wisc.edu|publisher=Wisconsin Horticulture, [[University of Wisconsin–Madison]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528132919/https://hort.extension.wisc.edu/articles/common-columbine-pests-columbine-leafminer-and-columbine-sawfly/|archive-date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref> Неколку видови габи ги напаѓаат листовите на растенијата од родот ''Aquilegia'', меѓу кои се ''[[Ascochyta aquilegiae]]'', ''[[Cercospora aquilegiae]]'' и ''[[Septoria aquilegiae]]''.<ref name="Problem2">{{Наведена книга|title=Rodale's Flower Garden Problem Solver|last=Ball|first=Jeff|last2=Ball|first2=Liz|date=1990|publisher=[[Rodale Press]]|isbn=0878578684|location=[[Emmaus, Pennsylvania|Emmaus, PA]]}}</ref> [[Оомицети|Оомицетот]] ''[[Peronospora aquilegiicola]]'', предизвикувач на болеста позната како пламенеста мувла, потекнува од источноазиските популации на родовите ''Aquilegia'' и ''[[Semiaquilegia]]''. Неговото присуство на ''Aquilegia'' во Обединетото Кралство првпат било забележано во 2013 година. Ова откритие поттикнало дискусии за воведување карантински мерки со цел да се спречи неговото ширење во [[континентална Европа]].<ref>{{Наведено списание|last=Thines|first=Marco|last2=Denton|first2=Geoffrey&nbsp;J.|last3=Beal|first3=Elizabeth&nbsp;J.|last4=Kilty|first4=Anne|last5=Denton|first5=Jennifer&nbsp;O.|last6=Shin|first6=Hyeon-Dong|last7=Choi|first7=Young-Joon|date=October 2019|title=''Peronospora aquilegiicola'' sp. nov., the Downy Mildew Affecting Columbines in the UK is an Invasive Species from East Asia|journal=European Journal of Plant Pathology|volume=155|issue=2|pages=515–525|bibcode=2019EJPP..155..515T|doi=10.1007/s10658-019-01787-y|issn=1573-8469}}</ref> === Опрашување === [[File:White-lined_Sphinx_and_Columbine_04.jpg|алт=Photograph of a hybrid columbine being pollinated by a hawkmoth|десно|мини|Некои северноамерикански ''Aquilegia'' се адаптирале на опрашување од ''[[Sphingidae]]'' ''(на сликата)'' и колибри. Нивните издолжени нектарски потпорки ги принудуваат ''Sphingidae'' што се хранат со нектар да стапат во допир со прашниците и жиговите на цветовите, со што се овозможува пренесување на поленот.]] Видовите од родот ''Aquilegia'' развиле разновидни цветни особини, меѓу кои различна ориентација, обоеност и градба на нектарските потпорки, со кои привлекуваат различни опрашувачи. Овие приспособувања придонеле за еволутивното разидување и [[Видообразба|создавањето нови видови]].<ref name="POPOVICH">{{Наведено списание|last=Ballerini|first=Evangeline S.|last2=Min|first2=Ya|last3=Edwards|first3=Molly&nbsp;B.|last4=Kramer|first4=Elena&nbsp;M.|last5=Hodges|first5=Scott&nbsp;A.|date=8 September 2020|title=''POPOVICH'', Encoding a C2H2 Zinc-Finger Transcription Factor, Plays a Central Role in the Development of a Key Innovation, Floral Nectar Spurs, in ''Aquilegia''|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|publisher=[[National Academy of Sciences]]|volume=117|pages=22552–22560|bibcode=2020PNAS..11722552B|doi=10.1073/pnas.2006912117|jstor=26969162|pmc=7486772|pmid=32848061|doi-access=free}}</ref> Збирот од цветни особини што овозможуваат привлекување одредена група опрашувачи се нарекува синдром на опрашување, односно цветен синдром. Цветовите на аквилегиите традиционално се поделени во три основни синдроми на опрашување, поврзани со привлекувањето бумбари, колибри и ''[[Sphingidae]]''. Секоја од овие групи се храни со нектарот на цветовите.<ref name="PollinationSystems4">{{Наведено списание|last=Von Balthazar|first=Maria|last2=Lachmayer|first2=Margarita|last3=Hawranek|first3=Anna-Sophie|last4=Kopper|first4=Constantin|last5=Schönenberger|first5=Jürg|last6=Chartier|first6=Marion|date=January 2025|title=Pollination and Reproductive Systems in Columbines (''Aquilegia'', Ranunculaceae): Review and Insights|journal=[[International Journal of Plant Sciences]]|volume=186|pages=38–52|bibcode=2025IJPlS.186...38V|doi=10.1086/733070|issn=1058-5893}}</ref> Покрај нив, и инсектите што собираат полен можат да имаат секундарна улога во опрашувањето на аквилегиите. Студија објавена во 2026 година утврдила дека цветните синдроми кај видовите од родот Aquilegia првенствено се обликувани од трите групи опрашувачи што се хранат со нектар. Сепак, не биле пронајдени докази дека инсектите што собираат полен извршиле еволутивен притисок врз развојот на цветните особини.<ref>{{Наведено списание|last=Hawranek|first=Anna-Sophie|last2=Von Balthazar|first2=Maria|last3=Chartier|first3=Marion|last4=Schönenberger|first4=Jürg|date=16 January 2026|title=Floral Syndromes in ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) are Associated with Nectar- But Not Pollen-Collecting Pollinators|journal=[[Annals of Botany]]|volume=137|issue=5|pages=1305–1320|doi=10.1093/aob/mcaf333|pmc=13197590|pmid=41542994|doi-access=free}}</ref> Кога опрашувачите се ретки, некои видови аквилегии можат да се потпрат на самоопрашување како главен начин на размножување. Таков пример е ''[[Aquilegia paui]]''.<ref name="PollinationSystems4" /> Евроазиските видови од родот ''Aquilegia'' првенствено се опрашувани од муви, пчели и бумбари. Северноамериканските видови, пак, најчесто ги опрашуваат пчели, бумбари, ''[[Sphingidae]]'' и [[колибри]]. Опрашувањето од колибри е почесто кај северноамериканските ''Aquilegia'' со црвени цветови, додека видовите со бледи цветови можеби развиле таква обоеност за да бидат повидливи за ''Sphingidae'' во [[самрак]].<ref name="Nold7">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> {{Rp|32–33}} Должината на нектарските потпорки кај одделни видови ''Aquilegia'' често е поврзана со нивните опрашувачи. Додека кај евроазиските видови должината на потпорките се разликува релативно малку, кај северноамериканските видови се забележува значителна разновидност.<ref name="Increasingly">{{Наведено списание|last=Whittal|first=Justen B.|last2=Hodges|first2=Scott A.|date=June 2007|title=Pollinator Shifts Drive Increasingly Long Nectar Spurs in Columbine Flowers|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=447|issue=7145|pages=706–709|bibcode=2007Natur.447..706W|doi=10.1038/nature05857|pmid=17554306}}</ref> ''[[Sphingidae]]'' имаат долги усни органи за хранење, што им овозможува да допрат до нектарот во длабочината на потпорките. Во подрачјата каде што овие пеперутки се главни опрашувачи, издолжените нектарски потпорки на ''[[Aquilegia coerulea]]'' го оневозможуваат земањето нектар без пеперутките притоа да дојдат во допир со поленот.<ref>{{Наведено списание|last=Brunet|first=Johanne|date=June 2009|title=Pollinators of the Rocky Mountain Columbine: Temporal Variation, Functional Groups and Associations With Floral Traits|url=https://www.researchgate.net/publication/24400848|journal=[[Annals of Botany]]|volume=103|issue=9|pages=1567–1578|doi=10.1093/aob/mcp096|issn=1095-8290|pmc=2701757|pmid=19414518|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Иако ''Sphingidae'' се застапени и во Евроазија, меѓу тамошните видови ''Aquilegia'' не се забележува синдром на опрашување приспособен на нив, кој се одликува со особено долги нектарски потпорки. Можно е присуството на колибри во Северна Америка, кои отсуствуваат во Евроазија и имаат јазик со средна должина во споредба со другите опрашувачи и ''[[Sphingidae]]'', да претставувало еволутивен чекор што овозможил подоцнежно развивање на опрашувачкиот синдром од ''[[Sphingidae]]'' кај северноамериканските ''Aquilegia''.<ref name="Increasingly" /> Иако одредена популација на ''Aquilegia'' може да се приспособи на конкретно живеалиште и да развие цветни особини што привлекуваат одредени опрашувачи, тоа не мора нужно да доведе до [[еколошко видообразување]] и создавање генетски бариери меѓу популациите. Веројатноста за такво видообразување е поголема кога мутациите што влијаат врз градбата на цветовите и промените во однесувањето на опрашувачите се појавуваат кај мали и географски изолирани популации. Таков пример е ''[[Aquilegia micrantha var. mancosana]]''.<ref name="Nardi4">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref> == Таксономија == {{cladogram|title=''Aquilegia''|caption=Филогенетско стебло на родот Aquilegia, засновано врз истражувањето на Fior и соработниците од 2013 година. Некои од научните имиња употребени во истражувањето денес се сметаат за синоними. Во оваа шема се користени имињата што ги прифаќа базата на податоци [[Plants of the World Online]] за соодветните таксони.|cladogram={{clade| style=font-size:85%;line-height:75%;width:300px; |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;amurensis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;parviflora]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia amurensis|A.&nbsp;japonica]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia jonesii|A.&nbsp;jonesii]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia brevistyla|A.&nbsp;brevistyla]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia canadensis|A.&nbsp;canadensis]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; }}}}|label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia scopulorum|A.&nbsp;scopulorum]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia pubescens|A.&nbsp;pubescens]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia eximia|A.&nbsp;eximia]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia flavescens|A.&nbsp;flavescens]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia formosa|A.&nbsp;formosa]]'' |label2=&nbsp;}}}}}}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia chrysantha|A.&nbsp;chrysantha]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia longissima|A.&nbsp;longissima]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia skinneri|A.&nbsp;skinneri]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia elegantula|A.&nbsp;elegantula]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia coerulea|A.&nbsp;coerulea]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} |label2=&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia yabeana|A.&nbsp;yabeana]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia rockii|A.&nbsp;rockii]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia kansuensis|A.&nbsp;kansuensis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia ecalcarata|A.&nbsp;ecalcarata]]'' }} }} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia moorcroftiana|A.&nbsp;moorcroftiana]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |1=''[[Aquilegia nivalis|A.&nbsp;nivalis]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia pubiflora|A.&nbsp;pubiflora]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia fragrans|A.&nbsp;fragrans]]''}}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia lactiflora|A.&nbsp;lactiflora]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia karelinii|A.&nbsp;karelinii]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia atrovinosa|A.&nbsp;atrovinosa]]'' }} }} }} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=''[[Aquilegia olympica|A.&nbsp;olympica]]'' |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |label2= |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{bulleted list|''[[Aquilegia einseleana|A.&nbsp;einseleana]]''|''[[Aquilegia bertolonii|A.&nbsp;bertolonii]]''}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia glandulosa|A.&nbsp;glandulosa]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia sibirica|A.&nbsp;sibirica]]'' |label3=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |3={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia viridiflora|A.&nbsp;viridiflora]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |1=''[[Aquilegia buergeriana|A.&nbsp;buergeriana]]'' |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2=''[[Aquilegia oxysepala|A.&nbsp;oxysepala]]''}} }}}} |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{bulleted list|''[[Aquilegia alpina|A.&nbsp;alpina]]''|''[[Aquilegia amaliae|A.&nbsp;amaliae]]''|''[[Aquilegia atrata|A.&nbsp;atrata]]''|''[[Aquilegia aurea|A.&nbsp;aurea]]''|''[[Aquilegia barbaricina|A.&nbsp;barbaricina]]''|''[[Aquilegia bernardii|A.&nbsp;bernardii]]''|''[[Aquilegia blecicii|A.&nbsp;blecicii]]''|''[[Aquilegia champagnatii|A.&nbsp;champagnatii]]''|''[[Aquilegia dinarica|A.&nbsp;dinarica]]''|''[[Aquilegia dumeticola|A.&nbsp;dumeticola]]''|''[[Aquilegia grata|A.&nbsp;grata]]''|''[[Aquilegia iulia|A.&nbsp;iulia]]''|''[[Aquilegia litardierei|A.&nbsp;litardierei]]''|''[[Aquilegia kitaibelii|A.&nbsp;kitaibelii]]''|''[[Aquilegia magellensis|A.&nbsp;magellensis]]''|''[[Aquilegia nigricans|A.&nbsp;nigricans]]''|''[[Aquilegia nugorensis|A.&nbsp;nugorensis]]''|''[[Aquilegia nuragica|A.&nbsp;nuragica]]''|''[[Aquilegia pancicii|A.&nbsp;pancicii]]''|''[[Aquilegia pyrenaica|A.&nbsp;pyrenaica]]''|''[[Aquilegia reuteri|A.&nbsp;reuteri]]''|''[[Aquilegia transsilvanica|A.&nbsp;transsilvanica]]''|''[[Aquilegia vestinae|A.&nbsp;vestinae]]''|''[[Aquilegia viscosa|A.&nbsp;viscosa]]''|''[[Aquilegia vulgaris|A.&nbsp;vulgaris]]''}} }} }} }} }} }} }}}}Во рамките на [[Линеева таксономија|Линеевата таксономија]], родот ''Aquilegia'' за прв пат бил опишан како род во делото на [[Карл Линеј]] „ ''[[Species Plantarum|Species Plantarum“]]'' од 1753 година.<ref name="Nardi5">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|23}} Родот се припишува на семејството [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']], иако малцинство [[Botanists|ботаничари]] порано го сметале за член на семејството ''[[Helleboraceae]]''. Второто таксономско определување, предложено во 1819 година од францускиот ботаничар [[Жан-Луј-Огист Лоазелер-Деслоншамп]], се засновало врз градбата на плодовите кај растенијата од семејството ''Helleboraceae'', кои речиси секогаш се фоликули.<ref name="Nold8">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|29}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/aquilegia_caerulea.shtml|title=Plant of the Week: Colorado Columbine (''Aquilegia caerulea'' James)|last=Popovich|first=Steve|work=fs.usda.gov|publisher=[[United States Forest Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524172921/https://www.fs.usda.gov/wildflowers/plant-of-the-week/aquilegia_caerulea.shtml|archive-date=24 May 2023|accessdate=12 May 2025}}</ref> Друга историска класификација, предложена во 1870 година од шведскиот ботаничар [[Нилс Лиља]], го издвојувала родот ''Aquilegia'' во посебно семејство, ''Aquilegiaceae'', во кое бил негов единствен претставник.<ref name="Nardi5" />{{Rp|31}} Историски гледано, аквилегиите најчесто биле вклучувани во [[Племе (биологија)|племето]] ''[[Isopyreae]]'', иако понекогаш биле издвојувани во посебно племе, Aquilegieae. Таксономската положба на племето во кое бил сместен родот Aquilegia долго време била предмет на несогласувања, па затоа тоа наизменично било вклучувано во две [[Потсемејство|потсемејства]]: ''[[Thalictroideae]]'' и ''[[Isopyroideae]]''.<ref name="Nardi6">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|31}} Денес, Isopyroideae се смета за синоним на Thalictroideae.<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=Wei|last2=Chen|first2=Zhi-Duan|date=August 2007|title=Generic level phylogeny of Thalictroideae (Ranunculaceae)—implications for the taxonomic status of ''Paropyrum'' and petal evolution|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=56|pages=811–821|bibcode=2007Taxon..56..811W|doi=10.2307/25065863|jstor=25065864}}</ref> Независно од таксономското сместување, родовите Aquilegia, ''[[Isopyrum]]'' и ''[[Thalictrum]]'' образуваат базална, парафилетска група. Таа се одликува со плезиоморфни особини, односно со наследени карактеристики што биле присутни кај нивниот [[Најновиот заеднички предок|последен заеднички предок]] и се споделуваат со други еволутивни групи, вклучувајќи го и семејството ''Berberidaceae''.<ref name="Nardi6" />{{Rp|31}} [[Филогенија|Филогенетската]] ревизија на семејството ''Ranunculaceae'' на ниво на род, објавена во 2026 година во списанието ''[[Taxon (списание)|Taxon]]'', го вклучила родот ''Aquilegia'' во потсемејството ''Thalictroideae''. Со оваа ревизија, сите дванаесет родови во потсемејството биле обединети во едно племе — ''Thalictreae''.<ref>{{Наведено списание|last=Xiang|first=Kun-Li|last2=Ling|first2=Yuan-Yuan|last3=Lian|first3=Lian|last4=Peng|first4=Huan-Wen|last5=Jabbour|first5=Florian|last6=Erst|first6=Andrey&nbsp;S.|author-link6=Andrey Erst|last7=Gao|first7=Tian-Gang|last8=Wang|first8=Wei|date=April 2026|title=A revised generic classification of Ranunculaceae based on molecular data|url=https://www.researchgate.net/publication/403161330|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=75|bibcode=2026Taxon..7570099X|doi=10.1002/tax.70099|archive-url=https://web.archive.org/web/20260729095711/https://www.researchgate.net/publication/403161330_A_revised_generic_classification_of_Ranunculaceae_based_on_molecular_data|archive-date=29 July 2026|access-date=28 July 2026|via=[[ResearchGate]]}}</ref> Во рамките на монофилетското потсемејство ''Thalictroideae'', ''Aquilegia'' е вториот најголем род според бројот на опишани видови и [[Подвид|подвидови]], веднаш по Thalictrum. Родот ''Aquilegia'' припаѓа на една од трите главни кладни групи во потсемејството, заедно со родовите ''[[Semiaquilegia]]'' и ''[[Urophysa]]''. ''Semiaquilegia'' и ''Aquilegia'' се сестрински родови, односно потекнуваат од заеднички непосреден предок.<ref name="East">{{Наведено списание|last=Ling|first=Yuan-Yuan|last2=Peng|first2=Huan-Wen|last3=Lian|first3=Lian|last4=Erst|first4=Andrey&nbsp;S.|author-link4=Andrey Erst|last5=Xiang|first5=Kun-Li|last6=Wang|first6=Wei|date=16 December 2024|title=Out of and In East Asia: Phylogeny, Biogeography and Diversification of Thalictroideae (Ranunculaceae) in the Northern Hemisphere|url=https://academic.oup.com/aob/article/134/7/1251/7743276|journal=[[Annals of Botany]]|volume=134|issue=7|pages=1251–1262|doi=10.1093/aob/mcae148|pmc=11688531|pmid=39196797|doi-access=free}}</ref><ref name="Extended">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> Широко прифатениот таксономски опфат на родот ''Aquilegia'' го утврдил американскиот ботаничар [[Филип А. Манц]] во својата монографија од 1946 година, насловена ''Aquilegia: The Cultivated and Wild Columbines''. Единствениот позначаен спорен елемент во неговата класификација е вклучувањето на азискиот вид ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', кој нема нектарски потпорки. Овој вид понекогаш се издвојува во блискородниот род ''Semiaquilegia'', чии претставници исто така немаат нектарски потпорки. Името ''Semiaquilegia ecalcarata'' сè уште е широко застапено во хортикултурата.<ref name="Nardi7">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|31}}<ref name="Nold9">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|82}} Друг вид без нектарски потпорки, ''[[Aquilegia micrantha var. mancosana]]'', исто така бил прекласифициран во родот Semiaquilegia, иако таквото таксономско определување не се задржало. Прекласификациите на некои други видови во родовите ''Isopyrum'' и ''[[Paraquilegia]]'', меѓу кои и префрлањето на ''[[Paraquilegia anemonoides]]'' во 1920 година, се покажале како потрајни. <ref name="Nold9" /> {{Rp|38, 46–49}} === Еволуција === Не се познати сигурни фосилни наоди на ''Aquilegia'' и други претставници на потсемејството ''Thalictroideae'' што би овозможиле да се реконструира нивната еволуција и ширење.<ref name="Fior2013">{{Наведено списание|last=Fior|first=Simone|last2=Li|first2=Mingai|last3=Oxelman|first3=Bengt|last4=Viola|first4=Roberto|last5=Hodges|first5=Scott&nbsp;A.|last6=Ometto|first6=Lino|last7=Varotto|first7=Claudio|date=April 2013|title=Spatiotemporal Reconstruction of the ''Aquilegia'' Rapid Radiation Through Next-Generation Sequencing of Rapidly Evolving cpDNA Regions|url=https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nph.12163|journal=[[New Phytologist]]|volume=198|issue=2|pages=579–592|bibcode=2013NewPh.198..579F|doi=10.1111/nph.12163|pmid=23379348|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705233156/https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nph.12163|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025}}</ref><ref name="Hodges1994">{{Наведено списание|last=Hodges|first=Scott A.|last2=Arnold|first2=Michael L.|date=24 May 1994|title=Columbines: A Geographically Widespread Species Flock|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=91|pages=5129–5132|bibcode=1994PNAS...91.5129H|doi=10.1073/pnas.91.11.5129|jstor=2364926|pmc=43945|pmid=8197196|doi-access=free}}</ref><ref name="East2">{{Наведено списание|last=Ling|first=Yuan-Yuan|last2=Peng|first2=Huan-Wen|last3=Lian|first3=Lian|last4=Erst|first4=Andrey&nbsp;S.|author-link4=Andrey Erst|last5=Xiang|first5=Kun-Li|last6=Wang|first6=Wei|date=16 December 2024|title=Out of and In East Asia: Phylogeny, Biogeography and Diversification of Thalictroideae (Ranunculaceae) in the Northern Hemisphere|url=https://academic.oup.com/aob/article/134/7/1251/7743276|journal=[[Annals of Botany]]|volume=134|issue=7|pages=1251–1262|doi=10.1093/aob/mcae148|pmc=11688531|pmid=39196797|doi-access=free}}</ref> Генетските податоци од истражување објавено во 2024 година укажуваат дека последниот заеднички предок на претставниците на потсемејството ''Thalictroideae'' бил присутен во Источна Азија пред приближно 36 милиони години, во доцниот еоцен.<ref name="East2" /> Генетска студија објавена во 2018 година покажала дека родот ''Aquilegia'' се појавил пред приближно 6,9 милиони години, во [[Горен миоцен|горниот миоцен]]. Според резултатите од студијата, пред околу 4,8 милиони години родот се поделил на две главни кладни групи. Едната подоцна се проширила во Северна Америка, додека другата се распространала низ Евроазија.<ref>{{Наведено списание|last=Huang|first=Lei|last2=Geng|first2=Fang-Dong|last3=Fan|first3=Jing-Jing|last4=Xue|first4=Cheng|last5=Zhang|first5=Xiao-Yan|last6=Kang|first6=Ju-Qing|last7=Zhang|first7=Jian-Qiang|last8=Ren|first8=Yi|date=2018|title=Genetic Diversity and Evolutionary History of Four Closely Related ''Aquilegia'' Species Revealed By 10 Nuclear Gene Fragments|journal=[[Journal of Systematics and Evolution]]|volume=56|pages=129–138|bibcode=2018JSyEv..56..129H|doi=10.1111/jse.12298}}</ref> Студија објавена во 2024 година покажала дека раздвојувањето на родовите ''Urophysa'', ''Semiaquilegia'' и ''Aquilegia'' се одвивало во релативно краток период, пред приближно 8 до 9 милиони години.<ref name="East3">{{Наведено списание|last=Ling|first=Yuan-Yuan|last2=Peng|first2=Huan-Wen|last3=Lian|first3=Lian|last4=Erst|first4=Andrey&nbsp;S.|author-link4=Andrey Erst|last5=Xiang|first5=Kun-Li|last6=Wang|first6=Wei|date=16 December 2024|title=Out of and In East Asia: Phylogeny, Biogeography and Diversification of Thalictroideae (Ranunculaceae) in the Northern Hemisphere|url=https://academic.oup.com/aob/article/134/7/1251/7743276|journal=[[Annals of Botany]]|volume=134|issue=7|pages=1251–1262|doi=10.1093/aob/mcae148|pmc=11688531|pmid=39196797|doi-access=free}}</ref> Се претпоставува дека родот ''Aquilegia'' потекнува од планинските предели на јужноцентрален Сибир.<ref name="Extended2">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> Генетските истражувања на родот ''Aquilegia'' покажале дека северноамериканските видови имаат последен заеднички предок со видовите од Далечниот Исток на Азија, кој живеел пред приближно 3,84 до 2,99 милиони години. Овие наоди се во согласност со претпоставката дека ''Aquilegia'' стигнале до Северна Америка преку копнениот мост Беринг, кој во минатото ги поврзувал Азија и Северна Америка.<ref name="Fior20132">{{Наведено списание|last=Fior|first=Simone|last2=Li|first2=Mingai|last3=Oxelman|first3=Bengt|last4=Viola|first4=Roberto|last5=Hodges|first5=Scott&nbsp;A.|last6=Ometto|first6=Lino|last7=Varotto|first7=Claudio|date=April 2013|title=Spatiotemporal Reconstruction of the ''Aquilegia'' Rapid Radiation Through Next-Generation Sequencing of Rapidly Evolving cpDNA Regions|url=https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nph.12163|journal=[[New Phytologist]]|volume=198|issue=2|pages=579–592|bibcode=2013NewPh.198..579F|doi=10.1111/nph.12163|pmid=23379348|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705233156/https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nph.12163|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025}}</ref> Иако по овој период имало неколку раздобја во кои копнениот мост Беринг повторно ги поврзувал двата континента, климатските услови во тие времиња биле неповолни за миграција на ''Aquilegia'' низ регионот.<ref name="Extended3">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> Генетските податоци укажуваат дека [[Стапка на диверзификација|стапката на диверзификација]] кај растенијата од родот ''Aquilegia'' нагло се зголемила пред околу 3 милиони години.<ref name="East4">{{Наведено списание|last=Ling|first=Yuan-Yuan|last2=Peng|first2=Huan-Wen|last3=Lian|first3=Lian|last4=Erst|first4=Andrey&nbsp;S.|author-link4=Andrey Erst|last5=Xiang|first5=Kun-Li|last6=Wang|first6=Wei|date=16 December 2024|title=Out of and In East Asia: Phylogeny, Biogeography and Diversification of Thalictroideae (Ranunculaceae) in the Northern Hemisphere|url=https://academic.oup.com/aob/article/134/7/1251/7743276|journal=[[Annals of Botany]]|volume=134|issue=7|pages=1251–1262|doi=10.1093/aob/mcae148|pmc=11688531|pmid=39196797|doi-access=free}}</ref> Постојат показатели за два независни настани на еволутивно зрачење во тој период: едниот кај северноамериканските, а другиот кај европските популации на родот.<ref name="Extended4">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> И покрај брзото развивање на значителни морфолошки разлики меѓу видовите, генетската дивергенција меѓу нив останала мала. Тоа, заедно со релативно малубројните физиолошки бариери за хибридизација, придонело ''Aquilegia'' да се одликуваат со исклучително висока способност за меѓусебно вкрстување и создавање плодни хибриди.<ref name="Shift3">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref><ref name="Munz">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/sim_gentes-herbarum_1946-03-25_7_1|title=Aquilegia: The Cultivated and Wild Columbines|last=Munz|first=Philip A.|date=25 March 1946|publisher=[[New York State College of Agriculture and Life Sciences at Cornell University|The Bailey Hortorium of the New York State College of Agriculture at Cornell University]]|series=Gentes Herbarum|volume=VII|location=[[Ithaca, New York|Ithaca]], [[New York (state)|NY]]|author-link=Philip A. Munz|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|4–5}} Кај азиските и европските видови од родот ''Aquilegia'', разликите во цветната морфологија и групите опрашувачи се помали отколку кај северноамериканските видови. Сепак, на трите континенти се застапени приближно еднаков број видови од овој род. Ова укажува дека специјализацијата кон одредени опрашувачи имала клучна улога во видообразувањето на северноамериканските ''Aquilegia'', додека кај азиските и европските видови главен двигател на видообразувањето била приспособеноста кон различни живеалишта.<ref name="Extended5">{{Наведено списание|last=Bastida|first=Jesús M.|last2=Alcántara|first2=Julio M.|last3=Rey|first3=Pedro&nbsp;J.|last4=Vargas|first4=Pablo|last5=Herrera|first5=Carlos&nbsp;M.|date=February 2010|title=Extended Phylogeny of ''Aquilegia'': The Biogeographical and Ecological Patterns of Two Simultaneous But Contrasting Radiations|url=https://digital.csic.es/handle/10261/36746|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=284|pages=171–185|bibcode=2010PSyEv.284..171B|doi=10.1007/s00606-009-0243-z|jstor=23673233|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705081955/https://digital.csic.es/handle/10261/36746|archive-date=5 July 2025|access-date=31 May 2025|hdl-access=free}}</ref> Нектарските потпорки кај растенијата од родот ''Aquilegia'' претставуваат необична еволутивна особина, која потекнува од заедничкиот предок на сите претставници на родот, што живеел пред приближно 5 до 7 милиони години.<ref name="POPOVICH2">{{Наведено списание|last=Ballerini|first=Evangeline S.|last2=Min|first2=Ya|last3=Edwards|first3=Molly&nbsp;B.|last4=Kramer|first4=Elena&nbsp;M.|last5=Hodges|first5=Scott&nbsp;A.|date=8 September 2020|title=''POPOVICH'', Encoding a C2H2 Zinc-Finger Transcription Factor, Plays a Central Role in the Development of a Key Innovation, Floral Nectar Spurs, in ''Aquilegia''|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|publisher=[[National Academy of Sciences]]|volume=117|pages=22552–22560|bibcode=2020PNAS..11722552B|doi=10.1073/pnas.2006912117|jstor=26969162|pmc=7486772|pmid=32848061|doi-access=free}}</ref> За да се утврди генот одговорен за развојот на оваа особина, во една студија објавена во 2020 година биле споредени видовите на ''Aquilegia'' со развиени нектарски потпорки и видот ''[[Aquilegia ecalcarata]]'', кај кој тие отсуствуваат. Истражувањето го идентификувало генот POP, наречен во чест на тогашниот тренер на кошаркарскиот клуб [[Сан Антонио Спарс]], [[Грег Попович]], поради неговата регулаторна улога, споредена со улогата на тренерот во управувањето со тимот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.eurekalert.org/news-releases/547270|title=The Popovich of Floral Nectar Spurs|date=13 November 2020|work=[[EurekAlert!]]|access-date=1 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130144239/https://www.eurekalert.org/news-releases/547270|archive-date=30 November 2025|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]}}</ref> Утврдено било дека генот учествува во регулирањето на клеточната делба во раната фаза од развојот на нектарските потпорки. Генот POP кодира транскрипциски фактор од типот C2H2 со [[цинков прстен]], а неговата активност била поголема во венечните ливчиња на испитуваните видови со нектарски потпорки отколку кај ''Aquilegia'' ''ecalcarata''.<ref name="POPOVICH2" /> === Тековни видови === Според различните таксономски извори, родот ''Aquilegia'' опфаќа од околу 70 до повеќе од 400 таксони, вклучувајќи видови и подвидови.<ref>{{Наведено списание|last=Fang|first=Guang-Chen|last2=Blackmon|first2=Barbara&nbsp;P.|last3=Henry|first3=David&nbsp;C.|last4=Staton|first4=Margaret&nbsp;E.|last5=Saski|first5=Christopher&nbsp;A.|last6=Hodges|first6=Scott&nbsp;A.|last7=Tomkins|first7=Jeff&nbsp;P.|last8=Luo|first8=Hong|date=8 November 2010|title=Genomic Tools Development for ''Aquilegia'': Construction of a BAC-based Physical Map|journal=[[BMC Genomics]]|volume=11|page=1|doi=10.1186/1471-2164-11-621|pmc=3091760|pmid=21059242|doi-access=free}}</ref><ref name="Nardi8">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|33}} Некои извори наведуваат бројки блиски до вкупниот број од 67 видови што го прифатил Филип А. Манц во својата монографија од 1946 година. Од друга страна, базата на податоци ''[[Tropicos]]'' евидентира повеќе од 200 научни имиња поврзани со таксони од овој род, меѓу кои има и легитимни и нелегитимни имиња.<ref name="Nardi8" />{{Rp|33}} Според податоците достапни во 2026 година, мрежната база на растителни податоци ''[[Plants of the World Online]]'' на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] прифаќа 130 видови од родот ''Aquilegia''. Американскиот градинар Роберт Нолд сметал дека големиот број именувани видови, подвидови и сорти во родот ''Aquilegia'' во голема мера се должи на практиката од XIX век, кога научни имиња им се доделувале дури и на примероци со многу мали морфолошки разлики. Сепак, според него, и премногу широкото таксономско определување на видовите може да придонесе за зголемување на бројот на имиња на сорти.<ref name="Nold10">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|41–42}} Италијанскиот ботаничар [[Енио Нарди]], пак, истакнал дека авторите што го определуваат родот ''Aquilegia'' како група со помалку од 100 видови „или го прикриваат или го потценуваат нивното расчленување на подвидови“. Тој посочил дека многу од овие подвидови првично биле опишани како посебни видови и дека и натаму се прифаќаат како такви во таксономските индекси.<ref name="Nardi9">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|33}} [[Типски вид]] на родот ''Aquilegia'' е ''[[Aquilegia vulgaris]]'', европски вид што се одликува со голема морфолошка променливост.<ref name="Nold11">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|124–125}}<ref name="Nold11" /><ref name="Nardi10">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|208}} Повеќето европски видови од родот ''Aquilegia'' се морфолошки слични на A. vulgaris, а понекогаш разликите меѓу нив се толку мали што тешко можат да се утврдат само врз основа на надворешниот изглед. Во некои таксономски класификации, во рамките на A. vulgaris се вклучуваат и ибериските и северноафриканските ''Aquilegia'', кои не се признаваат како посебни видови. Нарди смета дека ваквиот пристап се темели врз „традиција што е повеќе културна отколку научна“.<ref name="Nold11" />{{Rp|35}}<ref name="Nardi10" />{{Rp|217}} === Природна хибридизација === [[File:Aquilegia_x_miniana.jpg|алт=Photo of an Aquilegia x miniana plant|десно|мини|''Aquilegia'' × ''miniana'' ''(на сликата)'' е природно појавен хибрид на ''A.&#x20;flavescensс'' и ''A.&#x20;formosa''.]] Отсуството на изразени генетски и физиолошки бариери овозможува хибридизација меѓу видовите од родот ''Aquilegia'', дури и кога тие се далечно сродни и имаат значителни морфолошки и еколошки разлики.<ref name="Shift4">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref> <ref name="Munz2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/sim_gentes-herbarum_1946-03-25_7_1|title=Aquilegia: The Cultivated and Wild Columbines|last=Munz|first=Philip A.|date=25 March 1946|publisher=[[New York State College of Agriculture and Life Sciences at Cornell University|The Bailey Hortorium of the New York State College of Agriculture at Cornell University]]|series=Gentes Herbarum|volume=VII|location=[[Ithaca, New York|Ithaca]], [[New York (state)|NY]]|author-link=Philip A. Munz|via=[[Internet Archive]]}}</ref> {{Rp|4–6}}<ref name="FNA8">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Во природни услови, хибриди можат да настанат насекаде каде што се преклопуваат природните ареали на два или повеќе вида од овој род.<ref name="Weber2">{{Наведена книга|title=Colorado Flora: Western Slope|last=Weber|first=William A.|date=1987|publisher=[[University Press of Colorado|Colorado Associated University Press]]|isbn=0870811673|location=[[Boulder, Colorado|Boulder]], [[Colorado|CO]]|page=295|lccn=87-70012|author-link=William Alfred Weber}}</ref> Иако вештачкото опрашување покажало дека видовите од родот ''Aquilegia'' можат меѓусебно да се вкрстуваат, вообичаено размножувањето меѓу единки од ист вид е почесто. Ова важи и во природни и во одгледувани услови, дури и кога на истото подрачје се присутни повеќе видови ''Aquilegia''. Една од главните пречки за природната хибридизација е склоноста на опрашувачите почесто да посетуваат цветови со познат облик и градба, со што се зголемува веројатноста за пренесување полен меѓу единки од ист вид, наместо меѓу различни видови.<ref name="Nardi11">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|65}} Во Северна Америка, кај видовите со цветови приспособени на опрашување од колибри или ''[[Sphingidae]],'' природната хибридизација со видовите што немаат такви приспособувања е значително поретка.<ref name="Nardi12">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref> {{Rp|65}} Сепак, кај северноамериканските ''Aquilegia'' се јавуваат хибридизација и последователна интрогресија, односно пренесување на генетски материјал од еден вид во друг преку повторувано вкрстување на хибридите со родителските видови.<ref name="FNA9">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Хибридизацијата меѓу ''Aquilegia'' со различни синдроми на опрашување може да биде поттикната од трет вид опрашувач, кој не покажува изразена склоност кон ниту еден од двата синдрома.<ref name="Nold12">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|33}} Таков пример се хибридните популации во северозападниот дел на Соединетите Американски Држави, настанати со вкрстување на жолтоцветниот вид [[Aquilegia flavescens|''Aquilegia'' ''flavescens'']] и црвеноцветниот [[Aquilegia formosa|''Aquilegia'' ''formosa'']]. Растенијата добиени со ова вкрстување имаат розови цветови. Првично биле опишани како ''A. flavescens'' сорта ''flavescens'', а денес се признаваат како посебен хибриден таксон — ''[[Aquilegia × miniana]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Cronk|first=Quentin C. B.|date=2023|title=The Correct Name for an ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) Hybrid of the Parentage ''Aquilegia flavescens'' × ''A.&nbsp;formosa''|url=https://phytokeys.pensoft.net/article/99170/|journal=[[PhytoKeys]]|issue=220|pages=31–38|bibcode=2023PhytK.220...31C|doi=10.3897/phytokeys.220.99170|issn=1314-2011|pmc=10209508|pmid=37251608|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531200939/https://phytokeys.pensoft.net/article/99170/|archive-date=31 May 2025|access-date=31 May 2025|doi-access=free}}</ref> Во Кина, генетските кладови што ги разликуваат источните и западните популации на [[Aquilegia ecalcarata|''Aquilegia'' ''ecalcarata'']] укажуваат на [[Хоризонтален пренос на гени|проток на гени]] меѓу различни видови. Студија заснована врз генетско моделирање покажала дека видот [[Aquilegia ecalcarata|''Aquilegia'' ''ecalcarata'']], кој нема нектарски потпорки, можеби настанал независно преку две одделни мутации во источните и западните популации на видот ''[[Aquilegia kubanica]]'', кај кој потпорките се развиени. Ова претставува пример за [[паралелна еволуција]] поврзана со хибридизација.<ref name="Parallel">{{Наведено списание|last=Geng|first=Fang-Dong|last2=Liu|first2=Miao-Qing|last3=Zhang|first3=Xue-Dong|last4=Wang|first4=Lu-Zhen|last5=Lei|first5=Meng-Fan|date=2024|title=Genomics of Hybrid Parallel Origin in ''Aquilegia ecalcarata''|journal=[[BMC Ecology and Evolution]]|volume=24|page=75|bibcode=2024BMCEE..24...75G|doi=10.1186/s12862-024-02266-7|pmc=11155106|pmid=38844857|doi-access=free}}</ref> Понатамошната хибридизација меѓу [[Aquilegia ecalcarata|''Aquilegia'' ''ecalcarata'']] и видовите со развиени нектарски потпорки, чиј ареал се преклопува со нејзиниот, е ограничена поради склоноста на различните видови кон определени опрашувачи.<ref name="Nardi13">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|65}} Сепак, кратките нектарски потпорки кај фенотипот на [[Aquilegia rockii|''Aquilegia'' ''rockii'']] се развиле како последица на хибридизација со западните популации на [[Aquilegia ecalcarata|''Aquilegia'' ''ecalcarata'']].<ref name="Parallel" /> == Распространетост == Видовите од родот ''Aquilegia'' имаат природни ареали распространети низ умерените и студените подрачја на [[Северна полутопка|Северната]] [[Северна полутопка|полутопка]], во Евроазија и Северна Америка. Нивното распространување опфаќа делови од [[Циркумбореален регион|циркумбореалниот регион]], кој е најголемиот [[флористички регион]] во светот.<ref name="FNA10">{{Наведена книга|title=[[Flora of North America|Flora of North America: North of Mexico]]|date=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780195112467|volume=3|location=New York|chapter=''Aquilegia''|access-date=31 May 2025|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205121235/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=102388|archive-date=5 February 2025|via=eFloras.org}}</ref> Јужните граници на природните ареали на родот се протегаат до [[северна Африка]] и [[северно Мексико]]. Единствениот автохтон африкански вид е ''[[Aquilegia ballii]]'', кој расте во [[Атлас (планини)|планините Атлас]].<ref name="FOP">{{Наведена мрежна страница|url=http://legacy.tropicos.org/Name/40018252?projectid=32|title=''Aquilegia''|work=Flora of Pakistan|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806001247/http://legacy.tropicos.org/Name/40018252?projectid=32|archive-date=6 August 2025|accessdate=16 May 2025}}</ref><ref name="Nold13">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|127}} Видот ''A. vulgaris'', кој веројатно потекнува од [[Балканот]],<ref name="Nardi14">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|208}} се проширил природно, но и со посредство на човекот, и денес има најширок ареал од сите видови во родот Aquilegia. Неговиот ареал вклучува и [[Доведен вид|доведени популации]], од кои некои се натурализирале во Африка, [[Макаронезија]], Америка и Океанија.<ref name="Nold14">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|124}}<ref name="Nardi14" />{{Rp|207–208}} Во Австралија, натурализираните популации на A. vulgaris, кои потекнуваат од растенија одгледувани во градини, се единствените претставници на родот забележани во дивината. Нивното присуство е потврдено во [[Нов Јужен Велс]], [[Викторија]] и [[Тасманија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.dcceew.gov.au/sites/default/files/env/pages/bf97195f-fe6d-4017-ac00-e16cd0249814/files/flora-australia-02-winteraceae-platanaceae.pdf|title=Flora of Australia: Winteraceae to Platanaceae|last=Jeanes|first=J. A.|date=2007|publisher=[[Australian Biological Resources Study]] and [[CSIRO Publishing]]|isbn=9780643059672|editor-last=Wilson|editor-first=Annette&nbsp;J.&nbsp;G.|series=[[Flora of Australia (series)|Flora of Australia]]|volume=2|location=[[Melbourne]]|page=296|chapter=''Aquilegia'' L.|access-date=26 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929034729/https://www.dcceew.gov.au/sites/default/files/env/pages/bf97195f-fe6d-4017-ac00-e16cd0249814/files/flora-australia-02-winteraceae-platanaceae.pdf|archive-date=29 September 2022}}</ref> Видот е присутен и во Азија, каде што се забележани популации на [[Далечен Исток|рускиот Далечен Исток]] и во [[Узбекистан]].<ref>{{Наведен POWO}}</ref> И тие најчесто потекнуваат од украсно одгледувани растенија.<ref name="Nardi14" /> {{Rp|207}} Некои видови од родот ''Aquilegia'' се тесно [[Ендемизам|ендемични]] и имаат многу ограничени природни ареали. Видот ''[[Aquilegia paui]]'' е познат само од една популација, составена од четири потпопулации што се наоѓаат на меѓусебно растојание од неколку километри, во планините Портс де Тортоза-Бесејт во [[Каталонија]].<ref name="Conservation2">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=López-Pujol|first2=Jordi|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Molero|first4=Julián|last5=Sàez|first5=Llorenç|date=2011|title=Conservation Assessment of ''Aquilegia paui'' (Ranunculaceae): A Case Study of an Extremely Narrow Endemic|url=https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|journal=[[Oryx (journal)|Oryx]]|volume=45|pages=187–190|doi=10.1017/S0030605310001754|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427225231/https://www.cambridge.org/core/journals/oryx/article/conservation-assessment-of-aquilegia-paui-ranunculaceae-a-case-study-of-an-extremely-narrow-endemic/9E66060BEEABA24D662CDB23D2DEE239|archive-date=27 April 2025|access-date=16 May 2025|via=[[Cambridge University Press]]|hdl-access=free}}</ref><ref name="Shift5">{{Наведено списание|last=Martinell|first=M. Carmen|last2=Rovira|first2=Ana|last3=Blanché|first3=Cèsar|last4=Bosch|first4=Maria|date=August 2011|title=Shift Towards Autogamy in the Extremely Narrow Endemic ''Aquilegia paui'' and Comparison with Its Widespread Close Relative ''A. vulgaris'' (Ranunculaceae)|journal=[[Plant Systematics and Evolution]]|volume=295|pages=72–83|bibcode=2011PSyEv.295...73M|doi=10.1007/s00606-011-0463-x|jstor=43558220}}</ref> Видот ''[[Aquilegia hinckleyana]]'' е распространет само на едно место — во сливот на водопадот Капоте во [[Тексас]].<ref name="Nold15">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/columbines00robe|title=Columbines: ''Aquilegia'', ''Paraquilegia'', and ''Semiaquilegia''|last=Nold|first=Robert|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=0881925888|location=[[Portland, Oregon|Portland, OR]]|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref>{{Rp|94}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=aqchh|title=''Aquilegia chrysantha'' var. ''hinckleyana''|work=wildflower.org|publisher=[[Lady Bird Johnson Wildflower Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114172623/https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=aqchh|archive-date=14 January 2025|accessdate=15 May 2025}}</ref> Според процените од 2005 година, целата позната популација на ''[[Aquilegia nuragica]]'' на [[Сардинија]] броела само 10 до 15 единки и зафаќала површина од околу 50 м².<ref name="Top50">{{Наведена книга|url=https://top50.iucn-mpsg.org/uploads/files/TOP50%20Med%20Island%20Plants%20English.pdf|title=The Top 50 Mediterranean Plants|date=2005|publisher=[[International Union for Conservation of Nature]]|isbn=9782831708324|editor-last=de&nbsp;Montmollin|editor-first=Bertrand|location=[[Gland, Switzerland]]|editor-last2=Strahm|editor-first2=Wendy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135852/http://data.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2005-025.pdf|archive-date=5 April 2012|via=[[Archive.org]]}}</ref>{{Rp|79}} == Зачувување == Одредени видови од родот ''Aquilegia'' се соочуваат со зголемен ризик од исчезнување, а некои од нив се вклучени во Црвениот список на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународниот сојуз за заштита на природата]] (IUCN).<ref name="Nardi15">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|29}} Два вида ендемични за Сардинија, ''[[Aquilegia barbaricina]]'' и [[Aquilegia nuragica|''Aquilegia'' nuragica]], се оценети како [[Критично загрозен вид|критично загрозени]]. Во 2005 година, IUCN ги вклучил и во кампањата за заштита „Топ 50 медитерански островски растенија“.<ref name="Top502">{{Наведена книга|url=https://top50.iucn-mpsg.org/uploads/files/TOP50%20Med%20Island%20Plants%20English.pdf|title=The Top 50 Mediterranean Plants|date=2005|publisher=[[International Union for Conservation of Nature]]|isbn=9782831708324|editor-last=de&nbsp;Montmollin|editor-first=Bertrand|location=[[Gland, Switzerland]]|editor-last2=Strahm|editor-first2=Wendy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135852/http://data.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2005-025.pdf|archive-date=5 April 2012|via=[[Archive.org]]}}</ref>{{Rp|76–79}} За некои видови од родот, меѓу кои има и ретки и широко распространети таксони, важат законски прописи за заштита на единките и популациите. Сепак, таксономското обединување на одделни таксони понекогаш предизвикувало нејаснотии во врска со нивниот статус на загрозеност и потребата од заштита.<ref name="Nardi15" />{{Rp|29; 318}} Човечките активности претставуваат значителна закана за опстанокот на популациите на ''Aquilegia'' и можат да доведат до нивно исчезнување. Покрај тоа што цветовите се барани за украсни цели, невообичаените и ретките видови од родот ''Aquilegia'' се изложени на ризик од собирање и уништување од страна на [[Ботаничар|ботаничари]] и други собирачи, кои сакаат да ги вклучат во своите [[Хербариум|хербариски]] збирки или приватни колекции.<ref name="Nardi16">{{Наведена книга|title=Il Genere ''Aquilegia'' L. (Ranunculaceae) in Italia/The Genus ''Aquilegia'' (Ranunculaceae) in Italy: Aquilegia Italicarum in Europaearum Conspectu Descriptio|last=Nardi|first=Enio|date=2015|publisher=Edizioni Polistampa|isbn=9788859615187|location=[[Florence]]|translator-last=Coster-Longman|translator-first=Christina}}</ref>{{Rp|29}} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *{{Commons|Aquilegia}} * {{wikispecies|Aquilegia|''Aquilegia''}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Aquilegia]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] knbsqve8rgid7ot9kv1ef3nrlq150jh 0 1406979 5652395 5651822 2026-11-02T11:47:59Z Jtasevski123 69538 поп 5652395 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Претпријатие|name=AmphibiaWeb|logo=|type=синтетизирање и споделување информации за водоземците со цел да се овозможат истражување, образование и заштита|founded=2000, [[Калифорнија]], Соединети Држави|hq_location=|key_people=|industry=[[херпетологија]]|products=|revenue=|num_employees=|website=[http://www.amphibiaweb.org/ www.amphibiaweb.org]}}'''AmphibiaWeb''' — американска непрофитна мрежна страница која обезбедува информации за [[водоземци]]. Страницата е предводена од група универзитети кои соработуваат со [[Калифорниска академија на науките|Калифорниската академија на науките]]: Државниот универзитет [[Сан Франциско|во Сан Франциско]], [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет – Беркли]], Универзитетот на Флорида во Гејнсвил и Универзитетот на Тексас во Остин. Целта на AmphibiaWeb е да обезбеди една страница за секој вид водоземци во светот, за да можат да соработуваат истражувачите, граѓанските научници и заштитниците на природата.<ref name="Science">{{Наведено списание|date=September 10, 2004|title=DATABASE: Down at the Frog Pond|journal=Science|volume=305|issue=5690|page=1543|doi=10.1126/science.305.5690.1543a|doi-access=free}}</ref> Го додале своето 7000-то животно во 2012 година, [[Стаклени жаби|стаклена жаба]] од [[Перу]].<ref name="Song">{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2012/08/02/157880479/discovery-of-7-000th-amphibian-celebrated-in-song|title=Discovery Of 7,000th Amphibian Celebrated In Song|last=All Things Considered|date=August 2, 2012|access-date=April 10, 2022|publisher=NPR}}</ref><ref name="Berk">{{Наведени вести|url=https://news.berkeley.edu/2012/07/30/despite-global-amphibian-decline-number-of-known-species-soars/|title=Despite global amphibian decline, number of known species soars|last=Robert Sanders|date=July 30, 2012|access-date=July 2, 2020|publisher=University California at Berkeley}}</ref> Од 2022 година, таму биле вметнати повеќе од 8.400 видови лоцирани низ целиот свет.<ref name="About">{{Наведена мрежна страница|url=https://amphibiaweb.org/about/index.html|title=About Amphibiaweb|last=AmphibiaWeb Team|publisher=AmphibiaWeb|accessdate=April 10, 2022}}</ref><ref name="Biol">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4RkyAwAAQBAJ&dq=Do+scientists+use+AmphibiaWeb+as+a+standard&pg=PA320|title=Using the Biological Literature: A Practical Guide|last=Diane Schmidtt|publisher=CRC Press|year=2014|isbn=978-1-4665-5857-1|edition=4|page=320|access-date=July 2, 2020}}</ref> == Потекло == Научникот [[Дејвид Вејк]] ја основал AmphibiaWeb во 2000 година. Вејк бил инспириран од намалувањето на популациите на водоземци низ целиот свет.<ref name="NYTWake">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/05/19/science/david-wake-dead.html|title=David Wake, Expert on Salamanders and Evolution, Dies at 84|last=Richard Sandomir|date=May 19, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=June 4, 2021}}</ref><ref name="Sci">{{Наведени вести|url=https://www.the-scientist.com/news-opinion/salamander-expert-david-wake-dies-at-84-68788|title=Salamander Expert David Wake Dies at 84|last=Lisa Winter|date=May 21, 2021|access-date=June 4, 2021|publisher=Scientist}}</ref> Тој го основал во рамките на Проектот за дигитална библиотека на Калифорнискиот универзитет во Беркли во 2000 година. Вејк почнал да го смета AmphibiaWeb за дел од своето наследство.<ref name="Berk" /><ref name="MVZ">{{Наведени вести|url=http://mvz.berkeley.edu/Amphibiaweb_info.html|title=AmphibiaWeb Project|access-date=July 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220223139/http://mvz.berkeley.edu/Amphibiaweb_info.html|archive-date=February 20, 2020|publisher=Museum of Vertebrate Zoology at Berkeley}}</ref> == Употреба == AmphibiaWeb обезбедува информации за [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународниот сојуз за заштита на природата]], [[CalPhotos]], [[Енциклопедија на живиот свет]] и [[iNaturalist]],<ref name="MVZ" /> а базата на податоци е цитирана во научни публикации.<ref name="PubMedCentral">{{Наведено списание|last=Yap, T. A.|last2=Koo, M. S.|last3=Ambrose, R. F.|last4=Vredenburg, V. T.|year=2018|title=Introduced bullfrog facilitates pathogen invasion in the western United States.|journal=PLOS ONE|volume=13|issue=4|bibcode=2018PLoSO..1388384Y|doi=10.1371/journal.pone.0188384|pmc=5901863|pmid=29659568|doi-access=free}}</ref><ref name="EJT">{{Наведено списание|last=Richard M. Lehtinen|last2=Frank Glaw|last3=Miguel Vences|last4=Andolalao Rakotoarison|last5=Mark D. Scherz|year=2018|title=Two new Pandanus frogs (Guibemantis: Mantellidae: Anura) from northern Madagascar|url=https://europeanjournaloftaxonomy.eu/index.php/ejt/article/view/582|journal=European Journal of Taxonomy|issue=451|doi=10.5852/ejt.2018.451|access-date=July 2, 2020|doi-access=free}}</ref><ref name="PubMed1">{{Наведено списание|last=Mu L|last2=Zhou L|last3=Yang J|year=2017|title=The first identified cathelicidin from tree frogs possesses anti-inflammatory and partial LPS neutralization activities.|journal=Amino Acids|volume=49|issue=9|pages=1571–1585|doi=10.1007/s00726-017-2449-7|pmc=5561178|pmid=28593346}}</ref><ref name="Pubmed2">{{Наведено списание|last=Zhan X|last2=Wu H|last3=Wu H|year=2020|title=Metabolites from Bufo gargarizans (Cantor, 1842): A review of traditional uses, pharmacological activity, toxicity and quality control|journal=Journal of Ethnopharmacology|publisher=J Ethnopharmacol|volume=246|doi=10.1016/j.jep.2019.112178|pmid=31445132}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Херпетологија]] [[Категорија:Бази на податоци за биоразновидност]] [[Категорија:Научни мрежни места]] [[Категорија:Научни организации во САД]] bhobl17v20e4p8w1egop3axmel6ohma 0 1406980 5652322 5651841 2026-11-02T09:38:08Z Jtasevski123 69538 поп 5652322 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Стручно списание|publisher=<i>Вајли-Блеквел</i> во име на [[Американско керамичко друштво|Американското керамичко друштво]]|website=https://ceramics.onlinelibrary.wiley.com/journal/15512916|cover=|discipline=наука за материјали, керамика|language=англиски|former_names=Напредни керамички материјали}}'''''Списанието на Американското керамичко друштво''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The Journal of the American Ceramic Society'') — месечно рецензирано научно списание што го издва издавачката куќа ''Вајли-Блеквел'' во име на [[Американско керамичко друштво|Американското керамичко друштво.]] Основано било во 1918 година, а сегашен главен уредник е Џон Ч. Мауро. Форматите за објавување вклучуваат целосни оригинални истражувања, соопштенија (брзо објавување), тематски статии и прегледни рецензии. Списанието ги опфаќа сите аспекти на истражувањето на истражувањето на науката за [[Керамика|керамички]] материјали. == Апстрактирање и индексирање == Списанието е апстрактно и индексирано во: {{Столбови-список|* Сервис за хемиски апстракти * Тековни хемиски реакции * Инженерство, компјутери и технологија * Физички, хемиски и гео-науки * Индекс на цитирање на реакции * Индекс на цитирање за наука за материјали * МЕТАДЕКС * Проширен индекс на цитирање на науките * Скопус}} Според ''„Journal Citation Reports“'', списанието имало фактор на влијание од 3,8 за 2024 година.<ref name="WoS">{{Наведена книга|title=2024 Journal Citation Reports|title-link=Journal Citation Reports|publisher=[[Clarivate]]|year=2025|edition=Science|chapter=Journal of the American Ceramic Society|via=[[Web of Science]]}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://ceramics.onlinelibrary.wiley.com/journal/15512916}} [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Научни организации во САД]] b5qpt7as4e58hukp805012f2fball3k 5652323 5652322 2026-11-02T09:38:23Z Jtasevski123 69538 5652323 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Инфокутија Стручно списание|publisher=<i>Вајли-Блеквел</i> во име на [[Американско керамичко друштво|Американското керамичко друштво]]|website=https://ceramics.onlinelibrary.wiley.com/journal/15512916|cover=|discipline=наука за материјали, керамика|language=англиски|former_names=Напредни керамички материјали}}'''''Списанието на Американското керамичко друштво''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The Journal of the American Ceramic Society'') — месечно рецензирано научно списание што го издва издавачката куќа ''Вајли-Блеквел'' во име на [[Американско керамичко друштво|Американското керамичко друштво.]] Основано било во 1918 година, а сегашен главен уредник е Џон Ч. Мауро. Форматите за објавување вклучуваат целосни оригинални истражувања, соопштенија (брзо објавување), тематски статии и прегледни рецензии. Списанието ги опфаќа сите аспекти на истражувањето на истражувањето на науката за [[Керамика|керамички]] материјали. == Апстрактирање и индексирање == Списанието е апстрактно и индексирано во: {{Столбови-список|* Сервис за хемиски апстракти * Тековни хемиски реакции * Инженерство, компјутери и технологија * Физички, хемиски и гео-науки * Индекс на цитирање на реакции * Индекс на цитирање за наука за материјали * МЕТАДЕКС * Проширен индекс на цитирање на науките * Скопус}} Според ''„Journal Citation Reports“'', списанието имало фактор на влијание од 3,8 за 2024 година.<ref name="WoS">{{Наведена книга|title=2024 Journal Citation Reports|title-link=Journal Citation Reports|publisher=[[Clarivate]]|year=2025|edition=Science|chapter=Journal of the American Ceramic Society|via=[[Web of Science]]}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://ceramics.onlinelibrary.wiley.com/journal/15512916}} [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Научни организации во САД]] dxriwiwz8cjm5lydjgsz4rfinuuqpx0 0 1406981 5652397 5651825 2026-11-02T11:52:23Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652397 wikitext text/x-wiki {{infobox organization|mapframe=не|formation={{Start date and age|1923}}|location=[[Филаделфија]], [[Соединети Држави]]|publication=Хемичарот|image=American Institute of Chemists jeh.jpg|website={{Official URL}}}}'''Американскиот институт на хемичари''' ('''AIC''') — организација основана во 1923 година со цел унапредување на хемиската професија во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theaic.org/|title=American Institute of Chemists - Home|publisher=Theaic.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106083807/http://theaic.org/|archive-date=2014-01-06|accessdate=2014-02-16}}</ref> Институтот е познат по своите годишни награди со кои се признаваат придонесите на поединци во оваа област. Златниот медал на Американскиот институт на хемичари, кој се доделува секоја година од 1926 година, е највисокото признание на институтот и се доделува на лице кое промовирало активност во служба на науката или професијата хемичар или хемиски инженер во Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theaic.org/awards_goldmedal.html|title=Gold Medal Awards|publisher=American Institute of Chemists|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907040946/http://www.theaic.org/awards_goldmedal.html|archive-date=7 September 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref><ref name="AICGOld">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencehistory.org/american-institute-of-chemists-gold-medal|title=American Institute of Chemists Gold Medal|date=March 22, 2018|publisher=[[Science History Institute]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202071752/https://www.sciencehistory.org/american-institute-of-chemists-gold-medal|archive-date=February 2, 2018|accessdate=March 23, 2018}}</ref> Наградата „Хемиски пионер“, која првпат била доделена во 1966 година, им оддава признание на хемичарите или хемиските инженери кои дале извонреден придонес за напредокот во хемијата или хемиската професија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theaic.org/awards_chem_pioneer.html|title=The Chemical Pioneer Award|publisher=American Institute of Chemists|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905102743/http://www.theaic.org/awards_chem_pioneer.html|archive-date=5 September 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref> Меѓу поранешните претседатели на Институтот е и [[Густав Еглоф]], кој бил претседател во периодот од 1942 до 1946 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uop.com/about-us/the-legendary-chemist-gasoline-gus/|title=The Legendary Chemist, 'Gasoline Gus'|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923021123/http://www.uop.com/about-us/the-legendary-chemist-gasoline-gus/|archive-date=2016-09-23|accessdate=2016-04-06}}</ref> == Поврзано == * [[Американско хемиско друштво]] * [[Кралско друштво за хемија]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.theaic.org/}} [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Хемиски организации]] myvr23j3gikxmopxzsw7opkl3bsnpbl 0 1406982 5652325 5651828 2026-11-02T09:42:32Z Jtasevski123 69538 поп 5652325 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Инфокутија Стручно списание|website=https://www.sciencedirect.com/journal/icarus|editor=Розали Лопес|discipline=планетарна наука}}'''''Икар''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''ICARUS'') — научно списание посветено на полето на [[Планетологија|планетарната наука]]. Официјално е поддржано од Одделот за планетарни науки (DPS) при [[Американско астрономско друштво|Американското астрономско друштво]]. Списанието содржи статии во кои се дискутираат резултатите од новите истражувања за [[Астрономија|астрономијата]], [[Геологија|геологијата]], [[Метеорологија|метеорологијата]], [[Физика|физиката]], [[Хемија|хемијата]], [[Биологија|биологијата]] и други научни аспекти на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] или [[Вонсончева планета|вонсончевите системи]]. Списанието било основано во 1962 година, а се поврзало со ДПС во 1974 година. Негов првичен сопственик и издавач бил ''Академик прес'' (Academic Press), кој бил купен од ''Елсевиер'' во 2000 година. {| class="wikitable" |+Список на уредници на Икар <ref> {{Наведено списание|last=C. Sagan|date=1980|title=Editorial|journal=Icarus|volume=41|issue=1|page=iii|bibcode=1980Icar...41D...3S|doi=10.1016/0019-1035(80)90155-4}}</ref> <ref> {{Наведено списание|last=J. A. Burns|date=1997|title=Thanks for the Memories|journal=Icarus|volume=130|issue=2|pages=225–227|bibcode=1997Icar..130..225B|doi=10.1006/icar.1997.5859}}</ref> ! Години ! Уредник(и) |- | 1962–1968 | Алберт Г. Вилсон и Зденек Копал |- | 1968–1979 | [[Карл Сејган]] |- | 1980–1997 | [[Џозеф А. Бернс]] |- | 1998–2018 | Филип Д. Николсон |- | 2018-денес | [[Розали Лопес]] |} Списанието е именувано по митскиот [[Икар]], а воведната страница на секое издание содржи подолг цитат од [[Артур Едингтон|Сер Артур Едингтон]] во кој авантуристичкиот дух на Икар се поистоветува со научниот истражувач кој „ги напрега своите теории до точка на пукање сè додека слабите споеви не се раздвојат“. == Апстрактирање и индексирање == Ова списание е индексирано од следниве услуги:<ref name="hvd-hollis"> {{Наведена мрежна страница|url=http://lms01.harvard.edu/F/896C3P7UA7NUVV7EX48RTIY411D1J13MHSMQJAXKNT92CH1JQX-44378?func=find-acc&acc_sequence=022642552|title=Icarus|last=Online catalog|work=Hollis Classic Library|publisher=[[Harvard University]]|format=via World Cat|accessdate=2012-08-12}}</ref> * [[Science Citation Index|Индекс на научни цитати]] * Тековна содржина /Физички, хемиски и науки за Земјата * Апстракти од компјутери и контрола * Апстракти од електрични и електронски материјали * Апстракти од физика. Научни апстракти. Серија А * ГеоРеф * Служба за хемиски апстракти * Меѓународни аерокосмички апстракти * Апстракти од истражувања за енергија == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.journals.elsevier.com/icarus/}} [[Категорија:Астрономски списаниja]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] ghes2y8j7ypfi5ln45tqx6l02j9213n 0 1406983 5652328 5651829 2026-11-02T09:47:50Z Jtasevski123 69538 поп 5652328 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лабораторија|name=Лабораторија за спортско истражување „Најк“|motto=|image=Nike Sport Research Lab logo.jpg|image_size=200|established={{start date and age|1980}}|director=|city=[[Бивертон (Орегон|Бивертон]], [[Орегон|Орегон]], [[САД|САД]]|budget=|type=[[спортска опрема]], [[спортска облека]]|staff=|campus=|students=|nobel_laureates=|operating_agency=<i>[[Nike, Inc.]]</i>|website={{url|https://about.nike.com/pages/nike-explore-team-sport-research-lab|about.nike.com}}|coor=45.506903°N 122.828479°W}}'''Лабораторијата за спортско истражување „Најк“''' — институт за истражување и развој сместен во [[Бивертон]], во американската држава [[Орегон]]. Отворена во 1980 година, лабораторијата е во сопственост на американскиот производител на облека и обувки [[Nike, Inc.|„Најк“]].<ref name="nike news">{{Наведена мрежна страница|url=http://nikeinc.com/news/nike-sport-research-lab-incubates-innovation|title=Nike Sport Research Lab Incubates Innovation|date=July 16, 2013|work=News|publisher=Nike, Inc.|accessdate=23 November 2013}}</ref> Во рекламите за објектот биле прикажани познати спортисти од [[Национална кошаркарска асоцијација|НБА]] и [[Асоцијација на професионални голфери на Америка|ПГА]] кои позитивно зборувале за производите и истражувањата зад нив. == .Детали == Првата лабораторија на Најк се отворила во 1980 година во Ексетер, Њу Хемпшир.<ref name="nike news" /> Просторот од 1.500 квадратни метри се наоѓа во зградата Миа Хам во седиштето на компанијата во Бивертон, Орегон.<ref>{{Наведено списание|last=Newcomb|first=Tim|date=22 March 2012|title=A Look Inside the Nike Sports Research Lab|url=http://www.popularmechanics.com/outdoors/sports/technology/a-look-inside-the-nike-sports-research-lab#slide-1|journal=[[Popular Mechanics]]}}</ref> Кампусот на Најк се протега на вкупно 213 хектари на западната страна од метрополитенската област Портланд. Тие се занимаваат со создавање нови [[Обувка|обувки]] од атлетски активности како [[атлетика]], [[голф]] и [[кошарка]]. Опремата во лабораторијата вклучува манекен изработен од бакар, простории за снимање на движење и комори за контрола на животната средина, меѓу другото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.engineering.com/DesignerEdge/DesignerEdgeArticles/ArticleID/6105/Designer-Edge-Image-of-the-Day-The-Nike-Sports-Research-Lab.aspx|title=Designer Edge Image of the Day – The Nike Sports Research Lab|last=Maxey|first=Kyle|date=August 2, 2013|publisher=ENGINEERING.com, Inc.|accessdate=23 November 2013}}</ref> Поради поголемиот дел од нивната професионална опрема за голф, [[Nike, Inc.|„Најк голф“]] управува со „Овен“ во [[Форт Ворт|Форт Ворт, Тексас]], за развој на палки за голф, додека „Овен Вест“ во [[Орегон]] развива топки.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.bizjournals.com/portland/blog/threads_and_laces/2013/11/a-peak-inside-nikes-golf-ball-lab.html|title=A peek inside Nike's top-secret golf ball lab|last=Kish|first=Matthew|date=November 22, 2013|work=[[Portland Business Journal]]|access-date=23 November 2013}}</ref> Во објектот се вработени и [[Тераписка масажа|масотерапевти]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://about.nike.com/pages/nike-explore-team-sport-research-lab}} [[Категорија:Лаборатории]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Лаборатории во Орегон]] iqjaglkvb6or4ugx0bzwu3a9u8weq20 0 1406984 5652399 5651830 2026-11-02T11:55:10Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652399 wikitext text/x-wiki '''Националната академија на пронаоѓачи''' ('''NAI''') — американска непрофитна организација посветена на охрабрување на пронаоѓачите во академијата, следејќи го моделот на Националните академии на Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведено списание|last=Molella, Arthur|date=March 3, 2017|title=History of the National Academy of Inventors|journal=Technology & Innovation|volume=18|issue=4|pages=234–243|doi=10.21300/18.4.2017.235}}</ref> Основана е на Универзитетот во Јужна Флорида во 2010 година. Почнувајќи од 2012 година, Националната академија на пронаоѓачи вклучила 757 членови во организацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academyofinventors.org/fellows/|title=National Academy of Inventors|work=www.academyofinventors.org|accessdate=2019-03-01}}</ref> Стипендистите мора да бидат именувани како пронаоѓачи најмалку во еден американски патент и потоа се избираат од Комитетот за стипендисти на Националната академија на пронаоѓачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academyofinventors.org/nomination-info/|title=National Academy of Inventors|work=www.academyofinventors.org|accessdate=2019-03-01}}</ref> Националната академија на пронаоѓачи, исто така, вклучува колеџи и универзитети како институционални членови, почнувајќи со 9 такви институции во 2012 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academyofinventors.org/about-nai/#history|title=About the National Academy of Inventors|work=www.academyofinventors.org|accessdate=2019-03-01}}</ref> сега има над 200, вклучувајќи 30 надвор од Соединетите Американски Држави..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/Israel-News/New-Tech/BGU-first-Israeli-university-to-become-member-of-US-National-Academy-of-Inventors-375332|title=BGU first Israeli university to join US National Academy of Inventors|last=Siegel, Judy|date=September 15, 2014|work=[[The Jerusalem Post]]|access-date=2019-03-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academyofinventors.org/national-academy-of-inventors-member-institutions/|title=National Academy of Inventors Member Institutions|work=National Academy of Inventors|accessdate=February 20, 2022}}</ref> Од 2013 година, Националната академија на пронаоѓачи и Здружението на сопственици на интелектуална сопственост објавуваат годишен извештај во кој се наведени 100-те најдобри универзитети според бројот на американски патенти.<ref>{{Наведени вести|url=https://thedailyrecord.com/2017/06/08/hopkins-maryland-among-top-universities-granted-patents/|title=Hopkins, Maryland among top universities granted patents|last=Curtis, Tim|date=June 8, 2017|work=Daily Record|access-date=2019-03-01}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://archive.triblive.com/news/university-of-pittsburgh-rides-medical-research-to-set-u-s-patent-record/|title=University of Pittsburgh rides medical research to set U.S. patent record|last=Venteicher, Wes|work=TribLIVE.com|access-date=2019-03-01}}</ref> Универзитетот во Калифорнија секоја година се наоѓа на врвот на листата. Националната академија на пронаоѓачи одржува годишна национална конференција од 2011 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/former-us-secretary-of-energy-steven-chu-among-champion-inventors-to-speak-at-nai-conference-300050345.html|title=Former U.S. Secretary of Energy Steven Chu Among Champion Inventors to Speak at NAI Conference|date=March 16, 2015|work=[[Cision]] [[PR Newswire]]|access-date=2019-03-01|agency=Associated Press}}</ref> Во 2017 година, американскиот претставник Денис А. Рос го претставил предлог-законот HR 976, кој потоа ѝ ја обезбедил на Националната академија на пронаоѓачи федерална повелба како оние што ги имаат другите американски национални академии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.congress.gov/bill/115th-congress/house-bill/976|title=H.R.976 - To grant a Federal charter to the National Academy of Inventors|date=2 March 2017|publisher=United States Congress|accessdate=2019-03-01}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.academyofinventors.org Матична мрежна страница] [[Категорија:Научни организации во САД]] 4vb4u1bh2dt1mpa2mqhsjeui1pf4dpe 0 1406985 5652336 5651838 2026-11-02T10:06:10Z Jtasevski123 69538 поп 5652336 wikitext text/x-wiki [[File:Glass_Flowers_-_Canada_Wild_Ginger_(00454).jpg|мини| Модел на стаклени цвеќиња од ''[[Asarum canadense]]'']] '''Блашкова збирка на стаклени модели на растенија''' (или едноставно '''''Стаклени цвеќиња''''') — збирка од високореалистични [[Ботаника|ботанички]] модели од стакло во [[Музеј за природна историја (Харвард)|Музејот за природна историја во Харвард]] во [[Кембриџ]], [[Масачусетс]], [[САД]]. Создадени од [[Леополд и Рудолф Блашка]] од 1887 до 1936 година во нивното студио во [[Hosterwitz|Хостервиц]], во близина [[Дрезден|на Дрезден, Германија]], збирката била нарачана од Џорџ Линколн Гудејл, првиот директор на Ботаничкиот музеј на Харвард, а била финансирана од Мери Ли Вер и нејзината мајка [[Елизабет К. Вер]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1976/03/08/archives/new-jersey-pages-blaschka-plants-blend-science-and-artistry.html|title=Blaschka Plants Blend Science and Artistry|last=McFadden|first=Robert D.|date=1976-03-08|work=The New York Times|access-date=2022-10-07|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Збирката вклучува 847 модели во природна големина (кои претставуваат 780 [[Вид (биологија)|видови]] и [[Сорта (биологија)|сорти]] растенија во 164 [[Семејство (биологија)|семејства]]) и околу 3.000 детални модели како што се делови од растенија и анатомски делови. Колекцијата содржи приближно 4.400 поединечни стаклени модели кои претставуваат над 830 растителни видови. Меѓу моделите, 64 стаклени скулптури го прикажуваат ефектот на [[Габа|габите]], особено растителните болести од семејството на [[рози]] предизвикани од [[Фитопатологија|фитопатогени.]]<ref>{{Наведено списание|last=Tribe|first=Henry T.|date=November 1998|title=The Dillon Weston glass models of microfungi|url=http://dx.doi.org/10.1016/s0269-915x(98)80074-8|journal=Mycologist|volume=12|issue=4|pages=171|doi=10.1016/s0269-915x(98)80074-8|issn=0269-915X|url-access=subscription}}</ref> == Позадина == {{Главна|Леополд и Рудолф Блашка |Стаклени морски суштества}} [[File:Rudolf,_Leopold_and_Caroline_Blaschka_in_garden_cropped.jpg|лево|мини| Рудолф (стои) и Леополд Блашка (седи)]] [[File:Hart's_Tongue.jpg|мини| Некои од стаклените модели]] Почнувајќи од 1863 година, семејството Блашка воделе бизнис со изработка на стаклени модели на морски безрбетници, продавајќи ги на музеи и приватни колекционери во рамките на глобално претпријатие. Во тоа време ботаничките примероци се пресувале, внимателно обележани и изложени. Пресувањето го изгубило тродимензионалниот аспект на примероците, а порано живите ткива ја губеле својата боја. Во 1886 година, професорот Гудејл стапил бо контакт со Блашка, откако ги видел нивните морски модели, и заминал во Дрезден за да побара од нив да изработат серија стаклени ботанички модели за Харвард, кои би биле тродимензионални и со стабилна боја.<ref name="hmnh.harvard.edu">{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers|title=Glass Flowers: The Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants|work=Harvard Museum of Natural History}}</ref> Леополд се двоумел, но на крајот се согласил да направи неколку примероци од модели, кои, иако биле многу оштетени на царина,<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/glassflowersatha0000harv|title=The glass flowers at Harvard|last=Harvard University. Botanical Museum|date=1982|publisher=New York : Dutton|others=Internet Archive|isbn=978-0-525-93250-5|pages=3}}</ref> го убедиле Гудејл во нивната вредност во ботаничката настава.<ref name="hmnh.harvard.edu" /><ref name="nasonline.org" /> За да го финансира проектот, Гудејл им се обратил на својата поранешна студентка Мери Ли Вер и нејзината мајка, Елизабет К. Вер, кои веќе биле големи добротвори на ботаничкиот оддел на Харвард. Првичниот договор (во 1887 година) предвидувал дека Блашка ќе работат со половина работно време на проектот, но во 1890 година новиот договор предвидувал тие да работат со полно работно време.<ref>The Archives of Rudolph and Leopold Blaschka and the Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants - http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/glass.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160623071229/http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/glass.htm}}</ref> Работата продолжила до 1936 година, кога Леополд и Елизабет починале. Збирката е формално посветена на д-р Чарлс Елиот Вер, покојниот татко и сопруг на Мери и Елизабет Вер.<ref name="hmnh.harvard.edu" /> == Модели == [[File:Ware_Dedication_plaque.jpg|десно|мини| „Во спомен на лекарот Чарлс Елиот Вер (1814 – 1887), дипломиран на овој универзитет. Овие модели биле подарени од неговата сопруга и ќерка. Тој искрено ги ценел и длабоко ги сакал автохтоните растенија како пријатели.“]] Моделите се изработени од стакло со жичени потпори (внатрешни или надворешни), лепак, разни органски медиуми, и боење со боја или емајл.<ref>NcNally, Rika Smith and Nancy Buschini (1993). [http://aic.stanford.edu/jaic/articles/jaic32-03-002_1.html Journal of the American Institute for Conservation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060212185052/http://aic.stanford.edu/jaic/articles/jaic32-03-002_1.html}}, Volume 32, Number 3, Article 2 (pp. 231 to 240)</ref> Весникот „''Бостон Глоуб“'' ги опишал како „анатомски совршени и, со оглед на сите стаклопреработувачи кои се обиделе и не успеале, нерепродуктивни“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/putting-the-glass-flowers-in-new-light/|title=Putting the Glass Flowers in new light|last=Writer|first=Alvin Powell Harvard Staff|date=2016-05-17|work=Harvard Gazette|language=en-US|accessdate=2022-10-07}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bostonglobe.com/arts/theater-art/2016/05/24/harvard-glass-flowers-return/SwICUX1ZgpsP3CPPeMbpuO/story.html|title=Harvard's glass flowers return|last=Incollingo|first=Joe|date=25 May 2016|work=Boston Globe|access-date=28 October 2025}}</ref> Често се вели дека Блашка користеле тајни техники кои сега се изгубени, всушност, нивните техники биле вообичаени во тоа време, но нивната вештина, ентузијазам и прецизно проучување и набљудување на нивните субјекти во животот биле извонредни. Леополд го припишува на семејната традиција, во писмо до Мери Ли Вер: „Многу луѓе мислат дека имаме некаков таен апарат со кој можеме одеднаш да го исцедиме стаклото во овие форми... Единствениот начин да се стане вешт моделар на стакло, честопати им велев на луѓето, е да се добие добар прадедо кој го сакал стаклото.“ Низ годините, Рудолф вовел поголем дел од целиот производствен процес под своја лична контрола, па дури и сам ги произведувал своето стакло и бои. Примарната техника на Блашка била изработка со ламби. Основната техника на Блашка била обработка на стакло со пламеник, при што стаклото се топело над пламеник снабден со воздух од дувалка напојувана со нога, а потоа се обликува со алатки за стискање, влечење или сечење; формите исто така се дувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cmog.org/research/glass-dictionary/l|title=Glass Dictionary|publisher=Corning Museum of Glass|accessdate=6 August 2013}}</ref> Нивната старомодна боемска маса за работа со ламби е дел од музејската изложба. Со текот на годините, Рудолф сè повеќе и повеќе од целиот производствен процес го ставал под своја лична контрола, на крајот дури и произведувал сопствено стакло и бои.<ref>{{Наведена книга|title=Things that talk : object lessons from art and science|last=Daston|first=Lorraine|date=2004|publisher=Zone Books|isbn=978-1-890951-43-6|location=New York|chapter=The Glass Flowers}}</ref> Ботаничарот Доналд Шнел ги нарекол моделите „волшебни“ и го искажува своето изненадување кога открил дека моделите верно прикажуваат необјавен детаљ од однесувањето на пчелата додека опрашува одредено растение {{--}} детаљ за кој тој лично претпоставувал.<ref>Schnell, Donald (2002). Carnivorous Plants of the United States and Canada. Timber Press. {{ISBN|0-88192-540-3}}.</ref> Вајтхаус и Смол напишале дека „супериорноста во дизајнот и конструкцијата на моделите на Блашка ги надминува сите современи модели досега, а вештината и уметноста на Блашка почиваат во мир во вечноста“.  == Јавен одговор == [[File:Glass_Flowers_(00484).jpg|мини|250x250пкс| Дел од изложбата]] [[File:GlassFlowers1HMNH.jpg|мини| Стаклени цвеќиња]] [[File:Dresdnerstr101_dresden1.jpg|мини|250x250пкс| Куќата Блашка во [[Дрезден]] - Хостервиц]] Стаклените цвеќиња се една од најпознатите туристички атракции во областа на Бостон. Повеќе од 210.000 посетители ја разгледуваат колекцијата годишно. Во 1936 година, кога Харвард ја поканил јавноста да го разгледа кампусот во чест на неговиот тристогодишен јубилеј, новинар ''[[The New York Times|на „Њујорк тајмс“]]'' што ја водел турата коментирал „Тристагодишнина или не, главниот фокус на интерес остануваат познатите стаклени цвеќиња, од кои првото било изложено во 1893 година, а кои, со додавања во интервали оттогаш, секогаш предизвикуваат извици на восхит или неверување од посетителите.“<ref name="NY Times">{{Наведени вести|title=Back to Back Bay After an Absence of Ten Years|date=June 10, 1951|work=The New York Times|page=XX17}}</ref> Многу посетители првично веруваат дека стаклените цвеќиња се вистински, органски растенија и набргу по влегувањето или излегувањето од изложбата се прашуваат „Каде се стаклените цвеќиња?“.<ref>{{Наведено списание|last=Swinney|first=Geoffrey N.|date=2008-02-01|title=Enchanted invertebrates: Blaschka models and other simulacra in National Museums Scotland|url=https://doi.org/10.1080/08912960701677036|journal=Historical Biology|volume=20|issue=1|pages=39–50|bibcode=2008HBio...20...39S|doi=10.1080/08912960701677036|issn=0891-2963|url-access=subscription}}</ref> Најмалку две песни ги прикажуваат цвеќињата: Марк Доти (добитник на Националната награда за книга за поезија во 2008 година), „Колекцијата на стаклени цвеќиња и овошје од керамика, Музеј на Харвард“, во ''Мојата Александрија'', 1993,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cabinetmagazine.org/issues/6/vitreoustact.php|title=CABINET // Great Vitreous Tact|work=cabinetmagazine.org}}</ref> Маријана Мур во песната „Тишина“. == Поврзано == * [[Вештачко цвеќе]] * [[Дување стакло]] == Наводи == {{Наводи|colwidth=35em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Harvard University Glass Flowers}} * [http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers Стаклените цвеќиња (Харвард)] * [http://www.cmog.org/article/glass-flowers Стаклените цвеќиња (Корнинг)] * [https://www.cmog.org/research/library/collections/digital/blaschka Архивите на Блашка], кои ги чува библиотеката Раков при Музејот на стакло Корнинг. Преземено на 5 јуни 2014 година. * [https://www.youtube.com/watch?v=rHOx5H5vNx4 Приказната за Рудолф и Леополд Блашка] * [https://www.psu.edu/news/research/story/flowers-out-glass/ Стаклени цвеќиња (Пен Стејт)] * [https://www.jstor.org/stable/41762212 Како се правеле стаклените цвеќиња?] [[Категорија:Историја на стаклото]] [[Категорија:Хербариуми]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Уметнички дела од стакло]] fjtvuxy2zxm8pzbejubv03nyogl4kpj 5652338 5652336 2026-11-02T10:06:42Z Jtasevski123 69538 5652338 wikitext text/x-wiki [[File:Glass_Flowers_-_Canada_Wild_Ginger_(00454).jpg|мини| Модел на стаклени цвеќиња од ''[[Asarum canadense]]'']]'''Блашкова збирка на стаклени модели на растенија''' (или едноставно '''''Стаклени цвеќиња''''') — збирка од високореалистични [[Ботаника|ботанички]] модели од стакло во [[Музеј за природна историја (Харвард)|Музејот за природна историја во Харвард]] во [[Кембриџ]], [[Масачусетс]], [[САД]]. Создадени од [[Леополд и Рудолф Блашка]] од 1887 до 1936 година во нивното студио во [[Hosterwitz|Хостервиц]], во близина [[Дрезден|на Дрезден, Германија]], збирката била нарачана од Џорџ Линколн Гудејл, првиот директор на Ботаничкиот музеј на Харвард, а била финансирана од Мери Ли Вер и нејзината мајка [[Елизабет К. Вер]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1976/03/08/archives/new-jersey-pages-blaschka-plants-blend-science-and-artistry.html|title=Blaschka Plants Blend Science and Artistry|last=McFadden|first=Robert D.|date=1976-03-08|work=The New York Times|access-date=2022-10-07|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Збирката вклучува 847 модели во природна големина (кои претставуваат 780 [[Вид (биологија)|видови]] и [[Сорта (биологија)|сорти]] растенија во 164 [[Семејство (биологија)|семејства]]) и околу 3.000 детални модели како што се делови од растенија и анатомски делови. Колекцијата содржи приближно 4.400 поединечни стаклени модели кои претставуваат над 830 растителни видови. Меѓу моделите, 64 стаклени скулптури го прикажуваат ефектот на [[Габа|габите]], особено растителните болести од семејството на [[рози]] предизвикани од [[Фитопатологија|фитопатогени.]]<ref>{{Наведено списание|last=Tribe|first=Henry T.|date=November 1998|title=The Dillon Weston glass models of microfungi|url=http://dx.doi.org/10.1016/s0269-915x(98)80074-8|journal=Mycologist|volume=12|issue=4|pages=171|doi=10.1016/s0269-915x(98)80074-8|issn=0269-915X|url-access=subscription}}</ref> == Позадина == {{Главна|Леополд и Рудолф Блашка |Стаклени морски суштества}} [[File:Rudolf,_Leopold_and_Caroline_Blaschka_in_garden_cropped.jpg|лево|мини| Рудолф (стои) и Леополд Блашка (седи)]] [[File:Hart's_Tongue.jpg|мини| Некои од стаклените модели]] Почнувајќи од 1863 година, семејството Блашка воделе бизнис со изработка на стаклени модели на морски безрбетници, продавајќи ги на музеи и приватни колекционери во рамките на глобално претпријатие. Во тоа време ботаничките примероци се пресувале, внимателно обележани и изложени. Пресувањето го изгубило тродимензионалниот аспект на примероците, а порано живите ткива ја губеле својата боја. Во 1886 година, професорот Гудејл стапил бо контакт со Блашка, откако ги видел нивните морски модели, и заминал во Дрезден за да побара од нив да изработат серија стаклени ботанички модели за Харвард, кои би биле тродимензионални и со стабилна боја.<ref name="hmnh.harvard.edu">{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers|title=Glass Flowers: The Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants|work=Harvard Museum of Natural History}}</ref> Леополд се двоумел, но на крајот се согласил да направи неколку примероци од модели, кои, иако биле многу оштетени на царина,<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/glassflowersatha0000harv|title=The glass flowers at Harvard|last=Harvard University. Botanical Museum|date=1982|publisher=New York : Dutton|others=Internet Archive|isbn=978-0-525-93250-5|pages=3}}</ref> го убедиле Гудејл во нивната вредност во ботаничката настава.<ref name="hmnh.harvard.edu" /> За да го финансира проектот, Гудејл им се обратил на својата поранешна студентка Мери Ли Вер и нејзината мајка, Елизабет К. Вер, кои веќе биле големи добротвори на ботаничкиот оддел на Харвард. Првичниот договор (во 1887 година) предвидувал дека Блашка ќе работат со половина работно време на проектот, но во 1890 година новиот договор предвидувал тие да работат со полно работно време.<ref>The Archives of Rudolph and Leopold Blaschka and the Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants - http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/glass.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160623071229/http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/glass.htm}}</ref> Работата продолжила до 1936 година, кога Леополд и Елизабет починале. Збирката е формално посветена на д-р Чарлс Елиот Вер, покојниот татко и сопруг на Мери и Елизабет Вер.<ref name="hmnh.harvard.edu" /> == Модели == [[File:Ware_Dedication_plaque.jpg|десно|мини| „Во спомен на лекарот Чарлс Елиот Вер (1814 – 1887), дипломиран на овој универзитет. Овие модели биле подарени од неговата сопруга и ќерка. Тој искрено ги ценел и длабоко ги сакал автохтоните растенија како пријатели.“]] Моделите се изработени од стакло со жичени потпори (внатрешни или надворешни), лепак, разни органски медиуми, и боење со боја или емајл.<ref>NcNally, Rika Smith and Nancy Buschini (1993). [http://aic.stanford.edu/jaic/articles/jaic32-03-002_1.html Journal of the American Institute for Conservation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060212185052/http://aic.stanford.edu/jaic/articles/jaic32-03-002_1.html}}, Volume 32, Number 3, Article 2 (pp. 231 to 240)</ref> Весникот „''Бостон Глоуб“'' ги опишал како „анатомски совршени и, со оглед на сите стаклопреработувачи кои се обиделе и не успеале, нерепродуктивни“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/putting-the-glass-flowers-in-new-light/|title=Putting the Glass Flowers in new light|last=Writer|first=Alvin Powell Harvard Staff|date=2016-05-17|work=Harvard Gazette|language=en-US|accessdate=2022-10-07}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bostonglobe.com/arts/theater-art/2016/05/24/harvard-glass-flowers-return/SwICUX1ZgpsP3CPPeMbpuO/story.html|title=Harvard's glass flowers return|last=Incollingo|first=Joe|date=25 May 2016|work=Boston Globe|access-date=28 October 2025}}</ref> Често се вели дека Блашка користеле тајни техники кои сега се изгубени, всушност, нивните техники биле вообичаени во тоа време, но нивната вештина, ентузијазам и прецизно проучување и набљудување на нивните субјекти во животот биле извонредни. Леополд го припишува на семејната традиција, во писмо до Мери Ли Вер: „Многу луѓе мислат дека имаме некаков таен апарат со кој можеме одеднаш да го исцедиме стаклото во овие форми... Единствениот начин да се стане вешт моделар на стакло, честопати им велев на луѓето, е да се добие добар прадедо кој го сакал стаклото.“ Низ годините, Рудолф вовел поголем дел од целиот производствен процес под своја лична контрола, па дури и сам ги произведувал своето стакло и бои. Примарната техника на Блашка била изработка со ламби. Основната техника на Блашка била обработка на стакло со пламеник, при што стаклото се топело над пламеник снабден со воздух од дувалка напојувана со нога, а потоа се обликува со алатки за стискање, влечење или сечење; формите исто така се дувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cmog.org/research/glass-dictionary/l|title=Glass Dictionary|publisher=Corning Museum of Glass|accessdate=6 August 2013}}</ref> Нивната старомодна боемска маса за работа со ламби е дел од музејската изложба. Со текот на годините, Рудолф сè повеќе и повеќе од целиот производствен процес го ставал под своја лична контрола, на крајот дури и произведувал сопствено стакло и бои.<ref>{{Наведена книга|title=Things that talk : object lessons from art and science|last=Daston|first=Lorraine|date=2004|publisher=Zone Books|isbn=978-1-890951-43-6|location=New York|chapter=The Glass Flowers}}</ref> Ботаничарот Доналд Шнел ги нарекол моделите „волшебни“ и го искажува своето изненадување кога открил дека моделите верно прикажуваат необјавен детаљ од однесувањето на пчелата додека опрашува одредено растение {{--}} детаљ за кој тој лично претпоставувал.<ref>Schnell, Donald (2002). Carnivorous Plants of the United States and Canada. Timber Press. {{ISBN|0-88192-540-3}}.</ref> Вајтхаус и Смол напишале дека „супериорноста во дизајнот и конструкцијата на моделите на Блашка ги надминува сите современи модели досега, а вештината и уметноста на Блашка почиваат во мир во вечноста“.  == Јавен одговор == [[File:Glass_Flowers_(00484).jpg|мини|250x250пкс| Дел од изложбата]] [[File:GlassFlowers1HMNH.jpg|мини| Стаклени цвеќиња]] [[File:Dresdnerstr101_dresden1.jpg|мини|250x250пкс| Куќата Блашка во [[Дрезден]] - Хостервиц]] Стаклените цвеќиња се една од најпознатите туристички атракции во областа на Бостон. Повеќе од 210.000 посетители ја разгледуваат колекцијата годишно. Во 1936 година, кога Харвард ја поканил јавноста да го разгледа кампусот во чест на неговиот тристогодишен јубилеј, новинар ''[[The New York Times|на „Њујорк тајмс“]]'' што ја водел турата коментирал „Тристагодишнина или не, главниот фокус на интерес остануваат познатите стаклени цвеќиња, од кои првото било изложено во 1893 година, а кои, со додавања во интервали оттогаш, секогаш предизвикуваат извици на восхит или неверување од посетителите.“<ref name="NY Times">{{Наведени вести|title=Back to Back Bay After an Absence of Ten Years|date=June 10, 1951|work=The New York Times|page=XX17}}</ref> Многу посетители првично веруваат дека стаклените цвеќиња се вистински, органски растенија и набргу по влегувањето или излегувањето од изложбата се прашуваат „Каде се стаклените цвеќиња?“.<ref>{{Наведено списание|last=Swinney|first=Geoffrey N.|date=2008-02-01|title=Enchanted invertebrates: Blaschka models and other simulacra in National Museums Scotland|url=https://doi.org/10.1080/08912960701677036|journal=Historical Biology|volume=20|issue=1|pages=39–50|bibcode=2008HBio...20...39S|doi=10.1080/08912960701677036|issn=0891-2963|url-access=subscription}}</ref> Најмалку две песни ги прикажуваат цвеќињата: Марк Доти (добитник на Националната награда за книга за поезија во 2008 година), „Колекцијата на стаклени цвеќиња и овошје од керамика, Музеј на Харвард“, во ''Мојата Александрија'', 1993,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cabinetmagazine.org/issues/6/vitreoustact.php|title=CABINET // Great Vitreous Tact|work=cabinetmagazine.org}}</ref> Маријана Мур во песната „Тишина“. == Поврзано == * [[Вештачко цвеќе]] * [[Дување стакло]] == Наводи == {{Наводи|colwidth=35em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Harvard University Glass Flowers}} * [http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers Стаклените цвеќиња (Харвард)] * [http://www.cmog.org/article/glass-flowers Стаклените цвеќиња (Корнинг)] * [https://www.cmog.org/research/library/collections/digital/blaschka Архивите на Блашка], кои ги чува библиотеката Раков при Музејот на стакло Корнинг. Преземено на 5 јуни 2014 година. * [https://www.youtube.com/watch?v=rHOx5H5vNx4 Приказната за Рудолф и Леополд Блашка] * [https://www.psu.edu/news/research/story/flowers-out-glass/ Стаклени цвеќиња (Пен Стејт)] * [https://www.jstor.org/stable/41762212 Како се правеле стаклените цвеќиња?] [[Категорија:Историја на стаклото]] [[Категорија:Хербариуми]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Уметнички дела од стакло]] mgqxnl32pge1b23h3b0mvkn5a52yu1k 0 1406992 5652069 5651865 2026-11-01T14:15:43Z Lili Arsova 86688 5652069 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија NRHP|image=Fabyan Windmill-13.JPG|caption=Ветерницата Фабијан во јуни 2008}}{{Инфокутија NRHP|name=холандска ветерница|nrhp_type=|image=|caption=|nearest_city=[[Батавија, Илиноис]]|built=c. 1860|architecture=холандска кулеста ветерница со покрив што се ротира|added=јуни 4, 1979|area=помалку од еден хектар}}'''Ветерницата Фабијан''' е автентична, функционална холандска [[ветерница]] која датира од 1850-тите години, сместена во Женева, округ Кејн, Илиноис, веднаш северно од Батавија, Илиноис, покрај Патот 25 во Илиноис. [[Кат|Петкатната]] [[Дрво (материјал)|дрвена]] кулеста ветерница со платформа, која е висока 21м, се наоѓа на некогашниот имот на полковникот Џорџ Фабијан, но сега е дел од округот за шумски резерват на округот Кејн. Во 1979 година, ветерницата била запишана во Националниот регистар на историски места како '''Холандска мелница'''. Следната година, ветерницата била избрана да биде на поштенска марка во САД, како дел од серија од пет ветерници во брошура со поштенски марки наречена „Ветерници САД“.<ref name="KCForestPreserve">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kaneforest.com/historicSites/fabyanWindmill.aspx|title=Fabyan Windmill|publisher=Forest Preserve District of Kane County|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926072247/http://www.kaneforest.com/historicSites/fabyanWindmill.aspx|archive-date=26 September 2013|accessdate=30 August 2013}}</ref> <ref name="FabyanWindmillBrochure">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kaneforest.com/publications/brochures/fabyanWindmill.pdf|title=Fabyan Windmill|publisher=Kane County Forest Preserve District|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031347/http://www.kaneforest.com/publications/brochures/fabyanWindmill.pdf|archive-date=March 4, 2016|accessdate=March 3, 2015}}</ref> Првично работела како [[Мелница|мелница за мелење]] по нарачка.<ref name="KCForestPreserve" /> == Историја == Во средината на 19 век, Ветерницата Фабијан била изградена од [[Германци|германските]] мајстори, Луис Блекхаус,<ref name="KCForestPreserve" /> и неговиот зет Фрајдрик Брокман, на лиокација на Мајерс Роуд во близина на 16-та улица во општина Јорк помеѓу Елмхерст и Оук Брук, Илиноис (сега Ломбард, Илиноис).<ref name="FabyanWindmillBrochure" /><ref name="FabyanLegacy">{{Наведена книга|title=Geneva, Illinois: A History of Its Times and Places|last=Larson|first=Darlene|last2=Hiebert|first2=Laurie|publisher=Geneva Public Library District|year=1977|editor-last=Ehresmann|editor-first=Julia M.|location=[[Geneva, Illinois]]|pages=170–172|chapter=The Fabyan Legacy|lccn=77-087991|oclc=3670925}}</ref><ref name="GenevaPostcards">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CbV9WRg_QRAC&q=Geneva%20in%20Vintage%20Postcards&pg=PA62|title=Geneva in Vintage Postcards|last=Laukaitis|first=John J.|publisher=Arcadia Publishing|year=2004|isbn=0-7385-3347-5|location=Charleston, SC|page=62}}</ref> <ref name="KanePostcards">{{Наведена книга|title=Kane County in Vintage Postcards|last=Edwards|first=Jim|last2=Edwards, Wynette|publisher=Arcadia|year=2001|isbn=0-7385-1866-2|location=Chicago, Ill.|pages=58–59}}</ref> До почетокот на 20 век, ветерницата западнала во состојба на запуштеност. Во 1914 година, Џорџ Фабијан ја купил напуштената ветерница за приближно 8 000 долари од г-ѓа Фред Рунге. Потоа ја преместил на сегашната локација во општината Женева Тауншпин, на источната страна од реката Фокс, на источната страна на реката Фокс во близина на автопатот 25 во Илиноис, во јули 1915 година. Фабијан потрошил околу 75 000 долари во 1915 година за да се премести, реконструира и реставрира ветерницата.<ref name="FabyanWindmillBrochure" /><ref name="FabyanLegacy" /> Компанијата „Едгар Е. Белдинг“ од Западен Чикаго била ангажирана од Фабијан да ја премести ветерницата од Јорк Центарот. Таа била полека расклопувана дел по дел, при што на гредите и потпорите биле врежани [[римски бројки]] за да се олесни правилната реконструкција. Некои од најголемите греди морале да ги влечат тимови со [[Муле|мазги]]. <ref name="FabyanWindmillBrochure" /><ref name="FabyanLegacy" /> Ветерницата била повторно склопена на сегашната локација од [[Данци|дански]] мајстори мелничари по име Расмусен, со помош на Џон Џонсон и шест други од градежната компанија „Вилсон Брос“. По деветнаесет месеци, преместувањето и реконструкцијата биле завршени.<ref name="FabyanWindmillBrochure" /> <ref name="FabyanLegacy" /> <ref name="KanePostcards" /> <ref name="ILWindmills">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.illinoiswindmills.org/index_files/Fabyan.htm|title=Illinois Windmills - Surviving Windmills - Fabyan Windmill|last=Haskell|first=Thomas|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228031824/http://www.illinoiswindmills.org/index_files/Fabyan.htm|archive-date=2008-02-28|accessdate=2008-02-17}}</ref> Мелницата била вистинско чудо за своето време, бидејќи се смета дека била единствената целосно автоматска мелница на ветер од тој вид.<ref name="FabyanLegacy" /> Џорџ Фабијан починал во 1936 година, а неговата сопруга починала две години подоцна. Потоа, имотот бил продаден од извршителите на тестаментот на Окружниот шумски резерват на округот Кејн за 70.500 долари ({{Inflation|US|70500|1938}}).<ref name="ILWindmills" /> == Структура == Гигантските греди од чемпрес, украсени со [[црн орев]], се рачно споени и прицврстени со дрвени клинови.<ref name="KCForestPreserve" /> <ref name="FabyanLegacy" /> Всушност, во внатрешноста на конструкцијата не се користеле метални шајки.<ref name="KanePostcards" /> Дури и оригиналниот запчаник бил рачно изработен од хикори и [[јавор]], при што сите пет ката содржеле различни механизми.<ref name="FabyanLegacy" /> <ref name="KanePostcards" /> <ref name="FabyanWindmillBrochure" /> <ref name="ILWindmills" /> Ветерницата била функционална мелница што ја користеле Фабијанците за мелење неколку видови жито, вклучувајќи [[пченка]], [[пченица]], [[’Рж|'рж]] и [[овес]]. Исто така, служела како мелница за жито за стадото на Фабијан од ценетите [[Џерсиско говедо|говеда]] од расата [[Џерсиско говедо|Џерси]].<ref name="FabyanLegacy" /> На врвот на мелницата, односно капата, се наоѓа огромно запчано тркало наречено сопирачко тркало, кое се вртело од ветерот што дувал против едрата. Едрата се покриени со платнени едрилици за да помогнат во фаќањето на ветерот. Едрата морале целосно да ги реконструираат Расмусен и Џон Џонсон, бидејќи ги немало кога Фабијан ја купил мелницата. Распонот на едрата изнесува околу 22,6 метри. Сопирачкото тркало, сместено во капата, со ротирачко вертикално вратило што се протега низ целата висина на мелницата. Ова вратило ја снабдувало со енергија секоја активност и операција на мелницата.<ref name="FabyanLegacy" /> <ref name="FabyanWindmillBrochure" /> Постои сет лифтови со ремен, извонреден за своето време, кои ги преместувале зрната од [[олук]] до бункери, па дури и од под до под, правејќи ја мелницата речиси целосно автоматска. На повеќето други мелници требало работници да ги собираат материјалите со лопата помеѓу операциите во мелењето.<ref name="FabyanLegacy" /><ref name="FabyanWindmillBrochure" /> За време на реконструкцијата, полковникот наредил да се излее нов темел, со што бил создаден подрум. Во подрумот инсталирал печки чии отвори и оџак се протегале под земја, под Патот 25, сè до градба што некогаш стоела на другата страна. Покрај печките, биле поставени и мермерни плочи и решетки за ладење.<ref name="FabyanLegacy" /> Се смета дека во минатото подрумот на ветерницата служел како функционална пекара. За време на рационирањето на брашното во Првата светска војна, пекарата наводно произведувала леб за семејството Фабијан, па дури и за нивните две мечиња, Том и Џери.<ref name="GenevaPostcards" /> Меѓутоа, обемот на користење на пекарата во мелницата е дискутабилен поради несоодветниот проток на воздух во рерната.<ref name="FabyanLegacy" /><ref name="FabyanWindmillBrochure" /> == Значајност == Мелницата на ветер е тип што ретко се градел во Соединетите Американски Држави, каде што мелниците за мелење обично се напојуваат со вода. Неговите дрвени запчаници и техниките на конструкција без шајки се од интерес и технички и архитектонски интерес. Мелницата е исто така пример за американска глупост, структура изградена првенствено за подобрување на пејзажот или погледот. Во овој случај, Џорџ Фабијан , богат трговец, ја купил и ја преселил воденицата, која тогаш била нефункционална, за да го разубави својот имот, но ја одржувал како приватна воденица без комерцијална вредност.<ref name="nom">{{Наведена мрежна страница|url=http://gis.hpa.state.il.us/pdfs/200170.pdf|title=National Register of Historic Places Inventory—Nomination Form: Dutch Mill|last=Philip L. Pomerance|date=July 24, 1978|publisher=Illinois Historic Preservation Agency]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402172054/http://gis.hpa.state.il.us/pdfs/200170.pdf|archive-date=April 2, 2015|accessdate=2015-03-03}}</ref> == Денес == Округот Кејн ја разгледувал можноста за уривање на ветерницата уште во 1990 година, кога таа станала структурно небезбедна за јавен увид. Сепак, локалните граѓани почнале да се борат да ја задржат воденицата недопрена. Во 1997 година, Окружниот шумски резерват склучил договор со холандскиот производител на ветерници од трета генерација, [[Lucas Verbij|Лукас Вербиј,]] за целосно реставрирање на ветерницата, по цена од над 900.000 долари. Таа го имала своето јавно деби во јуни 2005 година.<ref name="KCForestPreserve" /><ref name="ILWindmills" /> Механизмите за мелење за производство на брашно се обновени и денес ги користат волонтери од мелницата кои прават демонстрации за јавноста.<ref name="KCForestPreserve" /> Дури и сега, лакот од 1915 година е во речиси совршена состојба бидејќи климата во мелницата малку варирала од сезона во сезона поради нејзината супериорна конструкција,<ref name="FabyanLegacy" /> а римските бројки врежани во гредите што се користеле во оригиналната реконструкција уште се видливи.<ref name="KCForestPreserve" /> == Наводи == {{Наводи|33em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Fabyan Windmill (Geneva, IL)}} * {{Матична|http://www.kaneforest.com/historicSites/fabyanWindmill.aspx}} * Virtual visit of the Windmill: https://www.google.com/maps/@41.8714617,-88.3059246,3a,75y,107.6h,81.73t/data=!3m7!1e1!3m5!1sEPol8_VYWJIAAAQY6tMzzg!2e0!3e2!7i13312!8i6656 [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 1sufog45p16kyn98yd3utsjj9uk5g68 0 1407005 5652342 5651884 2026-11-02T10:24:39Z Jtasevski123 69538 поп 5652342 wikitext text/x-wiki [[File:IC6_Exterior.jpg|мини| Истражувачки парк во објектите на ФАУ]]'''Истражувачкиот парк на Универзитетот Флорида Атлантик''' — универзитетски истражувачки парк од 70 хектари кој се наоѓа на северниот крај од кампусот на универзитетот Флорида Аталантик (ФАУ) во [[Бока Ратон (Флорида)|Бока Ратон]], [[Флорида]]. Истражувачкиот парк на ФАУ е дом на технолошки компании и организации базирани на истражување кои работат на поддршка на истражувачките и развојните активности на универзитетот Флорида Атлантик и на поттикнување на економскиот развој и проширување на економската основа на окрузите Бровард и [[Палм Бич]]. Истражувачкиот парк бил основан во 1985 година, како посебна организација од ФАУ. Истражувачкиот парк на универзитетот Атлантик Флорида е под управа на Развојната управа на истражувачкиот парк на универзитетот Атлантик Флорида. Таа претставува независен посебен округ, основан од окрузите Палм Бич и Бровард во партнерство со универзитетот. == Клучни закупци и иницијатива на ''Глобал вентчерс'' (Global Ventures) == Во Истражувачкиот парк на универзитетот Атлантик Флорида се сместени неколку компании насочени кон истражување и иновации, меѓу кои се „[[4ушн]]“ (4ocean), „[[Аероспејс текнолоџис груп]]“ (Aerospace Technologies Group), „[[Американ шугар рифајнинг]]“ (American Sugar Refining), „[[Диоксид Матириалс|Диоксид материјалс]]“ (Dioxide Materials), „[[Дајовејв]]“ (Diowave), „[[ЏенесисКеар“]] (GenesisCare), „[[Матиријал банк]]“ (Material Bank), „[[Ем-Пи-Ел-Ти хелткер]]“ (MPLT Healthcare), „[[Сандоу]]“ (SANDOW) и „[[Зериант]]“ (Xeriant).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fau.edu/newsdesk/articles/global-ventures-fau-receives-soft-landings-designation.php|title=GLOBAL VENTURES AT FAU RECEIVES SOFT LANDINGS DESIGNATION|date=September 22, 2020}}</ref> Покрај тоа, во Истражувачкиот парк на Атлантскиот универзитет на Флорида се наоѓа и „Глобал вентчерс“ (Global Ventures) — меѓународен центар за поддршка на развојот на компании, признат од Меѓународното здружение за бизнис-иновации (InBIA).<ref name=":1" /> Центарот е наменет за технолошки компании во втората фаза од развојот, кои сакаат да го прошират своето работење, да комерцијализираат нови технологии и да прераснат во одржливи деловни субјекти. Воедно, им помага да вработуваат дипломирани студенти на ФАУ и жители на Јужна Флорида. „Глобал вентчерс“ им нуди поддршка на технолошки компании што сакаат да воспостават соработка со универзитетот, остваруваат годишен приход од приближно еден милион долари и имаат најмалку шест вработени, како и на дипломираните студенти од програмата „Технолошка патека на ФАУ“. Центарот располага со приватни канцелариски простории со површина од 9 до 185 м², заеднички конференциски сали, поштенски услуги и заеднички простории. На компаниите им обезбедува флексибилни услови за користење канцелариски и лабораториски простор, пристап до заеднички ресурси и непосредна поврзаност со академската заедница и студентите на универзитетот. Просторот може да се приспособува според потребите на компаниите, овозможувајќи им негово брзо проширување или намалување.[[File:Deutch_visit_Dioxide.jpg|мини| Конгресменот Тед Дојч ја посетил [[Диоксид Матириалс|компанијата ''Диоксид Матириалс'']].]] „Глобал вентчерс“ на ФАУ ги олеснува односите меѓу своите членови и наставниот кадар и студентите на универзитетот и може да додаде вредност на компаниите во областите од претежен истражувачки интерес на ФАУ: [[невронаука]] и здравствени технологии, сензори, мрежи, [[вештачка интелигенција]], [[интернет на нешта]] и [[Зелена технологија|еколошки технологии]]. Во Истражувачкиот парк на Атлантскиот универзитет на Флорида се наоѓа и „Технолошка писта на ФАУ“ (FAU Tech Runway) — јавно-приватно партнерство во Јужна Флорида, кое служи како центар за забрзување на технолошкиот развој и поддршка на создавањето и развојот на стартап-компании. [[File:4ocean_new_office.jpg|мини| Тимот на ''[[4ocean]]'' во својот нов истражувачки парк во седиштето на ФАУ.]] == Значајни поранешни студенти == * [[Група за водечки решенија]] * [[Мобилна помош]] * [[Модернизација на медицината]] == Награди == * Специјална награда „Меки слетувања“, Меѓународно здружение за бизнис иновации - 2021 * Сребрена награда за извонредност во економскиот развој - регионализам и прекугранична соработка, Меѓународен совет за економски развој - 2014 * Сребрена награда за инзвонредност во економскиот развој - Соработка и партнерства со образовни институции - 2013 година. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://www.research-park.org/ Официјална страница] [[Категорија:Научни паркови во САД]] [[Категорија:Истражувачки институти на Флорида]] [[Категорија:Научни организации во САД]] tcr0m9v29gbdydezsk8uwxa7urqajfu 0 1407008 5652168 5652001 2026-11-01T18:54:45Z Andrew012p 85224 /* */ 5652168 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | име = Одмазници: Подемот на Доктор Дум | изворен_наслов = Avengers: Doomsday | слика = Одмаздници Подемот на Доктор Дум плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = {{Plainlist| * [[Ентони Русо]] * [[Џо Русо]] }} | продуцент = {{Plainlist| * [[Квин Фиџи|Квин Фејџ]] * Луис Д’Еспозито * Џонатан Шварц }} | сценарист = {{Plainlist| * [[Мајкл Волдрон]] * [[Стивен Макфили]] * [[Крис Макена]] * [[Ерик Сомерс]] }} | заснован_на = ликови на [[Marvel Comics|Marvel]] од [[Стен Ли]] и [[Џек Кирби]] | улоги = {{Plainlist| * [[Роберт Дауни Помладиот]] * [[Крис Еванс]] * [[Крис Хемсворт]] * [[Педро Паскал]] * [[Пол Рад]] * [[Ентони Маки]] * [[Флоренс Пју]] * [[Ванеса Кирби]] * [[Ебон Мос-Бакрак]] * [[Вајат Расел]] * [[Ченинг Тејтум]] * [[Симу Лиу]] * [[Ијан Макелен]] * [[Хејли Атвел]] * [[Том Хидлстон]] * [[Џејмс Марсден]] * [[Патрик Стјуарт]] * [[Џозеф Квин]] * [[Себастијан Стен]] * [[Дејвид Харбор]] * [[Летиша Рајт]] * [[Луис Пулман]] * [[Келси Грамер]] * [[Кетрин Њутон]] * [[Дени Рамирес]] * [[Винстон Дјук]] * [[Алан Каминг]] * [[Хана Џон-Камен]] * [[Ребека Ромејн]] * Алекс Ливинаљи * Мабел Кадена * [[Теноч Уерта]] }} | музика = [[Алан Силвестри]] | кинематографија = [[Њутн Томас Сиџел]] | монтажа = {{Plainlist| * [[Џефри Форд]] * [[Метју Шмит]] }} | студио = [[Marvel Studios]] | дистрибутер = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | премиера = 18 декември 2026 г. (САД)<br>17 декември 2026 г. (Македонија) | времетраење = ок. 165 минути{{efn|''[[The Hollywood Reporter]]'' истакнал дека времетраењето од 165 минути било поставено за да се овозможи продажба на карти за премиум формати во јули 2026 г., додавајќи дека конечната монтажа „не е целосно утврдена“ и може да претрпи мали промени.}} | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | заработка = | следен = ''[[Одмаздници: Тајни војни]]'' | претходен = ''[[Одмаздници: Завршница]]'' }} '''''Одмаздници: Подемот на Доктор Дум'''''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cineplexx.mk/film/avengers-doomsday?date=2026-12-16&location=all|title=Одмаздници: Подемот на Доктор Дум {{!}} Cineplexx MK|work=Cineplexx MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20261031192838/https://www.cineplexx.mk/film/avengers-doomsday?date=2026-12-16&location=all|archive-date=2026-10-31|accessdate=2026-10-31}}</ref> ({{Langx|en|Avengers: Doomsday}}, буквално: ''Одмаздници: Судниот ден'') — претстоен американски [[суперхеројски филм]], заснован на стриповите на [[Marvel Comics|Marvel]] за авантурите на суперхеројската група Одмаздници. Филмскиот стрип ќе биде продолжение на ''[[Одмаздници: Завршница]]'', 39-ти по ред филм во медиумската франшиза „Киновселена на Marvel“ (MCU) и трет во Шестата етапа. Режисери биле Ентони и Џо Русо, а сценаристи — [[Мајкл Волдрон]] и Стивен Макфили. Според дејството, Одмаздниците, Ваканѓаните, Фантастичната четворка, Новите одмаздници и Икс-мен се обединуваат во борбата против Доктор Дум. Во јули 2022 г. биле најавени два нови филма за Одмаздниците, ''Династијата Канг'' и ''Тајни војни'', кои требале да бидат завршница на Шестата етапа од MCU и на „Сага за Мултиуниверзумот“. [[Дестин Даниел Кретон]] бил поставен за режисер, а [[Џонатан Мејџорс]] требало да се врати во улогата на Канг Освојувачот. Во септември [[Џеф Лавнес]] бил ангажиран како сценарист. Во ноември 2023 г., Кретон го напуштил проектот, а Волдрон го замени Лавнес. На крајот, Marvel се откажал од приказната за Канг поради правните проблеми на Мејџорс. Еден месец подоцна, глумецот бил отпуштен. Во јули 2024 г. било објавено враќањето на браќата Русо како режисери и Макфили како сценарист. [[Роберт Дауни Помладиот]] бил потврден за улогата на Дум, а филмот го добил поднасловот ''Судниот ден'' (во локализацијата за земјите од [[ЗНД]] — ''Подемот на Доктор Дум''). Снимањето започнало во април 2025 г. во павилјоните на студиото Pinewood. Многу глумци се вратиле во своите улоги од претходните проекти на MCU и филмската франшиза „Икс-мен“ на [[20th Century Studios|20th Century Fox]]. Снимањето завршило во септември, а надворешните кадри биле снимани во Англија и [[Бахреин]]. Ова е последниот филм со учество на британскиот глумец [[Патрик Стјуарт]], кој починал на 28 октомври 2026 г.<ref>"Marvel Unveils 'Avengers: Doomsday' Cast with MCU Mainstays and 'X-Men', 'Fantastic Four' Stars"</ref> ''Одмаздници: Подемот на Доктор Дум'' излегол во [[Соединети Американски Држави|САД]] на 18 декември 2026 г., а во [[Македонија]] на 17 декември истата година. == Содржина == Четиринаесет месеци по настаните од ''[[Тандерболти*]]'', Одмаздниците, Ваканѓаните, Фантастичната четворка, Новите одмаздници и „оригиналните“ Икс-мен се обединуваат во битката против Доктор Дум. Според официјалниот синопсис на Marvel Studios, дејството на филмот е фокусирано на херои од три независни вселени што се наоѓаат на патот кон смртоносен судир и се соочуваат со невидена егзистенцијална закана во ликот на Доктор Дум.<ref name="MarvelOfficial">{{cite web |url=https://www.marvel.com/articles/movies/avengers-doomsday-trailer-infinity-vision-tickets |title=Marvel Studios Launches 'Avengers: Doomsday' Trailer and Infinity Vision Tickets |publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]] |date=2026-07-20 |access-date=2026-07-20 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720160356/https://www.marvel.com/articles/movies/avengers-doomsday-trailer-infinity-vision-tickets |archive-date=2026-07-20}}</ref><ref name="IGNDoomsday">{{cite web |url=https://www.ign.com/videos/avengers-doomsday-official-trailer |title=Avengers: Doomsday - Official Trailer |publisher=[[IGN]] |date=2026-07-20 |access-date=2026-07-20 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720210605/https://www.ign.com/videos/avengers-doomsday-official-trailer |archive-date=2026-07-20}}</ref> Доктор Дум стреми да го уништи мултиуниверзумот за да остави една единствена временска линија, заштитена од туѓи упади.<ref name="DarcySubstack">{{cite web |url=https://dianedarcy.substack.com/p/avengers-doomsday-trailer-release-date |title=Marvel Studios Releases Avengers: Doomsday Trailer and Film Details |publisher=The Pop Culture Café |date=2026-07-20 |access-date=2026-07-20 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720230001/https://dianedarcy.substack.com/p/avengers-doomsday-trailer-release-date |archive-date=2026-07-20}}</ref> За да го запре, Тор собира нова екипа од [[Суперхерој|суперхерои]], повикувајќи ги да ги заборават минатите недоразбирања заради спасување на Мултиуниверзумот.<ref name="PeopleDoomsday">{{cite web |url=https://people.com/avengers-doomsday-everything-to-know-12022641 |title=Everything We Know About 'Avengers: Doomsday,' So Far |publisher=[[People (magazine)|People.com]] |date=2026-07-20 |access-date=2026-07-20 |lang=en}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Роберт Дауни Помладиот]] || Виктор фон Дум / Доктор Дум |- | [[Крис Еванс]] || [[Капетан Америка|Стив Роџерс]] |- | [[Крис Хемсворт]] || [[Тор (Marvel Comics)|Тор]] |- | [[Педро Паскал]] || Рид Ричардс / Мистер Фантастик |- | [[Пол Рад]] || Скот Ланг / Антмен |- | [[Ентони Маки]] || Сем Вилсон / Капетан Америка |- | [[Дени Рамирес]] || Хоакин Торес / Сокол |- | [[Хејли Атвел]] || Пеги Картер |- | [[Летиша Рајт]] || Шури / Црниот Пантер |- | [[Винстон Дјук]] || М’Баку |- | [[Теноч Уерта]] || [[Намор]] |- | [[Себастијан Стен]] || [[Баки Барнс]] |- | [[Вајат Расел]] || Џон Вокер / Американскиот Агент |- | [[Флоренс Пју]] || Јелена Белова / Црната Вдовица |- | [[Дејвид Харбор]] || Алексеј Шостаков / Црвениот Стражар |- | [[Луис Пулман]] || Боб / Сентри |- | [[Хана Џон-Камен]] || Ејва Стар / Дух |- | [[Симу Лиу]] || Шју Шенг Чи |- | [[Том Хидлстон]] || Локи |- | [[Патрик Стјуарт]] || [[Професор Икс|Чарлс Ксавиер / Професор Икс]] |- | [[Ијан Макелен]] || Ерик Леншер / Магнето |- | [[Келси Грамер]] || Хенк Макој / Ѕвер |- | [[Алан Каминг]] || Курт Вагнер / Најткролер |- | [[Ребека Ромејн]] || Рејвен Даркхолм / Мистик |- | [[Џејмс Марсден]] || Скот Самерс / Киклоп |- | [[Ченинг Тејтум]] || Реми Лебо / Гамбит |- | [[Ванеса Кирби]] || Сју Сторм / Невидливата Жена |- | [[Џозеф Квин]] || Џони Сторм / Човечкиот Факел |- | [[Ебон Мос-Бакрак]] || Бен Грим / Суштеството |- | [[Кетрин Њутон]] || Кејси Ланг |- |} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.marvel.com/movies/avengers-doomsday}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски суперхеројски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични авантуристички филмови]] liwl2aiimljvxc4i36ax37ab43nwcnq 0 1407020 5652155 5651984 2026-11-01T17:57:05Z ГП 23995 /* Содржина */ дополнување 5652155 wikitext text/x-wiki '''„Таинствениот странец“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The mysterious stranger'') — краток [[роман]] ([[новела]]) на американскиот писател [[Марк Твен]] од 1916 година. ==Содржина== :''Внимание: Овој дел од статијата обелоденува содржина на книгата.'' * ''1-2 глава'': Дејствието се одвива во австриското село Езендорф, во 1590 година. [[Свештенство|Свештеникот]] Петер е наклеветен од еден [[Астрологија|астролог]] и [[Бискупија|бискупот]] го отпушта од службата. Тој и внука му Маргет запаѓаат во сиромаштија, а сите луѓе ги одбегнуваат. Во селото живеат тројца другари: Николас Бауман, син на судијата, Сепи Волмајер, син на гостилничарот и Теодор Фишер, кој е раскажаааувачот во романот. Тие често го посетуваат блискиот [[замок]], уживајќи во приказните за натрпиродните суштества кои им ги раскажува стариот слуга. При една прошетка во шумата, тие среќаваат млад човек кој прави чудесни нешта и кој им се претставува како [[ангел]], внук на [[Сатана|Сатаната]].<ref>Mark Tven, ''Tajanstveni stranac''. Etnos, Beograd, 2010, стр. 5-19.</ref> * ''3-5 глава'': Сатаната ги забавува децата, кои се восхитени од неговите способности. Тогаш, во шумата се појавува отец Петер, кој не ги забележува децата и Сатаната, па дури поминува низ него. По некое време, Сатаната исчезнува и повторно се појавува отец Петер, кој го наоѓа изгубениот паричник, но полн со златници. Знаејќи дека парите не се негови, тој одбива да ги земе, но децата го убедуваат да го стори тоа. Така, тој успева да ги исплати своите долгови и да ја задржи куќата која е ставена под залог. Меѓутоа, по неколку дена, астрологот го обвинува за кражба и отец Петер е затворен, а власта му ги запленува парите, наспроти сведочењето на трите деца дека парите не се украдени. Поради тоа, Маргет повторно запаѓа во беда, но Сатаната ѝ испраќа на нејзината слугинка Урсула волшебно маче кое носи пари. Исто така, Сатаната се запознава со Маргет на која ѝ овозможува да го посети вујко си во затворот. Истовремено, Сатаната го носи Теодор во затворската соба за мачење со цел да му покаже колку се лоши луѓето.<ref>Mark Tven, ''Tajanstveni stranac''. Etnos, Beograd, 2010, стр. 19-48.</ref> * ''6-7 глава'': Понатаму, Сатаната го носи Теодор во една француска [[фабрика]] каде сурово ги измачуваат работниците. Кога се враќаат во Езендроф, тие дознаваат дека селскиот скитник го претепал својот пес, а кога паднал во провалија, песот ги повикал селаните и потоа го оплакувал својот суров господар. Благодарение на волшебната мачка, Маргет и Урсула живеат удобно и изнајмуваат слуга. Оттука, низ селото се шири сомнежот дека тие се служат со натприродни сили и по налог на селскиот свештеник Адолф, тие будно набљудуваат сè што се случува во нивната куќа. За да ги придобие селаните, Маргет прави гозба на која присуствуваат и астрологот и отец Адолф, кој има намера да ја обвини за [[Вештерка|вештерство]]. Тогаш, ненадејно се појавува Сатаната кој, за да заштити Маргет, влегува во астрологот и прави чуда поради кои целото село е избезумено. Ноќта, Сатаната го носи Теодор во [[Народна Република Кина|Кина]], каде му ги објаснува својата бескрајна моќ, ништожноста на човекот и дејствувањето на судбината. Притоа, тој му кажува дека ја измени иднината на Николас Бауман и на девојчето Лиза Брант, кои наскоро ќе умрат за да се спасат од маките што ги очекуваат во подоцнежниот живот; астрологот, пак, го префрла на студената страна на [[Месечина|Месечината]], но со намера пак да го врати назад; а отец Петер ќе биде ослободен.<ref>Mark Tven, ''Tajanstveni stranac''. Etnos, Beograd, 2010, стр. 48-81.</ref> * ''8-9 глава'': Теодор му кажува на Сепи за скорешната смрт на Николас и, сеќавајќи се на бројните неправедни постапки кон него во минатото, во следните дванаесет дена двајцата се однесуваат многу грижливо кон својот другар, кој, пак, е многу благодарен и среќен поради тоа. На денот на предвидената несреќа, тие го посетуваат Николас, кој има забрана за излегување од дома, и тие се надеваат дека тој ќе се спаси од смртта. Меѓутоа, Николас накратко излегува надвор и подоцна селаните ги носат мртвите тела на Николас и Лиза, кои се удавиле во реката. Николас го погребуваат, а дрводелецот го зема телото на Лиза поради неплатениот долг на нејзината мајка.<ref>Mark Tven, ''Tajanstveni stranac''. Etnos, Beograd, 2010, стр. 81-105.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Марк Твен]] [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Книги од 1916 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Австрија]] 7aurl2sxe6op5spfu09dk7vd9p1up60 0 1407022 5652066 5651997 2026-11-01T14:00:31Z Carshalton 30527 5652066 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хосе Амависка | image = [[Податотека:Amavisca.JPG|200px]] | fullname = Хосе Емилио Амависка Гарате | height = {{height|m=1.82}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|6|19}} | cityofbirth = {{роден во|Ларедо|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/MF}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Real Madrid}} | years1 = 1988-1989 | caps1 = ? | goals1 = ? | clubs1 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} Ларедо | years2 = 1989-1994 | caps2 = 66 | goals2 = 15 | clubs2 = {{Fb team Real Valladolid}} | years3 = 1991-1992 | caps3 = 37 | goals3 = 14 | clubs3 = →{{Fb team Lleida}} | years4 = 1994-1998 | caps4 = 113 | goals4 = 13 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | years5 = 1999-2001 | caps5 = 84 | goals5 = 10 | clubs5 = {{Fb team Racing Santander}} | years6 = 2001-2004 | caps6 = 51 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 22 | goals7 = 2 | clubs7 = {{Fb team Espanyol}} | nationalyears1 = 1989-1990 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1991-1992 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1994-1997 | nationalcaps4 = 15 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хосе Емилио Амависка Гарате''' (роден на [[19 јуни]] [[1971]] година, во [[Ларедо]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Емилио Амависка|Емилио]], исто така, бил фудбалер. ==Клупска кариера== Роден во [[Ларедо]], [[Кантабрија]], Амависка ја започнал својата кариера во локалниот клуб Ларедо, пред да се пресели во [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]]. Во сезоната [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1991–1992|1991–1992]], тој бил позајмен на [[УЕ Леида|Леида]], каде имал одлична сезона постигнувајќи 14 гола во Сегунда Дивисион. Во [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1992–1993|следната сезона]], тој се вратил во Ваљадолид со кој изборил промоција во Примера Дивисион.<ref name=EE>{{cite news|url=https://www.elespanol.com/elbernabeu/real-madrid/futbol/20200601/amavisca-laredo-ganar-septima-champions-real-madrid/494480550_3.html|title=Qué fue de Amavisca: de Laredo a ganar la séptima Champions con el Real Madrid|trans-title=What happened to Amavisca: from Laredo to winning the seventh Champions League with Real Madrid|newspaper=[[El Español]]|first=Ángela|last=Castañeda|language=es|date=1 June 2020|access-date=26 February 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/amavisca-perla-llego-laredo-20240824082126-nt.html|title=Amavisca, la perla que llegó de Laredo|trans-title=The gem who arrived from Laredo|newspaper=[[El Norte de Castilla]]|first=José|last=Anselmo Moreno|language=es|date=24 August 2024|access-date=26 February 2025}}</ref> По солидната сезона во врвната лига со Ваљадолид, во која го спасил својот клуб од испаѓање постигнувајќи два гола во победата со 4-0 во реванш натпреварот од плејаутот против [[ФК Толедо|Толедо]], во летото 1994 година, Амависка потпишал за [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Првично сметан за вишок во тимот, тој постигнал 10 првенствени голови во својата [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994–1995|дебитантска сезона]] во Реал, играјќи претежно како [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]] зад [[Иван Саморано]]. Двајцата првично биле сметани од тренерот [[Хорхе Валдано]] за трета и четврта опција во нападот,<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1994/11/24/098.html|title=De la A a la Z, el alfabeto del gol blanco|trans-title=From A to Z, the alphabet of the white goal|newspaper=[[ABC (newspaper)|ABC]]|first=Manuel|last=Frías|language=es|date=24 November 1994|access-date=12 August 2015}}</ref> но на крајот се претвориле во херои кои го одвеле клубот до освојување на првенството со што била прекината петгодишната суша без првенствена титула.<ref>{{cite news|url=https://www1.folha.uol.com.br/fsp/1995/6/05/esporte/23.html|title=Real Madrid torna-se campeão na Espanha|trans-title=Real Madrid become champions in Spain|newspaper=[[Folha de S.Paulo]]|language=pt|date=5 June 1995|access-date=26 February 2025}}</ref> Сепак, значењето на Амависка во тимот на „кралевите“ постепено се намалувало во наредните години, при што тренерот [[Гус Хидинк]] не го вклучувал ниту во составот за натпреварите, дури и кога му недостигале играчи за да го комплетира списокот од 18 фудбалери.<ref name=JD>{{cite web|url=https://www.jotdown.es/2017/11/jose-emilio-amavisca-zamorano-y-yo-tenemos-mucho-que-agradecerle-a-valdano/|title=José Emilio Amavisca: «Zamorano y yo tenemos mucho que agradecerle a Valdano»|trans-title=José Emilio Amavisca: "Zamorano and myself have a lot to thank Valdano for"|publisher=[[Jot Down]]|first=Guillermo|last=Ortiz|language=es|date=8 November 2017|access-date=26 February 2025}}</ref> Во јануари 1999 година, се приклучил на друг клуб од Примера Дивисион, [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], враќајќи се во својот роден регион Кантабрија. Таму веднаш станал незаменлив член на тимот, но ниту неговите седум гола во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000–2001|2000-2001]] не биле доволни да се избегне испаѓањето од лигата.<ref name=Life>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/2001/08/22/deportes/998431210_850215.html|title=La segunda vida de Amavisca|trans-title=The second life of Amavisca|newspaper=[[El País]]|first=Xosé|last=Hermida|language=es|date=22 August 2001|access-date=27 September 2018}}</ref> Последователно, Амависка преминал во [[Депортиво Ла Коруња]] за 300 милиони [[Шпанска пезета|пезети]].<ref name=Life/> Во првата сезона, тој одиграл 28 натпревари и постигнал три гола за тимот кој завршил на второто место во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001–2002|првенството]]. Сепак, во следните две сезони неговата минутажа била ограничена поради конкуренцијата од искусниот [[Франсиско Хавиер Гонсалес|Фран]] и новото засилување [[Алберт Луке]].<ref>{{cite news|url=https://www.elperiodicomediterraneo.com/deportes/2003/10/03/opcion-amavisca-gana-fuerza-recambio-43048870.html|title=La opción de Amavisca gana fuerza como recambio a Calleja|trans-title=Amavisca option growing stronger as Calleja's replacement|newspaper=El Periódico Mediterráneo|first=Óscar|last=Megía-Vilareal|language=es|date=3 October 2003|access-date=27 September 2018}}</ref> Својата кариера ја завршил на 34-годишна возраст, по крајот на сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|2004-2005]], во која настапувал за екипата на [[ФК Еспањол|Еспањол]] (22 настапи и 2 гола).<ref name=EE/> ==Репрезентативна кариера== Амависка играл за младите репрезентации на Шпанија [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил повикан во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], на кои шпанците го освоиле златниот медал.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|trans-title=Golden survivors|newspaper=El País|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref name=ANTENA>{{cite web|url=http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|title=La Roja de 1992, nuestra medalla de oro Olímpica|trans-title=1992's ''La Roja'', our Olympic gold medal|publisher=[[Antena 3 (Spain)|Antena 3]]|language=es|date=3 July 2012|access-date=13 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010943/http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|archive-date=10 July 2018}}</ref> Амависка забележал три настапи на турнирот, вклучително и во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992#Натпревар за златен медал|финалето]] добиено со 3-2 против {{NazOlNB|FUrep|POL}}, во кое влегол од клупата за резерви на местото на [[Микел Ласа]] и помогнал за пресвртот на Шпанија во второто полувреме. Амависка го забележал својот прв настап за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентацијата на Шпанија]] на 7 септември 1994 година, играјќи ги сите 90 минути во гостинската победа со 2–1 против {{NazNB|FUrep|CYP}}, во рамките на квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/09/08/pagina-2/1306973/pdf.html|title=Chipre hace sufrir a España|trans-title=Cyprus make Spain suffer|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Jordi|last=Archs|language=es|date=8 September 1994|access-date=13 July 2017}}</ref> Подоцна бил избран и за завршниот турнир во Англија, каде што забележал три настапи, пред Шпанија да биде елиминирана во четвртфиналето.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2021/05/19/reportajes/1621435822_970190.html|title=España llegó a Londres de la mano del sufrimiento|trans-title=Spain reached London hand in hand with suffering|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=19 May 2021|access-date=26 February 2025}}</ref> Поради тоа што го загубил местото во стартниот состав на Реал Мадрид, Амависка бил изоставен од составот на репрезентацијата за [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]]. Претпоследниот од неговите 15 настапи за репрезентацијата<ref name=EE/> бил на 8 јуни 1997 година, во квалификациски натпревар за споменатото првенство против {{NazNB|FUrep|CZE}}, на кој селекторот [[Хавиер Клементе]] го поставил на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]].<ref name=JD/> Во октомври 1997, го одиграл својот последен натпревар во победата со 3-1 над {{NazNB|FUrep|FRO}} во [[Хихон]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1994-1995, 1996-1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1997 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 1997-1998 ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2001-2002 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/amavisca-jose-emilio/Spo3Ld5t/ Хосе Амависка на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-amavisca/profil/spieler/7496 Хосе Амависка на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12056 Хосе Амависка на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1064/show/j-e-amavisca Хосе Амависка на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1425.html Хосе Амависка на BDFutbol] {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{ФК Реал Мадрид-Шампион на Европа 1998}} }} {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Амависка, Хосе}} [[Категорија:Луѓе од Ларедо]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Ваљадолид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] kca9i84c31d24oqcvl7xlhlp7qky893 5652078 5652066 2026-11-01T14:32:39Z Carshalton 30527 5652078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хосе Амависка | image = [[Податотека:Amavisca.JPG|200px]] | fullname = Хосе Емилио Амависка Гарате | height = {{height|m=1.82}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|6|19}} | cityofbirth = {{роден во|Ларедо|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/MF}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Real Madrid}} | years1 = 1988-1989 | caps1 = ? | goals1 = ? | clubs1 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} Ларедо | years2 = 1989-1994 | caps2 = 66 | goals2 = 15 | clubs2 = {{Fb team Real Valladolid}} | years3 = 1991-1992 | caps3 = 37 | goals3 = 14 | clubs3 = →{{Fb team Lleida}} | years4 = 1994-1998 | caps4 = 113 | goals4 = 13 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | years5 = 1999-2001 | caps5 = 84 | goals5 = 10 | clubs5 = {{Fb team Racing Santander}} | years6 = 2001-2004 | caps6 = 51 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 22 | goals7 = 2 | clubs7 = {{Fb team Espanyol}} | nationalyears1 = 1989-1990 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1991-1992 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1994-1997 | nationalcaps4 = 15 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хосе Емилио Амависка Гарате''' (роден на [[19 јуни]] [[1971]] година, во [[Ларедо]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Емилио Амависка|Емилио]], исто така, бил фудбалер. ==Клупска кариера== Роден во [[Ларедо]], [[Кантабрија]], Амависка ја започнал својата кариера во локалниот клуб Ларедо, пред да се пресели во [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]]. Во сезоната [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1991–1992|1991–1992]], тој бил позајмен на [[УЕ Леида|Леида]], каде имал одлична сезона постигнувајќи 14 гола во Сегунда Дивисион. Во [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1992–1993|следната сезона]], тој се вратил во Ваљадолид со кој изборил промоција во Примера Дивисион.<ref name=EE>{{cite news|url=https://www.elespanol.com/elbernabeu/real-madrid/futbol/20200601/amavisca-laredo-ganar-septima-champions-real-madrid/494480550_3.html|title=Qué fue de Amavisca: de Laredo a ganar la séptima Champions con el Real Madrid|trans-title=What happened to Amavisca: from Laredo to winning the seventh Champions League with Real Madrid|newspaper=[[El Español]]|first=Ángela|last=Castañeda|language=es|date=1 June 2020|access-date=26 February 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/amavisca-perla-llego-laredo-20240824082126-nt.html|title=Amavisca, la perla que llegó de Laredo|trans-title=The gem who arrived from Laredo|newspaper=[[El Norte de Castilla]]|first=José|last=Anselmo Moreno|language=es|date=24 August 2024|access-date=26 February 2025}}</ref> По солидната сезона во врвната лига со Ваљадолид, во која го спасил својот клуб од испаѓање постигнувајќи два гола во победата со 4-0 во реванш натпреварот од плејаутот против [[ФК Толедо|Толедо]], во летото 1994 година, Амависка потпишал за [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Првично сметан за вишок во тимот, тој постигнал 10 првенствени голови во својата [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994–1995|дебитантска сезона]] во Реал, играјќи претежно како [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]] зад [[Иван Саморано]]. Двајцата првично биле сметани од тренерот [[Хорхе Валдано]] за трета и четврта опција во нападот,<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1994/11/24/098.html|title=De la A a la Z, el alfabeto del gol blanco|trans-title=From A to Z, the alphabet of the white goal|newspaper=[[ABC (newspaper)|ABC]]|first=Manuel|last=Frías|language=es|date=24 November 1994|access-date=12 August 2015}}</ref> но на крајот се претвориле во херои кои го одвеле клубот до освојување на првенството со што била прекината петгодишната суша без првенствена титула.<ref>{{cite news|url=https://www1.folha.uol.com.br/fsp/1995/6/05/esporte/23.html|title=Real Madrid torna-se campeão na Espanha|trans-title=Real Madrid become champions in Spain|newspaper=[[Folha de S.Paulo]]|language=pt|date=5 June 1995|access-date=26 February 2025}}</ref> Сепак, значењето на Амависка во тимот на „кралевите“ постепено се намалувало во наредните години, при што тренерот [[Гус Хидинк]] не го вклучувал ниту во составот за натпреварите, дури и кога му недостигале играчи за да го комплетира списокот од 18 фудбалери.<ref name=JD>{{cite web|url=https://www.jotdown.es/2017/11/jose-emilio-amavisca-zamorano-y-yo-tenemos-mucho-que-agradecerle-a-valdano/|title=José Emilio Amavisca: «Zamorano y yo tenemos mucho que agradecerle a Valdano»|trans-title=José Emilio Amavisca: "Zamorano and myself have a lot to thank Valdano for"|publisher=[[Jot Down]]|first=Guillermo|last=Ortiz|language=es|date=8 November 2017|access-date=26 February 2025}}</ref> Во јануари 1999 година, се приклучил на друг клуб од Примера Дивисион, [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], враќајќи се во својот роден регион Кантабрија. Таму веднаш станал незаменлив член на тимот, но ниту неговите седум гола во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000–2001|2000-2001]] не биле доволни да се избегне испаѓањето од лигата.<ref name=Life>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/2001/08/22/deportes/998431210_850215.html|title=La segunda vida de Amavisca|trans-title=The second life of Amavisca|newspaper=[[El País]]|first=Xosé|last=Hermida|language=es|date=22 August 2001|access-date=27 September 2018}}</ref> Последователно, Амависка преминал во [[Депортиво Ла Коруња]] за 300 милиони [[Шпанска пезета|пезети]].<ref name=Life/> Во првата сезона, тој одиграл 28 натпревари и постигнал три гола за тимот кој завршил на второто место во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001–2002|првенството]]. Сепак, во следните две сезони неговата минутажа била ограничена поради конкуренцијата од искусниот [[Франсиско Хавиер Гонсалес|Фран]] и новото засилување [[Алберт Луке]].<ref>{{cite news|url=https://www.elperiodicomediterraneo.com/deportes/2003/10/03/opcion-amavisca-gana-fuerza-recambio-43048870.html|title=La opción de Amavisca gana fuerza como recambio a Calleja|trans-title=Amavisca option growing stronger as Calleja's replacement|newspaper=El Periódico Mediterráneo|first=Óscar|last=Megía-Vilareal|language=es|date=3 October 2003|access-date=27 September 2018}}</ref> Својата кариера ја завршил на 34-годишна возраст, по крајот на сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|2004-2005]], во која настапувал за екипата на [[ФК Еспањол|Еспањол]] (22 настапи и 2 гола).<ref name=EE/> ==Репрезентативна кариера== Амависка играл за младите репрезентации на Шпанија [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил повикан во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], на кои шпанците го освоиле златниот медал.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|trans-title=Golden survivors|newspaper=El País|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref name=ANTENA>{{cite web|url=http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|title=La Roja de 1992, nuestra medalla de oro Olímpica|trans-title=1992's ''La Roja'', our Olympic gold medal|publisher=[[Antena 3 (Spain)|Antena 3]]|language=es|date=3 July 2012|access-date=13 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010943/http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|archive-date=10 July 2018}}</ref> Амависка забележал три настапи на турнирот, вклучително и во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992#Натпревар за златен медал|финалето]] добиено со 3-2 против {{NazOlNB|FUrep|POL}}, во кое влегол од клупата за резерви на местото на [[Микел Ласа]] и помогнал за пресвртот на Шпанија во второто полувреме. Амависка го забележал својот прв настап за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентацијата на Шпанија]] на 7 септември 1994 година, играјќи ги сите 90 минути во гостинската победа со 2–1 против {{NazNB|FUrep|CYP}}, во рамките на квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/09/08/pagina-2/1306973/pdf.html|title=Chipre hace sufrir a España|trans-title=Cyprus make Spain suffer|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Jordi|last=Archs|language=es|date=8 September 1994|access-date=13 July 2017}}</ref> Подоцна бил избран и за завршниот турнир во Англија, каде што забележал три настапи, пред Шпанија да биде елиминирана во четвртфиналето.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2021/05/19/reportajes/1621435822_970190.html|title=España llegó a Londres de la mano del sufrimiento|trans-title=Spain reached London hand in hand with suffering|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=19 May 2021|access-date=26 February 2025}}</ref> Поради тоа што го загубил местото во стартниот состав на Реал Мадрид, Амависка бил изоставен од составот на репрезентацијата за [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]]. Претпоследниот од неговите 15 настапи за репрезентацијата<ref name=EE/> бил на 8 јуни 1997 година, во квалификациски натпревар за споменатото првенство против {{NazNB|FUrep|CZE}}, на кој селекторот [[Хавиер Клементе]] го поставил на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]].<ref name=JD/> Во октомври 1997, го одиграл својот последен натпревар во победата со 3-1 над {{NazNB|FUrep|FRO}} во [[Хихон]]. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|7-9-1994|Лимасол|CYP|1|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|30-11-1994|Малага|ESP|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|GER|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|26-4-1995|Ереван|ARM|0|2|ESP|1|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|6-9-1995|Гранада|ESP|6|0|CYP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|15-11-1995|Елче|ESP|3|0|MKD (1992-1995)||Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|ESP|1|1|BUL||Евро|1996|Прва фаза|13={{subon|51}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|53}}}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|70}}}} {{Cronofin|15|1}} ==Титули== ===Клупски=== ; Ларедо *'''[[Терсера Дивисион (Шпанија)|Терсера Дивисион]]''' : 1 : 1988-1989 ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1994-1995, 1996-1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1997 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 1997-1998 ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2001-2002 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/amavisca-jose-emilio/Spo3Ld5t/ Хосе Амависка на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-amavisca/profil/spieler/7496 Хосе Амависка на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12056 Хосе Амависка на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1064/show/j-e-amavisca Хосе Амависка на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1425.html Хосе Амависка на BDFutbol] {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{ФК Реал Мадрид-Шампион на Европа 1998}} }} {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Амависка, Хосе}} [[Категорија:Луѓе од Ларедо]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Ваљадолид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] 6zg45o1gtk7q909cyjdo9mbkawqodfi 5652079 5652078 2026-11-01T14:36:16Z Carshalton 30527 /* Репрезентативна кариера */ 5652079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хосе Амависка | image = [[Податотека:Amavisca.JPG|200px]] | fullname = Хосе Емилио Амависка Гарате | height = {{height|m=1.82}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|6|19}} | cityofbirth = {{роден во|Ларедо|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/MF}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Real Madrid}} | years1 = 1988-1989 | caps1 = ? | goals1 = ? | clubs1 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} Ларедо | years2 = 1989-1994 | caps2 = 66 | goals2 = 15 | clubs2 = {{Fb team Real Valladolid}} | years3 = 1991-1992 | caps3 = 37 | goals3 = 14 | clubs3 = →{{Fb team Lleida}} | years4 = 1994-1998 | caps4 = 113 | goals4 = 13 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | years5 = 1999-2001 | caps5 = 84 | goals5 = 10 | clubs5 = {{Fb team Racing Santander}} | years6 = 2001-2004 | caps6 = 51 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 22 | goals7 = 2 | clubs7 = {{Fb team Espanyol}} | nationalyears1 = 1989-1990 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1991-1992 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1994-1997 | nationalcaps4 = 15 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хосе Емилио Амависка Гарате''' (роден на [[19 јуни]] [[1971]] година, во [[Ларедо]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Емилио Амависка|Емилио]], исто така, бил фудбалер. ==Клупска кариера== Роден во [[Ларедо]], [[Кантабрија]], Амависка ја започнал својата кариера во локалниот клуб Ларедо, пред да се пресели во [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]]. Во сезоната [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1991–1992|1991–1992]], тој бил позајмен на [[УЕ Леида|Леида]], каде имал одлична сезона постигнувајќи 14 гола во Сегунда Дивисион. Во [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1992–1993|следната сезона]], тој се вратил во Ваљадолид со кој изборил промоција во Примера Дивисион.<ref name=EE>{{cite news|url=https://www.elespanol.com/elbernabeu/real-madrid/futbol/20200601/amavisca-laredo-ganar-septima-champions-real-madrid/494480550_3.html|title=Qué fue de Amavisca: de Laredo a ganar la séptima Champions con el Real Madrid|trans-title=What happened to Amavisca: from Laredo to winning the seventh Champions League with Real Madrid|newspaper=[[El Español]]|first=Ángela|last=Castañeda|language=es|date=1 June 2020|access-date=26 February 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/amavisca-perla-llego-laredo-20240824082126-nt.html|title=Amavisca, la perla que llegó de Laredo|trans-title=The gem who arrived from Laredo|newspaper=[[El Norte de Castilla]]|first=José|last=Anselmo Moreno|language=es|date=24 August 2024|access-date=26 February 2025}}</ref> По солидната сезона во врвната лига со Ваљадолид, во која го спасил својот клуб од испаѓање постигнувајќи два гола во победата со 4-0 во реванш натпреварот од плејаутот против [[ФК Толедо|Толедо]], во летото 1994 година, Амависка потпишал за [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Првично сметан за вишок во тимот, тој постигнал 10 првенствени голови во својата [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994–1995|дебитантска сезона]] во Реал, играјќи претежно како [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]] зад [[Иван Саморано]]. Двајцата првично биле сметани од тренерот [[Хорхе Валдано]] за трета и четврта опција во нападот,<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1994/11/24/098.html|title=De la A a la Z, el alfabeto del gol blanco|trans-title=From A to Z, the alphabet of the white goal|newspaper=[[ABC (newspaper)|ABC]]|first=Manuel|last=Frías|language=es|date=24 November 1994|access-date=12 August 2015}}</ref> но на крајот се претвориле во херои кои го одвеле клубот до освојување на првенството со што била прекината петгодишната суша без првенствена титула.<ref>{{cite news|url=https://www1.folha.uol.com.br/fsp/1995/6/05/esporte/23.html|title=Real Madrid torna-se campeão na Espanha|trans-title=Real Madrid become champions in Spain|newspaper=[[Folha de S.Paulo]]|language=pt|date=5 June 1995|access-date=26 February 2025}}</ref> Сепак, значењето на Амависка во тимот на „кралевите“ постепено се намалувало во наредните години, при што тренерот [[Гус Хидинк]] не го вклучувал ниту во составот за натпреварите, дури и кога му недостигале играчи за да го комплетира списокот од 18 фудбалери.<ref name=JD>{{cite web|url=https://www.jotdown.es/2017/11/jose-emilio-amavisca-zamorano-y-yo-tenemos-mucho-que-agradecerle-a-valdano/|title=José Emilio Amavisca: «Zamorano y yo tenemos mucho que agradecerle a Valdano»|trans-title=José Emilio Amavisca: "Zamorano and myself have a lot to thank Valdano for"|publisher=[[Jot Down]]|first=Guillermo|last=Ortiz|language=es|date=8 November 2017|access-date=26 February 2025}}</ref> Во јануари 1999 година, се приклучил на друг клуб од Примера Дивисион, [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], враќајќи се во својот роден регион Кантабрија. Таму веднаш станал незаменлив член на тимот, но ниту неговите седум гола во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000–2001|2000-2001]] не биле доволни да се избегне испаѓањето од лигата.<ref name=Life>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/2001/08/22/deportes/998431210_850215.html|title=La segunda vida de Amavisca|trans-title=The second life of Amavisca|newspaper=[[El País]]|first=Xosé|last=Hermida|language=es|date=22 August 2001|access-date=27 September 2018}}</ref> Последователно, Амависка преминал во [[Депортиво Ла Коруња]] за 300 милиони [[Шпанска пезета|пезети]].<ref name=Life/> Во првата сезона, тој одиграл 28 натпревари и постигнал три гола за тимот кој завршил на второто место во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001–2002|првенството]]. Сепак, во следните две сезони неговата минутажа била ограничена поради конкуренцијата од искусниот [[Франсиско Хавиер Гонсалес|Фран]] и новото засилување [[Алберт Луке]].<ref>{{cite news|url=https://www.elperiodicomediterraneo.com/deportes/2003/10/03/opcion-amavisca-gana-fuerza-recambio-43048870.html|title=La opción de Amavisca gana fuerza como recambio a Calleja|trans-title=Amavisca option growing stronger as Calleja's replacement|newspaper=El Periódico Mediterráneo|first=Óscar|last=Megía-Vilareal|language=es|date=3 October 2003|access-date=27 September 2018}}</ref> Својата кариера ја завршил на 34-годишна возраст, по крајот на сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|2004-2005]], во која настапувал за екипата на [[ФК Еспањол|Еспањол]] (22 настапи и 2 гола).<ref name=EE/> ==Репрезентативна кариера== Амависка играл за младите репрезентации на Шпанија [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил повикан во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], на кои шпанците го освоиле златниот медал.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|trans-title=Golden survivors|newspaper=El País|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref name=ANTENA>{{cite web|url=http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|title=La Roja de 1992, nuestra medalla de oro Olímpica|trans-title=1992's ''La Roja'', our Olympic gold medal|publisher=[[Antena 3 (Spain)|Antena 3]]|language=es|date=3 July 2012|access-date=13 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010943/http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|archive-date=10 July 2018}}</ref> Амависка забележал три настапи на турнирот, вклучително и во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992#Натпревар за златен медал|финалето]] добиено со 3-2 против {{NazOlNB|FUrep|POL}}, во кое влегол од клупата за резерви на местото на [[Микел Ласа]] и помогнал за пресвртот на Шпанија во второто полувреме. Амависка го забележал својот прв настап за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентацијата на Шпанија]] на 7 септември 1994 година, играјќи ги сите 90 минути во гостинската победа со 2–1 против {{NazNB|FUrep|CYP}}, во рамките на квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/09/08/pagina-2/1306973/pdf.html|title=Chipre hace sufrir a España|trans-title=Cyprus make Spain suffer|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Jordi|last=Archs|language=es|date=8 September 1994|access-date=13 July 2017}}</ref> Подоцна бил избран и за завршниот турнир во Англија, каде што забележал три настапи, пред Шпанија да биде елиминирана во четвртфиналето.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2021/05/19/reportajes/1621435822_970190.html|title=España llegó a Londres de la mano del sufrimiento|trans-title=Spain reached London hand in hand with suffering|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=19 May 2021|access-date=26 February 2025}}</ref> Поради тоа што го загубил местото во стартниот состав на Реал Мадрид, Амависка бил изоставен од составот на репрезентацијата за [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]]. Претпоследниот од неговите 15 настапи за репрезентацијата<ref name=EE/> бил на 8 јуни 1997 година, во квалификациски натпревар за споменатото првенство против {{NazNB|FUrep|CZE}} добиен со 1-0 во [[Ваљадолид]], a последниот во октомври истата година во победата со 3-1 над {{NazNB|FUrep|FRO}} во [[Хихон]].<ref name=JD/> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|7-9-1994|Лимасол|CYP|1|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|30-11-1994|Малага|ESP|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|GER|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|26-4-1995|Ереван|ARM|0|2|ESP|1|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|6-9-1995|Гранада|ESP|6|0|CYP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|15-11-1995|Елче|ESP|3|0|MKD (1992-1995)||Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|ESP|1|1|BUL||Евро|1996|Прва фаза|13={{subon|51}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|53}}}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|70}}}} {{Cronofin|15|1}} ==Титули== ===Клупски=== ; Ларедо *'''[[Терсера Дивисион (Шпанија)|Терсера Дивисион]]''' : 1 : 1988-1989 ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1994-1995, 1996-1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1997 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 1997-1998 ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2001-2002 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/amavisca-jose-emilio/Spo3Ld5t/ Хосе Амависка на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-amavisca/profil/spieler/7496 Хосе Амависка на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12056 Хосе Амависка на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1064/show/j-e-amavisca Хосе Амависка на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1425.html Хосе Амависка на BDFutbol] {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{ФК Реал Мадрид-Шампион на Европа 1998}} }} {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Амависка, Хосе}} [[Категорија:Луѓе од Ларедо]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Ваљадолид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] 60y85spfw06e9cixtlu4yjfx0gdu6yy 0 1407023 5652393 5652023 2026-11-02T11:30:06Z Jtasevski123 69538 поп 5652393 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Инфокутија Стручно списание|title=Напредок во науката (Science Advances)|cover=|abbreviation=Sci. Adv.|discipline=[[научна дисциплина|мултидисциплинарна]]|editor=[[Холден Торп]], [[Али Шилатифард]]|publisher=[[Американска асоцијација за унапредување на науката]]|country=|history=2015–до сега|frequency=|openaccess=да|license=[[CC BY]] или [[CC BY-NC]]|impact=13.9|impact-year=2025|ISSN=|eISSN=2375-2548|CODEN=|JSTOR=|LCCN=2014203143|OCLC=892343396|website=https://www.science.org/journal/sciadv|link1=|link1-name=|link2=https://www.science.org/loi/sciadv|link2-name=Мрежен архив}}'''''Напредок на науката''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Science Advances'') — рецензирано мултидисциплинарно научно списание [[Слободен пристап|со слободне пристап,]] основано на почетокот на 2015 година и објавено од [[Американска асоцијација за унапредување на науката|Американската асоцијација за унапредување на науката]]. Опфатот на содржината на списанието се сите области на науката. == Историја == Списанието било најавено од Американската асоцијација за унапредување на науката во февруари 2014 година, а првите статии биле објавени на почетокот на 2015 година.<ref>{{Наведено списание|last=McNutt|first=M.|last2=Leshner|first2=A. I.|date=2014-02-14|title=Science Advances|journal=Science|language=en|volume=343|issue=6172|pages=709|bibcode=2014Sci...343..709M|doi=10.1126/science.1251654|issn=0036-8075|pmid=24523283|doi-access=free}}</ref> Во 2019 година, ''„Science Advances“'' го надминало списанието ''„Science Magazine“'' по бројот на месечни пријави, станувајчи најголем член во семејството на списанијата „Наука“ (Science. Тоа е единствениот член на тоа семејство каде што сите документи со [[Слободен пристап|слободен отворен пристап]]). == Уредничка структура и обем на списанието == Содржината на списанието и неговиот опфат на содржини ги опфака сите области на науката, вклучувајчи [[Биологија|биолошки науки]], [[јавно здравје]], [[Невронаука|невронауки]], [[физички науки]], [[општествени науки]], [[информатика]], [[еколошки науки]] и [[вселенски науки]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.science.org/content/page/science-advances-mission-and-scope|title=Science Advances Mission and Scope|work=Science Advances}}</ref> Уредничките одлуки се донесени од страна на уредничкиот одбор. Одборот е поделен на тематски области, секоја предводена од заменик -уредник и составена од група помошници-уредници. За разлика од другите членови на семејството списанија „Наука“ објавени од Американската асоцијација за унапредување на науката, уредниците во ''„Напредок во науката“'' се активни научници. == Политики за отворен пристап == Целата содржина објавена во списанието е слободно достапна за читателите. Кога списанието било првпат објавено неговата политика за користење на стандардна отворена лиценца која не дозволува комерцијална употреба ([[Криејтив комонс|CC NC-BY]]) била критикувана од застапниците на отворениот пристап, кои претпочитале помалку рестриктивна лиценца која дозвоолува каква било употреба се додека е наведено наведувањето на изворот (CC BY). == Поврзано == * ''[[Природни комуникации]]'' == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.science.org/journal/sciadv}} [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Научни списанија]] [[Категорија:Научни организации во САД]] qmh7i7ja30qltzn6174xbsiap6q0cyk 0 1407024 5652372 5652024 2026-11-02T10:56:42Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Научна Имунологија]] на [[Научна имунологија]] 5652024 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Стручно списание|title=Научна Имунологија (Science Immunology)|abbreviation=Sci. Immunol.|discipline=[[имонологија]]|editor=[[Холден Троп]]|publisher=[[Американска асоцијација за унапредување на науката]]|country=|history=2016-сега|frequency=Monthly|openaccess=[[Delayed open-access journal|Одложен]], по 12 месеци|license=|impact=16.1|impact-year=2024|ISSN=|eISSN=2470-9468|CODEN=SICMCW|JSTOR=<!-- up to |JSTOR10= -->|LCCN=<!-- up to |LCCN10= -->|OCLC=953845027|website=https://www.science.org/journal/sciimmunol|link1=https://www.science.org/toc/sciimmunol/current|link1-name=онлајн|link2=https://www.science.org/loi/sciimmunol|link2-name=онлајн архиви}}'''''„Научна имунологија“''''' (Science Immunology) е месечно рецензирано научно списание кое ги опфаќа сите аспекти наимонологијата кај кој било модел на организам. Основано е во 2016 година и го издава Американската асоцијација за унапредување на науката. Главен уредник е Холден Торп. == Апстарктирање и индексирање == Списанието е апстрактно и индексирано во: и индексирано во: {{Столбови-список|[[Биолошки апстракти|Biological Abstracts]] <ref name=ISI>{{cite web |url=http://mjl.clarivate.com/ |title=Web of Science Master Journal List |publisher=[[Clarivate]] |work=Intellectual Property & Science |access-date=2022-02-02}}</ref> * [[BIOSIS Previews]] <ref name=ISI/> * [[Chemical Abstracts Service]] <ref name=CASSI>{{cite web |url=http://cassi.cas.org/search.jsp |title=CAS Source Index |publisher=[[Американско хемиско друштво]] |work=[[Служба за хемиски апстракти (или ЦАС)]] |access-date=2022-02-02}} American Chemical Society Chemical Abstracts Service</ref> * [[Ембејз (биомедицинска и фармаколошка база на податоци)]] <ref name=Embase>{{cite web |url=http://www.elsevier.com/solutions/embase/coverage |title=Embase Coverage |publisher=[[Elsevier]] |work=Embase |access-date=2022-02-02}}</ref> * [[Index Medicus]] / [[MEDLINE]] / [[PubMed]] <ref name=MEDLINE>{{cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/101688624 |title=Science Immunology |work=NLM Catalog |publisher=[[Национален центар за биотехнолошки информации|National Center for Biotechnology Information]] |access-date=2022-02-02}}</ref> * [[Science Citation Index Expanded]] <ref name=ISI/> * [[Scopus]] <ref name=Scopus>{{cite web |url=https://www.scopus.com/sourceid/21100860945 |title=Source details: Science Immunology |publisher=[[Elsevier]] |work=Scopus Preview |access-date=2022-02-02}}</ref>}} Според Извештаи за цитирање на списанија, (''Journal Citation Reports) списанието има фактор на влијание од'' 16,1 за 2024 година.<ref name="WoS">{{Наведена книга|title=2024 Journal Citation Reports|title-link=Journal Citation Reports|publisher=[[Clarivate]]|year=2025|edition=Science|series=[[Web of Science]]|chapter=Science Immunology}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.science.org/journal/sciimmunol}} [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Научни списанија]] imihdj44odvyhiqfc4zorlpu7zavk0v 5652377 5652372 2026-11-02T11:02:19Z Jtasevski123 69538 поп 5652377 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Инфокутија Стручно списание|title=Научна имунологија|abbreviation=Sci. Immunol.|discipline=[[имонологија]]|editor=[[Холден Троп]]|publisher=[[Американска асоцијација за унапредување на науката]]|country=|history=2016-сега|frequency=месечно|openaccess=одложено, по 12 месеци|license=|impact=16.1|impact-year=2024|ISSN=|eISSN=2470-9468|CODEN=SICMCW|JSTOR=<!-- up to |JSTOR10= -->|LCCN=<!-- up to |LCCN10= -->|OCLC=953845027|website=https://www.science.org/journal/sciimmunol|link1=https://www.science.org/toc/sciimmunol/current|link1-name=мрежна страница|link2=https://www.science.org/loi/sciimmunol|link2-name=мрежни архиви}}'''''Научна имунологија''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Science Immunology'') — месечно рецензирано научно списание кое ги опфаќа сите аспекти на имунологијата кај кој било модел на организам. Основано било во 2016 година и е издадено од [[Американска асоцијација за унапредување на науката|Американската асоцијација за унапредување на науката]]. Главен уредник е [[Холден Торп]]. == Фактор на влијание == Според ''[[Јournal Citation Reports]]'' списанието имало фактор на влијание од 16,1 за 2024 година.<ref name="WoS">{{Наведена книга|title=2024 Journal Citation Reports|title-link=Journal Citation Reports|publisher=[[Clarivate]]|year=2025|edition=Science|series=[[Web of Science]]|chapter=Science Immunology}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.science.org/journal/sciimmunol}} [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Научни списанија]] o54ass87wmqxl14qtxo96hkj3ctnn27 0 1407025 5652368 5652028 2026-11-02T10:54:59Z Jtasevski123 69538 поп 5652368 wikitext text/x-wiki [[File:Harvard_University_Herbaria,_Cambridge,_MA.JPG|десно|мини|300x300пкс| Хербариум на Универзитетот Харвард]] '''Хербариумот и ботаничкиот музеј на Универзитетот Харвард''' (''Harvard University Herbaria'' - HUH) — институции со местоположба на земјиштето на Универзитетот Харвард. Ботаничкиот музеј е еден од трите музеи што го сочинуваат Харвардскиот музеј за природна историја. Хермариумот, основан во 1842 година од [[Ејса Греј]], претставува еден од 10-те најголеми во светот со над 5 милиони примероци. Заедно со Ботаничките библиотеки, тие го формираат најголемиот хербариум во светот во сопственост на некој универзитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2024/02/herbarias-use-and-importance-grows-with-climate-change/|title=Herbaria's use and importance grows with climate change|last=Radsken|first=Jill|date=2024-02-26|work=Harvard Gazette|language=en-US|accessdate=2024-03-01}}</ref> Хербариумот „Греј“ го носи името по него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://huh.harvard.edu/pages/gray-herbarium-gh|title=Gray Herbarium (GH)|publisher=Harvard University Herbaria & Libraries|accessdate=January 4, 2015}}</ref> HUH го домаќини индексот хербариумот Греј (GCI), како и на обемна база на податоци за примероци, ботаничари, и публикации. До времето кога неговиот основач се пензионирал во 1870-тите, HUH бил центар за ботанички истражувања во Соединетите Американски Држави. Материјалите чувани тамu се еден од трите главни извори за [[Меѓународен индекс на растителни имиња|Меѓународниот индекс на растителни имиња]] (IPNI).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/about_the_index.html|title=About the Index|publisher=[[IPNI]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20020208044418/http://www.ipni.org/about_the_index.html|archive-date=8 February 2002|quote=IPNI come from three sources: ..., the Gray Card Index (GCI)}}</ref> Ботаничкиот музеј бил основан во 1858 година. Првично се викал Музеј на растителни производи и главно бил насочен кон интердисциплинарно во 1858 година. Првично се викал ''Музеј на растителни производи'' и претежно бил фокусиран на интердисциплинарно проучување на корисните растенија (економска ботаника и [[хортикултура]]). Јадрото од материјали за овој музеј било донирано од сер [[Вилијам Џексон Хукер]], директор на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралската ботаничка градина во Кју]]. Професорот [[Џорџ Линколн Гудејл]]. Професорот Џорџ Линколн Гудејл станал првиот директор на музејот во 1888 година, под негово раководство зградата била завршена во 1890 година и обезбедила и истражувачки капацитети и простор за јавни изложби. Тие биле во склоп како ботанички додаток на музејот за компаративна зоологија „Агасиз“. Тројца последователни директори значително ги прошириле колекциите на економски производи, лековити растенија, [[артефакти]] археолошки материјал, [[полен]], и [[фотографии]]. Наставниот кадар на факултетот и студентите продолжуваат значително да придонесуваат кон обемните палеоботанички збирки, особено со прекамбриски материјали кои содржат рани форми на живот. Збирката на економска ботаника на ботаничарот [[Оукс Ејмс (ботаничар)|Оукс Ејмс]], палеоботаничката збирка и збирката на археолошки растителни остаоци од Маргарет Таул се сместени во зградата на Ботаничкиот музеј. Ботаничкото друштво на Нова Англија, исто така, ги сместува своите хербариуми од флората на нова Англија таму. Ботаничките библиотеки и разни хербариуми се наоѓаат во зградата на хербариумот на Универзитетот Харвард. Ботаничките библиотеки колективно се член- основачи на Библиотеката за наследство на биодиверзитетот. Блашковата збирка на стаклени модели на растенија, популарно познати како [[Стаклени цвеќиња|„Стаклени цвеќиња“]] (''Glass Flowers''), се сметаат за едно од најголемите трезори на универзитетот. Создадени се од [[Леополд и Рудолф Блашка]] во периодот од 1887 до 1936 година и опфаќаат приближно 4400 модели кои претставуваат над 840 видови. Ова е единствената збирка од ваков вид во светот. Се смета за едно од најголемите богатства на Универзитетот. Збирката била нарачана од Гудејл, а била спонзорирана од Елизабет К. Вер и нејзината ќерка [[Мери Ли Вер]] (поранешна ученичка на Гудејл). Ботаничкиот музеј на Универзитетот Харвард и другите музеи што го сочинуваат Природонаучниот музеј на Хардвард физички се поврзани со [[Музејот за археологија и етнологија Пибоди]], а еден влез им овозможува на посетителите пристап до сите музеи на Универзитетот Харвард. Хербариумот го издава научното списание ''[[Харвардски трудови во ботаника|„Харвардски трудови во ботаника“]] (Harvard Papers in Botany).'' Денес, институцијата активно работи на дигитализација на своите збирки на васкуларни растенија и криптограми, со цел да се дигитализираат над 2 милиони примероци, со цел да биде завршено 90% до 2031 година. == Наводи == {{Наводи|33em}} == Надворешни врски == * [https://huh.harvard.edu/ Матична мрежна страница] {{Coord|42|22|43.75|N|71|06|52.52|W}} [[Категорија:Хербариуми]] [[Категорија:Музеј на Универзитетот Харвард]] [[Категорија:Хербариуми во САД]] [[Категорија:Економска ботаника]] [[Категорија:Научни организации во САД]] mp9oqtgonyuhytt1nahrazv8kpeb19y 0 1407026 5652046 5652045 2026-11-01T11:59:16Z Andrew012p 85224 /* Видови и типови */ 5652046 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{потврди извор|датум=декември 2025}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, стражарска кула сместена помеѓу две кули на градобитното место или парапетот на куртината — одбранбениот ѕид. Кај [[бастион]]ските тврдини, бартизаната е стражарска куличка на аголот од бастионот и другите утврдувања (друго име — кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] rgfrbexfymmts0528c6evxygtf5owxw 5652047 5652046 2026-11-01T11:59:29Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5652046|5652046]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5652047 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{потврди извор}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, стражарска кула сместена помеѓу две кули на градобитното место или парапетот на куртината — одбранбениот ѕид. Кај [[бастион]]ските тврдини, бартизаната е стражарска куличка на аголот од бастионот и другите утврдувања (друго име — кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] 3pohtrwq39c98ch58uow74hfgzl4arj 5652049 5652047 2026-11-01T12:02:04Z Andrew012p 85224 /* Видови и типови */ 5652049 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Потврди извор|датум=ноември 2026}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, стражарска кула сместена помеѓу две кули на градобитното место или парапетот на куртината — одбранбениот ѕид. Кај [[бастион]]ските тврдини, бартизаната е стражарска куличка на аголот од бастионот и другите утврдувања (друго име — кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] frd2uwijap1s4kdj9hhx12pqycr4nol 5652052 5652049 2026-11-01T12:03:47Z Andrew012p 85224 /* Видови и типови */ 5652052 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Потврди извор|датум=декември 2026}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, стражарска кула сместена помеѓу две кули на градобитното место или парапетот на куртината — одбранбениот ѕид. Кај [[бастион]]ските тврдини, бартизаната е стражарска куличка на аголот од бастионот и другите утврдувања (друго име — кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] 75iabet64309zn0ytbr7se4uqbxeail 5652053 5652052 2026-11-01T12:04:00Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5652052|5652052]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5652053 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Потврди извор|датум=ноември 2026}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, стражарска кула сместена помеѓу две кули на градобитното место или парапетот на куртината — одбранбениот ѕид. Кај [[бастион]]ските тврдини, бартизаната е стражарска куличка на аголот од бастионот и другите утврдувања (друго име — кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] frd2uwijap1s4kdj9hhx12pqycr4nol 5652054 5652053 2026-11-01T12:07:24Z Andrew012p 85224 /* Видови и типови */ 5652054 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Се бара извор}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, стражарска кула сместена помеѓу две кули на градобитното место или парапетот на куртината — одбранбениот ѕид. Кај [[бастион]]ските тврдини, бартизаната е стражарска куличка на аголот од бастионот и другите утврдувања (друго име — кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] srmyemzgpslav5xzqmg9m3nzmw7miv1 5652055 5652054 2026-11-01T12:15:42Z Andrew012p 85224 /* Видови и типови */ 5652055 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Се бара извор}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, мала истурена стражарска кула сместена на аголот од бедемот или парапетот (заштитниот ѕид на ѕидините). Кај [[Бастион|бастионските]] тврдини, бартизаната претставува мала стражарска куличка поставена на аголот од бастионот или другите утврдувања (позната и како кавалир). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] 3v2wlv8bw47m7jaffatue36i9cyfgmh 5652056 5652055 2026-11-01T12:17:08Z Andrew012p 85224 /* Примери */ 5652056 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Се бара извор}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Уутврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, мала истурена стражарска кула сместена на аголот од бедемот или парапетот (заштитниот ѕид на ѕидините). Кај [[Бастион|бастионските]] тврдини, бартизаната претставува мала стражарска куличка поставена на аголот од бастионот или другите утврдувања (позната и како кавалиер). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] lfbxmx6hzjxhms25lxyofenvq7bh2sy 5652166 5652056 2026-11-01T18:45:04Z Andrew012p 85224 /* Видови и типови */ 5652166 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Biskupin. Gród łużycki. (16).jpg|мини|Ѕид на утврдената населба Бискупин (реконструкција)]] [[Податотека:Bartizan (PSF).jpg|мини|Бартизана]] [[Податотека:Балаклава вход в базу подлодок.jpg|мини|десно|250пкс|Влез во [[Советски Сојуз|советската]] база за подморници, Балаклава]] '''Утврдување''' — [[градба]] наменета за заштитено сместување и најефикасна примена на вооружувањето, воената опрема, командните места, како и за заштита на [[војска|војската]], населението и заднинските објекти на [[држава|државата]] од дејството на средствата за напаѓање на [[Непријател|непријателот]].<ref>Цабель С. А. Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref> == Видови и типови == Утврдувањата од некои извори{{Се бара извор}} се делат на следниве видови и типови: * долготраен одбранбен објект; * привремен одбранбен објект; * и така натаму. Комплексите од утврдувања се нарекуваат (во зависност од просторниот распоред): * Утврдена линија; * Утврдено подрачје. === Примери === * [[Бартизана]] — во средновековната фортификација, мала зафрлена стражарска кула сместена на аголот од бедемот или парапетот (заштитниот ѕид на ѕидините). Кај [[Бастион|бастионските]] тврдини, бартизаната претставува мала стражарска куличка поставена на аголот од бастионот или другите утврдувања (позната и како кавалиер). * [[Торета]] — доградба што се издига од ѕидот или покривот за водење одбранбен оган. * [[Палисада]] — дрвени одбранбени огради на старите народи; се состоеле од трупецот на палисада, понекогаш малку навалена навнатре, зад која се поставувале дрвени платформи на висина од околу три стапки од горниот раб за да може да се брани надворешната основа на ѕидот.<ref>Гиппы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. (руски)</ref> * Тераса — дрвен сандак од стебла, наполнет со камења. Имитација на [[бедем]] на [[тврдина]]. * Дун — две плетени огради меѓу кои густо е набиено земјиште. Дуновите се граделе на островите во шкотските и ирските мочуришта. Подоцна — секој каменит ѕид. * и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205190113/http://www.militaryarchitecture.com|date=5 December 2018|title=Military Architecture}} * [http://www.icofort.org ICOFORT] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта]] [[Категорија:Воена стратегија]] [[Категорија:Утврдувања| ]] fcegxogyml66o8b842qvjnwn7rywe8h 10 1407028 5652167 5652043 2026-11-01T18:47:59Z Andrew012p 85224 5652167 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} <!-- Категориите ставајте ги на дното од оваа страница, а интервики-врските во Википодатоци --> Оваа предлошка се користи за означување на специфични тврдења или факти во текстот за кои е наведен извор, но самиот извор треба да се провери за да се потврди точноста на наводот. == Употреба == {{Tlx|Потврди извор|датум{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} Предлошката треба да се постави ''надвор'' од ознаките <code><nowiki><ref>...</ref></nowiki></code>. * <code><nowiki>Александар Македонски е роден во Пела.<ref>Аријан, Анабаса</ref>{{Потврди извор|датум=</nowiki>{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> *: '''Резултат:''' Александар Македонски е роден во Пела.<ref>Аријан, Анабаса</ref>{{Потврди извор|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} {{reflist-talk}} Ако сакате да додадете конкретна причина или тип на проверка: * <code><nowiki>{{Потврди извор|причина=Изворот не е јасно цитиран|датум=</nowiki>{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> == Параметри == Сите параметри се незадолжителни и поддржуваат и македонски и англиски имиња: * '''причина''' (или '''reason'''): Краток опис или објаснување зошто е потребна проверка. Овој текст се појавува кога ќе го насочите глувчето врз ознаката. * '''датум''' (или '''date'''): Месецот и годината кога е додадена ознаката (на пр. ''{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}''). * '''тип''' (или '''type'''): Спецификација за тоа што точно се проверува (на пр. ''датум'', ''цитат'' или ''статистика''). == Кога се користи == '''Користете ја оваа предлошка''' кога: * Текстот во статијата содржи тврдење што изгледа сомнително или неточно според наведениот извор. * Наведениот извор е тешко достапен или бара дополнителна потврда на точноста на фактите. * Сакате друг уредник со пристап до литературата да го пронајде цитатот и да ја потврди точноста. '''Не користете ја оваа предлошка''' кога за тврдењето воопшто нема наведено извор. Во тие случаи, користете {{tl|Се бара извор}}. == Поврзано == * {{tl|Се бара извор}} — предлошка за означување тврдења во текстот на кои им е потребен веродостоен извор. * {{tl|Разјасни извор}} — предлошка за случаи каде што изворот е делумно наведен, но е нецелосен (недостасуваат детали). * {{tl|Без извори}} — предлошка соопштение за цели статии на кои им недостасуваат извори. * {{tl|Барај извори}} — алатка за брзо пребарување на извори и литература низ дигитални бази. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Предлошка за означување тврдења во текстот за кои е наведен извор, но е потребна проверка или потврда на неговата точност.", "params": { "причина": { "label": "Причина", "type": "string", "description": "Опис на причината зошто е потребна проверка (се прикажува при преминување со глувчето).", "suggested": true, "aliases": ["reason"] }, "датум": { "label": "Датум", "type": "string", "description": "Месец и година кога е поставена предлошката.", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true, "aliases": ["date"] }, "тип": { "label": "Тип", "type": "string", "description": "Поткатегорија или тип на податокот што се проверува (на пр. цитат, датум, бројка).", "aliases": ["type"] } } } </templatedata> <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- Категории под овој ред --> [[Категорија:Предлошки за расчистување вметнати во текст]] }}</includeonly> r5rrluflkewh3u62gfr59a8429l0ekx 0 1407029 5652057 2026-11-01T13:05:06Z Magdalenadren22 137561 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1351093973|New York Entomological Society]]“ 5652057 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=The New York Entomological Society, Inc.|named_after=|image=New_York_Entomological_Society_logo.jpg|image_size=|image_alt=<!-- see [[WP:ALT]] -->|caption=|map=<!-- map image -->|map_size=<!-- defaults to 250px -->|map_alt=|map_caption=|map2=<!-- second map image, if required -->|map2_size=|map2_alt=|map2_caption=|abbreviation=|formation={{start date and age|1892}} <!-- or: | established = --> <!--e.g. use {{start date and age|YYYY|MM|DD}}-->|extinction=<!-- or: | dissolved = --> <!--e.g. use {{end date and age|YYYY|MM|DD}}-->|type=<!-- e.g. [[Governmental organization]], [[Non-governmental organization|NGO]], etc -->|status=<!-- Organization's legal status and/or description (company, charity, foundation, etc) -->|purpose=<!-- or: | focus = --> <!--(humanitarian, activism, peacekeeping, etc)-->|headquarters=[[American Museum of Natural History]]|location=|region_served=<!-- or: | region_served = --> <!--Any particular region or regions associated with or served by the organization-->|membership=<!-- Usually the number of members -->|language=<!-- or: | languages = --> <!--Any official language or languages used by the organization-->|leader_title=<!-- defaults to "Leader" -->|leader_name=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|key_people=|main_organ=<!-- or: | publication = --> <!--Organization's principal body (assembly, committee, board, etc) or publication-->|parent_organization=<!-- or: | parent_organisation = -->|affiliations=|budget=|num_staff=<!-- Numbers and/or types of staff -->|num_volunteers=<!-- Numbers and/or types of volunteers -->|website={{url|www.nyentsoc.org}}|remarks=}}'''Ентолошкото Друштво во Њујорк''' било основано во 1892 година.<ref>{{Наведено списание|last=Leng|first=Charles W.|date=1918|title=History of the New York Entomological Society, 1893-1918|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=26|issue=3/4|pages=129–133|jstor=25003813}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Klots|first=Elsie B.|date=1968|title=The History of the New York Entomological Society|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=76|issue=3|pages=138–155|jstor=25006114}}</ref> Ентилошкото Друштво во Бруклин се споило со Друштвото во 1968 година. <ref>{{Наведено списание|date=1968|title=Announcement of Consolidation|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=76|issue=3|pages=136–137|jstor=25006113}}</ref> Друштвото го објавило ''[[:en:Entomologica_Americana_(New_York_Entomological_Society)|Entomologica Americana]]'', кое е наследник на ''списанието на Њујоршкото ентомолошко друштво'' . Сродно друштво, '''Њујоршкиот ентомолошки клуб''', кратко постоело помеѓу 1880 и 1882 година. Ги објавило првите два тома од ''[[:en:Papilio_(New_York_Entomological_Club)|Papilio]]'' , списание целосно посветено на [[:en:Lepidoptera|Lepidoptera]] , во текот на 1881 и 1882 година. Откако престанале активностите на друштвото, уште два тома од ''Papilio'' биле објавени помеѓу 1883 и 1884 година, по што списанието престанало да се издава.<ref>{{Наведено списание|last=Weiss|first=Harry B.|date=1948|title=The New York Entomological Club and "Papilio"|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=56|issue=2|pages=119–136|jstor=25005259}}</ref> == Видете исто така == * Списанија поврзани со Њујоршкото ентомолошко друштво == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Научни организации во САД]] lofdlvwd865bn4w58aoo4bt086h7zkt 5652401 5652057 2026-11-02T11:58:08Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652401 wikitext text/x-wiki '''Њујоршкото ентомолошко друштво''' — ентомолошко друштво основано во 1892 година.<ref>{{Наведено списание|last=Leng|first=Charles W.|date=1918|title=History of the New York Entomological Society, 1893-1918|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=26|issue=3/4|pages=129–133|jstor=25003813}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Klots|first=Elsie B.|date=1968|title=The History of the New York Entomological Society|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=76|issue=3|pages=138–155|jstor=25006114}}</ref> Бруклинското ентомолошко друштво се споило со Њујоршкото друштво во 1968 година.<ref>{{Наведено списание|date=1968|title=Announcement of Consolidation|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=76|issue=3|pages=136–137|jstor=25006113}}</ref> Друштвото го објавило ''[[Entomologica Americana]]'', кое е наследник на списанието на Њујоршкото ентомолошко друштво. Сродно друштво, '''Њујоршкиот ентомолошки клуб''', кратко постоело помеѓу 1880 и 1882 година. Ги објавило првите два тома од ''Papilio'', списание целосно посветено на ''[[Lepidoptera]]'', во текот на 1881 и 1882 година. Откако престанале активностите на друштвото, уште два тома од ''Papilio'' биле објавени помеѓу 1883 и 1884 година, по што списанието престанало да се издава.<ref>{{Наведено списание|last=Weiss|first=Harry B.|date=1948|title=The New York Entomological Club and "Papilio"|journal=Journal of the New York Entomological Society|volume=56|issue=2|pages=119–136|jstor=25005259}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Научни организации во САД]] dsdyjcdbz3qhang0jtubhvgx9j5awnb 0 1407030 5652059 2026-11-01T13:19:50Z ForestShutter 126802 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1353157177|Association for Chemoreception Sciences]]“ 5652059 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Здружение за хеморецептивни науки|image=|headquarters=Гленвју, Илиноис, САД|membership=600|leader_title=Претседател|leader_name=Алфредо Фонтанини{{r|self}} (2024{{ndash}}2025)|website={{URL|achems.org}}}} '''Здружението за хеморецептивни науки''' е меѓународно професионално здружение од областа на [[Хеморецептор|хемосензорната наука]] . Таа е непрофитна организација која има за цел да ги промовира и унапреди интересите на науката за сетилата како што се [[Вкус|вкусот]] и мирисот .{{R|enc}} За да го постигне ова, организацијата одржува годишен собир кој претставува научен форум <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cst.ufl.edu/tag/news-briefs|title=Center for Smell and Taste » News Briefs|work=cst.ufl.edu|language=en-US|accessdate=2018-08-09}}</ref> за истражувачката заедница <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/image/422198417|title=29 Sep 1979, 127 – The Gazette at Newspapers.com|work=Newspapers.com|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifthsense.org.uk/fifth-senses-duncan-boak-at-achems-2016-meeting-blog-post-1/|title=21 Apr 2016 – Fifth Sense's Duncan Boak At AChemS 2016 Meeting|date=20 April 2016|accessdate=2018-07-20}}</ref>, а исто така обезбедува едукација и информирање на јавноста за олфакцијата (мирисот), [[Вкус|густацијата]] (вкусот) и хемостезата (тригеминалната хемосензација). Здружението било основано во 1978 година од страна на Максвел М. Мозел, невронаучник на Државниот универзитет во Њујорк, со помош на грант од Националната научна фондација .{{R|enc}} Првиот истражувачки состанок се одржал во Сарасота, Флорида, во април 1979 година.{{R|mozell}} Меѓу функционерите избрани на првиот состанок биле Линда Бартошук, Роуз Мари Пангборн и Гари Бошамп .{{R|self2}} Секоја година во април се одржува состанок кој е посетен од меѓународна група лекари и научници.{{R|enc}} Овој годишен состанок вклучува презентации за олфакција, густација и хемостеза, како и работилници спонзорирани од Националниот институт за здравство . <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Donald A.|last2=Baker|first2=Harriet|last3=Brunjes|first3=Peter|last4=Gilbertson|first4=Timothy A.|last5=Hermer|first5=Linda|last6=Hill|first6=David L.|last7=Matsunami|first7=Hiroaki|last8=Meredith|first8=Michael|last9=Mistretta|first9=Charlotte M.|author-link9=Charlotte Mistretta|date=2009|title=Chemoreception Scientists Gather under the Florida Sun: The 31st Annual Association for Chemoreception Sciences Meeting|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1170|issue=Suppl 1|pages=1–11|bibcode=2009NYASA1170....1W|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.05047.x|issn=0077-8923|pmc=2873611|pmid=19712224}}</ref> На настанот присуствуваат и комерцијални излагачи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.burghart-mt.de/en/news/news-detail/general-news-preparations-for-achems-association-for-chemoreception-sciences-exhibition-in-florida.html|title=General news: Preparations for "AChemS Association for Chemoreception Sciences Exhibition" in Florida - Tobacco industry, Medical devices & Prototype construction|work=www.burghart-mt.de|language=en|accessdate=2018-07-18}}</ref> Организацијата добива силна поддршка од Националниот институт за глувост и комуникативни нарушувања. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nidcd.nih.gov/directory/association-chemoreception-sciences-achems|title=Association for Chemoreception Sciences (AChemS)|date=2017-02-17|work=NIDCD|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> и неговиот директор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nih.gov/about-nih/nih-almanac/national-institute-deafness-other-communication-disorders-nidcd|title=National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD)|date=2015-07-09|work=National Institutes of Health (NIH)|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> Во соработка со две други научни друштва фокусирани на хемиските сетила – Европската организација за хемосензорни истражувања и Јапонското здружение за проучување на вкусот и мирисот – AChemS ротирачки е домаќин на четиригодишниот Меѓународен симпозиум за мирис и вкус (ISOT). Последниот состанок на ISOT, организиран од AChemS, се одржал во Портланд, Орегон, во август 2020 година. <ref>{{Наведено списание|last=Finger|first=Thomas|date=2009|title=International Symposium on Olfaction and Taste|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1170|pages=1–749|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.04927.x|pmid=19686096}}</ref> Во 2004 година, членката на AChemS , Линда Бак, и Ричард Аксел, ја добиле [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобеловата награда за физиологија или медицина]] „за нивните откритија на рецепторите за мирис и организацијата на олакфакторниот систем“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhmi.org/news/richard-axel-and-linda-buck-awarded-2004-nobel-prize-physiology-or-medicine|title=Nobel Award}}</ref> За да се прослави ова признание, на годишниот состанок на AChemS во 2005 година, Бак и Аксел биле главни говорници, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://achems.org/web/newsletters/Winter2005Newsletter.pdf|title=AChemS 2005 Newsletter}}</ref> резимирајќи го своето истражување објавено во списанието Cell во 1991 година, <ref>{{Наведено списание|last=Buck|first=Linda|date=1991|title=A novel multigene family may encode odorant receptors: A molecular basis for odor recognition|journal=Cell|volume=65|issue=1|pages=175–187|doi=10.1016/0092-8674(91)90418-X|pmid=1840504|doi-access=free}}</ref> кое довело до добивање на Нобеловата награда. ''„Chemical Senses“'', официјалното списание на здружението, го издава „Oxford University Press“ . Уредник е д-р Стивен Мангер; а списанието од 1992 до 1998 година било уредувано од Максвел Мозел.{{R|enc|p=32}} Здружението доделува низа годишни награди, меѓу кои се наградата „Макс Мозел“, наградата во спомен на „Бери Џејкобс“, <ref>{{Наведени вести|url=https://news.psu.edu/story/407993/2016/05/02/academics/food-science-professor-wins-national-award-research-excellence|title=Food Science professor wins national award for research excellence {{!}} Penn State University|access-date=2018-08-09|language=en}}</ref> наградата во спомен на „Дон Такер“, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://achems.org/web/awards-tucker.php|title=Don Tucker Memorial Award|work=achems.org|language=en-US{{!}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241103171022/https://achems.org/web/awards-tucker.php|archive-date=2024-11-03|accessdate=2025-03-22}}</ref> наградата „Аџиномото“, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.caltech.edu/news/oka-receives-young-investigator-award-81795|title=Oka Receives Young Investigator Award {{!}} Caltech|work=The California Institute of Technology|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> и наградата за млад истражувач „Полак“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://achems.org/web/awards-polak-young-investigator.php|title=Association for Chemoreception Sciences|work=achems.org|accessdate=2025-10-21}}</ref> Исто така, се доделуваат патнички стипендии на разновидни и млади научници со цел да се поттикне нивното присуство на состанокот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opda.fsu.edu/news/news-highlights|title=News Highlights {{!}} Office of Postdoctoral Affairs|work=opda.fsu.edu|language=en|accessdate=2018-07-18}}</ref> == Наводи == {{Наводи|45em}} == Надворешни врски == * [https://www.nidcd.nih.gov Национален институт за глувост и други комуникациски нарушувања] * [https://www.ecro.online Европска организација за хемосензорни истражувања] * [http://jasts.com/en/ Јапонско здружение за проучување на вкусот и мирисот] * [https://achems.org/ISOT/ Меѓународен симпозиум за мирис и вкус] [[Категорија:Непрофитни организации]] [[Категорија:Меѓународни научни организации]] [[Категорија:Научни организации во САД]] 24m2vry5gufd83nlqzmylrbrr7sl7rf 0 1407031 5652061 2026-11-01T13:21:37Z Magdalenadren22 137561 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1366034593|National Weather Association]]“ 5652061 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|image=National Weather Association logo.png|image_alt=<!-- alt text; see [[WP:ALT]] -->|caption=NWA logo|formation={{Start date|1975|12|15}}|type=Professional association|status=501(c)(6) non-profit|headquarters=[[Norman, Oklahoma|Norman]], [[Oklahoma]], U.S.|leader_title=President|leader_name=Gail Hartfield|key_people=|main_organ=<!-- gral. assembly, board of directors, etc -->|affiliations=|budget=|remarks=|name=National Weather Association|image_size=|abbreviation=NWA|location=|region_served=United States (primarily)|num_staff=|num_volunteers=|website={{url|nwas.org}}}}'''Националната метеоролошка асоцијација''' ( '''NWA''' ), е американско професионално здружение со мисија да поддржува и промовира извонредност во оперативната [[метеорологија]] и сродните активности.Основана е во 1975 година. == Позадина == Националното метеоролошко здружение, заедно со Американското метеоролошко друштво (AMS), е една од двете главни метеоролошки организации во Соединетите Американски Држави. NWA се фокусира на оперативна метеорологија, т.е. прогнозирање на времето и примена на прогнозите во човечките работи.Целите на Здружението,со цел да го постигне наведеното се: <ref name="about">[http://nwas.org/about.php About the National Weather Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151231152802/http://nwas.org/about.php|date=2015-12-31}}</ref> # да се обезбеди медиум за сите лица заинтересирани за времето, вклучувајќи ја климата, прогнозите, набљудувањата, системите за набљудување и сродните истражувања и развој за објавување писма, памфлети, периодични изданија, трудови и веб-страници во врска со активностите во наведените области; # да се обезбедат информации, публикации, материјали и семинари што ќе промовираат прогнозирање, анализа, набљудувања, обука и едукација во метеоролошките дисциплини. Постојат десетици локални и студентски ограноци на Националното здружение за временска прогноза. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/local.php|title=NWA Local Chapters|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127114111/http://nwas.org/local.php|archive-date=2013-11-27|accessdate=2014-03-30}}</ref> Националната организација, како и некои локални ограноци, одржуваат конференции за различни аспекти на оперативната метеорологија (т.е. временска прогноза и презентација). ''Годишниот состанок на NWA'' е главното собрание. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/events.php|title=NWA Events|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331192527/http://nwas.org/events.php|archive-date=2014-03-31|accessdate=2014-03-30}}</ref> NWA доделува стипендии <ref>[http://nwas.org/committees/ed_comm/application/ NWA Scholarships] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151126040749/http://nwas.org/committees/ed_comm/application/}}</ref> и грантови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/grants/|title=NWA Grants|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027045642/http://www.nwas.org/grants/|archive-date=2007-10-27|accessdate=2014-03-30}}</ref> претежно на студенти на додипломски студии, но доделува и некои стипендии и грантови на постдипломски студенти кои студираат метеорологија или сродна област на студии. NWA, исто така, доделуваат годишно награди на извонредни метеоролози кои практикуваат. NWA се вклучува во активности за застапување, како што е објавување изјави за политики за теми, вклучувајќи употреба на засолништа од бури, [[климатски промени]], прашања поврзани со емитувањето на FCC и ставови за системите за набљудување на времето. Организацијата е домаќин и на WeatherReadyFest, годишен настан за информирање на јавноста кој привлекува илјадници луѓе во различен научен музеј секоја година пред нивниот годишен состанок. <ref>{{Наведени вести|url=https://nwafoundation.org/weatherready-fest/|title=WeatherReady Fest - National Weather Association Foundation|work=National Weather Association Foundation|access-date=2018-08-27|language=en-US}}</ref> == Печат за одобрување на радиодифузерот == [[File:NWA_seal_of_approval.png|лево|мини|125x125пкс| Печат за одобрување на NWA]] Печатот за сертифициран радиодифузен метеоролог на AMS, NWA има и ''печат за одобрување'' за радиодифузери. Имателите на фоки мора да положат тест со повеќекратен избор за метеоролошки принципи и да достават снимки до панел од колеги метеоролошки прогнозери за преглед. За разлика од печатот на AMS, не е потребна диплома за метеорологија или физички науки, иако постои минимален услов за искуство (емитувачот мора да има три полни години искуство во етерот или две полни години прогнозирање на времето пет дена во неделата, за да се квалификува за печатот). <ref>[http://nwas.org//seal/seal-proc-updated.pdf NWA Seal of Approval procedure - NWAS.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150914083851/http://www.nwas.org/seal/seal-proc-updated.pdf|date=2015-09-14}}</ref> NWA исто, со цел да се разликува научно заснованата веродостојна содржина за времето на интернет од сите други,нуди дигитален печат. == Публикации == Националното здружение за метеорологија ги објавува следниве научни списанија: * ''[[:en:Journal_of_Operational_Meteorology|Journal of Operational Meteorology]]''(2013–денес) * ''[[:en:Electronic_Journal_of_Operational_Meteorology|Electronic Journal of Operational Meteorology]]''(2000 - 2012) * ''[[:en:National_Weather_Digest|National Weather Digest]]''(1976 - 2012) == Видете исто така == * [[Американски геофизички сојуз]] * WeatherReadyFest == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.nwas.org/ Национално здружение за метеорологија (NWA)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Научни организации во САД]] g7otm6vzcq7mbhcn6qh0o73zqr59kde 0 1407032 5652064 2026-11-01T13:52:43Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364172957|Harvard Museum of Natural History]]“ 5652064 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Музеј|name=Музеј за природна историја на Харвард|logo=|logo_upright=|logo_alt=|logo_caption=|image=Harvard Museum of Natural History (54940853196).jpg|image_size=|image_upright=|alt=|caption=|pushpin_map=|pushpin_relief=да|coordinates=|former_name=<!-- or |former_names= -->|established=1998 (со спојување на 3 поранешни музеи)<!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|dissolved=<!-- {{end date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=Оксфорд стрит 26, Кембриџ, Масачусетс 02138|type=|accreditation=|key_holdings=|collections=|collection_size=12,000|visitors=210,000 (2013)|founder=|director=|president=|chairperson=|curator=|historian=|owner=[[Харвард Универзитет]]|parking=<!-- or |car_park= -->|website={{URL|https://hmnh.harvard.edu/}}|network=|embedded=<!-- or |nrhp= -->}} '''Харвардскиот музеј за природна историја''' ((''Harvard Museum of Natural History'' - HMNH) е [[музеј за природна историја]] сместен во зградата на Универзитетскиот музеј, кој се наоѓа во кампусот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]] во Кембриџ, [[Масачусетс]]. Содржи 16 галерии со 12.000 приемроци извлечени од збирките на трите музеи за истражување на природната историја на универзитетот: [[Хербариум на Универзитетот Хардвард|Хербариум на Универзитетот Хардвард,]] Музејот за компаративна зооологија и Хардвардскиот минералошки музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newengland.com/today/travel/massachusetts/boston/harvard-museum-of-natural-history/|title=Exploring the Harvard Museum of Natural History|last=Tucker|first=Aimee|date=31 March 2021|work=New England Today}}</ref> Музејот е физички поврзан со Музејот за археологија и етнологија „Пибоди“.Со еден билет за влез посетителите добиваат пристап до двата музеја. Во 2012 година, Хардвард формирал нов конзерциум, чии членови се Харвардскиот музеј за природна историја, Музејот на Стар Исток на харвард,Музејот Пибоди, и Збирката на историски научни инструменти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/newsplus/harvard-museums-of-science-culture-fetes-300000th-visitor/|title=Harvard Museums of Science & Culture fetes 300,000th visitor|last=Letteney|first=Timothy|date=2018-07-10|work=Harvard Gazette|language=en-US|accessdate=2022-06-26}}</ref> == Експонати == Хардварскиот музеј за природна историја е создаден во 1998 година како „јавно лице“ на три истражувачки музеи- Музејот за компаративна зооологија, Хардвардскиот минералошки и геолошки музеј и Хербариумот на Универзитетот Харвард. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hmnh.harvard.edu/about-museum|title=The Museum|work=Harvard Museum of Natural History|language=en|accessdate=2022-06-26}}</ref> Неговите изложби се потпираат на природонаучните збирки на Универзитетот Харвард. Истражувачкиот факултет на Харвард обезбедува стручност и програми на членовите и општата јавност, овозможувајќи размена на информации и идеи. Во постојаните галерии на музејот, посетителите ја запознаваат разновидноста на животот на Земјата: од [[диносауруси]] до [[Фосил|фосилни]] безрбетници и [[влекачи]], големи [[цицачи]], [[птици]] и [[риби]], како и единствениот монтиран скелет на [[Кроносаурус]]. Минералошките галерии претставуваат системска поставка од [[метеорит]]<nowiki/>и, [[минерали]] и [[скапоцени камења]]. Галериите исто така ја содржат и историската збирка на стаклени модели на на растенија „Ware“ од семејството Блашка, популарно позната како Стаклени цвеќиња,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers|title=Glass Flowers: The Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants}}</ref> како и изложбата, ''„Морски суштества во стакло“'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/sea-creatures-glass|title=Sea Creatures in Glass}}</ref> кој априкажува дел од колекцијата на морски безрбетници од Блашка во сопственост на Музејот за компаративна зоологија на Хардвард. Дополнително, серија променливи изложби го насочуваат фокусот врз новите истражувања на универзитетот. == Активности == Музејот работи на база на членови, со над 3.200 актуелни членови, првенствено од метрополитенската област на Бостон. Иако Музејот е поврзан со факултетот за уметности и науки Хардвард и добива значајна поддршка од универзитетот, најголемиот дел од своите оперативни приходи ги добива од влезници, членства, подароци и програмски приходи. Со повеќе од 210.000 посетители во 2013 година, Харвардскиот музеј за природна историја е најпосетуваниот музеј на универзитетот. Музејот нуди образовни програми и има партнерство со јавните училишта во Кембриџ: организира јавни предавања од биолози од Хардвард, меѓународни конзерватори и популарни автори. Има и патувачка програма во која во мали групи се воведени од научниот факултет на Хардвард во локации богати со биодиверзитет. == Галерија == <gallery> File:Harvard_Natural_History_Museum_2023g.jpg|алт=Glass flowers room in 2023| Стаклени цвеќиња, соба во 2023 година File:Sea_Creatures_in_Glass.jpg|алт=A sample of the Blaschka Glass Sea Creatures| Примероци од стаклени морски суштества од Блашка File:GlassFlowers4HMNH.jpg|алт=A sample of the Glass Flowers| Примероци од стаклени цвеќиња File:10_Right_Whale.jpg|алт=Skeleton of a right whale suspended from the second floor ceiling of the museum| Скелет на вистински [[Китови|кит]] виси од таванот на вториот кат на музејот File:Harvard_Natural_History_Museum_2023e.jpg|алт=Taxidermy display in 2023| Изложба на таксидермија во 2023 година File:Harvard_Natural_History_Museum_2023a.jpg|алт=Exhibition on evolution in 2023| Изложба на еволуција во 2023 година. </gallery> == Наводи == {{Наводи|25em}} == Поврзано == * [[Пик, Ненси]] и [[Слоун]], [[Марк]]. (2004). ''Најретките од ретките: Приказни зад богатствата во [[Природонаучниот музеј на Харвард]]''. ''Харпер''. <nowiki>ISBN 978-0060537180</nowiki> == Надворешни врски == * [https://hmnh.harvard.edu/ Официјална веб-страница] {{Ризница-врска|Harvard Museum of Natural History|position=left}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Музеи во Харвард]] [[Категорија:Универзитетски музеи]] [[Категорија:Музеи основани во 1998 година]] [[Категорија:Музеи за природна историја во Масачусетс]] joksyykrtzb3nhte5vvr1s6ocrvsl2u 5652382 5652064 2026-11-02T11:16:22Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Музеј за природна историја на Харвард]] на [[Харвардски музеј за природна историја]] 5652064 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Музеј|name=Музеј за природна историја на Харвард|logo=|logo_upright=|logo_alt=|logo_caption=|image=Harvard Museum of Natural History (54940853196).jpg|image_size=|image_upright=|alt=|caption=|pushpin_map=|pushpin_relief=да|coordinates=|former_name=<!-- or |former_names= -->|established=1998 (со спојување на 3 поранешни музеи)<!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|dissolved=<!-- {{end date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=Оксфорд стрит 26, Кембриџ, Масачусетс 02138|type=|accreditation=|key_holdings=|collections=|collection_size=12,000|visitors=210,000 (2013)|founder=|director=|president=|chairperson=|curator=|historian=|owner=[[Харвард Универзитет]]|parking=<!-- or |car_park= -->|website={{URL|https://hmnh.harvard.edu/}}|network=|embedded=<!-- or |nrhp= -->}} '''Харвардскиот музеј за природна историја''' ((''Harvard Museum of Natural History'' - HMNH) е [[музеј за природна историја]] сместен во зградата на Универзитетскиот музеј, кој се наоѓа во кампусот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]] во Кембриџ, [[Масачусетс]]. Содржи 16 галерии со 12.000 приемроци извлечени од збирките на трите музеи за истражување на природната историја на универзитетот: [[Хербариум на Универзитетот Хардвард|Хербариум на Универзитетот Хардвард,]] Музејот за компаративна зооологија и Хардвардскиот минералошки музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newengland.com/today/travel/massachusetts/boston/harvard-museum-of-natural-history/|title=Exploring the Harvard Museum of Natural History|last=Tucker|first=Aimee|date=31 March 2021|work=New England Today}}</ref> Музејот е физички поврзан со Музејот за археологија и етнологија „Пибоди“.Со еден билет за влез посетителите добиваат пристап до двата музеја. Во 2012 година, Хардвард формирал нов конзерциум, чии членови се Харвардскиот музеј за природна историја, Музејот на Стар Исток на харвард,Музејот Пибоди, и Збирката на историски научни инструменти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/newsplus/harvard-museums-of-science-culture-fetes-300000th-visitor/|title=Harvard Museums of Science & Culture fetes 300,000th visitor|last=Letteney|first=Timothy|date=2018-07-10|work=Harvard Gazette|language=en-US|accessdate=2022-06-26}}</ref> == Експонати == Хардварскиот музеј за природна историја е создаден во 1998 година како „јавно лице“ на три истражувачки музеи- Музејот за компаративна зооологија, Хардвардскиот минералошки и геолошки музеј и Хербариумот на Универзитетот Харвард. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hmnh.harvard.edu/about-museum|title=The Museum|work=Harvard Museum of Natural History|language=en|accessdate=2022-06-26}}</ref> Неговите изложби се потпираат на природонаучните збирки на Универзитетот Харвард. Истражувачкиот факултет на Харвард обезбедува стручност и програми на членовите и општата јавност, овозможувајќи размена на информации и идеи. Во постојаните галерии на музејот, посетителите ја запознаваат разновидноста на животот на Земјата: од [[диносауруси]] до [[Фосил|фосилни]] безрбетници и [[влекачи]], големи [[цицачи]], [[птици]] и [[риби]], како и единствениот монтиран скелет на [[Кроносаурус]]. Минералошките галерии претставуваат системска поставка од [[метеорит]]<nowiki/>и, [[минерали]] и [[скапоцени камења]]. Галериите исто така ја содржат и историската збирка на стаклени модели на на растенија „Ware“ од семејството Блашка, популарно позната како Стаклени цвеќиња,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers|title=Glass Flowers: The Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants}}</ref> како и изложбата, ''„Морски суштества во стакло“'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/sea-creatures-glass|title=Sea Creatures in Glass}}</ref> кој априкажува дел од колекцијата на морски безрбетници од Блашка во сопственост на Музејот за компаративна зоологија на Хардвард. Дополнително, серија променливи изложби го насочуваат фокусот врз новите истражувања на универзитетот. == Активности == Музејот работи на база на членови, со над 3.200 актуелни членови, првенствено од метрополитенската област на Бостон. Иако Музејот е поврзан со факултетот за уметности и науки Хардвард и добива значајна поддршка од универзитетот, најголемиот дел од своите оперативни приходи ги добива од влезници, членства, подароци и програмски приходи. Со повеќе од 210.000 посетители во 2013 година, Харвардскиот музеј за природна историја е најпосетуваниот музеј на универзитетот. Музејот нуди образовни програми и има партнерство со јавните училишта во Кембриџ: организира јавни предавања од биолози од Хардвард, меѓународни конзерватори и популарни автори. Има и патувачка програма во која во мали групи се воведени од научниот факултет на Хардвард во локации богати со биодиверзитет. == Галерија == <gallery> File:Harvard_Natural_History_Museum_2023g.jpg|алт=Glass flowers room in 2023| Стаклени цвеќиња, соба во 2023 година File:Sea_Creatures_in_Glass.jpg|алт=A sample of the Blaschka Glass Sea Creatures| Примероци од стаклени морски суштества од Блашка File:GlassFlowers4HMNH.jpg|алт=A sample of the Glass Flowers| Примероци од стаклени цвеќиња File:10_Right_Whale.jpg|алт=Skeleton of a right whale suspended from the second floor ceiling of the museum| Скелет на вистински [[Китови|кит]] виси од таванот на вториот кат на музејот File:Harvard_Natural_History_Museum_2023e.jpg|алт=Taxidermy display in 2023| Изложба на таксидермија во 2023 година File:Harvard_Natural_History_Museum_2023a.jpg|алт=Exhibition on evolution in 2023| Изложба на еволуција во 2023 година. </gallery> == Наводи == {{Наводи|25em}} == Поврзано == * [[Пик, Ненси]] и [[Слоун]], [[Марк]]. (2004). ''Најретките од ретките: Приказни зад богатствата во [[Природонаучниот музеј на Харвард]]''. ''Харпер''. <nowiki>ISBN 978-0060537180</nowiki> == Надворешни врски == * [https://hmnh.harvard.edu/ Официјална веб-страница] {{Ризница-врска|Harvard Museum of Natural History|position=left}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Музеи во Харвард]] [[Категорија:Универзитетски музеи]] [[Категорија:Музеи основани во 1998 година]] [[Категорија:Музеи за природна историја во Масачусетс]] joksyykrtzb3nhte5vvr1s6ocrvsl2u 5652389 5652382 2026-11-02T11:22:24Z Jtasevski123 69538 поп 5652389 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музеј|name=Харвардски музеј за природна историја|logo=|logo_upright=|logo_alt=|logo_caption=|image=Harvard Museum of Natural History (54940853196).jpg|image_size=|image_upright=|alt=|caption=|pushpin_map=|pushpin_relief=да|coordinates=|former_name=<!-- or |former_names= -->|established=1998 (со спојување на 3 поранешни музеи)<!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|dissolved=<!-- {{end date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=Оксфорд стрит 26, Кембриџ, Масачусетс 02138|type=|accreditation=|key_holdings=|collections=|collection_size=12,000|visitors=210,000 (2013)|founder=|director=|president=|chairperson=|curator=|historian=|owner=[[Харвард]]|parking=<!-- or |car_park= -->|website={{URL|https://hmnh.harvard.edu/}}|network=|embedded=<!-- or |nrhp= -->}}'''Харвардскиот музеј за природна историја''' (''Harvard Museum of Natural History'' - HMNH) — [[музеј за природна историја]] сместен во зградата на Универзитетскиот музеј, кој се наоѓа во кампусот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]] во Кембриџ, [[Масачусетс]]. Содржи 16 галерии со 12.000 примероци извлечени од збирките на трите музеи за истражување на природната историја на универзитетот: [[Хербариум на Универзитетот Харвард|Хербариум на Универзитетот Хардвард,]] Музејот за компаративна зооологија и Хардвардскиот минералошки музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newengland.com/today/travel/massachusetts/boston/harvard-museum-of-natural-history/|title=Exploring the Harvard Museum of Natural History|last=Tucker|first=Aimee|date=31 March 2021|work=New England Today}}</ref> Музејот е физички поврзан со Музејот за археологија и етнологија „Пибоди“. Со еден билет за влез посетителите добиваат пристап до двата музеја. Во 2012 година, Хардвард формирал нов конзерциум, чии членови се Харвардскиот музеј за природна историја, Музејот на Стар Исток на харвард, Музејот Пибоди, и Збирката на историски научни инструменти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/newsplus/harvard-museums-of-science-culture-fetes-300000th-visitor/|title=Harvard Museums of Science & Culture fetes 300,000th visitor|last=Letteney|first=Timothy|date=2018-07-10|work=Harvard Gazette|language=en-US|accessdate=2022-06-26}}</ref> == Експонати == Хардварскиот музеј за природна историја бил создаден во 1998 година како „јавно лице“ на три истражувачки музеи - Музејот за компаративна зооологија, Хардвардскиот минералошки и геолошки музеј и Хербариумот на Универзитетот Харвард.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hmnh.harvard.edu/about-museum|title=The Museum|work=Harvard Museum of Natural History|language=en|accessdate=2022-06-26}}</ref> Неговите изложби се потпираат на природонаучните збирки на Универзитетот Харвард. Истражувачкиот факултет на Харвард обезбедува стручност и програми на членовите и општата јавност, овозможувајќи размена на информации и идеи. Во постојаните галерии на музејот, посетителите ја запознаваат разновидноста на животот на Земјата: од [[диносауруси]] до [[Фосил|фосилни]] безрбетници и [[влекачи]], големи [[цицачи]], [[птици]] и [[риби]], како и единствениот монтиран скелет на [[кроносаурус]]. Минералошките галерии претставуваат системска поставка од [[метеорит|метеорити]], [[минерали]] и [[скапоцени камења]]. Галериите исто така ја содржат и историската [[Блашкова збирка на стаклени модели на растенија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/glass-flowers|title=Glass Flowers: The Ware Collection of Blaschka Glass Models of Plants}}</ref> како и изложбата, ''„Морски суштества во стакло“'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hmnh.harvard.edu/sea-creatures-glass|title=Sea Creatures in Glass}}</ref> кој ја прикажува дел од колекцијата на морски безрбетници од Блашка во сопственост на Музејот за компаративна зоологија на Хардвард. Дополнително, серија променливи изложби го насочуваат фокусот врз новите истражувања на универзитетот. == Активности == Музејот работи на база на членови, со над 3.200 актуелни членови, првенствено од метрополитенската област на Бостон. Иако Музејот е поврзан со факултетот за уметности и науки Хардвард и добива значајна поддршка од универзитетот, најголемиот дел од своите оперативни приходи ги добива од влезници, членства, подароци и програмски приходи. Со повеќе од 210.000 посетители во 2013 година, Харвардскиот музеј за природна историја е најпосетуваниот музеј на универзитетот. Музејот нуди образовни програми и има партнерство со јавните училишта во Кембриџ: организира јавни предавања од биолози од Хардвард, меѓународни конзерватори и популарни автори. Има и патувачка програма во која во мали групи се воведени од научниот факултет на Хардвард во локации богати со биодиверзитет. == Галерија == <gallery> File:Harvard_Natural_History_Museum_2023g.jpg|алт=Glass flowers room in 2023| Стаклени цвеќиња, соба во 2023 година File:Sea_Creatures_in_Glass.jpg|алт=A sample of the Blaschka Glass Sea Creatures| Примероци од стаклени морски суштества од Блашка File:GlassFlowers4HMNH.jpg|алт=A sample of the Glass Flowers| Примероци од стаклени цвеќиња File:10_Right_Whale.jpg|алт=Skeleton of a right whale suspended from the second floor ceiling of the museum| Скелет на вистински [[Китови|кит]] виси од таванот на вториот кат на музејот File:Harvard_Natural_History_Museum_2023e.jpg|алт=Taxidermy display in 2023| Изложба на таксидермија во 2023 година File:Harvard_Natural_History_Museum_2023a.jpg|алт=Exhibition on evolution in 2023| Изложба на еволуција во 2023 година. </gallery> == Наводи == {{Наводи|25em}} == Поврзано == * [[Пик, Ненси]] и [[Слоун]], [[Марк]]. (2004). ''Најретките од ретките: Приказни зад богатствата во [[Природонаучниот музеј на Харвард]]''. ''Харпер''. <nowiki>ISBN 978-0060537180</nowiki> == Надворешни врски == * [https://hmnh.harvard.edu/ Официјална мрежна страница] {{Ризница-врска|Harvard Museum of Natural History|position=left}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Музеи во Харвард]] [[Категорија:Универзитетски музеи]] [[Категорија:Музеи основани во 1998 година]] [[Категорија:Музеи за природна историја во Масачусетс]] [[Категорија:Научни организации во САД]] 5criv6vcrv5ehzf7ot6e17gwpe8apse 0 1407033 5652068 2026-11-01T14:14:57Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Михаил II Комнин Дука''' (грчки: Μιχαήλ Β΄ Κομνηνός Δούκας; починал околу 1266–1268) бил византиски благородник и владетел на [[Епирско Деспотство|Епирското Деспотство]] од околу [[1230]] година до својата смрт. Бил незаконороден син на Михаил I Комнин Дука... 5652068 wikitext text/x-wiki '''Михаил II Комнин Дука''' (грчки: Μιχαήλ Β΄ Κομνηνός Δούκας; починал околу 1266–1268) бил византиски благородник и владетел на [[Епирско Деспотство|Епирското Деспотство]] од околу [[1230]] година до својата смрт. Бил незаконороден син на [[Михаил I Комнин Дука]], основачот на епирската држава, и припадник на византиското благородничко семејство [[Комнини Дуки]]. Неговото владеење било обележано со обидите за обновување на епирската моќ по поразот во [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] (1230), соперништвото со [[Никејско Царство|Никејското Царство]] и учеството во [[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]] (1259). И покрај воените порази, успеал да ја зачува самостојноста на епирската држава и по обновувањето на [[Византија|Византиското Царство]] во [[1261]] година.<ref name="Prinzing2011">{{наведена книга|last=Prinzing|first=Günter|chapter=Epiros 1204–1261: Historical Outline – Sources – Prosopography|editor-last=Herrin|editor-first=Judith|editor2-last=Saint-Guillain|editor2-first=Guillaume|title=Identities and Allegiances in the Eastern Mediterranean after 1204|publisher=Ashgate|year=2011|pages=81–99|url=https://www.serbianmedievalcoins.com/resources/Coins%20after%201204.pdf}}</ref> == Биографија == ### Потекло и доаѓање на власт Михаил II бил син на Михаил I Комнин Дука, кој по [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]] и освојувањето на [[Цариград]] во [[1204]] година воспоставил независна византиска држава во [[Епир]]. Преку својот татко бил поврзан со византиските династии [[Комнини]], [[Дуки]] и [[Ангели]], кои одиграле значајна улога во политичкиот живот на Византија. По убиството на неговиот татко во 1214/1215 година, власта ја презел неговиот чичко [[Теодор Комнин Дука]], додека Михаил извесно време останал надвор од политичките случувања во Епир.<ref name="Prinzing2011"/> Пресвртница во неговиот живот претставувала [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] во [[1230]] година, во која Теодор Комнин Дука бил поразен и заробен од бугарскиот цар [[Иван Асен II]]. Поразот довел до распаѓање на голем дел од државата што Теодор ја создал и до зајакнување на бугарското влијание на Балканот. Власта во [[Солун]] ја презел неговиот брат [[Мануил Комнин Дука]], додека Михаил II ја искористил новонастанатата состојба за да ја воспостави сопствената власт во Епир. Околу [[1232]] година Михаил, дејствувајќи најпрвин од [[Крф]], ја проширил својата власт на копното и го утврдил своето седиште во [[Арта]]. Во тоа добил поддршка од [[Џефри II Вилардуен]], владетел на [[Ахајско Кнежевство|Ахајското Кнежевство]]. Неговата власт постепено станала независна од солунските владетели. Зачуваните документи издадени во негово име за Крф во 1236 и 1246 година, како и за [[Дубровник]] во 1237 и 1251 година, сведочат за постоењето на негова самостојна владетелска управа.<ref name="Prinzing2011"/> ### Зацврстување на власта и односите со Никеја За да ја зацврсти својата положба, Михаил II се оженил со [[Теодора Петралифина]], припадничка на влијателното византиско благородничко семејство Петралифи. Бракот придонел за зацврстување на неговите врски со локалната аристократија. Неговата држава, со политичко средиште во Арта, опфаќала значителни делови од Епир, а во различни периоди под негова власт се наоѓале и територии во [[Тесалија]] и западна Грција. Во текот на 1230-тите години Михаил почнал да ја употребува високата византиска титула [[деспот]], која дополнително го нагласувала неговиот владетелски положај. Титулата веројатно му била доделена од неговиот роднина Јован Комнин Дука, владетел на Солун, а подоцна била потврдена и од никејскиот цар [[Јован III Дука Ватац]].<ref>{{наведена книга|last=Lappas|first=Nikolaos|title=Πολιτική ιστορία του κράτους της Ηπείρου κατά τον 13ο αι.|publisher=Aristotle University of Thessaloniki|year=2007|url=https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/20550}}</ref> Во [[1246]] година Никејското Царство го освоило Солун и со тоа ја отстранило тамошната гранка на епирските владетели. Михаил II останал единствениот самостоен византиски владетел во западна Грција, но истовремено се соочил со растечкото влијание на Никеја во [[Македонија]] и на западниот Балкан. Односите меѓу двете држави се менувале меѓу воени судири и дипломатски спогодби. Во [[1249]] година бил договорен брак меѓу Михаиловиот син [[Никифор I Комнин Дука|Никифор]] и Марија, ќерка на идниот никејски цар [[Теодор II Ласкарис]]. Михаил во [[1252]] година ја прифатил деспотската титула од никејскиот цар, а договорениот брак бил склучен во [[1256]] година. Сепак, овие дипломатски договори не довеле до траен мир. Соперништвото продолжило, особено поради територијалните претензии кон [[Драч]] и [[Сервија (Грција)|Сервија]].<ref name="Prinzing2011"/> ### Сојуз со западните владетели и Пелагониската битка Кон крајот на 1250-тите години Михаил II повторно влегол во отворен судир со Никејското Царство, настојувајќи да го прошири своето влијание во Македонија. За да се спротивстави на неговото зајакнување, склучил сојуз со западните владетели кои исто така биле загрозени од никејската експанзија. Неговата ќерка Елена се омажила за [[Манфред Сицилијански]], крал на [[Кралство Сицилија|Сицилија]], додека другата ќерка Ана се омажила за [[Вилхелм II Вилардуен]], кнез на Ахаја. Преку овие династички бракови Михаил создал политички и воен сојуз насочен против никејскиот цар [[Михаил VIII Палеолог]].<ref name="Geanakoplos1953">{{наведено списание|last=Geanakoplos|first=Deno John|title=Greco-Latin Relations on the Eve of the Byzantine Restoration: The Battle of Pelagonia—1259|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=7|year=1953|pages=99–141|doi=10.2307/1291057|url=https://www.jstor.org/stable/1291057}}</ref> Во [[1259]] година сојузничките сили навлегле во Македонија, каде што се судриле со никејската војска во [[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]]. Никејските сили биле предводени од [[Јован Палеолог]], брат на царот Михаил VIII. Сојузничката војска била ослабена од несогласувањата меѓу нејзините водачи. Пред решавачката пресметка Михаил II ги повлекол своите сили, додека неговиот вонбрачен син [[Јован I Дука]] преминал на никејската страна. Преостанатите латински сили биле тешко поразени, а ахајскиот кнез Вилхелм II Вилардуен паднал во заробеништво. Победата на Никејското Царство имала далекосежни политички последици. Таа ја ослабнала моќта на Епирското Деспотство и на латинските држави во Грција, а истовремено придонела за создавање поволни услови за повторното освојување на Цариград од страна на Никејците во [[1261]] година.<ref name="Geanakoplos1953"/> ### Последните години од владеењето По поразот во Пелагониската битка, голем дел од епирските владенија биле привремено заземени од никејските сили. Михаил II бил принуден да побегне на островот [[Кефалонија]], но набргу се вратил и со помош на своите синови успеал повторно да воспостави власт над значителен дел од своите поранешни територии. Во [[1261]] година никејските сили го освоиле Цариград и го обновиле Византиското Царство под династијата [[Палеолози]]. И покрај тоа, Михаил II не ја напуштил својата самостојна положба во Епир и продолжил да се спротивставува на обидите на царот Михаил VIII да ја прошири непосредната византиска власт над неговите територии. Во [[1265]] година, под притисок на византиските сили, Михаил бил принуден да се повлече западно од планинскиот масив [[Пинд]] и да му ја отстапи [[Јанина]] на царот Михаил VIII Палеолог.<ref name="Prinzing2011"/> Точната година на неговата смрт не е утврдена. Во историографијата најчесто се наведува периодот меѓу 1266 и 1268 година, додека византологот Гинтер Принцинг ја датира неговата смрт меѓу септември 1266 и август 1267 година. По неговата смрт, власта во Епир ја наследил неговиот син [[Никифор I Комнин Дука]], додека Јован I Дука се утврдил како владетел на Тесалија.<ref name="Prinzing2011"/> == Семејство == Михаил II бил оженет со Теодора Петралифина, која подоцна била почитувана како светица во Православната црква. Нивниот брак имал значајна улога во поврзувањето на епирската владетелска династија со другите византиски и западноевропски благороднички семејства. Меѓу нивните деца биле: * [[Никифор I Комнин Дука]] — негов наследник како владетел на Епир; * Елена Ангелина Дукина — сопруга на сицилијанскиот крал Манфред; * Ана Комнина Дукина — сопруга на ахајскиот кнез Вилхелм II Вилардуен. Михаил имал и вонбрачни деца, меѓу кои бил [[Јован I Дука]], кој подоцна воспоставил самостојна власт во Тесалија.<ref name="Prinzing2011"/> == Црковно и културно покровителство == [[Податотека:Michael II Komnenos Doukas.jpg|мини|десно|Монета со претстава на Михаил II Комнин Дука.]] Михаил II и неговата сопруга Теодора биле покровители на цркви и манастири во Епир, особено во околината на Арта, која претставувала политичко и културно средиште на нивната држава. Нивното покровителство било поврзано со настојувањата на династијата Комнини Дуки да го истакне своето византиско потекло и владетелски легитимитет.<ref name="Fundic2022">{{наведена книга|last=Fundić|first=Leonela|title=Art, Power, and Patronage in the Principality of Epirus, 1204–1318|publisher=Routledge|year=2022|pages=77–87|isbn=9780367410674|doi=10.4324/9780367814519}}</ref> Со Михаил II традиционално се поврзува манастирската црква Като Панагија, во близина на Арта. На нејзината фасада се зачувани натписи и монограми кои биле толкувани како сведоштва за неговото ктиторство. Сепак, во современата научна литература постојат различни толкувања на овие натписи и на времето на изградбата на црквата.<ref>{{наведена книга|last=Vanni|first=Flavia|title=Byzantine Stucco Decoration (ca. 850–1453): Cultural and Economic Implications across the Mediterranean|publisher=University of Birmingham|year=2020|page=169|url=https://etheses.bham.ac.uk/id/eprint/11669/13/Vanni2021PhD_vol1.pdf}}</ref> Според житието на света Теодора, Михаил извесно време ја отстранил својата сопруга од дворецот поради врска со друга жена. По нивното помирување, наводно основал две цркви посветени на Богородица како чин на покајание. Меѓу градбите што традиционално се поврзуваат со ова предание се Като Панагија и манастирот Пантанаса кај Филипијада. Меѓутоа, бидејќи житието содржи хагиографски елементи, историската веродостојност на сите негови податоци не може да се смета за сигурна.<ref name="Fundic2022"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Fine, John V. A. (1987). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. University of Michigan Press. * Fundić, Leonela (2022). ''Art, Power, and Patronage in the Principality of Epirus, 1204–1318''. Routledge. * Geanakoplos, Deno John (1953). „Greco-Latin Relations on the Eve of the Byzantine Restoration: The Battle of Pelagonia—1259“. ''Dumbarton Oaks Papers'', 7, 99–141. * Nicol, Donald M. (1957). ''The Despotate of Epiros''. Oxford. * Prinzing, Günter (2011). „Epiros 1204–1261: Historical Outline – Sources – Prosopography“. Во: ''Identities and Allegiances in the Eastern Mediterranean after 1204''. Ashgate, 81–99. == Надворешни врски == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Michael_II_Komnenos_Doukas Михаил II Комнин Дука] — слики и мултимедијални содржини на Ризницата. [[Категорија:Епирски деспоти]] [[Категорија:Комнини Дуки]] [[Категорија:Византиски владетели]] [[Категорија:Луѓе од XIII век]] 60c6s4uessn7kn4q1byajnsze9uq209 5652070 5652068 2026-11-01T14:15:44Z Buli 2648 /* Биографија */ 5652070 wikitext text/x-wiki '''Михаил II Комнин Дука''' (грчки: Μιχαήλ Β΄ Κομνηνός Δούκας; починал околу 1266–1268) бил византиски благородник и владетел на [[Епирско Деспотство|Епирското Деспотство]] од околу [[1230]] година до својата смрт. Бил незаконороден син на [[Михаил I Комнин Дука]], основачот на епирската држава, и припадник на византиското благородничко семејство [[Комнини Дуки]]. Неговото владеење било обележано со обидите за обновување на епирската моќ по поразот во [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] (1230), соперништвото со [[Никејско Царство|Никејското Царство]] и учеството во [[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]] (1259). И покрај воените порази, успеал да ја зачува самостојноста на епирската држава и по обновувањето на [[Византија|Византиското Царство]] во [[1261]] година.<ref name="Prinzing2011">{{наведена книга|last=Prinzing|first=Günter|chapter=Epiros 1204–1261: Historical Outline – Sources – Prosopography|editor-last=Herrin|editor-first=Judith|editor2-last=Saint-Guillain|editor2-first=Guillaume|title=Identities and Allegiances in the Eastern Mediterranean after 1204|publisher=Ashgate|year=2011|pages=81–99|url=https://www.serbianmedievalcoins.com/resources/Coins%20after%201204.pdf}}</ref> == Биографија == === Потекло и доаѓање на власт === Михаил II бил син на Михаил I Комнин Дука, кој по [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]] и освојувањето на [[Цариград]] во [[1204]] година воспоставил независна византиска држава во [[Епир]]. Преку својот татко бил поврзан со византиските династии [[Комнини]], [[Дуки]] и [[Ангели]], кои одиграле значајна улога во политичкиот живот на Византија. По убиството на неговиот татко во 1214/1215 година, власта ја презел неговиот чичко [[Теодор Комнин Дука]], додека Михаил извесно време останал надвор од политичките случувања во Епир.<ref name="Prinzing2011"/> Пресвртница во неговиот живот претставувала [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] во [[1230]] година, во која Теодор Комнин Дука бил поразен и заробен од бугарскиот цар [[Иван Асен II]]. Поразот довел до распаѓање на голем дел од државата што Теодор ја создал и до зајакнување на бугарското влијание на Балканот. Власта во [[Солун]] ја презел неговиот брат [[Мануил Комнин Дука]], додека Михаил II ја искористил новонастанатата состојба за да ја воспостави сопствената власт во Епир. Околу [[1232]] година Михаил, дејствувајќи најпрвин од [[Крф]], ја проширил својата власт на копното и го утврдил своето седиште во [[Арта]]. Во тоа добил поддршка од [[Џефри II Вилардуен]], владетел на [[Ахајско Кнежевство|Ахајското Кнежевство]]. Неговата власт постепено станала независна од солунските владетели. Зачуваните документи издадени во негово име за Крф во 1236 и 1246 година, како и за [[Дубровник]] во 1237 и 1251 година, сведочат за постоењето на негова самостојна владетелска управа.<ref name="Prinzing2011"/> === Зацврстување на власта и односите со Никеја === За да ја зацврсти својата положба, Михаил II се оженил со [[Теодора Петралифина]], припадничка на влијателното византиско благородничко семејство Петралифи. Бракот придонел за зацврстување на неговите врски со локалната аристократија. Неговата држава, со политичко средиште во Арта, опфаќала значителни делови од Епир, а во различни периоди под негова власт се наоѓале и територии во [[Тесалија]] и западна Грција. Во текот на 1230-тите години Михаил почнал да ја употребува високата византиска титула [[деспот]], која дополнително го нагласувала неговиот владетелски положај. Титулата веројатно му била доделена од неговиот роднина Јован Комнин Дука, владетел на Солун, а подоцна била потврдена и од никејскиот цар [[Јован III Дука Ватац]].<ref>{{наведена книга|last=Lappas|first=Nikolaos|title=Πολιτική ιστορία του κράτους της Ηπείρου κατά τον 13ο αι.|publisher=Aristotle University of Thessaloniki|year=2007|url=https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/20550}}</ref> Во [[1246]] година Никејското Царство го освоило Солун и со тоа ја отстранило тамошната гранка на епирските владетели. Михаил II останал единствениот самостоен византиски владетел во западна Грција, но истовремено се соочил со растечкото влијание на Никеја во [[Македонија]] и на западниот Балкан. Односите меѓу двете држави се менувале меѓу воени судири и дипломатски спогодби. Во [[1249]] година бил договорен брак меѓу Михаиловиот син [[Никифор I Комнин Дука|Никифор]] и Марија, ќерка на идниот никејски цар [[Теодор II Ласкарис]]. Михаил во [[1252]] година ја прифатил деспотската титула од никејскиот цар, а договорениот брак бил склучен во [[1256]] година. Сепак, овие дипломатски договори не довеле до траен мир. Соперништвото продолжило, особено поради територијалните претензии кон [[Драч]] и [[Сервија (Грција)|Сервија]].<ref name="Prinzing2011"/> === Сојуз со западните владетели и Пелагониската битка === Кон крајот на 1250-тите години Михаил II повторно влегол во отворен судир со Никејското Царство, настојувајќи да го прошири своето влијание во Македонија. За да се спротивстави на неговото зајакнување, склучил сојуз со западните владетели кои исто така биле загрозени од никејската експанзија. Неговата ќерка Елена се омажила за [[Манфред Сицилијански]], крал на [[Кралство Сицилија|Сицилија]], додека другата ќерка Ана се омажила за [[Вилхелм II Вилардуен]], кнез на Ахаја. Преку овие династички бракови Михаил создал политички и воен сојуз насочен против никејскиот цар [[Михаил VIII Палеолог]].<ref name="Geanakoplos1953">{{наведено списание|last=Geanakoplos|first=Deno John|title=Greco-Latin Relations on the Eve of the Byzantine Restoration: The Battle of Pelagonia—1259|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=7|year=1953|pages=99–141|doi=10.2307/1291057|url=https://www.jstor.org/stable/1291057}}</ref> Во [[1259]] година сојузничките сили навлегле во Македонија, каде што се судриле со никејската војска во [[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]]. Никејските сили биле предводени од [[Јован Палеолог]], брат на царот Михаил VIII. Сојузничката војска била ослабена од несогласувањата меѓу нејзините водачи. Пред решавачката пресметка Михаил II ги повлекол своите сили, додека неговиот вонбрачен син [[Јован I Дука]] преминал на никејската страна. Преостанатите латински сили биле тешко поразени, а ахајскиот кнез Вилхелм II Вилардуен паднал во заробеништво. Победата на Никејското Царство имала далекосежни политички последици. Таа ја ослабнала моќта на Епирското Деспотство и на латинските држави во Грција, а истовремено придонела за создавање поволни услови за повторното освојување на Цариград од страна на Никејците во [[1261]] година.<ref name="Geanakoplos1953"/> === Последните години од владеењето === По поразот во Пелагониската битка, голем дел од епирските владенија биле привремено заземени од никејските сили. Михаил II бил принуден да побегне на островот [[Кефалонија]], но набргу се вратил и со помош на своите синови успеал повторно да воспостави власт над значителен дел од своите поранешни територии. Во [[1261]] година никејските сили го освоиле Цариград и го обновиле Византиското Царство под династијата [[Палеолози]]. И покрај тоа, Михаил II не ја напуштил својата самостојна положба во Епир и продолжил да се спротивставува на обидите на царот Михаил VIII да ја прошири непосредната византиска власт над неговите територии. Во [[1265]] година, под притисок на византиските сили, Михаил бил принуден да се повлече западно од планинскиот масив [[Пинд]] и да му ја отстапи [[Јанина]] на царот Михаил VIII Палеолог.<ref name="Prinzing2011"/> Точната година на неговата смрт не е утврдена. Во историографијата најчесто се наведува периодот меѓу 1266 и 1268 година, додека византологот Гинтер Принцинг ја датира неговата смрт меѓу септември 1266 и август 1267 година. По неговата смрт, власта во Епир ја наследил неговиот син [[Никифор I Комнин Дука]], додека Јован I Дука се утврдил како владетел на Тесалија.<ref name="Prinzing2011"/> == Семејство == Михаил II бил оженет со Теодора Петралифина, која подоцна била почитувана како светица во Православната црква. Нивниот брак имал значајна улога во поврзувањето на епирската владетелска династија со другите византиски и западноевропски благороднички семејства. Меѓу нивните деца биле: * [[Никифор I Комнин Дука]] — негов наследник како владетел на Епир; * Елена Ангелина Дукина — сопруга на сицилијанскиот крал Манфред; * Ана Комнина Дукина — сопруга на ахајскиот кнез Вилхелм II Вилардуен. Михаил имал и вонбрачни деца, меѓу кои бил [[Јован I Дука]], кој подоцна воспоставил самостојна власт во Тесалија.<ref name="Prinzing2011"/> == Црковно и културно покровителство == [[Податотека:Michael II Komnenos Doukas.jpg|мини|десно|Монета со претстава на Михаил II Комнин Дука.]] Михаил II и неговата сопруга Теодора биле покровители на цркви и манастири во Епир, особено во околината на Арта, која претставувала политичко и културно средиште на нивната држава. Нивното покровителство било поврзано со настојувањата на династијата Комнини Дуки да го истакне своето византиско потекло и владетелски легитимитет.<ref name="Fundic2022">{{наведена книга|last=Fundić|first=Leonela|title=Art, Power, and Patronage in the Principality of Epirus, 1204–1318|publisher=Routledge|year=2022|pages=77–87|isbn=9780367410674|doi=10.4324/9780367814519}}</ref> Со Михаил II традиционално се поврзува манастирската црква Като Панагија, во близина на Арта. На нејзината фасада се зачувани натписи и монограми кои биле толкувани како сведоштва за неговото ктиторство. Сепак, во современата научна литература постојат различни толкувања на овие натписи и на времето на изградбата на црквата.<ref>{{наведена книга|last=Vanni|first=Flavia|title=Byzantine Stucco Decoration (ca. 850–1453): Cultural and Economic Implications across the Mediterranean|publisher=University of Birmingham|year=2020|page=169|url=https://etheses.bham.ac.uk/id/eprint/11669/13/Vanni2021PhD_vol1.pdf}}</ref> Според житието на света Теодора, Михаил извесно време ја отстранил својата сопруга од дворецот поради врска со друга жена. По нивното помирување, наводно основал две цркви посветени на Богородица како чин на покајание. Меѓу градбите што традиционално се поврзуваат со ова предание се Като Панагија и манастирот Пантанаса кај Филипијада. Меѓутоа, бидејќи житието содржи хагиографски елементи, историската веродостојност на сите негови податоци не може да се смета за сигурна.<ref name="Fundic2022"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Fine, John V. A. (1987). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. University of Michigan Press. * Fundić, Leonela (2022). ''Art, Power, and Patronage in the Principality of Epirus, 1204–1318''. Routledge. * Geanakoplos, Deno John (1953). „Greco-Latin Relations on the Eve of the Byzantine Restoration: The Battle of Pelagonia—1259“. ''Dumbarton Oaks Papers'', 7, 99–141. * Nicol, Donald M. (1957). ''The Despotate of Epiros''. Oxford. * Prinzing, Günter (2011). „Epiros 1204–1261: Historical Outline – Sources – Prosopography“. Во: ''Identities and Allegiances in the Eastern Mediterranean after 1204''. Ashgate, 81–99. == Надворешни врски == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Michael_II_Komnenos_Doukas Михаил II Комнин Дука] — слики и мултимедијални содржини на Ризницата. [[Категорија:Епирски деспоти]] [[Категорија:Комнини Дуки]] [[Категорија:Византиски владетели]] [[Категорија:Луѓе од XIII век]] 8glu2u6o4rjj5tzysi5hno1zsll0zqz 4 1407034 5652072 2026-11-01T14:27:23Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Податотека:Flag_of_the_United_States.svg|лево|25п|Уредувачки викенд „Сојузни држави во САД“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 7 - 8 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема „'''Википе... 5652072 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Flag_of_the_United_States.svg|лево|25п|Уредувачки викенд „Сојузни држави во САД“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 7 - 8 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема „'''[[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Сојузни држави во САД|Сојузни држави во САД]]'''“. owudowux6j6ywk1l5fq3qse85lyekpa 4 1407035 5652073 2026-11-01T14:28:17Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Податотека:Leonid Pasternak - The Passion of creation (1).jpg|лево|35п|Уредувачки викенд „Марокански писатели“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 14 - 15 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема... 5652073 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Leonid Pasternak - The Passion of creation (1).jpg|лево|35п|Уредувачки викенд „Марокански писатели“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 14 - 15 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема „'''[[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Марокански писатели|Марокански писатели]]'''“. 2rf1x0t6hiwoq8lkcu9hbgv95e3e964 4 1407036 5652074 2026-11-01T14:28:52Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Податотека:Indianen of Caraïben, waarvan er een getatoueerd is.jpg|лево|25п|Уредувачки викенд „Домородни народи на Карибите“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 21 - 22 ноември 2026 година ќе се одржи Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки вик... 5652074 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Indianen of Caraïben, waarvan er een getatoueerd is.jpg|лево|25п|Уредувачки викенд „Домородни народи на Карибите“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 21 - 22 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема „'''[[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Домородни народи на Карибите|Домородни народи на Карибите]]'''“. 7f6baoy5e5c8ucn2fb46q74hkpla7e1 4 1407037 5652075 2026-11-01T14:29:33Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Податотека:85 Ŝtelisto.svg|лево|35п|Уредувачки викенд „Украдени уметнички дела“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 28 - 29 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема „'''Википедиј... 5652075 wikitext text/x-wiki [[Податотека:85 Ŝtelisto.svg|лево|35п|Уредувачки викенд „Украдени уметнички дела“]] Се известуваат сите заинтересирани уредници дека во периодот 28 - 29 ноември 2026 година ќе се одржи [[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенд]] на тема „'''[[Википедија:Уредувачки викенди 2026/ноември#Украдени уметнички дела|Украдени уметнички дела]]'''“. rpdh8prm7szmk5856zuak385v4d9zo4 0 1407038 5652083 2026-11-01T14:48:17Z Gurther 105215 Gurther ја премести страницата [[Костадин Хаџидерменџиев]] на [[Костадин Хаџи Дерменџиев]]: Правопис 5652083 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Костадин Хаџи Дерменџиев]] e7at49ycfbqxih2jidev01cvfkhh9o4 0 1407039 5652124 2026-11-01T16:31:54Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Вафен-СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 – 10 мај 1945 г. | во... 5652124 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Вафен-СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 – 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = Борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = [[Окупирана Европа од оската]] | идеологија = [[Нацизам]], [[Милитаризам]], [[Расна политика на нацистичка Германија|Нацистичка расна политика]] | дела = Учество во воени операции на сите фронтови во [[Втора светска војна]], учество во воени злосторства и холокаустот | напади = Воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = Збришана / Распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' (германски: ''Waffen-SS'', буквално: „вооружени СС“), познати и како '''Војска СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со [[Копнена војска на нацистичка Германија|копнената војска]], [[Редарствена полиција|редарствената полиција]] и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија|нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени формации на СС, пред сè од [[1. тенковска дивизија на СС „Лајбштандарт СС Адолф Хитлер“|„Лајбштандарт СС Адолф Хитлер“]], [[Единици за засилување на СС|единиците за засилување на СС]] и [[Одреди „Мртва глава“|одредите „Мртва глава“]]. Називот *Waffen-SS* започнал да се користи во периодот 1939–1940 година како заедничка ознака за вооружените делови на СС{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}}<ref name="HLB-SS" />. Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}}. Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку [[Врховно командување на Вермахтот]], додека дел од поткомандите биле под директна надлежност на структурите на [[Рајхсфирер-СС|рајхсфирерот на СС]] [[Химлер, Хајнрих|Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на [[Главна оперативна управа на СС|Главниот оперативен штаб на СС]]{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}}. Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со [[Расна политика на нацистичка Германија|расовата политика на нацистичка Германија]]{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}. Од 1940 година правилата за регрутација постепено се олабавувале{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}}. По нападот на Германија врз СССР во 1941 година, учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“{{sfn|Müller|2007|S=244}}. На оваа позадина започнало масовно формирање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и регрути од окупираните и сојузничките европски земји на Германија{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}}. Во мај 1945 година, Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Файл:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на СС-штандартот „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските соединенија, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби кои извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓле: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на имперските патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на имперската пошта, комплектирани главно од службеници на поштенскиот ресор кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен батальон на рајхсфирерот на СС — ескортна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на резиденцијата на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * [[СС-штандарт „Курт Егерс“]] — формација од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и соединенијата на Вафен-СС; * СС-военогеолошки батальон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рентгенски батальон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == {{Главна статија|Расна теорија на нацизмот}} Вафен-СС се формирале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на селекција и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само војник, туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раната регрутација во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}. Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сè за Германци кои одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Proverkata на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичка селекција и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сè структурите поврзани со расната селекција и прашањата за населување, вклучувајќи ја и [[Главна управа на СС за расни прашања и населување]]{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}}. Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}}. Со ескалацијата на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 година правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на формирањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}}. По нападот на Германија врз СССР во 1941 година, регрутацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Формациите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сè поширок круг европски народи{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}}. На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сè пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}}. Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латевци, Естонци, Украинци, Руси, Хрвати, босански Муслимани, Албанци, Унгарци, Французи, Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сè до крајот на војната{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}}. Во имињата на соединенијата оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Соединенијата со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле регрутирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}}. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] cnlbiyb84uxg1bpsq6htg9e5yytafke 5652140 5652124 2026-11-01T17:08:36Z Andrew012p 85224 5652140 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]]<nowiki>, нацистичка расна политика]]</nowiki> | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}}<ref name="HLB-SS" /> Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховно командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}. Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки батальон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рентгенски батальон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] 3btg2mmk0p4hxw1mjtyd1tm7rnsu1sf 5652141 5652140 2026-11-01T17:08:52Z Andrew012p 85224 5652141 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]]<nowiki>, нацистичка расна политика]]</nowiki> | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}} Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховно командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}. Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки батальон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рентгенски батальон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] oep5hpadsy47zxl7qq1kvtp8r58uuai 5652146 5652141 2026-11-01T17:14:22Z Andrew012p 85224 5652146 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]]<nowiki>, нацистичка расна политика]]</nowiki> | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}} Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховно командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}. Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки батальон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рентгенски батальон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] f2y44quhmxela97mwlikl1enlgtq67z 5652150 5652146 2026-11-01T17:20:35Z Andrew012p 85224 /* */ 5652150 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]], нацистичка расна политика | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}} Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховното командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}} Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки батальон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рентгенски батальон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] a1w2ga68mpm3prmscwzyvxnzvemkd8h 5652151 5652150 2026-11-01T17:22:24Z Andrew012p 85224 /* Неборбени и специјални единици на Вафен-СС */ 5652151 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]], нацистичка расна политика | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}} Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховното командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}} Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки баталјон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рентгенски баталјон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] rwdwy3r570wq9w85xj14xvq1hhanpp5 5652152 5652151 2026-11-01T17:24:32Z Andrew012p 85224 /* Неборбени и специјални единици на Вафен-СС */ 5652152 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]], нацистичка расна политика | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}} Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховното командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}} Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки баталјон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рендгенски баталјон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршенички исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скадинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] n1b6xvteh37xs4m8pi5dleq3pqmzsl3 5652153 5652152 2026-11-01T17:28:11Z Andrew012p 85224 /* Вафен-СС и расната теорија */ 5652153 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација | име = Вафен-СС<br /><small>{{lang|de|Waffen-SS}}</small> | лого = Bundesarchiv Bild 101III-Wiegand-117-02, Russland, Kradschütze, Beiwagenkrad.jpg | опис = Припадници на Војската на СС во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], 1941 г. | датуми = 17 март 1933 — 10 мај 1945 г. | водач = [[Хајнрих Химлер]] (раководител)<br />[[Сеп Дитрих]], [[Паул Хаусер]], [[Теодор Ајке]] (команданти) | цели = борбена гранка на [[СС]] за воени дејства и обезбедување | подрачје = окупирана Европа од Оската | идеологија = [[нацизам]], [[милитаризам]], нацистичка расна политика | дела = учество во воени операции на сите фронтови во [[Втората светска војна]], учество во воени злосторства и [[Холокауст|Холокаустот]] | напади = воени кампањи во Европа, Источен фронт | статус = збришана / распуштена по поразот на Германија во мај 1945 г. }} '''Вафен-СС''' ({{Langx|de|Waffen-SS}}, буквално: „Вооружени на СС“), познати и како '''Војска на СС''' — боречка гранка на [[СС]], паравоената организација на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]]. Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], единиците на Вафен-СС дејствувале паралелно со копнената војска, полицијата за јавен ред и другите воени и полициски структури на [[Нацистичка Германија]]. Вафен-СС се развиле од неколку вооружени состави на СС, пред сѐ од Личниот гардиски полк на СС „Адолф Хитлер“, единиците за засилување на СС и одредите „Мртва глава“. Називот ''Waffen-SS'' започнал да се користи во периодот 1939–1940 г. како заедничка ознака за вооружените делови на СС.{{sfn|Rohrkamp|2010|S=269 f.}} Во текот на војната нивната структура се проширила од неколку полкови до десетици дивизии.{{sfn|Stein|2002|pp=119—120}} Со почетокот на војната, тактичкото управување со единиците на Вафен-СС вообичаено се вршело преку Врховното командување на Вермахтот, додека дел од поткомандите биле под непосредна надлежност на структурите на рајхсфирерот на СС [[Хајнрих Химлер]]. Организациски, Вафен-СС му подредувале на Главниот оперативен штаб на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=250—251}}{{sfn|Wegner|2010|S=277—282}} Првично, пополнувањето на редовите на Вафен-СС се вршело претежно од Германци и лица со „германско потекло“, во согласност со расната политика на Нацистичка Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}}{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}} Од 1940 г. правилата за ангажирање постепено се олабавувале.{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} По нападот на Германија врз [[Советски Сојуз|СССР]] во 1941 г., учеството на странски доброволци започнало да се разгледува во рамките на прогласената „европска крстоносна војска против болшевизмот“.{{sfn|Müller|2007|S=244}} На оваа заднина започнало масовно основање на странски доброволни и мобилизациски единици. Во составот на Вафен-СС влегувале и германски државјани, како и доброволци и обврзници од окупираните и сојузничките европски земји на Германија.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Stein|2002|pp=150, 153}} Во мај 1945 г., Вафен-СС престанале да постојат заедно со целосниот пораз на Нацистичка Германија. == Неборбени и специјални единици на Вафен-СС == [[Податотека:Aermelband Kurt Eggers.jpg|мини|Ракавна лента на полкот на СС „Курт Егерс“]] Покрај фронтовските состави, во системот на Вафен-СС постоеле единици и служби што извршувале специјални, заштитни, административни и логистички задачи. Тие не биле наменети за вообичаена употреба како класични борбени единици на теренот, но влегувале во општата структура на Вафен-СС или биле тесно поврзани со неа. Кон овие единици и служби спаѓале: * СС-стража на патиштата — единици за патна заштита, одговорни за обезбедување на државните патишта и патната инфраструктура; * СС-стража на поштата — единици за обезбедување на државната пошта, составени главно од службеници на поштенскиот ресор, кои биле под надлежност на Вафен-СС; * СС-придружна единица — единица за лично обезбедување на [[Адолф Хитлер]]; * Придружен баталјон на рајхсфирерот на СС — придружна единица на [[Хајнрих Химлер]]; * СС-противвоздушна единица „Б“ — противавионска единица наменета за заштита на седиштето на Хитлер во реонот на [[Берхтесгаден]] од воздушни напади; * СС-полк „Курт Егерс“ — единица од воени известувачи и пропагандни единици на СС, чии претставници биле приклучувани кон единиците и составите на Вафен-СС; * СС-военогеолошки баталјон — единица од воени геолози, која им се доделувала на трупите по потреба; * СС-рендгенски баталјон — специјална медицинско-техничка единица што обединувала рендгенски специјалисти и соодветна опрема. == Вафен-СС и расната теорија == Вафен-СС се основале во рамките на општиот систем на [[СС]], за кој расната идеологија била еден од основните принципи на одбирање и самоопишување. Според сфаќањата на раководството на СС, идниот припадник требало да биде не само [[војник]], туку и политички и „расно“ соодветен член на националсоцијалистичкиот ред. Поради тоа, раното ангажирање во вооружените единици на СС се поврзувала со потеклото на кандидатот, физичките одлики, политичката доверливост и подготвеноста за потчинување на идеолошките барања на СС.{{sfn|Wegner|2010|S=1—4}}{{sfn|Stein|2002|pp=23—25}} Во раниот период, службата во вооружените делови на СС била отворена пред сѐ за Германци што одговарале на претставите на СС за „ариевско“ или „нордиско“ потекло. Проверката на кандидатите вклучувала проучување на нивното потекло, физичко одбирање и проценка на нивната усогласеност со барањата на СС. Во системот на СС, со ова се занимавале пред сѐ структурите поврзани со расното одбирање и прашањата за населување, вклучувајќи ја и Главната управа на СС за расни прашања и населување.{{sfn|Koehl|2004|pp=50—53}}{{sfn|Wegner|2010|S=50—55}} Расните барања не се однесувале само на стапувањето во СС, туку и на приватниот живот на нејзините членови. Припадниците на СС морале да добијат дозвола за брак, а нивните свршеници исто така подлежеле на проверка на нивното потекло и „расна соодветност“. Оваа практика ја одразувала претставата на раководството на СС дека организацијата треба да биде не просто воена или полициска структура, туку јадро на идната националсоцијалистичка елита.{{sfn|Koehl|2004|pp=60—63}} Со заострувањето на војната, првичните критериуми започнале постепено да се менуваат. Веќе во 1940 г. правилата за прием биле делумно олабавени, а по поразот на Франција и почетокот на основањето на странски доброволни единици, раководството на СС започнало поактивно да привлекува фолксдојчери и доброволци од земјите на Северна и Западна Европа. Во нацистичкиот расен систем, овие групи биле разгледувани како „германски“ или „сродни“ на Германците, што овозможувало нивно вклучување во Вафен-СС без целосно отстапување од дотогашната идеолошка шема.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Gutmann|2017|pp=1—4}} По нападот на Германија врз СССР во 1941 г., мобилизацијата во Вафен-СС добила ново идеолошко образложение преку обликот на „европска крстоносна војска против болшевизмот“. Ова овозможило проширување на привлекувањето на странски доброволци и мобилизирани лица, иако нацистичката расна хиерархија и понатаму се одржувала. Доброволците од Скандинавија, Холандија и Фландрија вообичаено биле вклучувани во претставата на СС за „германска“ заедница. Составите од словенските, балканските, муслиманските и другите европски групи заземале попротивречна положба во овој систем: нивното создавање се објаснувало со комбинација од антисоветска и антикомунистичка мобилизација, локални национални пресметки, потребите на фронтот и стремежот на СС да го прошири своето влијание врз сѐ поширок круг европски народи.{{sfn|Müller|2007|S=244}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=28—31}} На тој начин, развојот на Вафен-СС го покажал контрастот меѓу расната идеологија и практичните потреби на војната. Од една страна, раководството на СС продолжило да размислува во категориите на расна хиерархија и не се откажало од претставата за Германците и „германските“ народи како за претпочитан кадровски извор. Од друга страна, недостигот на човечки ресурси принудувал сѐ пошироко да се привлекуваат странски доброволци и мобилизирани лица од окупираните и сојузничките земји во Европа.{{sfn|Stein|2002|pp=xxiv—xxv}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=31—36}} Кон крајот на војната, Вафен-СС веќе не соодветствувале на раниот лик на тесно расно избрана германска организација. Во нивниот состав служеле Германци, претставници на германските народи од Северна и Западна Европа, но и Латвијци, Естонци, Украинци, Руси, [[Хрвати]], босански Муслимани, Албанци, Унгарци, [[Французи]], Италијанци и други групи. Притоа, разликите во статусот, имињата на единиците, системот на унапредување и односот на командата кон различните категории на персонал се задржале сѐ до крајот на војната.{{sfn|Stein|2002|pp=150—153}}{{sfn|Kott, Bubnys, Kraft|2017|pp=117—122}} Во имињата на единиците оваа разлика се изразувала преку спротивставувањето меѓу дивизиите на СС и вафен-дивизиите на СС. Единиците со претежно германски или „германски“ персонал вообичаено се означувале како дивизии на СС, додека единиците што биле мобилизирани главно од негермански европски народи најчесто добивале ознаки од типот „вафен-гренадирска дивизија на СС“ или „вафен-планинска дивизија на СС“. Оваа терминологија ја одразувала не само воената класификација, туку и местото на различните народи во расно-политичкиот систем на СС.{{sfn|Stein|2002|pp=153—155}}{{sfn|Black, Gutmann|2017|pp=36—39}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Waffen-SS}} * [https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ The Nazi German Armed SS 1933–1945 (Schutzstaffel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117181550/https://www.feldgrau.com/ww2-german-waffen-ss-schutzstaffel/ |date=17 January 2021 }} [[Категорија:СС]] [[Категорија:Вафен-СС| ]] egah90mmkhxc8nacxwuyv7el314epxi 1 1407040 5652125 2026-11-01T16:32:23Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Барај извори|Вафен-СС]] {{СЗР}} 5652125 wikitext text/x-wiki {{Барај извори|Вафен-СС]] {{СЗР}} 8u5fh7tpb35gffxtnwolqzamc2da0ah 5652126 5652125 2026-11-01T16:32:33Z Andrew012p 85224 5652126 wikitext text/x-wiki {{Барај извори|Вафен-СС}} {{СЗР}} 3gwepebfhwegiru2612kxnuolfv99ss 0 1407041 5652142 2026-11-01T17:09:16Z Naumov Dren 137555 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358793129|Yale Science & Engineering Association]]“ 5652142 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles><templatestyles src="Multiple issues/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=Здружение за наука и инженерство на Јејл|formation={{start date and age|1914}}|native_name_lang=<!-- required ISO 639-1 code of the above native language -->|logo=|image=|image_size=|image_alt=<!-- see [[WP:ALT]] -->|caption=|map=<!-- map image -->|map_size=<!-- defaults to 250px -->|map_alt=|map_caption=|map2=<!-- 2nd map image, if required -->|map2_size=|map2_alt=|map2_caption=|abbreviation=|named_after=|type=непрофитна организација со членство|status=<!-- legal status or description (company, charity, foundation, etc.) -->|purpose=<!-- or |focus = --><!-- humanitarian, activism, peacekeeping, etc. -->|headquarters=|membership=<!-- number of members -->|language=<!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->|leader_title=Претседател|leader_name=Роберт Кунклер|leader_title2=Потпретседател|leader_name2=Кристин Будил|leader_title3=Секретар|leader_name3=Елиса Леви|leader_title4=Благајник|leader_name4=Милтон Јанг|key_people=|main_organ=<!-- or |publication = --><!-- organization's principal body (assembly, committee, board, etc.) or publication -->|parent_organization=<!-- or |parent_organisation = -->|affiliations=|budget=|num_staff=|num_volunteers=|website={{URL|https://ysea.org/}}|remarks=|native_name=<!-- organization's name in its local language -->|region_served=<!-- or |area_served = or |region = -->}} '''Здружението за наука и инженерство на Јеил''' ('''YSEA''') е организација на алумни на Универзитетот Јеил која се фокусира со наука, технологија, инженерство и математика (STEM). Основана е во 1914 година како Здружение на инженери во Јеил, а денес е една од најстарите организации на универзитетски алумни во светот. YSEA поддржува додипломски истражувања и претприемништво на колеџот Јеил и ги признава извонредните услуги, достигнувања и стипендии во STEM преку годишните награди YSEA. YSEA е основана „за да го унапреди интересот за инженерството на Јеил и да поттикне подобро запознавање и дружење на инженерите од Јеил“. YSEA ја поддржува и STEM едукацијата во средните училишта преку своите соработки со FIRST Robotics и Меѓународниот саем за наука и инженерство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ysea.org/|title=Welcome to YSEA!|date=2020-10-23|work=YSEA|language=en-US|accessdate=2022-01-13}}</ref> YSEA е спонзор на Јеил Научното списание, најстарото универзитетско научно списание во земјата и главното научно издание на универзитетот Јеил. == Историја == Здружението за наука и инженерство на Јеил, го влече своето потекло од 34 годишниот состанок на Американското друштво на машински инженери (ASME) одржан од 2-ри до 5-ти декември 1913 година во Њујорк во зградата на инженерските друштва.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=1914|title=The Annual Meeting|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=1}}</ref> На последниот годишен состанок на ASME, седум колеџи (Технолошкиот институт Стивенс, Политехничкиот институт Вустер, Политехничкиот институт во Бруклин, Универзитетот Јеил, Државниот универзитет во Кентаки, [[Универзитет Браун|Универзитетот Браун]] и [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]]) одржаа собири на поранешни студенти на различни локации низ Њујорк. Дваесет и девет поранешни студенти на Јеил присуствуваа на вечерата што беше одржана во Јеил клубот во Њујорк (во тоа време се наоѓаше на улицата „Вест 44-та“ број 30, сегашниот дом на Пен клубот во Њујорк). Претседаваше професор Лестер Пејџ Брекенриџ, раководител на Научното училиште во Шефилд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.lib.msu.edu/uahc/FindingAids/ua17-8.html|title=Lester Paige Breckenridge Papers UA.17.8 - Biographical Note|work=Michigan State University Archives and Historical Collections|accessdate=2022-01-13}}</ref> На вечерата беа изготвени планови за креирање енда постојана организација на алумни на инженерските студии на Јеил. Беше назначен комитет за да разгледа формирање на Здружение за инженерство на Јеил, со годишно собирање кое ќе се истакне како карактеристика.<ref>{{Наведено списание|date=1914|title=Society Affairs|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=XVIII}}</ref> После една година, на 4 декември 1914 година, на состанок на кој присуствуваа 40 поранешни студенти, се основа Здружението за инженерство на Јеил (YEA).<ref name=":1">{{Наведено списание|date=1915-09-25|title=Schools and Societies|journal=Mining and Engineering World|pages=495}}</ref> Членството беше отворено за секој дипломец на Јеил, иако „здружението, секако, повеќе им се допаѓа на оние кои се занимаваат со инженерски активности, транспорт или производство“.<ref name=":1" /> Пред основањето на YEA, организациите на алумни првенствено се состоеја од групи организирани по класна година или географска ознака.“ На дипломираните студенти на Јеил им беше дистрибуирано циркуларно писмо во кое беа наведени целите и задачите.<ref name=":1" /> Интересот кај поранешните студенти на Научното училиште во Шефилд беше висок; бројот на членови се приближувал до 500 кон крајот на септември 1915 година, два месеци пред првиот официјален состанок.<ref name=":1" /> Пред официјалното основање во 1914 година, поранешните студенти и наставниот кадар на Научното училиште во Шефилд биле заинтересирани за создавање организација посветена на доброто на училиштето во Шефилд. Првиот состанок на Здружението за инженерство на Јеил се одржал во ноември 1915 година во Њу Хејвен, Конектикат.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Наведено списание|title=Yale Engineering Association|journal=Railway Age Gazette|volume=58|issue=13|pages=574}}</ref> На состанокот неколку добро афирмирани професионалци во индустријата беа избрани на раководни позиции. Едвин М. Хер, од „Вестингхаус Електрик и Мафг. Компани“, беше избран за претседател.<ref name=":2" /> Хари Н. Ковел, раководител на фабриката на „Лидгервуд Мфг. Ко.“, беше избран за потпретседател, а Ричард Т. Дана, консултант-инженер со седиште во Њујорк, беше избран за секретар.<ref name=":0" /> Првиот состанок вклучувал една од најраните демонстрации на трансконтинентални телефонски комуникации, настан за кој беше објавено во наредниот број на „Јејл Алумни Неделник“.<ref>{{Наведена книга|title=STEM at Yale : up down up : science and engineering at Yale University, 1802 to 2013|last=Glover|first=William Davison|date=2015|isbn=978-1-5025-2663-2|edition=Proof|location=[United States]|oclc=907663298}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{DEFAULTSORT:Yale Science and Engineering Association}} [[Категорија:Научни организации во САД]] ifrwf8n588pagaewdl9tzo3y7qbjiey 14 1407042 5652143 2026-11-01T17:09:47Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:СС]] 5652143 wikitext text/x-wiki [[Категорија:СС]] 78ertuggav55zf9ghbwvvmiuxipumeu 0 1407043 5652160 2026-11-01T18:22:03Z ForestShutter 126802 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1372693155|Committee of Concerned Scientists]]“ 5652160 wikitext text/x-wiki '''Комитетот на загрижени научници''' е независна меѓународна организација која е посветена на заштитата и унапредувањето на [[Човекови права|човековите права]] и научната слобода на [[Научник|научниците]], [[Лекар|лекарите]], [[Инженер|инженерите]] и изучувачите од други полиња . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.columbia.edu/libraries/chrdr/archive_collections/ccs_archives_at_chrdr.html|title=Committee of Concerned Scientists Archives {{!}} Columbia University Libraries|work=library.columbia.edu|accessdate=2021-08-05}}</ref> == Историја == Комитетот бил формиран во 1972 година во Вашингтон и Њујорк како ad hoc група на научници и изучувачи загрижени за кршењето на академската слобода и прогонот на научниците ширум светот. (Некогаш, создавањето на Комитетот се датира од 1973 година. ) Повеќето од активностите на Комитетот во 1970-тите и 1980-тите години биле насочени кон помагање на лица на кои им било одбиено барањето за иселување и [[Советски дисиденти|дисидентски]] научници во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и земјите [[Источен блок|од советскиот блок]] . <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1981/09/26/us/soviet-scientist-s-candor-earns-us-praise.html?sec=technology|title=Soviet Scientists Candor Earns U.S. Praise|last=Robert Reinhold|date=26 September 1981|work=The New York Times}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-4375796.html|title=Making Helsinki matter|date=August 11, 1986|work=[[New Leader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020105649/http://www.highbeam.com/doc/1G1-4375796.html|archive-date=October 20, 2012|via=[[HighBeam Research]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-27-me-14237-story.html|title=A Refusenik Finds His Academic Refuge : USC Provides Mathematician a Sanctuary to Renew Research That Was Denied by Soviets|last=|last2=|date=1986-08-27|work=[[Los Angeles Times]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026093906/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-27-me-14237-story.html|archive-date=2021-10-26|accessdate=2021-10-26|last3=|first3=|last4=|last5=|last6=|last7=|last8=|first8=|last9=}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/search?q=no:17546964|title=Science between the superpowers|last=Rabkin|first=Yakov M|last2=Twentieth Century Fund|date=1988|publisher=Priority Press|isbn=978-0-87078-223-7|location=New York|language=English|oclc=17546964}}</ref> Комитетот лобирал и кај советската и кај западната влада во име на овие угнетени научници, им обезбедувал морална и финансиска поддршка и организираше конференции и состаноци за истите, вклучително и во самиот Советски Сојуз. Понекогаш, на Комитетот на загрижени научници му се припишува измислувањето на самиот термин „ refusenik “. Комитетот играл активна улога во помагањето на советските дисиденти како [[Андреј Сахаров]], Натан Шарански, Јуриј Орлов, Бенџамин Левич и други. Од 1978 до 2003 година, тој бил во тесна соработка со Њујоршката академија на науките, која објавила зборници од неколку конференции. Последователно, Комитетот ги проширил своите активности со цел да се занимава со прашања поврзани со човековите права и академската слобода во други земји. На пример, Комитетот лобирал и кај кинеската и кај американската влада во име на кинескиот [[Астрофизика|астрофизичар]] Фанг Лижи, кој ги поддржувал дисидентските студенти за време на [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|масакрот на плоштадот Тјенанмен во 1989 година]] . По неговата имиграција во САД, Фанг Лижи самиот служел во Комитетот. Во 2019 година, овој случај бил презентиран на тогашниот претседател на САД, Доналд Трамп, да ја прекине опишаната кампања за заплашување на американски научници кои имаат кинеска етничка припадност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/california/story/2019-07-21/trump-china-racial-profiling-university-fbi-spy|title=Is it police work or racial profiling? U.S. crackdown puts Chinese scholars on edge|last=|last2=|date=22 July 2019|work=Los Angeles Times|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722140550/https://www.latimes.com/california/story/2019-07-21/trump-china-racial-profiling-university-fbi-spy|archive-date=2019-07-22|accessdate=2021-10-15|last3=|last4=}}</ref> Голем дел од фокусот на Комитетот во Кина е ставен на состојбата на политичките затвореници, како и на малцинските научници и наставници, вклучувајќи ги и оние од ујгурска, тибетска и монголска етничка припадност. На пример, Комитетот пишувал за случајот на етничкиот монголски дисидент номиниран за Нобелова награда за мир, Хада . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2025/02/nobel-peace-prize-nominee-in-critical-condition-following-thirty-years-of-confinement-and-mistreatment-by-authorities/|title=Nobel Peace Prize nominee in critical condition following thirty years of confinement and mistreatment by authorities|last=|last2=|date=23 February 2025|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209022542/https://concernedscientists.org/2025/02/nobel-peace-prize-nominee-in-critical-condition-following-thirty-years-of-confinement-and-mistreatment-by-authorities/|archive-date=2025-12-09|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Го запишал и случајот на Ванг Бингџанг, поранешен хирург и истражувач, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/11/thoracic-surgeon-and-researcher-slowly-dying-in-prison/|title=Thoracic Surgeon and Researcher Slowly Dying in Prison|last=|last2=|date=27 November 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522185517/https://concernedscientists.org/2024/11/thoracic-surgeon-and-researcher-slowly-dying-in-prison/|archive-date=2025-05-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и на Јанг Хенџун, австралиско-кинески романописец и академик <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/02/china-gives-australian-chinese-writer-a-suspended-death-sentence/|title=China Gives Australian-Chinese Writer a Suspended Death Sentence|last=|last2=|date=10 February 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122055137/https://concernedscientists.org/2024/02/china-gives-australian-chinese-writer-a-suspended-death-sentence/|archive-date=2025-01-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, двајцата обвинети за шпионажа, како и Сју Жијонг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2020/04/academic-and-girlfriend-arrested-in-china-for-subversion/|title=Academic and Girlfriend Arrested in China for Subversion|last=|last2=|date=4 April 2020|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212034827/https://concernedscientists.org/2020/04/academic-and-girlfriend-arrested-in-china-for-subversion//|archive-date=2025-02-12|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и Хуанг Ќи, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2018/04/founder-of-hr-website-detained-for-allegedly-leaking-state-secrets/|title=Founder of HR Website Detained for Allegedly “Leaking State Secrets|last=|last2=|date=27 April 2018|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241022074142/https://concernedscientists.org/2018/04/founder-of-hr-website-detained-for-allegedly-leaking-state-secrets/|archive-date=2024-10-22|accessdate=2025-01-18|last3=|last4=}}</ref> кои биле обвинети за субверзија. Во однос на Ујгурите, Комитетот се залагал во име на научници како Илхам Тохти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/10/nobel-peace-prize-nominee-serving-life-sentence-in-china/|title=Nobel Peace Prize Nominee Serving Life Sentence in China|last=|last2=|date=7 October 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250118213734/https://concernedscientists.org/2024/10/nobel-peace-prize-nominee-serving-life-sentence-in-china/|archive-date=2025-01-18|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, Рахиле Давут, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/03/anthropology-professor-and-renowned-scholar-of-uyghur-studies-arrested-and-sentenced-to-prison/|title=Anthropology Professor and renowned scholar of Uyghur studies arrested and sentenced to prison|last=|last2=|date=7 October 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210538/https://concernedscientists.org/2024/03/anthropology-professor-and-renowned-scholar-of-uyghur-studies-arrested-and-sentenced-to-prison/|archive-date=2025-08-12|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, Ташполат Тијип, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2021/05/president-of-xinxiang-university-arrested-four-years-ago-whereabouts-unknown-to-this-day/|title=President of Xinxiang University Arrested Four Years Ago. Whereabouts Unknown to This Day|last=|last2=|date=5 May 2021|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707190738/https://concernedscientists.org/2021/05/president-of-xinxiang-university-arrested-four-years-ago-whereabouts-unknown-to-this-day/|archive-date=2025-07-07|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, Абдувели Ајуп, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2014/06/uyghur-linguists-attempt-to-teach-language-leads-to-his-disappearance-for-nearly-a-year/|title=Uyghur Linguist’s Whereabouts Unknown Since Arrest for Attempt to Teach Language|last=|last2=|date=6 June 2014|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250927103225/https://concernedscientists.org/2014/06/uyghur-linguists-attempt-to-teach-language-leads-to-his-disappearance-for-nearly-a-year/|archive-date=2025-09-27|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и Абдулкадир Џалаледин . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2018/05/uyghur-writer-and-scholar-arrested-and-sent-to-re-education-camp/|title=Uyghur Writer and Scholar Arrested and Sent to Re-Education Camp|last=|last2=|date=21 May 2018|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106111559/https://concernedscientists.org/2018/05/uyghur-writer-and-scholar-arrested-and-sent-to-re-education-camp/|archive-date=2024-01-06|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Дополнително, Комитетот се залагал во име на разни академици во Хонг Конг, меѓу кои Бени таи Јиу-тинг и Шиу Ка-чун . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2020/03/two-academics-at-hong-kong-universities-were-punished-for-involvement-in-2014-demonstrations/|title=Two Academics at Hong Kong Universities Were Punished for Involvement in 2014 Demonstrations|last=|last2=|date=8 March 2020|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241022054612/https://concernedscientists.org/2020/03/two-academics-at-hong-kong-universities-were-punished-for-involvement-in-2014-demonstrations/|archive-date=2024-10-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Во 2001 година, Комитетот лобирал кај руската влада и кај рускиот претседател [[Владимир Путин]] во поддршка на рускиот научник Игор Сутјагин, кој бил обвинет од ФСБ (агенцијата наследник на [[КГБ]] ) за предавство и шпионажа. Во 2016 година, Комитетот упатил апел до тогашната чилеанска претседателка Мишел Башелет повторно да го отвори случајот на Борис Вајсфајлер, математичар кој исчезнал во Чиле во 1985 година <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35980852|title=Missing in Chile: What happened to Boris Weisfeiler?|date=2016-04-09|work=BBC News|access-date=2021-10-01|language=en-GB}}</ref> Комитетот ги разгледувал наводните кршења на човековите права на научниците и академиците во следните земји: Ангола, Азербејџан, Бахреин, Бангладеш, Белорусија, Бразил, Бугарија, Камерун, Канада, Чиле, Кина, Куба, Еквадор, Египет, Етиопија, Франција, Грција, Индија, Индонезија, Иран, Ирак, Израел, Италија, Малезија, Монголија, Мароко, Никарагва, Пакистан, Перу, Филипини, Полска, Русија, Саудиска Арабија, Србија, Сиера Леоне, Шпанија, Судан, Свазиленд, Сирија, Тајланд, Турција, Туркменистан, Уганда, Украина, Обединети Арапски Емирати, Обединето Кралство, САД, Узбекистан, Венецуела, Виетнам и Зимбабве. == Активности == Секоја година, Комитетот издава извештај за случаи на злоупотреба на академската слобода и човековите права на научниците и научниците ширум светот. == Членови == Меѓу истакнатите научници кои служеле како членови на одборот на Комитетот се и значителен број добитници на [[Нобелова награда]], како што се Пол Флори, Герхард Херцберг, Дејвид Балтимор, [[Овен Чемберлејн|Овен Чемберлен]], Џером Карл, Валтер Кон, Маршал Ворен Ниренберг, Џон Чарлс Полањи, [[Чарлс Хард Таунс]], [[Стивен Вајнберг]], [[Розалин Сусман Јалоу]], и други. [[Математичка физика|Математичкиот физичар]] Џоел Лебовиц е долгогодишен копретседател на Комитетот, заедно со другите тројца сегашни копретседатели: физичарот Јуџин Чудновски, психијатарот Валтер Рајх и хемичарот Александар Грир. Марк Мелман бил првиот извршен директор на Комитетот . Него го наследиле Дороти Хирш, Мод Козодој и Сара Пенсо. Софи Кук, владин адвокат и медијатор во пензија, била извршен директор од 2008 до 2015 година. Керол Сузан Валорис ја извршувала функцијата од 2015 до 2021 година. Сузан Гармент била на функцијата од 2021 до 2022 година, а Валорис се вратила од пензија во 2022 година откако Гармент морала да се повлече поради лични причини. Неа ја наследила Александра Бендер од 2023 до 2025 година. Сегашниот извршен директор е Едита Грир. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/leadership/|title=Who We Are|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|accessdate=2025-11-24}}</ref> == Поврзано == * Научници во ризик * Совет за академици изложени на ризик (CARA) == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] bmjcq2ozfc8boe27rpq1syb86o7tdpe 5652163 5652160 2026-11-01T18:25:39Z ForestShutter 126802 5652163 wikitext text/x-wiki '''Комитетот на загрижени научници''' е независна меѓународна организација која е посветена на заштитата и унапредувањето на [[Човекови права|човековите права]] и научната слобода на [[Научник|научниците]], [[Лекар|лекарите]], [[Инженер|инженерите]] и [[Академик|академици]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.columbia.edu/libraries/chrdr/archive_collections/ccs_archives_at_chrdr.html|title=Committee of Concerned Scientists Archives {{!}} Columbia University Libraries|work=library.columbia.edu|accessdate=2021-08-05}}</ref> == Историја == Комитетот бил формиран во 1972 година во Вашингтон и Њујорк како ad hoc група на научници и изучувачи загрижени за кршењето на академската слобода и прогонот на научниците ширум светот. (Некогаш, создавањето на Комитетот се датира од 1973 година. ) Повеќето од активностите на Комитетот во 1970-тите и 1980-тите години биле насочени кон помагање на лица на кои им било одбиено барањето за иселување и [[Советски дисиденти|дисидентски]] научници во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и земјите [[Источен блок|од советскиот блок]] . <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1981/09/26/us/soviet-scientist-s-candor-earns-us-praise.html?sec=technology|title=Soviet Scientists Candor Earns U.S. Praise|last=Robert Reinhold|date=26 September 1981|work=The New York Times}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-4375796.html|title=Making Helsinki matter|date=August 11, 1986|work=[[New Leader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020105649/http://www.highbeam.com/doc/1G1-4375796.html|archive-date=October 20, 2012|via=[[HighBeam Research]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-27-me-14237-story.html|title=A Refusenik Finds His Academic Refuge : USC Provides Mathematician a Sanctuary to Renew Research That Was Denied by Soviets|last=|last2=|date=1986-08-27|work=[[Los Angeles Times]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026093906/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-27-me-14237-story.html|archive-date=2021-10-26|accessdate=2021-10-26|last3=|first3=|last4=|last5=|last6=|last7=|last8=|first8=|last9=}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/search?q=no:17546964|title=Science between the superpowers|last=Rabkin|first=Yakov M|last2=Twentieth Century Fund|date=1988|publisher=Priority Press|isbn=978-0-87078-223-7|location=New York|language=English|oclc=17546964}}</ref> Комитетот лобирал и кај советската и кај западната влада во име на овие угнетени научници, им обезбедувал морална и финансиска поддршка и организирал конференции и состаноци за истите, вклучително и во самиот Советски Сојуз. Понекогаш, на Комитетот на загрижени научници му се припишува измислувањето на самиот термин „ refusenik “. Комитетот играл активна улога во помагањето на советските дисиденти како [[Андреј Сахаров]], Натан Шарански, Јуриј Орлов, Бенџамин Левич и други. Од 1978 до 2003 година, тој бил во тесна соработка со Њујоршката академија на науките, која објавила зборници од неколку конференции. Последователно, Комитетот ги проширил своите активности со цел да се занимава со прашања поврзани со човековите права и академската слобода во други земји. На пример, Комитетот лобирал и кај кинеската и кај американската влада во име на кинескиот [[Астрофизика|астрофизичар]] Фанг Лижи, кој ги поддржувал дисидентските студенти за време на [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|масакрот на плоштадот Тјенанмен во 1989 година]] . По неговата имиграција во САД, Фанг Лижи самиот служел во Комитетот. Во 2019 година, овој случај бил презентиран на тогашниот претседател на САД, Доналд Трамп, да ја прекине опишаната кампања за заплашување на американски научници кои имаат кинеска етничка припадност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/california/story/2019-07-21/trump-china-racial-profiling-university-fbi-spy|title=Is it police work or racial profiling? U.S. crackdown puts Chinese scholars on edge|last=|last2=|date=22 July 2019|work=Los Angeles Times|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722140550/https://www.latimes.com/california/story/2019-07-21/trump-china-racial-profiling-university-fbi-spy|archive-date=2019-07-22|accessdate=2021-10-15|last3=|last4=}}</ref> Голем дел од фокусот на Комитетот во Кина е ставен на состојбата на политичките затвореници, како и на малцинските научници и наставници, вклучувајќи ги и оние од ујгурска, тибетска и монголска етничка припадност. На пример, Комитетот пишувал за случајот на етничкиот монголски дисидент номиниран за Нобелова награда за мир, Хада . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2025/02/nobel-peace-prize-nominee-in-critical-condition-following-thirty-years-of-confinement-and-mistreatment-by-authorities/|title=Nobel Peace Prize nominee in critical condition following thirty years of confinement and mistreatment by authorities|last=|last2=|date=23 February 2025|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209022542/https://concernedscientists.org/2025/02/nobel-peace-prize-nominee-in-critical-condition-following-thirty-years-of-confinement-and-mistreatment-by-authorities/|archive-date=2025-12-09|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Го запишал и случајот на Ванг Бингџанг, поранешен хирург и истражувач, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/11/thoracic-surgeon-and-researcher-slowly-dying-in-prison/|title=Thoracic Surgeon and Researcher Slowly Dying in Prison|last=|last2=|date=27 November 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522185517/https://concernedscientists.org/2024/11/thoracic-surgeon-and-researcher-slowly-dying-in-prison/|archive-date=2025-05-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и на Јанг Хенџун, австралиско-кинески романописец и академик <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/02/china-gives-australian-chinese-writer-a-suspended-death-sentence/|title=China Gives Australian-Chinese Writer a Suspended Death Sentence|last=|last2=|date=10 February 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122055137/https://concernedscientists.org/2024/02/china-gives-australian-chinese-writer-a-suspended-death-sentence/|archive-date=2025-01-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, двајцата обвинети за шпионажа, како и Сју Жијонг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2020/04/academic-and-girlfriend-arrested-in-china-for-subversion/|title=Academic and Girlfriend Arrested in China for Subversion|last=|last2=|date=4 April 2020|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212034827/https://concernedscientists.org/2020/04/academic-and-girlfriend-arrested-in-china-for-subversion//|archive-date=2025-02-12|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и Хуанг Ќи, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2018/04/founder-of-hr-website-detained-for-allegedly-leaking-state-secrets/|title=Founder of HR Website Detained for Allegedly “Leaking State Secrets|last=|last2=|date=27 April 2018|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241022074142/https://concernedscientists.org/2018/04/founder-of-hr-website-detained-for-allegedly-leaking-state-secrets/|archive-date=2024-10-22|accessdate=2025-01-18|last3=|last4=}}</ref> кои биле обвинети за субверзија. Во однос на Ујгурите, Комитетот се залагал во име на научници како Илхам Тохти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/10/nobel-peace-prize-nominee-serving-life-sentence-in-china/|title=Nobel Peace Prize Nominee Serving Life Sentence in China|last=|last2=|date=7 October 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250118213734/https://concernedscientists.org/2024/10/nobel-peace-prize-nominee-serving-life-sentence-in-china/|archive-date=2025-01-18|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, Рахиле Давут, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/03/anthropology-professor-and-renowned-scholar-of-uyghur-studies-arrested-and-sentenced-to-prison/|title=Anthropology Professor and renowned scholar of Uyghur studies arrested and sentenced to prison|last=|last2=|date=7 October 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210538/https://concernedscientists.org/2024/03/anthropology-professor-and-renowned-scholar-of-uyghur-studies-arrested-and-sentenced-to-prison/|archive-date=2025-08-12|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, Ташполат Тијип, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2021/05/president-of-xinxiang-university-arrested-four-years-ago-whereabouts-unknown-to-this-day/|title=President of Xinxiang University Arrested Four Years Ago. Whereabouts Unknown to This Day|last=|last2=|date=5 May 2021|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707190738/https://concernedscientists.org/2021/05/president-of-xinxiang-university-arrested-four-years-ago-whereabouts-unknown-to-this-day/|archive-date=2025-07-07|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, Абдувели Ајуп, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2014/06/uyghur-linguists-attempt-to-teach-language-leads-to-his-disappearance-for-nearly-a-year/|title=Uyghur Linguist’s Whereabouts Unknown Since Arrest for Attempt to Teach Language|last=|last2=|date=6 June 2014|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250927103225/https://concernedscientists.org/2014/06/uyghur-linguists-attempt-to-teach-language-leads-to-his-disappearance-for-nearly-a-year/|archive-date=2025-09-27|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и Абдулкадир Џалаледин . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2018/05/uyghur-writer-and-scholar-arrested-and-sent-to-re-education-camp/|title=Uyghur Writer and Scholar Arrested and Sent to Re-Education Camp|last=|last2=|date=21 May 2018|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106111559/https://concernedscientists.org/2018/05/uyghur-writer-and-scholar-arrested-and-sent-to-re-education-camp/|archive-date=2024-01-06|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Дополнително, Комитетот се залагал во име на разни академици во Хонг Конг, меѓу кои Бени Таи Јиу-тинг и Шиу Ка-чун . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2020/03/two-academics-at-hong-kong-universities-were-punished-for-involvement-in-2014-demonstrations/|title=Two Academics at Hong Kong Universities Were Punished for Involvement in 2014 Demonstrations|last=|last2=|date=8 March 2020|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241022054612/https://concernedscientists.org/2020/03/two-academics-at-hong-kong-universities-were-punished-for-involvement-in-2014-demonstrations/|archive-date=2024-10-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Во 2001 година, Комитетот лобирал кај руската влада и кај рускиот претседател [[Владимир Путин]] во поддршка на рускиот научник Игор Сутјагин, кој бил обвинет од ФСБ (агенцијата наследник на [[КГБ]] ) за предавство и шпионажа. Во 2016 година, Комитетот упатил апел до тогашната чилеанска претседателка Мишел Башелет повторно да го отвори случајот на Борис Вајсфајлер, математичар кој исчезнал во Чиле во 1985 година <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35980852|title=Missing in Chile: What happened to Boris Weisfeiler?|date=2016-04-09|work=BBC News|access-date=2021-10-01|language=en-GB}}</ref> Комитетот ги разгледувал наводните кршења на човековите права на научниците и академиците во следните земји: Ангола, Азербејџан, Бахреин, Бангладеш, Белорусија, Бразил, Бугарија, Камерун, Канада, Чиле, Кина, Куба, Еквадор, Египет, Етиопија, Франција, Грција, Индија, Индонезија, Иран, Ирак, Израел, Италија, Малезија, Монголија, Мароко, Никарагва, Пакистан, Перу, Филипини, Полска, Русија, Саудиска Арабија, Србија, Сиера Леоне, Шпанија, Судан, Свазиленд, Сирија, Тајланд, Турција, Туркменистан, Уганда, Украина, Обединети Арапски Емирати, Обединето Кралство, САД, Узбекистан, Венецуела, Виетнам и Зимбабве. == Активности == Секоја година, Комитетот издава извештај за случаи на злоупотреба на академската слобода и човековите права на научниците и научниците ширум светот. == Членови == Меѓу истакнатите научници кои служеле како членови на одборот на Комитетот се и значителен број добитници на [[Нобелова награда]], како што се: Пол Флори, Герхард Херцберг, Дејвид Балтимор, [[Овен Чемберлејн|Овен Чемберлен]], Џером Карл, Валтер Кон, Маршал Ворен Ниренберг, Џон Чарлс Полањи, [[Чарлс Хард Таунс]], [[Стивен Вајнберг]], [[Розалин Сусман Јалоу]], и други. [[Математичка физика|Математичкиот физичар]] Џоел Лебовиц е долгогодишен копретседател на Комитетот, заедно со останатите тројца копретседатели: физичарот Јуџин Чудновски, психијатарот Валтер Рајх и хемичарот Александар Грир. Марк Мелман бил првиот извршен директор на Комитетот . Него го наследиле Дороти Хирш, Мод Козодој и Сара Пенсо. Софи Кук, владин адвокат и медијатор во пензија, била извршен директор од 2008 до 2015 година. Керол Сузан Валорис ја извршувала функцијата од 2015 до 2021 година. Сузан Гармент била на функцијата од 2021 до 2022 година, а Валорис се вратила од пензија во 2022 година откако Гармент морала да се повлече поради лични причини. Неа ја наследила Александра Бендер од 2023 до 2025 година. Сегашниот извршен директор е Едита Грир. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/leadership/|title=Who We Are|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|accessdate=2025-11-24}}</ref> == Поврзано == * Научници во ризик * Совет за академици изложени на ризик (CARA) == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] tvpgw4ww44x584xtn4gvusiprq7mr4n 0 1407044 5652161 2026-11-01T18:22:43Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Илија |слика = Црква „Св. Илија“ - Журче 20.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парох... 5652161 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Илија |слика = Црква „Св. Илија“ - Журче 20.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = Крушевско-демирхисарско |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|17|22|N|21|13|32|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = 1976 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Илија''' — помала селска црква во [[демирхисарско]]то село [[Журче]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа западно од селото, непосредно [[Регионален пат 1306|регионалниот пат 1306]]. == Историја == Според натписната табла на самата црква, истата била изградена во 1976 година по иницијатива на селаните од Журче<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://web.archive.org/web/20180819122924/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=372|title=Журче|work=Мој Роден Крај|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> на место каде некогаш се наоѓала [[Св. Илија (Журче)|средновековната црква „Св. Илија“]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|137}}</ref> == Архитектура == === Фрескоживопис === Внатрешноста на црквата не е живописана. === Икони и иконостас === Во црквата нема иконостас, туку иконите се закачени на ѕидовите или пак на дрвената ламперија поставена во олтарниот дел. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 10.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 11.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 12.jpg|Дворот Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 13.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 14.jpg|Летниковец Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 15.jpg|Sвоното Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 16.jpg|Натпис на источниот ѕид Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 17.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 18.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 19.jpg|Олтарниот дел Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 21.jpg|Базен за верски обреди Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 2.jpg|Натписна плоча Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 3.jpg|Камбанаријата и помошниот објект Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 4.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 5.jpg|Ниша до влезот Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 6.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 7.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 8.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 9.jpg|Крстот Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Elijah Church (Žurče)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Илија, Журче}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Илија во Македонија|Журче]] 8bi8h2n3pbcw2qx0ii2kzifxwkfrvh0 1 1407045 5652162 2026-11-01T18:25:30Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5652162 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 1 1407046 5652178 2026-11-01T19:56:19Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5652178 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1407047 5652181 2026-11-01T20:16:19Z ForestShutter 126802 Нова статија 5652181 wikitext text/x-wiki {{Short description|Стручно здружение во медицината}} {{Инфокутија Организација | image = SIDP_Logo_2019.png | abbreviation = ДФИБ | formation = 1990 | type = [[стручно здружение]] | headquarters = [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис | location = Соединети Американски Држави | membership = над 2.000 | num_members_year = 2023 | leader_title = Претседател | leader_name = Ерин Мекрири | leader_title2 = Претседател-избраник | leader_name2 = Лиса Дамков | leader_title3 = Поранешен претседател | leader_name3 = Сем Ајткен | website = https://www.sidp.org/ }} '''Друштвото на фармацевти за инфективни болести''' (ДФИБ) е [[непрофитна организација]] што ја сочинуваат [[фармацевт]]и и други здравствени работници специјализирани за [[инфекција|инфективни болести]] и [[рационална употреба на антимикробни лекови|рационална употреба на антимикробните лекови]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - About |url=https://sidp.org/About |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Според [[Одбор за фармацевтски специјалности|Одборот за фармацевтски специјалности]], [[клиничка фармација|клиничките фармацевти]] специјализирани за инфективни болести се обучени по [[микробиологија]] и [[фармакологија]] за да развиваат, спроведуваат и следат терапии со лекови. Овие терапии ги вклучуваат [[фармакодинамика]]та и [[фармакокинетика]]та на [[антимикробен лек|антимикробните лекови]] кај пациентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpsweb.org/bps-specialties/infectious-diseases-pharmacy/|title=Infectious Diseases Pharmacy|website=Board of Pharmaceutical Specialties|access-date=September 21, 2019}}</ref> Со седиште во [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис, ДФИБ е основано во 1990 година и има над 2.000 членови што работат во грижата за пациентите, истражувањето, наставата, фармацевтската индустрија и државните институции. Мисијата на организацијата е да ја унапредува фармацијата за инфективни болести преку соработка, истражување и образование и да предводи во рационалната употреба на антимикробните лекови, со цел оптимална грижа за пациентите во различни здравствени средини.<ref name=":0" /> За да ја оствари мисијата, ДФИБ соработува со повеќе здравствени организации, меѓу кои [[Американско друштво за инфективни болести]], [[Американски колеџ за клиничка фармација]], [https://shea-online.org Друштво за здравствена епидемиологија на Америка], [[Американско друштво за микробиологија]], [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем]], [[Институт за клинички и лабораториски стандарди]], [[Европско друштво за клиничка микробиологија и инфективни болести]], [[Европско друштво за клиничка фармација]], [https://mad-id.org „Правење разлика кај инфективните болести“] и [[Меѓународна фармацевтска федерација]].<ref name=":0" /> == Залагање за рационална употреба на антимикробните лекови == [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828202245/http://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|url-status=dead|archive-date=August 28, 2016|title=World Health Organization|website=WHO|access-date=September 21, 2019}}</ref> и [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/index.html|title=CDC-Antimicrobial Resistance|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> ја означија [[антимикробна отпорност|антимикробната отпорност]] како сериозна закана за јавното здравје. ДФИБ дава приоритет на промовирањето на соодветната употреба на антимикробните лекови и на намалувањето на отпорноста. Во 2003 година ДФИБ предупредило на можен експоненцијален пораст на бактериите отпорни на антибиотици.<ref>Bob Groves, "Still searching for Kryptonite: Superbugs' march prompts expansion of a testing and database program", ''[[The Record (North Jersey)|The Record]]'' (June 30, 2003), p. F-1.</ref> Во 2009 година ДФИБ поддржало студија што ги идентификувала антибиотиците со помала веројатност да придонесат за отпорност.<ref>Alex Paul, "Hospital cuts MRSA infection", ''[[Albany Democrat-Herald]]'' (December 25, 2009), p. 3.</ref> Комитетот за политики и владини односи на ДФИБ се фокусира на законодавни и регулаторни прашања поврзани со терапијата на инфективни болести, употребата на антимикробни лекови и отпорноста. Комитетот за односи со јавноста развива партнерства, активности и програми за образование на јавноста за безбедната и ефикасна употреба на антимикробните лекови и за улогата на фармацевтите во нивната рационална употреба. Комитетот за различност, еднаквост и инклузија е посветен на создавање гостопримливо друштво и на подобро застапување на малцинствата во членството, раководството и професијата. ДФИБ се залага пред државните и приватните субјекти за клучни прашања и соработува со стратешки партнери за да ја образува јавноста и да поттикне позитивни промени. === Претседателски советодавен совет за борба против бактерии отпорни на антибиотици === Во јануари 2019 година Претседателскиот советодавен совет за борба против бактерии отпорни на антибиотици ([https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings ПАККАРБ]) се состанал како одговор на налогот на американскиот секретар за здравство и човечки услуги [[Алекс Азар]] да се соберат мислења од јавноста за стратегиите за борба против антимикробната отпорност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings/january-30-2019-public-meeting|title=DHHS PACCARB Meeting|date=2018-10-17|website=US Dept of Health and Human Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Поранешната претседателка на ДФИБ Кери Лаплант изнела јавни забелешки со кои ја истакнала потребата од приоритетно забрзување на истражувањето и развојот на нови антимикробни лекови преку иновативни механизми на финансирање, заштита на снабдувањето со постојните лекови и развој на стратегии за ублажување на недостигот од лекови против инфекции. Лаплант рекла: „Заедно се мачиме да смислиме мешавини од антибиотици, користејќи ин витро податоци, со надеж дека ќе ја совладаме отпорноста и дека ќе има синергија за да ги спасиме нашите пациенти што умираат. Многу од овие пациенти веќе издржале и преживеале месеци хемотерапија, за потоа да се најдат повторно поразени и да се борат за живот.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/sites/default/files/paccarb-meeting-summary-jan-30-31-2019.pdf|title=PACCARB Meeting Notes|website=Dept of Human Health Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Во септември 2020 година Елизабет Додс Ешли, исто така поранешна претседателка на ДФИБ, била именувана за одредена претставничка во Претседателскиот советодавен совет за борба против бактерии отпорни на антибиотици.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Health (ASH)|first=Assistant Secretary for|date=2020-09-09|title=Designated Representative: Elizabeth Dodds Ashley, PharmD, MHS, FCCP, BCPS|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/membership/designated-representative-elizabeth-dodds-ashley|access-date=2021-05-04|website=HHS.gov|language=en}}</ref> === Предизвик на американската влада за антимикробна отпорност === Предизвикот на американската влада за антимикробна отпорност, започнат во 2018 година, е глобален напор што ги повикува фармацевтските и [[здравствено осигурување|здравствените осигурителни компании]], производителите и купувачите на храна од животинско потекло, медицинските работници, владините здравствени функционери и индустриските лидери ширум светот да соработуваат во борбата против отпорноста кон антибиотиците. [https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html Предизвикот] е начин организациите да преземат формални обврски за напредок во борбата против антимикробната отпорност.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html|title=CDC AMR Challenge|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pharmacytimes.com/news/us-leads-fight-against-antibiotic-resistance-intensifies-with-worldwide-amr-challenge|title=Pharmacy Times-AMR Challenge|website=Pharmacy Times|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ поднело обврска кон овој предизвик за промовирање на соодветна употреба на антимикробните лекови.<ref name=":1" /> Како дел од таа обврска, во 2019 година ДФИБ соработувало со [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]] и со [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем|Американското друштво на фармацевти во здравствениот систем]] на изработка на образовни материјали за тоа како фармацевтите можат да ја подобрат употребата на антимикробните лекови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/antibiotic-use/community/materials-references/print-materials/index.html|title=CDC Appropriate Antibiotic Use|date=2019-08-29|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> Здравствените работници можат да поднесат формална обврска за прифаќање на овие практики.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Stewardship Advocacy Toolkit |url=https://www.sidp.org/AMSToolkit |access-date=2023-08-13 |website=www.sidp.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |date=2021-02-26 |title=Join the AMR Challenge |url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html |access-date=2023-08-13 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> Според секретарот Азар, речиси 350 национални и меѓународни организации се обврзале на предизвикот, меѓу нив Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за ургентна медицина]], [[Американско здружение за борба против ракот]], [[Добротворни фондови „Пју“]] и [[Министерство за одбрана на САД|Министерството за одбрана на САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924053236/https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|url-status=dead|archive-date=September 24, 2019|title=Secretary Azar's Remarks on AMR Challenge at United Nations General Assembly|date=2019-09-24|access-date=September 24, 2019}}</ref><ref name=":1" /> === Закон за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката отпорност од 2023 година === Во светот во 2019 година се проценува дека околу 4,95 милиони смртни случаи биле поврзани со бактериска антимикробна отпорност, а 1,27 милиони се припишуваат директно на неа.<ref>{{Наведено списание |last1=Murray |first1=Christopher J L |last2=Ikuta |first2=Kevin Shunji |last3=Sharara |first3=Fablina |last4=Swetschinski |first4=Lucien |last5=Robles Aguilar |first5=Gisela |last6=Gray |first6=Authia |last7=Han |first7=Chieh |last8=Bisignano |first8=Catherine |last9=Rao |first9=Puja |last10=Wool |first10=Eve |last11=Johnson |first11=Sarah C |last12=Browne |first12=Annie J |last13=Chipeta |first13=Michael Give |last14=Fell |first14=Frederick |last15=Hackett |first15=Sean |date=February 2022 |title=Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis |url=https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)02724-0 |journal=The Lancet |volume=399 |issue=10325 |pages=629–655 |doi=10.1016/s0140-6736(21)02724-0 |issn=0140-6736 |pmc=8841637 |pmid=35065702}}</ref> Целта на Законот за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката отпорност од 2023 година е да воспостави програма за развој на антимикробни лекови насочени кон тешко лечливи бактериски и габични предизвикувачи, како и за справување со најзаканувачките инфекции.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница |title=Pass the PASTEUR Act Now {{!}} Fight Infectious Disease |url=https://www.fightinfectiousdisease.org/passpasteur |access-date=2023-08-13 |website=PFID/VacciNATION |language=en}}</ref> ДФИБ е меѓу 237-те организации што во 2023 година се залагале за унапредување на овој закон.<ref name=":2" /> == Законодавна поддршка == На 4 јуни 2019 година американските сенатори [[Џони Изаксон]] (републиканец од Џорџија) и [[Боб Кејси Помладиот|Боб Кејси]] (демократ од Пенсилванија) го поднеле Законот за развој на иновативна стратегија против микроорганизми отпорни на антимикробни лекови ([https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/1712 законот ДИСАРМ] С. 1712). Законот има за цел да го унапреди истражувањето и развојот на антибиотици и да ги зачува постојните. Предлага подобрувања на надоместокот за антибиотици од [[Медикер|Медикер]] и ја промовира нивната соодветна употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/disarm-act-provides-framework-needed-to-spur-antibiotic-rd-protect-existing-drugs/|title=DISARM Act IDSA News Release|website=IDSA|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ им се придружило на други медицински организации, како Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за алергија, астма и имунологија]] и Американското друштво за микробиологија, во потпишувањето писмо за поддршка на овој закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaaai.org/Aaaai/media/MediaLibrary/PDF%20Documents/Advocacy/Final-S-FAR-DISARM-Letter.pdf|title=DISARM Act Letter of Support|website=AAAAI|access-date=September 21, 2019}}</ref> Слично, ДФИБ и други организации за инфективни болести го поддржале Законот за стратегии за справување со антимикробната отпорност, што има за цел да ја зајакне постојната федерална инфраструктура за надзор, собирање податоци и истражувања поврзани со антимикробната отпорност.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Strategies to Address Antimicrobial Resistance (STAAR) Act |url=https://www.idsociety.org/globalassets/idsa/topics-of-interest/antimicrobial-resistance/staar-themes-one-pager.pdf |access-date=August 13, 2023 |website=www.idsociety.org}}</ref> Од ноември 2022 година ДФИБ учествувало во поддршката на седум писма за различни законодавни прашања, антибиотска отпорност и финансирање. Подробностите за организациите-спонзори и за областите на фокус се дадени во табелата подолу: {| class="wikitable" !Област на фокус !Организација-спонзор !Месец на потпишување |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница |title=BIO Preparedness Workforce Act |url=https://www.idsociety.org/policy--advocacy/bio-preparedness-workforce-pilot/ |access-date=2023-08-13 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> |Американско друштво за инфективни болести |ноември 2022 |- |Комитет за здравство, образование, труд и пензии во Сенатот: национална програма за внимателно следење на употребата на антибиотици кај луѓето и надвор од човечката средина |Совет за одбрана на природните ресурси |февруари 2023 |- |Заеднички приоритети на фармацевтските организации по завршувањето на вонредната здравствена состојба |Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем |февруари 2023 |- |Закон за пионерски претплатнички модели<ref name=":2" /> |Форум на засегнати страни за антимикробна отпорност |февруари 2023 |- |Јавно здравје и пилот-програма за отплата на заеми за био-подготвеност за 2024 фискална година |Американско друштво за инфективни болести, Американско друштво за микробиологија, Асоцијација за медицина на ХИВ |март 2023 |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3" /> |Американско друштво за инфективни болести |мај 2023 |- |Последователен состанок за гранични вредности (брејкпоинти) на Управата за храна и лекови |Американско друштво за микробиологија |јуни 2023 |} == Публикации и активности == Други активности на ДФИБ се давање клинички насоки, издавање ставови и нудење образовни ресурси. ДФИБ поддржало документи со насоки за вештините потребни за водачите на програмите за рационална употреба на антимикробните лекови,<ref>{{Наведено списание|last=Cosgrove|first=SE|date=December 2014|title=Guidance for the knowledge and skills required for antimicrobial stewardship leaders|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=35|issue=12|pages=1444–51|pmid=25419765|doi=10.1086/678592|s2cid=12009026}}</ref> клучната улога на фармацевтите во тие програми,<ref>{{Наведено списание|last=Heil|first=EL|date=July 2016|title=The Essential Role of Pharmacists in Antimicrobial Stewardship|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=37|issue=7|pages=753–754|doi=10.1017/ice.2016.82|pmid=27072411|doi-access=free}}</ref> лекувањето на [[КОВИД-19]]<ref>{{Наведена мрежна страница |last= |first= |date=2022 |title=COVID-19 Guideline, Part 1: Treatment and Management |url=https://www.idsociety.org/practice-guideline/covid-19-guideline-treatment-and-management/ |access-date=2022-08-18 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> и оптималната употреба на [[полимиксин]]ите.<ref>{{Наведено списание|last=Tsuji|first=BT|date=January 2019|title=International Consensus Guidelines for the Optimal Use of the Polymyxins|journal=Pharmacotherapy|volume=39|issue=1|pages=10–39|pmid=30710469|doi=10.1002/phar.2209|pmc=7437259|doi-access=free}}</ref> Покрај тоа, ДФИБ објавило ставови во кои се залага за разумна употреба на антимикробните лекови во различни средини, вклучително во земјоделството<ref>{{Наведено списание|last=Aitken|first=SL|date=April 2016|title=Agricultural Applications for Antimicrobials. A Danger to Human Health: An Official Position Statement of the Society of Infectious Diseases Pharmacists|journal=Pharmacotherapy|volume=36|issue=4|pages=422–432|doi=10.1002/phar.1737|pmid=26954889|s2cid=22853175}}</ref> и во [[амбулантна нега|амбулантната нега]].<ref>{{Наведено списание|last=Klepser|first=ME|date=August 2017|title=A call to action for outpatient antibiotic stewardship|url=https://www.japha.org/article/S1544-3191(17)30145-0/abstract|journal=Journal of the American Pharmacists Association|volume=57|issue=4|pages=457–463|doi=10.1016/j.japh.2017.03.013|pmid=28499717|url-access=subscription}}</ref> Сите публикации се достапни на [https://sidp.org/SIDP-Publications официјалната страница]. На крајот од 2019 година било објавено дека ДФИБ ќе се приклучи како партнер на конференцијата „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sidp.org/2019AnnualMeeting|title=SIDP Annual Meeting|website=SIDP|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://idweek.org/|title=IDWeek Conference|access-date=October 7, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=IDSA News Release: Society of Infectious Diseases Pharmacists Joins IDWeek |url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/society-of-infectious-diseases-pharmacists-joins-idweektm/ |access-date=October 7, 2019 |website=IDSA}}</ref> „Недела на инфективните болести“ е заедничка годишна конференција на Американското друштво за инфективни болести, Друштвото за здравствена епидемиологија на Америка, Асоцијацијата за медицина на ХИВ, Друштвото за детски инфективни болести и Друштвото на фармацевти за инфективни болести. Како партнерско друштво, ДФИБ именува претставник во официјалниот одбор за планирање за трогодишен мандат. Целта на ДФИБ како партнер е да овозможи собирање експерти од истражувањето и од практиката за презентации и воспоставување контакти на годишната конференција. Годишниот деловен состанок и приемот на ДФИБ моментално се одржуваат заедно со неа. == Образовни програми == ДФИБ нуди образовни активности со фокус на фармакотерапијата на инфективните болести и рационалната употреба на антимикробните лекови, во повеќе формати: вебинари во живо и снимени, материјали за самостојно учење и сесии во живо на годишниот деловен состанок, што се одржува истовремено со „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - SIDP Education Center |url=https://sidp.org/SIDPEC |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Примери за програмите се модули по барање, вебинари во живо, симпозиуми, поткасти, клубови за дискусија на научни трудови и програма за сертификат за рационална употреба на антимикробните лекови. Иако првенствена публика се фармацевтите, многу активности се акредитирани и за други здравствени струки. ДФИБ дава и грантови за образование за поддршка на иницијативи за образование на јавноста или за развој на иновативни методи на обука на здравствените работници.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Grants |url=https://sidp.org/Grants |access-date=2022-08-18 |website=sidp.org}}</ref> ДФИБ е акредитиран даватељ на [[континуирано образование|континуирано образование]] од Советот за акредитација на фармацевтското образование и е одобрено од Одборот за фармацевтски специјалности за кредити за повторна сертификација за звањето сертифициран фармацевт за инфективни болести.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Recertification Guide |url=https://www.bpsweb.org/recertification/recertification-guide/ |access-date=2022-08-18 |website=Board of Pharmacy Specialties |language=en-US}}</ref> Поголемиот дел од активностите се бесплатни или со попуст за членовите на ДФИБ. == Односи со јавноста == Во рамките на посветеноста на ДФИБ да ги образува јавноста и здравствените работници за улогата на фармацевтите за инфективни болести и за соодветната употреба на антимикробните лекови, создаден е Комплет за залагање за рационална употреба на антимикробните лекови. Комплетот им помага на здравствените работници да ја подобрат употребата на антимикробните лекови во своите здравствени системи.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - ID Pharmacists and Antibiotics |url=https://www.sidp.org/ID-Pharmacists-Antibiotics |access-date=2022-08-18 |website=www.sidp.org}}</ref> [https://sidp.org/AMSToolkit Комплетот] е бесплатно достапен на веб-страницата на ДФИБ. Содржи методи за покажување посветеност, постери со клучни чекори за фармацевтите, насоки за воведување и промовирање на правилно фрлање на антибиотиците, предлози за зголемување на свеста на јавноста за програмите за рационална употреба на антимикробните лекови и образовни материјали за таа тема и за иницијативата „Едно здравје“ на [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]].<ref name=":4" /> Дополнителни [https://sidp.org/Public-Education образовни ресурси] за јавноста се наставна програма за средношколци, материјали за годишната Недела на свесност за антибиотиците во САД и во светот и информативни листови за безбедноста и ефикасноста на вакцините против КОВИД-19. Во 2022 година организацијата започнала да го промовира Денот на залагање на фармацевтите за инфективни болести преку социјалните мрежи секој прв четврток во месецот. ДФИБ секоја година на 22 мај го одбележува и [https://sidp.org/IDPharmacistsDay Денот на фармацевтите за инфективни болести`] за да го признае нивниот суштински придонес во борбата против антимикробната отпорност и во подобрувањето на грижата за пациентите. Првиот Ден на фармацевтите за инфективни болести бил на 22 мај 2021 година. Во знак на признание за значајната улога на овие фармацевти во раната фаза на пандемијата на КОВИД-19, темата на првата година била „Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19“. Датумите и темите се наведени подолу. {| class="wikitable" ! Година ! Тема на Денот на фармацевтите за инфективни болести |- |2021 |Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19 |- |2022 |Депрескрипција на антибиотици при КОВИД-19 |- |2023 |Посегнување подалеку |} == „Гранични вредности“ – поткаст на ДФИБ == „Гранични вредности“ (англиски: брејкпоинтс) е официјалниот поткаст на ДФИБ, започнат во јули 2019 година. Излегува месечно, со разговори со водечки стручњаци за инфективни болести што расправаат за актуелни теми и клинички контроверзии. Поткастот е достапен на „Епл поткастс“, „Стичер“, „Спотифај“, „Оверкаст“ и други популарни платформи за поткасти. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.sidp.org/ Официјална веб-страница] * [https://breakpoints-sidp.org/ Поткаст „Гранични вредности“] {{DEFAULTSORT:Друштво на фармацевти за инфективни болести}} [[Категорија:Фармацевтски организации]] [[Категорија:Организации за инфективни болести]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Научни организации во Соединетите Американски Држави]] fss7by45b8qttqfm9wqzihvf6655r6r 5652220 5652181 2026-11-01T21:35:27Z ForestShutter 126802 5652220 wikitext text/x-wiki {{Short description|Стручно здружение во медицината}} {{Инфокутија Организација | image = SIDP_Logo_2019.png | abbreviation = ДФИБ | formation = 1990 | type = [[стручно здружение]] | headquarters = [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис | location = Соединети Американски Држави | membership = над 2.000 | num_members_year = 2023 | leader_title = Претседател | leader_name = Ерин Мекрири | leader_title2 = Претседател-избраник | leader_name2 = Лиса Дамков | leader_title3 = Поранешен претседател | leader_name3 = Сем Ајткен | website = https://www.sidp.org/ }} '''Друштвото на фармацевти за инфективни болести''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Society of Infectious Diseases Pharmacists'' – SIDP) е [[непрофитна организација]] составена од [[фармацевт]]и и други здравствени работници специјализирани за [[инфекција|инфективни болести]] и рационално користење на [[Антимикробик|антимикробици]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - About |url=https://sidp.org/About |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Според [[Одбор за фармацевтски специјалности|Одборот за фармацевтски специјалности]], [[клиничка фармација|клиничките фармацевти]] специјализирани за инфективни болести се обучени во областа на [[микробиологија|микробиологијата]] и [[фармакологија|фармакологијата]] со цел да развиваат, спроведуваат и следат фармацевтски терапии. Овие терапии ги земаат предвид [[фармакодинамика]]та и [[фармакокинетика]]та на [[Антимикробик|антимикробните лекови]] кај пациентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpsweb.org/bps-specialties/infectious-diseases-pharmacy/|title=Infectious Diseases Pharmacy|website=Board of Pharmaceutical Specialties|access-date=September 21, 2019}}</ref> Со седиште во [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис, друштвото е основано во 1990 година и брои над 2.000 членови ангажирани во грижата за пациентите, истражувањето, наставата, фармацевтската индустрија и државните институции. Мисијата на организацијата е да ја унапредува фармацијата за инфективни болести преку соработка, истражување и образование и да предводи во рационалната употреба на антимикробните лекови, со цел оптимална грижа за пациентите во различни здравствени средини.<ref name=":0" /> За да ја оствари својата мисија, ДФИБ соработува со повеќе здравствени организации, меѓу кои: [[Американско друштво за инфективни болести]], [[Американски колеџ за клиничка фармација]], [https://shea-online.org Друштво за здравствена епидемиологија на Америка], [[Американско друштво за микробиологија]], [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем]], [[Институт за клинички и лабораториски стандарди]], [[Европско друштво за клиничка микробиологија и инфективни болести]], [[Европско друштво за клиничка фармација]], [https://mad-id.org „Правење разлика кај инфективните болести“] и [[Меѓународна фармацевтска федерација]].<ref name=":0" /> == Залагање за рационална употреба на антимикробните лекови == [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828202245/http://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|url-status=dead|archive-date=August 28, 2016|title=World Health Organization|website=WHO|access-date=September 21, 2019}}</ref> и [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/index.html|title=CDC-Antimicrobial Resistance|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> ја означија [[антимикробна отпорност|антимикробната отпорност]] како сериозна закана за јавното здравје. ДФИБ дава приоритет на промовирањето на соодветната употреба на антимикробните лекови и на намалувањето на отпорноста. Во 2003 година, ДФИБ предупредило на можен експоненцијален пораст на бактериите отпорни на антибиотици.<ref>Bob Groves, "Still searching for Kryptonite: Superbugs' march prompts expansion of a testing and database program", ''[[The Record (North Jersey)|The Record]]'' (June 30, 2003), p. F-1.</ref> Во 2009 година, ДФИБ поддржало студија што ги идентификувала антибиотиците со помала веројатност за придонес кон антибиотската отпорност.<ref>Alex Paul, "Hospital cuts MRSA infection", ''[[Albany Democrat-Herald]]'' (December 25, 2009), p. 3.</ref> Комисијата за политики и владини односи во рамките на ДФИБ се фокусира на законодавни и регулаторни прашања поврзани со терапијата за инфективни болести, употребата на антимикробни лекови и отпорноста. Комисијата за односи со јавноста развива партнерства, активности и програми за образование на јавноста за безбедната и ефикасна употреба на антимикробните лекови и за улогата на фармацевтите во нивната рационална употреба. Комисијата за различност, еднаквост и инклузија е посветен на создавање инклузивно друштво и на подобро застапување на малцинствата во членството, раководството и во професијата воопшто. ДФИБ се залага пред државните и приватните субјекти за клучни прашања и соработува со стратешки партнери за да ја образува јавноста и да поттикне позитивни промени. === Претседателски советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици === Во јануари 2019 година, Претседателскиот советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици ([https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings ПАККАРБ]) се состанал како одговор на директивата на американскиот секретар за здравство и човечки услуги, [[Алекс Азар]], за прибирање мислења од јавноста во врска со стратегиите за борба против антимикробната резистенција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings/january-30-2019-public-meeting|title=DHHS PACCARB Meeting|date=2018-10-17|website=US Dept of Health and Human Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Поранешната претседателка на ДФИБ, Кери Лаплант, изнела јавни забелешки со кои ја истакнала потребата од приоритетно забрзување на истражувањето и развојот на нови антимикробни лекови преку иновативни механизми на финансирање, заштита на снабдувањето со постојните лекови и развој на стратегии за ублажување на недостигот од лекови против инфекции. Лаплант истакнала: „Заедно се бориме да составиме мешавини од антибиотици, користејќи ин витро податоци, со надеж дека ќе ја надминеме отпорноста и дека ќе има синергија за да ги спасиме нашите пациенти. Многу од овие пациенти веќе издржале и пребродиле месеци хемотерапија, за потоа да се најдат повторно поразени и да се борат за сопствениот живот.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/sites/default/files/paccarb-meeting-summary-jan-30-31-2019.pdf|title=PACCARB Meeting Notes|website=Dept of Human Health Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Во септември 2020 година, Елизабет Додс Ешли, исто така поранешна претседателка на ДФИБ, била именувана за овластен претставник во Претседателскиот советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Health (ASH)|first=Assistant Secretary for|date=2020-09-09|title=Designated Representative: Elizabeth Dodds Ashley, PharmD, MHS, FCCP, BCPS|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/membership/designated-representative-elizabeth-dodds-ashley|access-date=2021-05-04|website=HHS.gov|language=en}}</ref> === Глобален предизвик на американската влада за антимикробна резистенција === Предизвикот на американската влада за антимикробна резистенција, започнат во 2018 година, е глобален напор што ги повикува фармацевтските и [[здравствено осигурување|здравствените осигурителни компании]], производителите и купувачите на храна од животинско потекло, медицинските работници, владините здравствени функционери и индустриските лидери ширум светот да соработуваат во борбата против отпорноста кон антибиотиците. [https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html Предизвикот] е начин организациите да преземат формални обврски за напредок во борбата против антимикробната отпорност.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html|title=CDC AMR Challenge|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pharmacytimes.com/news/us-leads-fight-against-antibiotic-resistance-intensifies-with-worldwide-amr-challenge|title=Pharmacy Times-AMR Challenge|website=Pharmacy Times|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ поднело обврска кон овој предизвик за промовирање на соодветна употреба на антимикробните лекови.<ref name=":1" /> Како дел од таа обврска, во 2019 година ДФИБ соработувало со [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]] и со [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем|Американското друштво на фармацевти во здравствениот систем]] за изработка на образовни материјали за тоа како фармацевтите можат да ја подобрат употребата на антимикробните лекови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/antibiotic-use/community/materials-references/print-materials/index.html|title=CDC Appropriate Antibiotic Use|date=2019-08-29|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> Здравствените работници можат да поднесат формална согласност за прифаќање на овие практики.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Stewardship Advocacy Toolkit |url=https://www.sidp.org/AMSToolkit |access-date=2023-08-13 |website=www.sidp.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |date=2021-02-26 |title=Join the AMR Challenge |url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html |access-date=2023-08-13 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> Според секретарот Азар, речиси 350 национални и меѓународни организации се приклучиле кон иницијативата, меѓу нив Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за ургентна медицина]], [[Американско здружение за борба против ракот]], [[Добротворни фондови „Пју“]] и [[Министерство за одбрана на САД|Министерството за одбрана на САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924053236/https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|url-status=dead|archive-date=September 24, 2019|title=Secretary Azar's Remarks on AMR Challenge at United Nations General Assembly|date=2019-09-24|access-date=September 24, 2019}}</ref><ref name=":1" /> === Закон за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката резистенција од 2023 година === На глобално ниво, во 2019 година се проценува дека околу 4,95 милиони смртни случаи биле поврзани со бактериска антимикробна резистенција, а 1,27 милиони се припишуваат директно на неа.<ref>{{Наведено списание |last1=Murray |first1=Christopher J L |last2=Ikuta |first2=Kevin Shunji |last3=Sharara |first3=Fablina |last4=Swetschinski |first4=Lucien |last5=Robles Aguilar |first5=Gisela |last6=Gray |first6=Authia |last7=Han |first7=Chieh |last8=Bisignano |first8=Catherine |last9=Rao |first9=Puja |last10=Wool |first10=Eve |last11=Johnson |first11=Sarah C |last12=Browne |first12=Annie J |last13=Chipeta |first13=Michael Give |last14=Fell |first14=Frederick |last15=Hackett |first15=Sean |date=February 2022 |title=Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis |url=https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)02724-0 |journal=The Lancet |volume=399 |issue=10325 |pages=629–655 |doi=10.1016/s0140-6736(21)02724-0 |issn=0140-6736 |pmc=8841637 |pmid=35065702}}</ref> Целта на Законот за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката резистенција од 2023 година е да воспостави програма за развој на антимикробни лекови насочени кон бактериски и габични патогени кои тешко се третираат, како и за справување со најопасните инфекции.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница |title=Pass the PASTEUR Act Now {{!}} Fight Infectious Disease |url=https://www.fightinfectiousdisease.org/passpasteur |access-date=2023-08-13 |website=PFID/VacciNATION |language=en}}</ref> ДФИБ е меѓу 237-те организации што во 2023 година се залагале за унапредување на овој закон.<ref name=":2" /> == Законодавна поддршка == На 4 јуни 2019 година, американските сенатори [[Џони Изаксон]] (републиканец од Џорџија) и [[Боб Кејси Помладиот|Боб Кејси]] (демократ од Пенсилванија) го поднеле Законот за развој на иновативна стратегија против микроорганизми отпорни на антимикробни лекови ([https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/1712 законот ДИСАРМ] С. 1712). Законот има за цел да го унапреди истражувањето и развојот на антибиотици и да ги зачува постоечките. Предлага подобрувања на надоместокот за антибиотици од [[Медикер|Медикер]] и ја промовира нивната соодветна употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/disarm-act-provides-framework-needed-to-spur-antibiotic-rd-protect-existing-drugs/|title=DISARM Act IDSA News Release|website=IDSA|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ им се придружило на други медицински организации, како Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за алергија, астма и имунологија]] и Американското друштво за микробиологија, во потпишувањето писмо за поддршка на овој закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaaai.org/Aaaai/media/MediaLibrary/PDF%20Documents/Advocacy/Final-S-FAR-DISARM-Letter.pdf|title=DISARM Act Letter of Support|website=AAAAI|access-date=September 21, 2019}}</ref> Слично на ова, ДФИБ и други организации за инфективни болести го поддржале Законот за стратегии за справување со антимикробната резистенција, што има за цел да ја зајакне постојната федерална инфраструктура за надзор, собирање податоци и истражувања поврзани со антимикробната отпорност.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Strategies to Address Antimicrobial Resistance (STAAR) Act |url=https://www.idsociety.org/globalassets/idsa/topics-of-interest/antimicrobial-resistance/staar-themes-one-pager.pdf |access-date=August 13, 2023 |website=www.idsociety.org}}</ref> Од ноември 2022 година, ДФИБ учествувало во поддршката на седум писма поврзани со различни законодавни прашања, антибиотска резистенција и финансирање. Деталите за организациите-спонзори и за областите на фокус се дадени во табелата подолу: {| class="wikitable" !Област на фокус !Организација-спонзор !Месец на потпишување |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница |title=BIO Preparedness Workforce Act |url=https://www.idsociety.org/policy--advocacy/bio-preparedness-workforce-pilot/ |access-date=2023-08-13 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> |Американско друштво за инфективни болести |ноември 2022 |- |Комитет за здравство, образование, труд и пензии во Сенатот: национална програма за внимателно следење на употребата на антибиотици кај луѓето и надвор од човечката средина |Совет за одбрана на природните ресурси |февруари 2023 |- |Заеднички приоритети на фармацевтските организации по завршувањето на вонредната здравствена состојба |Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем |февруари 2023 |- |Закон за пионерски претплатнички модели<ref name=":2" /> |Форум на засегнати страни за антимикробна отпорност |февруари 2023 |- |Јавно здравје и пилот-програма за отплата на заеми за био-подготвеност за 2024 фискална година |Американско друштво за инфективни болести, Американско друштво за микробиологија, Асоцијација за медицина на ХИВ |март 2023 |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3" /> |Американско друштво за инфективни болести |мај 2023 |- |Последователен состанок за гранични вредности на Управата за храна и лекови |Американско друштво за микробиологија |јуни 2023 |} == Публикации и активности == Други активности на ДФИБ вклучуваат обезбедување клинички насоки, издавање официјални ставови и нудење образовни ресурси. ДФИБ поддржало документи со насоки за вештините потребни за водачите на програмите за рационална употреба на антимикробните лекови,<ref>{{Наведено списание|last=Cosgrove|first=SE|date=December 2014|title=Guidance for the knowledge and skills required for antimicrobial stewardship leaders|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=35|issue=12|pages=1444–51|pmid=25419765|doi=10.1086/678592|s2cid=12009026}}</ref> клучната улога на фармацевтите во тие програми,<ref>{{Наведено списание|last=Heil|first=EL|date=July 2016|title=The Essential Role of Pharmacists in Antimicrobial Stewardship|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=37|issue=7|pages=753–754|doi=10.1017/ice.2016.82|pmid=27072411|doi-access=free}}</ref> лекувањето на [[КОВИД-19]]<ref>{{Наведена мрежна страница |last= |first= |date=2022 |title=COVID-19 Guideline, Part 1: Treatment and Management |url=https://www.idsociety.org/practice-guideline/covid-19-guideline-treatment-and-management/ |access-date=2022-08-18 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> и оптималната употреба на [[полимиксин]]ите.<ref>{{Наведено списание|last=Tsuji|first=BT|date=January 2019|title=International Consensus Guidelines for the Optimal Use of the Polymyxins|journal=Pharmacotherapy|volume=39|issue=1|pages=10–39|pmid=30710469|doi=10.1002/phar.2209|pmc=7437259|doi-access=free}}</ref> Покрај тоа, ДФИБ објавило ставови во кои се залага за разумна употреба на антимикробните лекови во различни средини, вклучително во земјоделството<ref>{{Наведено списание|last=Aitken|first=SL|date=April 2016|title=Agricultural Applications for Antimicrobials. A Danger to Human Health: An Official Position Statement of the Society of Infectious Diseases Pharmacists|journal=Pharmacotherapy|volume=36|issue=4|pages=422–432|doi=10.1002/phar.1737|pmid=26954889|s2cid=22853175}}</ref> и во [[амбулантна нега|амбулантната нега]].<ref>{{Наведено списание|last=Klepser|first=ME|date=August 2017|title=A call to action for outpatient antibiotic stewardship|url=https://www.japha.org/article/S1544-3191(17)30145-0/abstract|journal=Journal of the American Pharmacists Association|volume=57|issue=4|pages=457–463|doi=10.1016/j.japh.2017.03.013|pmid=28499717|url-access=subscription}}</ref> Сите публикации се достапни на [https://sidp.org/SIDP-Publications официјалната страница]. При крајот од 2019 година било објавено дека ДФИБ ќе се приклучи како партнер на конференцијата „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sidp.org/2019AnnualMeeting|title=SIDP Annual Meeting|website=SIDP|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://idweek.org/|title=IDWeek Conference|access-date=October 7, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=IDSA News Release: Society of Infectious Diseases Pharmacists Joins IDWeek |url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/society-of-infectious-diseases-pharmacists-joins-idweektm/ |access-date=October 7, 2019 |website=IDSA}}</ref> „Недела на инфективните болести“ е заедничка годишна конференција на Американското друштво за инфективни болести, Друштвото за здравствена епидемиологија на Америка, Асоцијацијата за медицина на ХИВ, Друштвото за детски инфективни болести и Друштвото на фармацевти за инфективни болести. Како партнерско друштво, ДФИБ именува претставник во официјалниот одбор за планирање со мандат од 3 години. Целта на ДФИБ како партнер е да овозможи собирање експерти од истражувањето и од практиката за презентации и воспоставување контакти на годишната конференција. Годишниот деловен состанок и приемот на ДФИБ моментално се одржуваат во склоп на оваа недела. == Образовни програми == ДФИБ нуди образовни активности со фокус на фармакотерапијата на инфективните болести и рационалната употреба на антимикробните лекови, во повеќе формати: вебинари во живо и снимени, материјали за самостојно учење и сесии во живо на годишниот деловен состанок, што се одржува истовремено со „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - SIDP Education Center |url=https://sidp.org/SIDPEC |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Примери за програмите се модули по барање, вебинари во живо, симпозиуми, [[Поткаст|поткасти]], клубови за дискусија на научни трудови и програма за сертификат за рационална употреба на антимикробните лекови. Иако првенствена публика се фармацевтите, многу активности се акредитирани и за други здравствени струки. ДФИБ дава и грантови за образование за поддршка на иницијативи за образование на јавноста или за развој на иновативни методи на обука на здравствените работници.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Grants |url=https://sidp.org/Grants |access-date=2022-08-18 |website=sidp.org}}</ref> ДФИБ е акредитиран давател на [[континуирано образование|континуирано образование]] од Советот за акредитација на фармацевтското образование и е одобрено од Одборот за фармацевтски специјалности за кредити за повторна сертификација за звањето Сертифициран фармацевт за инфективни болести.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Recertification Guide |url=https://www.bpsweb.org/recertification/recertification-guide/ |access-date=2022-08-18 |website=Board of Pharmacy Specialties |language=en-US}}</ref> Поголемиот дел од активностите се бесплатни или со попуст за членовите на ДФИБ. == Односи со јавноста == Во рамките на посветеноста на ДФИБ да ги образува јавноста и здравствените работници за улогата на фармацевтите за инфективни болести и за соодветната употреба на антимикробните лекови, создаден е Комплет за залагање за рационална употреба на антимикробните лекови. Комплетот им помага на здравствените работници да ја подобрат употребата на антимикробните лекови во своите здравствени системи.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - ID Pharmacists and Antibiotics |url=https://www.sidp.org/ID-Pharmacists-Antibiotics |access-date=2022-08-18 |website=www.sidp.org}}</ref> [https://sidp.org/AMSToolkit Комплетот] е бесплатно достапен на веб-страницата на ДФИБ. Содржи методи за покажување посветеност, постери со клучни чекори за фармацевтите, насоки за воведување и промовирање на правилно фрлање на антибиотиците, предлози за зголемување на свеста на јавноста за програмите за рационална употреба на антимикробните лекови и образовни материјали за таа тема и за иницијативата „Едно здравје“ на [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]].<ref name=":4" /> Дополнителни [https://sidp.org/Public-Education образовни ресурси] за јавноста се наставна програма за средношколци, материјали за годишната Недела на свесност за антибиотиците во САД и во светот и информативни листови за безбедноста и ефикасноста на вакцините против КОВИД-19. Во 2022 година, организацијата започнала со промовирање на „Ден на застапување на фармацевтите за инфективни болести“ преку социјалните мрежи секој прв четврток во месецот. ДФИБ секоја година на 22 мај го одбележува и [https://sidp.org/IDPharmacistsDay Денот на фармацевтите за инфективни болести`] за да го признае нивниот суштински придонес во борбата против антимикробната резистенција и во подобрувањето на грижата за пациентите. Првиот Ден на фармацевтите за инфективни болести бил на 22 мај 2021 година. Во знак на признание за значајната улога на овие фармацевти во раната фаза на пандемијата на КОВИД-19, темата на првата година била „Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19“. Датумите и темите се наведени подолу. {| class="wikitable" ! Година ! Тема на Денот на фармацевтите за инфективни болести |- |2021 |Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19 |- |2022 |Депрескрипција на антибиотици при КОВИД-19 |- |2023 |Посегнување подалеку |} == „Гранични вредности“ – поткаст на ДФИБ == „Гранични вредности“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Breakpoints'') е официјалниот поткаст на ДФИБ, започнат во јули 2019 година. Излегува месечно, со разговори со водечки стручњаци за инфективни болести што расправаат за актуелни теми и клинички контроверзии. Поткастот е достапен на „Епл поткастс“, „Стичер“, „Спотифај“, „Оверкаст“ и други популарни платформи за поткасти. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.sidp.org/ Официјална веб-страница] * [https://breakpoints-sidp.org/ Поткаст „Гранични вредности“] {{DEFAULTSORT:Друштво на фармацевти за инфективни болести}} [[Категорија:Фармацевтски организации]] [[Категорија:Организации за инфективни болести]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Научни организации во Соединетите Американски Држави]] sveyokx3npvralgdniy4ijx42a2jhkv 5652222 5652220 2026-11-01T21:37:40Z ForestShutter 126802 5652222 wikitext text/x-wiki {{Short description|Стручно здружение во медицината}} {{Инфокутија Организација | image = SIDP_Logo_2019.png | abbreviation = ДФИБ | formation = 1990 | type = [[стручно здружение]] | headquarters = [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис | location = Соединети Американски Држави | membership = над 2.000 | num_members_year = 2023 | leader_title = Претседател | leader_name = Ерин Мекрири | leader_title2 = Претседател-избраник | leader_name2 = Лиса Дамков | leader_title3 = Поранешен претседател | leader_name3 = Сем Ајткен | website = https://www.sidp.org/ }} '''Друштвото на фармацевти за инфективни болести''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Society of Infectious Diseases Pharmacists'' – SIDP) е [[непрофитна организација]] составена од [[фармацевт]]и и други здравствени работници специјализирани за [[инфекција|инфективни болести]] и рационално користење на [[Антимикробик|антимикробици]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - About |url=https://sidp.org/About |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Според [[Одбор за фармацевтски специјалности|Одборот за фармацевтски специјалности]], [[клиничка фармација|клиничките фармацевти]] специјализирани за инфективни болести се обучени во областа на [[микробиологија|микробиологијата]] и [[фармакологија|фармакологијата]] со цел да развиваат, спроведуваат и следат фармацевтски терапии. Овие терапии ги земаат предвид [[фармакодинамика]]та и [[фармакокинетика]]та на [[Антимикробик|антимикробните лекови]] кај пациентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpsweb.org/bps-specialties/infectious-diseases-pharmacy/|title=Infectious Diseases Pharmacy|website=Board of Pharmaceutical Specialties|access-date=September 21, 2019}}</ref> Со седиште во [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис, друштвото е основано во 1990 година и брои над 2.000 членови ангажирани во грижата за пациентите, истражувањето, наставата, фармацевтската индустрија и државните институции. Мисијата на организацијата е да ја унапредува фармацијата за инфективни болести преку соработка, истражување и образование и да предводи во рационалната употреба на антимикробните лекови, со цел оптимална грижа за пациентите во различни здравствени средини.<ref name=":0" /> За да ја оствари својата мисија, ДФИБ соработува со повеќе здравствени организации, меѓу кои: [[Американско друштво за инфективни болести]], [[Американски колеџ за клиничка фармација]], [https://shea-online.org Друштво за здравствена епидемиологија на Америка], [[Американско друштво за микробиологија]], [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем]], [[Институт за клинички и лабораториски стандарди]], [[Европско друштво за клиничка микробиологија и инфективни болести]], [[Европско друштво за клиничка фармација]], [https://mad-id.org „Правење разлика кај инфективните болести“] и [[Меѓународна фармацевтска федерација]].<ref name=":0" /> == Залагање за рационална употреба на антимикробните лекови == [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828202245/http://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|url-status=dead|archive-date=August 28, 2016|title=World Health Organization|website=WHO|access-date=September 21, 2019}}</ref> и [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/index.html|title=CDC-Antimicrobial Resistance|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> ја означија [[антимикробна отпорност|антимикробната отпорност]] како сериозна закана за јавното здравје. ДФИБ дава приоритет на промовирањето на соодветната употреба на антимикробните лекови и на намалувањето на отпорноста. Во 2003 година, ДФИБ предупредило на можен експоненцијален пораст на бактериите отпорни на антибиотици.<ref>Bob Groves, "Still searching for Kryptonite: Superbugs' march prompts expansion of a testing and database program", ''[[The Record (North Jersey)|The Record]]'' (June 30, 2003), p. F-1.</ref> Во 2009 година, ДФИБ поддржало студија што ги идентификувала антибиотиците со помала веројатност за придонес кон антибиотската отпорност.<ref>Alex Paul, "Hospital cuts MRSA infection", ''[[Albany Democrat-Herald]]'' (December 25, 2009), p. 3.</ref> Комисијата за политики и владини односи во рамките на ДФИБ се фокусира на законодавни и регулаторни прашања поврзани со терапијата за инфективни болести, употребата на антимикробни лекови и отпорноста. Комисијата за односи со јавноста развива партнерства, активности и програми за образование на јавноста за безбедната и ефикасна употреба на антимикробните лекови и за улогата на фармацевтите во нивната рационална употреба. Комисијата за различност, еднаквост и инклузија е посветена на создавање инклузивно друштво и на подобро застапување на малцинствата во членството, раководството и во професијата воопшто. ДФИБ се залага пред државните и приватните субјекти за клучни прашања и соработува со стратешки партнери за да ја образува јавноста и да поттикне позитивни промени. === Претседателски советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици === Во јануари 2019 година, Претседателскиот советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици ([https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings ПАККАРБ]) се состанал како одговор на директивата на американскиот секретар за здравство и човечки услуги, [[Алекс Азар]], за прибирање мислења од јавноста во врска со стратегиите за борба против антимикробната резистенција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings/january-30-2019-public-meeting|title=DHHS PACCARB Meeting|date=2018-10-17|website=US Dept of Health and Human Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Поранешната претседателка на ДФИБ, Кери Лаплант, изнела јавни забелешки со кои ја истакнала потребата од приоритетно забрзување на истражувањето и развојот на нови антимикробни лекови преку иновативни механизми на финансирање, заштита на снабдувањето со постојните лекови и развој на стратегии за ублажување на недостигот од лекови против инфекции. Лаплант истакнала: „Заедно се бориме да составиме мешавини од антибиотици, користејќи ин витро податоци, со надеж дека ќе ја надминеме отпорноста и дека ќе има синергија за да ги спасиме нашите пациенти. Многу од овие пациенти веќе издржале и пребродиле месеци хемотерапија, за потоа да се најдат повторно поразени и да се борат за сопствениот живот.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/sites/default/files/paccarb-meeting-summary-jan-30-31-2019.pdf|title=PACCARB Meeting Notes|website=Dept of Human Health Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Во септември 2020 година, Елизабет Додс Ешли, исто така поранешна претседателка на ДФИБ, била именувана за овластен претставник во Претседателскиот советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Health (ASH)|first=Assistant Secretary for|date=2020-09-09|title=Designated Representative: Elizabeth Dodds Ashley, PharmD, MHS, FCCP, BCPS|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/membership/designated-representative-elizabeth-dodds-ashley|access-date=2021-05-04|website=HHS.gov|language=en}}</ref> === Глобален предизвик на американската влада за антимикробна резистенција === Предизвикот на американската влада за антимикробна резистенција, започнат во 2018 година, е глобален напор што ги повикува фармацевтските и [[здравствено осигурување|здравствените осигурителни компании]], производителите и купувачите на храна од животинско потекло, медицинските работници, владините здравствени функционери и индустриските лидери ширум светот да соработуваат во борбата против отпорноста кон антибиотиците. [https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html Предизвикот] е начин организациите да преземат формални обврски за напредок во борбата против антимикробната отпорност.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html|title=CDC AMR Challenge|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pharmacytimes.com/news/us-leads-fight-against-antibiotic-resistance-intensifies-with-worldwide-amr-challenge|title=Pharmacy Times-AMR Challenge|website=Pharmacy Times|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ поднело обврска кон овој предизвик за промовирање на соодветна употреба на антимикробните лекови.<ref name=":1" /> Како дел од таа обврска, во 2019 година ДФИБ соработувало со [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]] и со [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем|Американското друштво на фармацевти во здравствениот систем]] за изработка на образовни материјали за тоа како фармацевтите можат да ја подобрат употребата на антимикробните лекови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/antibiotic-use/community/materials-references/print-materials/index.html|title=CDC Appropriate Antibiotic Use|date=2019-08-29|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> Здравствените работници можат да поднесат формална согласност за прифаќање на овие практики.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Stewardship Advocacy Toolkit |url=https://www.sidp.org/AMSToolkit |access-date=2023-08-13 |website=www.sidp.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |date=2021-02-26 |title=Join the AMR Challenge |url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html |access-date=2023-08-13 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> Според секретарот Азар, речиси 350 национални и меѓународни организации се приклучиле кон иницијативата, меѓу нив Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за ургентна медицина]], [[Американско здружение за борба против ракот]], [[Добротворни фондови „Пју“]] и [[Министерство за одбрана на САД|Министерството за одбрана на САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924053236/https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|url-status=dead|archive-date=September 24, 2019|title=Secretary Azar's Remarks on AMR Challenge at United Nations General Assembly|date=2019-09-24|access-date=September 24, 2019}}</ref><ref name=":1" /> === Закон за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката резистенција од 2023 година === На глобално ниво, во 2019 година се проценува дека околу 4,95 милиони смртни случаи биле поврзани со бактериска антимикробна резистенција, а 1,27 милиони се припишуваат директно на неа.<ref>{{Наведено списание |last1=Murray |first1=Christopher J L |last2=Ikuta |first2=Kevin Shunji |last3=Sharara |first3=Fablina |last4=Swetschinski |first4=Lucien |last5=Robles Aguilar |first5=Gisela |last6=Gray |first6=Authia |last7=Han |first7=Chieh |last8=Bisignano |first8=Catherine |last9=Rao |first9=Puja |last10=Wool |first10=Eve |last11=Johnson |first11=Sarah C |last12=Browne |first12=Annie J |last13=Chipeta |first13=Michael Give |last14=Fell |first14=Frederick |last15=Hackett |first15=Sean |date=February 2022 |title=Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis |url=https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)02724-0 |journal=The Lancet |volume=399 |issue=10325 |pages=629–655 |doi=10.1016/s0140-6736(21)02724-0 |issn=0140-6736 |pmc=8841637 |pmid=35065702}}</ref> Целта на Законот за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката резистенција од 2023 година е да воспостави програма за развој на антимикробни лекови насочени кон бактериски и габични патогени кои тешко се третираат, како и за справување со најопасните инфекции.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница |title=Pass the PASTEUR Act Now {{!}} Fight Infectious Disease |url=https://www.fightinfectiousdisease.org/passpasteur |access-date=2023-08-13 |website=PFID/VacciNATION |language=en}}</ref> ДФИБ е меѓу 237-те организации што во 2023 година се залагале за унапредување на овој закон.<ref name=":2" /> == Законодавна поддршка == На 4 јуни 2019 година, американските сенатори [[Џони Изаксон]] (републиканец од Џорџија) и [[Боб Кејси Помладиот|Боб Кејси]] (демократ од Пенсилванија) го поднеле Законот за развој на иновативна стратегија против микроорганизми отпорни на антимикробни лекови ([https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/1712 законот ДИСАРМ] С. 1712). Законот има за цел да го унапреди истражувањето и развојот на антибиотици и да ги зачува постоечките. Предлага подобрувања на надоместокот за антибиотици од [[Медикер|Медикер]] и ја промовира нивната соодветна употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/disarm-act-provides-framework-needed-to-spur-antibiotic-rd-protect-existing-drugs/|title=DISARM Act IDSA News Release|website=IDSA|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ им се придружило на други медицински организации, како Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за алергија, астма и имунологија]] и Американското друштво за микробиологија, во потпишувањето писмо за поддршка на овој закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaaai.org/Aaaai/media/MediaLibrary/PDF%20Documents/Advocacy/Final-S-FAR-DISARM-Letter.pdf|title=DISARM Act Letter of Support|website=AAAAI|access-date=September 21, 2019}}</ref> Слично на ова, ДФИБ и други организации за инфективни болести го поддржале Законот за стратегии за справување со антимикробната резистенција, што има за цел да ја зајакне постојната федерална инфраструктура за надзор, собирање податоци и истражувања поврзани со антимикробната отпорност.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Strategies to Address Antimicrobial Resistance (STAAR) Act |url=https://www.idsociety.org/globalassets/idsa/topics-of-interest/antimicrobial-resistance/staar-themes-one-pager.pdf |access-date=August 13, 2023 |website=www.idsociety.org}}</ref> Од ноември 2022 година, ДФИБ учествувало во поддршката на седум писма поврзани со различни законодавни прашања, антибиотска резистенција и финансирање. Деталите за организациите-спонзори и за областите на фокус се дадени во табелата подолу: {| class="wikitable" !Област на фокус !Организација-спонзор !Месец на потпишување |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница |title=BIO Preparedness Workforce Act |url=https://www.idsociety.org/policy--advocacy/bio-preparedness-workforce-pilot/ |access-date=2023-08-13 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> |Американско друштво за инфективни болести |ноември 2022 |- |Комитет за здравство, образование, труд и пензии во Сенатот: национална програма за внимателно следење на употребата на антибиотици кај луѓето и надвор од човечката средина |Совет за одбрана на природните ресурси |февруари 2023 |- |Заеднички приоритети на фармацевтските организации по завршувањето на вонредната здравствена состојба |Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем |февруари 2023 |- |Закон за пионерски претплатнички модели<ref name=":2" /> |Форум на засегнати страни за антимикробна отпорност |февруари 2023 |- |Јавно здравје и пилот-програма за отплата на заеми за био-подготвеност за 2024 фискална година |Американско друштво за инфективни болести, Американско друштво за микробиологија, Асоцијација за медицина на ХИВ |март 2023 |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3" /> |Американско друштво за инфективни болести |мај 2023 |- |Последователен состанок за гранични вредности на Управата за храна и лекови |Американско друштво за микробиологија |јуни 2023 |} == Публикации и активности == Други активности на ДФИБ вклучуваат обезбедување клинички насоки, издавање официјални ставови и нудење образовни ресурси. ДФИБ поддржало документи со насоки за вештините потребни за водачите на програмите за рационална употреба на антимикробните лекови,<ref>{{Наведено списание|last=Cosgrove|first=SE|date=December 2014|title=Guidance for the knowledge and skills required for antimicrobial stewardship leaders|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=35|issue=12|pages=1444–51|pmid=25419765|doi=10.1086/678592|s2cid=12009026}}</ref> клучната улога на фармацевтите во тие програми,<ref>{{Наведено списание|last=Heil|first=EL|date=July 2016|title=The Essential Role of Pharmacists in Antimicrobial Stewardship|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=37|issue=7|pages=753–754|doi=10.1017/ice.2016.82|pmid=27072411|doi-access=free}}</ref> лекувањето на [[КОВИД-19]]<ref>{{Наведена мрежна страница |last= |first= |date=2022 |title=COVID-19 Guideline, Part 1: Treatment and Management |url=https://www.idsociety.org/practice-guideline/covid-19-guideline-treatment-and-management/ |access-date=2022-08-18 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> и оптималната употреба на [[полимиксин]]ите.<ref>{{Наведено списание|last=Tsuji|first=BT|date=January 2019|title=International Consensus Guidelines for the Optimal Use of the Polymyxins|journal=Pharmacotherapy|volume=39|issue=1|pages=10–39|pmid=30710469|doi=10.1002/phar.2209|pmc=7437259|doi-access=free}}</ref> Покрај тоа, ДФИБ објавило ставови во кои се залага за разумна употреба на антимикробните лекови во различни средини, вклучително во земјоделството<ref>{{Наведено списание|last=Aitken|first=SL|date=April 2016|title=Agricultural Applications for Antimicrobials. A Danger to Human Health: An Official Position Statement of the Society of Infectious Diseases Pharmacists|journal=Pharmacotherapy|volume=36|issue=4|pages=422–432|doi=10.1002/phar.1737|pmid=26954889|s2cid=22853175}}</ref> и во [[амбулантна нега|амбулантната нега]].<ref>{{Наведено списание|last=Klepser|first=ME|date=August 2017|title=A call to action for outpatient antibiotic stewardship|url=https://www.japha.org/article/S1544-3191(17)30145-0/abstract|journal=Journal of the American Pharmacists Association|volume=57|issue=4|pages=457–463|doi=10.1016/j.japh.2017.03.013|pmid=28499717|url-access=subscription}}</ref> Сите публикации се достапни на [https://sidp.org/SIDP-Publications официјалната страница]. При крајот од 2019 година било објавено дека ДФИБ ќе се приклучи како партнер на конференцијата „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sidp.org/2019AnnualMeeting|title=SIDP Annual Meeting|website=SIDP|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://idweek.org/|title=IDWeek Conference|access-date=October 7, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=IDSA News Release: Society of Infectious Diseases Pharmacists Joins IDWeek |url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/society-of-infectious-diseases-pharmacists-joins-idweektm/ |access-date=October 7, 2019 |website=IDSA}}</ref> „Недела на инфективните болести“ е заедничка годишна конференција на Американското друштво за инфективни болести, Друштвото за здравствена епидемиологија на Америка, Асоцијацијата за медицина на ХИВ, Друштвото за детски инфективни болести и Друштвото на фармацевти за инфективни болести. Како партнерско друштво, ДФИБ именува претставник во официјалниот одбор за планирање со мандат од 3 години. Целта на ДФИБ како партнер е да овозможи собирање експерти од истражувањето и од практиката за презентации и воспоставување контакти на годишната конференција. Годишниот деловен состанок и приемот на ДФИБ моментално се одржуваат во склоп на оваа недела. == Образовни програми == ДФИБ нуди образовни активности со фокус на фармакотерапијата на инфективните болести и рационалната употреба на антимикробните лекови, во повеќе формати: вебинари во живо и снимени, материјали за самостојно учење и сесии во живо на годишниот деловен состанок, што се одржува истовремено со „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - SIDP Education Center |url=https://sidp.org/SIDPEC |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Примери за програмите се модули по барање, вебинари во живо, симпозиуми, [[Поткаст|поткасти]], клубови за дискусија на научни трудови и програма за сертификат за рационална употреба на антимикробните лекови. Иако првенствена публика се фармацевтите, многу активности се акредитирани и за други здравствени струки. ДФИБ дава и грантови за образование за поддршка на иницијативи за образование на јавноста или за развој на иновативни методи на обука на здравствените работници.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Grants |url=https://sidp.org/Grants |access-date=2022-08-18 |website=sidp.org}}</ref> ДФИБ е акредитиран давател на [[континуирано образование|континуирано образование]] од Советот за акредитација на фармацевтското образование и е одобрено од Одборот за фармацевтски специјалности за кредити за повторна сертификација за звањето Сертифициран фармацевт за инфективни болести.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Recertification Guide |url=https://www.bpsweb.org/recertification/recertification-guide/ |access-date=2022-08-18 |website=Board of Pharmacy Specialties |language=en-US}}</ref> Поголемиот дел од активностите се бесплатни или со попуст за членовите на ДФИБ. == Односи со јавноста == Во рамките на посветеноста на ДФИБ да ги образува јавноста и здравствените работници за улогата на фармацевтите за инфективни болести и за соодветната употреба на антимикробните лекови, создаден е Комплет за залагање за рационална употреба на антимикробните лекови. Комплетот им помага на здравствените работници да ја подобрат употребата на антимикробните лекови во своите здравствени системи.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - ID Pharmacists and Antibiotics |url=https://www.sidp.org/ID-Pharmacists-Antibiotics |access-date=2022-08-18 |website=www.sidp.org}}</ref> [https://sidp.org/AMSToolkit Комплетот] е бесплатно достапен на веб-страницата на ДФИБ. Содржи методи за покажување посветеност, постери со клучни чекори за фармацевтите, насоки за воведување и промовирање на правилно фрлање на антибиотиците, предлози за зголемување на свеста на јавноста за програмите за рационална употреба на антимикробните лекови и образовни материјали за таа тема и за иницијативата „Едно здравје“ на [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]].<ref name=":4" /> Дополнителни [https://sidp.org/Public-Education образовни ресурси] за јавноста се наставна програма за средношколци, материјали за годишната Недела на свесност за антибиотиците во САД и во светот и информативни листови за безбедноста и ефикасноста на вакцините против КОВИД-19. Во 2022 година, организацијата започнала со промовирање на „Ден на застапување на фармацевтите за инфективни болести“ преку социјалните мрежи секој прв четврток во месецот. ДФИБ секоја година на 22 мај го одбележува и [https://sidp.org/IDPharmacistsDay Денот на фармацевтите за инфективни болести] за да го признае нивниот суштински придонес во борбата против антимикробната резистенција и во подобрувањето на грижата за пациентите. Првиот Ден на фармацевтите за инфективни болести бил на 22 мај 2021 година. Во знак на признание за значајната улога на овие фармацевти во раната фаза на пандемијата на КОВИД-19, темата на првата година била „Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19“. Датумите и темите се наведени подолу. {| class="wikitable" ! Година ! Тема на Денот на фармацевтите за инфективни болести |- |2021 |Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19 |- |2022 |Депрескрипција на антибиотици при КОВИД-19 |- |2023 |Посегнување подалеку |} == „Гранични вредности“ – поткаст на ДФИБ == „Гранични вредности“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Breakpoints'') е официјалниот поткаст на ДФИБ, започнат во јули 2019 година. Излегува месечно, со разговори со водечки стручњаци за инфективни болести што расправаат за актуелни теми и клинички контроверзии. Поткастот е достапен на „Епл поткастс“, „Стичер“, „Спотифај“, „Оверкаст“ и други популарни платформи за поткасти. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.sidp.org/ Официјална веб-страница] * [https://breakpoints-sidp.org/ Поткаст „Гранични вредности“] {{DEFAULTSORT:Друштво на фармацевти за инфективни болести}} [[Категорија:Фармацевтски организации]] [[Категорија:Организации за инфективни болести]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Научни организации во Соединетите Американски Држави]] 9krz0xaqe10efvb9bqgg0y2zoqmrqoo 0 1407048 5652183 2026-11-01T20:22:46Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground poster.jpeg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = Кори Мајкл С... 5652183 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground poster.jpeg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]]. Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во атракција со духови и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] pq7oeg70ozrh4ms1092wpp0wa6hl6lc 5652194 5652183 2026-11-01T20:31:19Z Andrew012p 85224 5652194 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground poster.jpeg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]]. Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во забавен парк на стравот и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] nu5o6vtw98roed898zud1987r689s7d 5652196 5652194 2026-11-01T20:33:21Z Andrew012p 85224 5652196 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground 2026.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]]. Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во забавен парк на стравот и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] hw436b6f9zcdbk69c0qfa2xbcddg6p7 5652197 5652196 2026-11-01T20:34:17Z Andrew012p 85224 5652197 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов|датум=2026-11-01}} {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground 2026.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]]. Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во забавен парк на стравот и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] 3jn1228s91hxp4dlir70d4ct8s820g5 5652199 5652197 2026-11-01T20:35:24Z Andrew012p 85224 5652199 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов|датум=2026-11-01}} {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground 2026.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]].<ref>{{Cite web|url=https://theplaylist.net/slayground-teaser-jeremy-saulnier-a24-october-20260921/|title=‘Slayground’ Teaser: Jeremy Saulnier’s Formerly-Titled ‘October’ Launches A24’s Mysterious Halloween Thriller|last=Perez|first=Rodrigo|last2=theplaylist|date=2026-09-21|language=en-US|access-date=2026-09-21|website=The Playlist}}</ref> Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во забавен парк на стравот и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] a2yog2qgbz0chmvlxoy5dmnbndn12e9 5652201 5652199 2026-11-01T20:38:23Z Andrew012p 85224 5652201 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground 2026.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }}{{Непотврден наслов|датум=2026-11-01}} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]].<ref>{{Cite web|url=https://theplaylist.net/slayground-teaser-jeremy-saulnier-a24-october-20260921/|title=‘Slayground’ Teaser: Jeremy Saulnier’s Formerly-Titled ‘October’ Launches A24’s Mysterious Halloween Thriller|last=Perez|first=Rodrigo|last2=theplaylist|date=2026-09-21|language=en-US|access-date=2026-09-21|website=The Playlist}}</ref> Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во забавен парк на стравот и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] npp0z5r4roig7bci6igya904heubkly 5652202 5652201 2026-11-01T20:38:43Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5652201|5652201]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5652202 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов|датум=2026-11-01}} {{Инфокутија Филм | име = Слејграунд | изворен_наслов = Slayground | слика = Slayground 2026.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Џереми Солние]] | продуцент = Рич Пит<br />[[Ела Буш]]<br />Џереми Солние<br />Скеј Солние | сценарист = [[Џереми Солние]] | улоги = [[Кори Мајкл Смит]]<br />[[Чејс Суи Вондерс]]<br />Стенли Сајмонс<br />[[Софи Вајлд]]<br />[[Јанг Мазино]]<br />[[Имоџен Путс]]<br />[[Мети Матесон]]<br />[[Џејмс Баџ Дејл]]<br />[[Стивен Рут]] | кинематографија = Магнус Норденхоф Јонк | музика = [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] | студио = [[A24]]<br />Neighborhood Watch<br />Niteowl Films<br />Central Pictures<br />Bonneville Pictures | дистрибутер = [[A24]] | премиера = 29 јануари 2027 г. (САД) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Слејграунд''''' ({{Langx|en|Slayground}}) — претстоен американски акционен трилер во режија, сценарио и производство на [[Џереми Солние]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кори Мајкл Смит]], [[Чејс Суи Вондерс]], Стенли Сајмонс, [[Софи Вајлд]], [[Јанг Мазино]], [[Имоџен Путс]], [[Мети Матесон]], [[Џејмс Баџ Дејл]] и [[Стивен Рут]].<ref>{{Cite web|url=https://theplaylist.net/slayground-teaser-jeremy-saulnier-a24-october-20260921/|title=‘Slayground’ Teaser: Jeremy Saulnier’s Formerly-Titled ‘October’ Launches A24’s Mysterious Halloween Thriller|last=Perez|first=Rodrigo|last2=theplaylist|date=2026-09-21|language=en-US|access-date=2026-09-21|website=The Playlist}}</ref> Филмот е закажан за прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] од страна на филмското студио [[A24]] на 29 јануари 2027 г. == Содржина == Дејството се одвива за време на празникот [[Ноќ на вештерките]]. Глумец што работи во забавен парк на стравот и боледува од [[амнезија]] се обидува да ја открие вистината зад убиствата на неговите колеги, истовремено бегајќи од потера што го означува како главен осомничен. == Улоги == * [[Кори Мајкл Смит]] како Мајкл Чепелин „Метал Мајкл“ Грејвс * [[Чејс Суи Вондерс]] * Стенли Сајмонс * [[Sophie Wilde|Софи Вајлд]] * [[Young Mazino|Јанг Мазино]] * [[Imogen Poots|Имоџен Путс]] * [[Matty Matheson|Мети Матесон]] * [[James Badge Dale|Џејмс Баџ Дејл]] * [[Stephen Root|Стивен Рут]] * [[Macon Blair|Мејкон Блер]] * Рила Макинтош == Производство == Во јуни 2025 г., компанијата [[A24]] објавила дека [[Џереми Солние]] ќе го режира, напише и произведе акциониот трилер со работен наслов ''Октомври'', чие дејство е сместено за време на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], со [[Кори Мајкл Смит]] во неговата прва главна филмска улога. Во август кон глумечката екипа се приклучиле [[Чејс Суи Вондерс]] и [[Софи Вајлд]]. Следниот месец ангажманите ги потврдиле и Стенли Сајмонс, [[Јанг Мазино]] и [[Стивен Рут]]. Снимањето започнало во октомври, при што кон екипата се приклучиле и [[Џејмс Баџ Дејл]], [[Мети Матесон]] и [[Имоџен Путс]]. Снимањето на филмот се одвивало во [[Ванкувер]] во периодот од 22 септември до 3 декември 2025 г., под работен наслов ''Мустаќи''. Во септември 2026 г., филмот бил преименуван во ''Слејграунд''. Следниот месец било објавено дека [[Трент Резнор]] и [[Атикус Рос]] ја компонираат филмската музика. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt37360759}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2027 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] a2yog2qgbz0chmvlxoy5dmnbndn12e9 1 1407049 5652184 2026-11-01T20:22:59Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652184 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1407050 5652185 2026-11-01T20:24:40Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Американски филмови по студио|A24]] 5652185 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Американски филмови по студио|A24]] cq0qvtmg0gwc206o4no1sd0im2ngll3 6 1407051 5652195 2026-11-01T20:33:06Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/rCCVBCKr3SsS1RYZJte7LdyIyVB.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Слејграунд |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5652195 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/rCCVBCKr3SsS1RYZJte7LdyIyVB.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Слејграунд |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} feegp1z0vn0diqwam9eyk8008gil4vk 0 1407052 5652204 2026-11-01T20:52:31Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Elden Ring | изворен_наслов = Elden Ring | слика = | опис = | режисер = [[Алекс Гарланд]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Ендру Макдоналд (продуцент)|Ендру Макдоналд]] * Алон Рајх * Питер Рајс * [[Џорџ Р. Р. Мартин]] * Винс Џерардис }} | сценарист = Алекс Гарла... 5652204 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Elden Ring | изворен_наслов = Elden Ring | слика = | опис = | режисер = [[Алекс Гарланд]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Ендру Макдоналд (продуцент)|Ендру Макдоналд]] * Алон Рајх * Питер Рајс * [[Џорџ Р. Р. Мартин]] * Винс Џерардис }} | сценарист = Алекс Гарланд | заснован_на = [[Elden Ring|''Elden Ring'']] од [[FromSoftware]] | улоги = [[Кит Конор]]<br />[[Кејли Спаени]]<br />[[Бен Вишо]]<br />[[Ник Оферман]]<br />[[Том Берк (глумец)|Том Берк]]<br />[[Хавана Роуз Лиу]]<br />[[Соноја Мизуно]]<br />[[Ема Лерд]]<br />[[Питер Серафинович]]<br />[[Џонатан Прајс]] | музика = | кинематографија = Дејвид Џ. Томпсон | монтажа = Фин Оутс | студио = {{Plainlist| * [[A24]] * [[DNA Films]] * [[Bandai Namco Entertainment]] }} | дистрибутер = A24 (САД) | премиера = 3 март 2028 г. (САД) | времетраење = | земја = {{САД}}<br>{{знаме|ОК}}<br>{{знаме|Јапонија}} | јазик = [[англиски]] | буџет = 200 милиони долари<ref name="WSJ">{{Cite web |last1=Jurgensen|first1=John|last2=Fritz|first2=Ben|date=October 23, 2026|title=The Secret Playbook That Made the Elizabeth Holmes Movie a Smash Hit|url=https://www.wsj.com/arts-culture/film/a24-you-can-see-everything-0c2f5b4a?st=KK1Fjv|access-date=October 24, 2026|website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> }} '''''Elden Ring''''' — претстоен американски епски акционен филм во жанрот темна фантастика, во режија и сценарио на [[Алекс Гарланд]]. Филмот е заснован врз [[Elden Ring|истоимената видеоигра]] од 2022 г., создадена од развојното студио [[FromSoftware]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кит Конор]], [[Кејли Спаени]], [[Бен Вишо]], [[Ник Оферман]], [[Том Берк (глумец)|Том Берк]], [[Хавана Роуз Лиу]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]], [[Питер Серафинович]] и [[Џонатан Прајс]]. Прикажувањето на ''Elden Ring'' во кината во САД е закажано за 3 март 2028 г., во распределба на филмската куќа [[A24]]. == Содржина == Во местото познато како Меѓуземје, моќниот елденски прстен бил распарчен, а неговите парчиња биле поделени помеѓу расипаните полубогови. == Улоги == * [[Кит Конор]] * [[Кејли Спаени]] * [[Бен Вишо]] * [[Ник Оферман]] * [[Том Берк (глумец)|Том Берк]] * [[Хавана Роуз Лиу]] * [[Соноја Мизуно]] * [[Ема Лерд]] * [[Питер Серафинович]] * [[Џонатан Прајс]] * [[Руби Круз]] * [[Џон Хоџкинсон (глумец)|Џон Хоџкинсон]] * [[Џеферсон Хол (глумец)|Џеферсон Хол]] == Производство == Во јуни 2024 г., режисерот на играта ''[[Elden Ring]]'' (2022), [[Хидетака Мијазаки]], изјавил дека е отворен за соработка со „исклучително силен партнер“ што би ја преточил играта во други медиуми.{{sfn|Macdonald|2024}} Неколку дена подоцна, [[Џорџ Р. Р. Мартин]], кој учествувал во градењето на светот во играта, низ шега го подгреал интересот за можна филмска или телевизиска прилагодувачка верзија, изјавувајќи дека „не знае ништо за тоа“.{{sfn|Kaloi|2024}} Уште веднаш потоа, режисерот [[Алекс Гарланд]] во приватен разговор му ги пренел своите позитивни впечатоци од играњето на ''Elden Ring'' на раководителот на филмскиот оддел во [[A24]], Ноа Сако, што го поттикнало студиото да тргне во остварување на проектот. Откако Гарланд напишал сценарио од 160 страници проследено со уште четириесет страници визуелни концепти, Сако отпатувал со него во [[Јапонија]] за да потпишат договор со развојното студио [[FromSoftware]].{{sfn|Barasch|2025}} Во мај 2025 г., компанијата A24 официјално објавила дека е започната изработка на [[игран филм]], при што Гарланд бил ангажиран како сценарист и режисер.{{sfn|Melendez|2025}}{{sfn|Grobar|2025}} Истовремено, кон глумечката екипа се приклучил и [[Кит Конор]].{{sfn|Kroll|2025}} Во јули истата година било соопштено дека [[Кејли Спаени]] и [[Бен Вишо]] преговараат за главните улоги.{{sfn|Sneider|2025}} Учеството на Конор, Спаени и Вишо било официјално потврдено во април 2026 г., кога кон екипата биле придодадени и [[Ник Оферман]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]] и [[Џонатан Прајс]].{{sfn|Kit|2026}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://a24films.com/films/elden-ring}} {{IMDb title|tt32896542}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2028 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] 148z0idqrhsw97747aqmt7fj1655tjk 5652207 5652204 2026-11-01T20:56:54Z Andrew012p 85224 5652207 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Elden Ring | изворен_наслов = Elden Ring | слика = | опис = | режисер = [[Алекс Гарланд]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Ендру Макдоналд (продуцент)|Ендру Макдоналд]] * Алон Рајх * Питер Рајс * [[Џорџ Р. Р. Мартин]] * Винс Џерардис }} | сценарист = Алекс Гарланд | заснован_на = [[Elden Ring|''Elden Ring'']] од [[FromSoftware]] | улоги = [[Кит Конор]]<br />[[Кејли Спаени]]<br />[[Бен Вишо]]<br />[[Ник Оферман]]<br />[[Том Берк (глумец)|Том Берк]]<br />[[Хавана Роуз Лиу]]<br />[[Соноја Мизуно]]<br />[[Ема Лерд]]<br />[[Питер Серафинович]]<br />[[Џонатан Прајс]] | музика = | кинематографија = Дејвид Џ. Томпсон | монтажа = Фин Оутс | студио = {{Plainlist| * [[A24]] * [[DNA Films]] * [[Bandai Namco Entertainment]] }} | дистрибутер = A24 (САД) | премиера = 3 март 2028 г. (САД) | времетраење = | земја = {{САД}}<br>{{знаме|ОК}}<br>{{знаме|Јапонија}} | јазик = [[англиски]] | буџет = 200 милиони долари<ref name="WSJ">{{Cite web |last1=Jurgensen|first1=John|last2=Fritz|first2=Ben|date=October 23, 2026|title=The Secret Playbook That Made the Elizabeth Holmes Movie a Smash Hit|url=https://www.wsj.com/arts-culture/film/a24-you-can-see-everything-0c2f5b4a?st=KK1Fjv|access-date=October 24, 2026|website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> }} '''''Elden Ring''''' — претстоен американски епски акционен филм во жанрот темна фантастика, во режија и сценарио на [[Алекс Гарланд]]. Филмот е заснован врз [[Elden Ring|истоимената видеоигра]] од 2022 г., создадена од развојното студио [[FromSoftware]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кит Конор]], [[Кејли Спаени]], [[Бен Вишо]], [[Ник Оферман]], [[Том Берк (глумец)|Том Берк]], [[Хавана Роуз Лиу]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]], [[Питер Серафинович]] и [[Џонатан Прајс]]. Прикажувањето на ''Elden Ring'' во кината во САД е закажано за 3 март 2028 г., во распределба на филмската куќа [[A24]]. == Содржина == Во местото познато како Меѓуземје, моќниот Прстен на Елден бил распарчен, а неговите парчиња биле поделени помеѓу расипаните полубогови. == Улоги == * [[Кит Конор]] * [[Кејли Спаени]] * [[Бен Вишо]] * [[Ник Оферман]] * [[Том Берк (глумец)|Том Берк]] * [[Хавана Роуз Лиу]] * [[Соноја Мизуно]] * [[Ема Лерд]] * [[Питер Серафинович]] * [[Џонатан Прајс]] * [[Руби Круз]] * [[Џон Хоџкинсон (глумец)|Џон Хоџкинсон]] * [[Џеферсон Хол (глумец)|Џеферсон Хол]] == Производство == Во јуни 2024 г., режисерот на играта ''[[Elden Ring]]'' (2022), [[Хидетака Мијазаки]], изјавил дека е отворен за соработка со „исклучително силен партнер“ што би ја преточил играта во други медиуми.{{sfn|Macdonald|2024}} Неколку дена подоцна, [[Џорџ Р. Р. Мартин]], кој учествувал во градењето на светот во играта, низ шега го подгреал интересот за можна филмска или телевизиска прилагодувачка верзија, изјавувајќи дека „не знае ништо за тоа“.{{sfn|Kaloi|2024}} Уште веднаш потоа, режисерот [[Алекс Гарланд]] во приватен разговор му ги пренел своите позитивни впечатоци од играњето на ''Elden Ring'' на раководителот на филмскиот оддел во [[A24]], Ноа Сако, што го поттикнало студиото да тргне во остварување на проектот. Откако Гарланд напишал сценарио од 160 страници проследено со уште четириесет страници визуелни концепти, Сако отпатувал со него во [[Јапонија]] за да потпишат договор со развојното студио [[FromSoftware]].{{sfn|Barasch|2025}} Во мај 2025 г., компанијата A24 официјално објавила дека е започната изработка на [[игран филм]], при што Гарланд бил ангажиран како сценарист и режисер.{{sfn|Melendez|2025}}{{sfn|Grobar|2025}} Истовремено, кон глумечката екипа се приклучил и [[Кит Конор]].{{sfn|Kroll|2025}} Во јули истата година било соопштено дека [[Кејли Спаени]] и [[Бен Вишо]] преговараат за главните улоги.{{sfn|Sneider|2025}} Учеството на Конор, Спаени и Вишо било официјално потврдено во април 2026 г., кога кон екипата биле придодадени и [[Ник Оферман]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]] и [[Џонатан Прајс]].{{sfn|Kit|2026}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://a24films.com/films/elden-ring}} {{IMDb title|tt32896542}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2028 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] hwppnggz0qunc6umreo22zz2jpxcod7 5652208 5652207 2026-11-01T20:57:27Z Andrew012p 85224 5652208 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Elden Ring | изворен_наслов = Elden Ring | слика = | опис = | режисер = [[Алекс Гарланд]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Ендру Макдоналд (продуцент)|Ендру Макдоналд]] * Алон Рајх * Питер Рајс * [[Џорџ Р. Р. Мартин]] * Винс Џерардис }} | сценарист = Алекс Гарланд | заснован_на = [[Elden Ring|''Elden Ring'']] од [[FromSoftware]] | улоги = [[Кит Конор]]<br />[[Кејли Спаени]]<br />[[Бен Вишо]]<br />[[Ник Оферман]]<br />[[Том Берк (глумец)|Том Берк]]<br />[[Хавана Роуз Лиу]]<br />[[Соноја Мизуно]]<br />[[Ема Лерд]]<br />[[Питер Серафинович]]<br />[[Џонатан Прајс]] | музика = | кинематографија = Дејвид Џ. Томпсон | монтажа = Фин Оутс | студио = {{Plainlist| * [[A24]] * [[DNA Films]] * [[Bandai Namco Entertainment]] }} | дистрибутер = A24 (САД) | премиера = 3 март 2028 г. (САД) | времетраење = | земја = {{САД}}<br>{{знаме|ОК}}<br>{{знаме|Јапонија}} | јазик = [[англиски]] | буџет = 200 милиони долари<ref name="WSJ">{{Cite web |last1=Jurgensen|first1=John|last2=Fritz|first2=Ben|date=October 23, 2026|title=The Secret Playbook That Made the Elizabeth Holmes Movie a Smash Hit|url=https://www.wsj.com/arts-culture/film/a24-you-can-see-everything-0c2f5b4a?st=KK1Fjv|access-date=October 24, 2026|website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> }} '''''Elden Ring''''' — претстоен американски епски акционен филм во жанрот темна фантастика, во режија и сценарио на [[Алекс Гарланд]]. Филмот е заснован врз [[Elden Ring|истоимената видеоигра]] од 2022 г., создадена од развојното студио [[FromSoftware]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кит Конор]], [[Кејли Спаени]], [[Бен Вишо]], [[Ник Оферман]], [[Том Берк (глумец)|Том Берк]], [[Хавана Роуз Лиу]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]], [[Питер Серафинович]] и [[Џонатан Прајс]]. Прикажувањето на ''Elden Ring'' во кината во САД е закажано за 3 март 2028 г., во распределба на филмската куќа [[A24]]. == Содржина == Во местото познато како Меѓуземја, моќниот Прстен на Елден бил распарчен, а неговите парчиња биле поделени помеѓу расипаните полубогови. == Улоги == * [[Кит Конор]] * [[Кејли Спаени]] * [[Бен Вишо]] * [[Ник Оферман]] * [[Том Берк (глумец)|Том Берк]] * [[Хавана Роуз Лиу]] * [[Соноја Мизуно]] * [[Ема Лерд]] * [[Питер Серафинович]] * [[Џонатан Прајс]] * [[Руби Круз]] * [[Џон Хоџкинсон (глумец)|Џон Хоџкинсон]] * [[Џеферсон Хол (глумец)|Џеферсон Хол]] == Производство == Во јуни 2024 г., режисерот на играта ''[[Elden Ring]]'' (2022), [[Хидетака Мијазаки]], изјавил дека е отворен за соработка со „исклучително силен партнер“ што би ја преточил играта во други медиуми.{{sfn|Macdonald|2024}} Неколку дена подоцна, [[Џорџ Р. Р. Мартин]], кој учествувал во градењето на светот во играта, низ шега го подгреал интересот за можна филмска или телевизиска прилагодувачка верзија, изјавувајќи дека „не знае ништо за тоа“.{{sfn|Kaloi|2024}} Уште веднаш потоа, режисерот [[Алекс Гарланд]] во приватен разговор му ги пренел своите позитивни впечатоци од играњето на ''Elden Ring'' на раководителот на филмскиот оддел во [[A24]], Ноа Сако, што го поттикнало студиото да тргне во остварување на проектот. Откако Гарланд напишал сценарио од 160 страници проследено со уште четириесет страници визуелни концепти, Сако отпатувал со него во [[Јапонија]] за да потпишат договор со развојното студио [[FromSoftware]].{{sfn|Barasch|2025}} Во мај 2025 г., компанијата A24 официјално објавила дека е започната изработка на [[игран филм]], при што Гарланд бил ангажиран како сценарист и режисер.{{sfn|Melendez|2025}}{{sfn|Grobar|2025}} Истовремено, кон глумечката екипа се приклучил и [[Кит Конор]].{{sfn|Kroll|2025}} Во јули истата година било соопштено дека [[Кејли Спаени]] и [[Бен Вишо]] преговараат за главните улоги.{{sfn|Sneider|2025}} Учеството на Конор, Спаени и Вишо било официјално потврдено во април 2026 г., кога кон екипата биле придодадени и [[Ник Оферман]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]] и [[Џонатан Прајс]].{{sfn|Kit|2026}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://a24films.com/films/elden-ring}} {{IMDb title|tt32896542}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2028 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] noif7yomqkh5eznrvmy1umcvbyafrxf 5652209 5652208 2026-11-01T21:01:04Z Andrew012p 85224 5652209 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Elden Ring | изворен_наслов = Elden Ring | слика = | опис = | режисер = [[Алекс Гарланд]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Ендру Макдоналд (продуцент)|Ендру Макдоналд]] * Алон Рајх * Питер Рајс * [[Џорџ Р. Р. Мартин]] * Винс Џерардис }} | сценарист = Алекс Гарланд | заснован_на = [[Elden Ring|''Elden Ring'']] од [[FromSoftware]] | улоги = [[Кит Конор]]<br />[[Кејли Спаени]]<br />[[Бен Вишо]]<br />[[Ник Оферман]]<br />[[Том Берк (глумец)|Том Берк]]<br />[[Хавана Роуз Лиу]]<br />[[Соноја Мизуно]]<br />[[Ема Лерд]]<br />[[Питер Серафинович]]<br />[[Џонатан Прајс]] | музика = | кинематографија = Дејвид Џ. Томпсон | монтажа = Фин Оутс | студио = {{Plainlist| * [[A24]] * [[DNA Films]] * [[Bandai Namco Entertainment]] }} | дистрибутер = A24 (САД) | премиера = 3 март 2028 г. (САД) | времетраење = | земја = {{САД}}<br>{{знаме|ОК}}<br>{{знаме|Јапонија}} | јазик = [[англиски]] | буџет = 200 милиони долари<ref name="WSJ">{{Cite web |last1=Jurgensen|first1=John|last2=Fritz|first2=Ben|date=October 23, 2026|title=The Secret Playbook That Made the Elizabeth Holmes Movie a Smash Hit|url=https://www.wsj.com/arts-culture/film/a24-you-can-see-everything-0c2f5b4a?st=KK1Fjv|access-date=October 24, 2026|website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> }} '''''Elden Ring''''' — претстоен американски епски акционен филм во жанрот темна фантастика, во режија и сценарио на [[Алекс Гарланд]]. Филмот е заснован врз [[Elden Ring|истоимената видеоигра]] од 2022 г., создадена од развојното студио [[FromSoftware]]. Главните улоги ги толкуваат [[Кит Конор]], [[Кејли Спаени]], [[Бен Вишо]], [[Ник Оферман]], [[Том Берк (глумец)|Том Берк]], [[Хавана Роуз Лиу]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]], [[Питер Серафинович]] и [[Џонатан Прајс]]. Прикажувањето на ''Elden Ring'' во кината во САД е закажано за 3 март 2028 г., во распределба на филмската куќа [[A24]]. == Содржина == Во местото познато како Меѓуземје, моќниот елденски прстен бил распарчен, а неговите парчиња биле поделени помеѓу расипаните полубогови. == Улоги == * [[Кит Конор]] * [[Кејли Спаени]] * [[Бен Вишо]] * [[Ник Оферман]] * [[Том Берк (глумец)|Том Берк]] * [[Хавана Роуз Лиу]] * [[Соноја Мизуно]] * [[Ема Лерд]] * [[Питер Серафинович]] * [[Џонатан Прајс]] * [[Руби Круз]] * [[Џон Хоџкинсон (глумец)|Џон Хоџкинсон]] * [[Џеферсон Хол (глумец)|Џеферсон Хол]] == Производство == Во јуни 2024 г., режисерот на играта ''[[Elden Ring]]'' (2022), [[Хидетака Мијазаки]], изјавил дека е отворен за соработка со „исклучително силен партнер“ што би ја преточил играта во други медиуми.{{sfn|Macdonald|2024}} Неколку дена подоцна, [[Џорџ Р. Р. Мартин]], кој учествувал во градењето на светот во играта, низ шега го подгреал интересот за можна филмска или телевизиска прилагодувачка верзија, изјавувајќи дека „не знае ништо за тоа“.{{sfn|Kaloi|2024}} Уште веднаш потоа, режисерот [[Алекс Гарланд]] во приватен разговор му ги пренел своите позитивни впечатоци од играњето на ''Elden Ring'' на раководителот на филмскиот оддел во [[A24]], Ноа Сако, што го поттикнало студиото да тргне во остварување на проектот. Откако Гарланд напишал сценарио од 160 страници проследено со уште четириесет страници визуелни концепти, Сако отпатувал со него во [[Јапонија]] за да потпишат договор со развојното студио [[FromSoftware]].{{sfn|Barasch|2025}} Во мај 2025 г., компанијата A24 официјално објавила дека е започната изработка на [[игран филм]], при што Гарланд бил ангажиран како сценарист и режисер.{{sfn|Melendez|2025}}{{sfn|Grobar|2025}} Истовремено, кон глумечката екипа се приклучил и [[Кит Конор]].{{sfn|Kroll|2025}} Во јули истата година било соопштено дека [[Кејли Спаени]] и [[Бен Вишо]] преговараат за главните улоги.{{sfn|Sneider|2025}} Учеството на Конор, Спаени и Вишо било официјално потврдено во април 2026 г., кога кон екипата биле придодадени и [[Ник Оферман]], [[Соноја Мизуно]], [[Ема Лерд]] и [[Џонатан Прајс]].{{sfn|Kit|2026}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://a24films.com/films/elden-ring}} {{IMDb title|tt32896542}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2028 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на A24]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] 148z0idqrhsw97747aqmt7fj1655tjk 1 1407053 5652205 2026-11-01T20:52:45Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652205 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1407054 5652206 2026-11-01T20:54:34Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{филмгод|202|8}} {{рв|2028 films}} 5652206 wikitext text/x-wiki {{филмгод|202|8}} {{рв|2028 films}} svbx9aeniw5d8wt21qimmjzuvtjl8hn 0 1407055 5652214 2026-11-01T21:06:10Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Турни ме да кинисам (телевизиска серија)]] на [[Турни ме да кинисам]] 5652214 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Турни ме да кинисам]] 76cy1sb5q834n0ite2uh6vrzrpv5bnk 1 1407056 5652216 2026-11-01T21:06:10Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Турни ме да кинисам (телевизиска серија)]] на [[Разговор:Турни ме да кинисам]] 5652216 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Турни ме да кинисам]] 1i2ynuve0mw7zqekbkv53xg2e26j5op 0 1407057 5652219 2026-11-01T21:33:11Z Горан1977 138270 Комплетен уреден текст со наводи 5652219 wikitext text/x-wiki '''Горан Билбилоски''' — македонски дигитален маркетер, SEO стратег, предавач, ултрамаратонец и Ајронмен. Биографија Билбилоски е активен во сферата на дигиталниот маркетинг, со тесен интерес во областа на оптимизацијата за пребарувачи (SEO), податочната аналитика и практичната интеграција на вештачката интелигенција (AI) во бизнис и маркетинг процесите. Во својата кариера работи како консултант и стратег за домашни и меѓународни брендови, а истовремено се јавува и како едукатор и предавач на академии за дигитален маркетинг во Македонија. Образование и усовршување Своето формално високо образование го стекнува на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, на Факултетот за физичко образование, спорт и здравје. Претходно завршува средно образование во ДСУ „Методи Митевски - Брицо“ во Скопје, со насока спортски менаџмент. Во насока на својата професионална кариера во дигиталниот сектор, Билбилоски завршува специјализирана академија за дигитален маркетинг во рамките на едукативниот центар „Бреинстер“ (Brainster) во Македонија. Својот професионален профил дополнително го дооформил преку стекнување на голем број меѓународни стручни сертификати и специјализации: „Технологии и вештачка интелигенција“: Поседува официјални сертификати од компанијата „Антропик“ (Anthropic) за развој на вештини за AI агенти (Introduction to Agent Skills), управување со платформата Клод (Claude Platform 101 и Claude 101), како и за примена на вештачка интелигенција во едукативни процеси (AI Fluency for educators). Има завршено низа специјализации за генеративна интелигенција од компанијата (Google) во рамките на програмата AI Boost Bites (автоматизација, персонализација, креирање содржини и примена на Gemini), како и обуки за AI агенти преку Academi Dair AI. „Оптимизација (SEO) и развој“: Има завршено напредни програми за оптимизација и оптимизација на пребарувачи во ера на AI, вклучително Content Optimization Masterclass од Positive Surfer, AI SEO програми на платформата Udemy, како и сертификат за (Responsive Web Design) од freeCodeCamp. „Податочна аналитика и бизнис интелигенција“: Стекнат со стручни сертификати од компанијата (Microsoft) за креирање на DAX пресметки во семантички модели (Create DAX calculations in semantic models), градење решенија во Power BI, како и развој на решенија базирани на RAG системи преку Microsoft Foundry. Спортска и хуманитарна дејност Покрај професионалната кариера, Билбилоски е активен спортист и триатлонец. Има учествувано на повеќе маратони и екстремни спортски трки, стекнувајќи се со статусот „Ајронмен“ (Ironman) по завршување на триатлонските трки во земјата и странство.<ref>https://vecer.press</ref> Како социјално активен граѓанин, тој е вклучен во хуманитарни иницијативи како „Ретвитни оброк“. Особено е ангажиран во областа на социјалната инклузија; работи како образовен асистент за поддршка на деца со попреченост,<ref>https://vecer.press</ref> а има завршено и специјализирана обука под покровителство на Здружението за дислексија „АЈНШТАЈН“ од Скопје за инклузивно насочување и подготовка на интервју за работа кај млади лица со специфични тешкотии во учењето. == Наводи == <references /> 115ugwjy3l7e2gj5ee1qui3dlvg0qcc 0 1407058 5652224 2026-11-01T21:42:49Z Горан1977 138270 Креирање нова биографска статија. 5652224 wikitext text/x-wiki „Горан Билбилоски“ — македонски дигитален маркетер, SEO стратег,AI, предавач, ултрамаратонец и Ајронмен. Биографија Билбилоски е активен во сферата на дигиталниот маркетинг, со тесен интерес во областа на оптимизацијата за пребарувачи (SEO), податочната аналитика и практичната интеграција на вештачката интелигенција (AI) во бизнис и маркетинг процесите. Во својата кариера работи како консултант и стратег за домашни и меѓународни брендови, а истовремено се јавува и како едукатор и предавач на академии за дигитален маркетинг во Македонија. Образование и усовршување Своето формално високо образование го стекнува на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, на Факултетот за физичко образование, спорт и здравје. Претходно завршува средно образование во ДСУ „Методи Митевски - Брицо“ во Скопје, со насока спортски менаџмент. Во насока на својата професионална кариера во дигиталниот сектор, Билбилоски завршува специјализирана академија за дигитален маркетинг во рамките на едукативниот центар „Бреинстер“ (Brainster) во Македонија. Својот професионален профил дополнително го дооформил преку стекнување на голем број меѓународни стручни сертификати и специјализации: „Технологии и вештачка интелигенција (AI)“:Поседува официјални сертификати од компанијата „Антропик“ (Anthropic) за развој на вештини за AI агенти (Introduction to Agent Skills), управување со платформата Клод (Claude Platform 101 и Claude 101), како и за примена на вештачка интелигенција во едукативни процеси (AI Fluency for educators). Има завршено низа специјализации за генеративна интелигенција од компанијата „Гугл“ (Google) во рамките на програмата AI Boost Bites (автоматизација, персонализација, креирање содржини и примена на Gemini), како и обуки за AI агенти преку Academi Dair AI. „Оптимизација (SEO) и развој“:Има завршено напредни програми за оптимизација и оптимизација на пребарувачи во ера на AI, вклучително Content Optimization Masterclass од Positive Surfer, AI SEO програми на платформата Udemy, како и сертификат за респонзивен веб-дизајн (Responsive Web Design) од freeCodeCamp. „Податочна аналитика и бизнис интелигенција“:Стекнат со стручни сертификати од компанијата (Microsoft) за креирање на DAX пресметки во семантички модели (Create DAX calculations in semantic models), градење решенија во Power BI, како и развој на решенија базирани на RAG системи преку Microsoft Foundry. Спортска и хуманитарна дејност Покрај професионалната кариера, Билбилоски е активен спортист и триатлонец. Има учествувано на повеќе ултрамаратони, маратони и екстремни спортски трки, стекнувајќи се со статусот „Ајронмен“ (Ironman) по завршување на триатлонските трки во земјата и странство.<ref>https://vecer.press</ref> Како социјално активен граѓанин, тој е вклучен во хуманитарни иницијативи како „Ретвитни оброк“. Особено е ангажиран во областа на социјалната инклузија; работи како едукативен асистент за поддршка на деца со попреченост,<ref>https://vecer.press</ref> а има завршено и специјализирана обука под покровителство на Здружението за дислексија „АЈНШТАЈН“ од Скопје за инклузивно насочување и подготовка на интервју за работа кај млади лица со специфични тешкотии во учењето. == Наводи == <references /> e1q5hnbnrphm617xwi4gh9ztn3arovw 0 1407059 5652226 2026-11-01T21:53:11Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Велико Орашје''' ({{јаз-ср|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]... 5652226 wikitext text/x-wiki '''Велико Орашје''' ({{јаз-ср|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]]. Според пописот од 2022 година, селото имало 1.741 жител.<ref name="Popis2022">[https://velikaplana.rs/wp-content/uploads/2025/07/SL.LIST-BR.19OD-29.08.2025.pdf „Службени лист општине Велика Плана“, бр. 19], 29 август 2025, стр. 678.</ref> == Географија == Велико Орашје се наоѓа во [[Поморавје|Поморавјето]], на левата страна од долината на Велика Морава, во близина на вливот на нејзината лева притока [[Јасеница (река)|Јасеница]]. Селото лежи на надморска височина од 92 до 105 метри, во претежно рамничарски предел. Неговата катастарска општина зафаќа површина од 21,26 км².<ref name="Popis2022" /> Населбата има збиен распоред на куќите и разгранета улична мрежа. Низ неа минува локален пат што ги поврзува населбите на левиот брег на Велика Морава, додека автопатот и железничката пруга се наоѓаат на нејзината западна периферија.<ref name="Enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/veliko-orasje|title=ВЕЛИКО ОРАШЈЕ|author=Србољуб Ђ. Стаменковић|year=2013|work=Српска енциклопедија|publisher=Матица српска и Српска академија наука и уметности|language=sr}}</ref> == Историја == Според географот Србољуб Ѓ. Стаменковиќ, денешната населба се оформила во средината на XVIII век, кога дел од населението се преместило поблиску до реката. Постарото населено место се наоѓало на месноста Селиште, од каде што жителите постепено се преселиле на денешната местоположба. Во подоцнежниот период во Велико Орашје се доселувале семејства од [[Косово]], од околината на [[Зајечар]] и [[Крушевац]], како и од други делови на Србија.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Drobnjakovic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poreklo.rs/2014/09/06/poreklo-prezimena-selo-veliko-orasje-velika-plana/|title=Порекло презимена, село Велико Орашје (Велика Плана)|date=6 септември 2014|work=Порекло|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во текот на XIX век, Велико Орашје се развило како локално административно средиште. По основањето на Орашкиот срез во 1869 година, селото станало негово седиште и ја задржало својата административна важност во првата половина на XX век. Во него биле сместени среските управни установи, а во меѓувоениот период функционирале и катастарска и даночна управа. За работата на овие установи се зачувани документи во Историскиот архив „Верослава Велјашевиќ“ во Смедеревска Паланка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arhivpalanka.rs/fondovi-i-zbirke/|title=Фондови и збирке|publisher=Историјски архив „Верослава Вељашевић“ Смедеревска Паланка|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во втората половина на XX век, селото започнало да бележи намалување на населението, што продолжило и во првите децении на XXI век.<ref name="Enciklopedija" /> == Население == Според пописот од 1953 година, Велико Орашје имало 3.152 жители, додека во 2002 година бројот се намалил на 2.299. Намалувањето продолжило и во наредните две децении: во 2011 година биле попишани 2.104 жители, а во 2022 година — 1.741 жител.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Popis2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Движење на населението !Пописна година !Број на жители |- |1953 |3.152 |- |2002 |2.299 |- |2011 |2.104 |- |2022 |1.741 |} == Културни знаменитости == Најзначајниот верски објект во Велико Орашје е православната [[Црква „Св. Петка“ (Велико Орашје)|црква „Св. Петка“]], изградена во 1890 година врз темелите на постара црковна градба. Во црковниот двор се наоѓаат дрвена камбанарија, парохиски дом и мала капела подигната во 1929 година. Во 1969 година црквата била проширена со припрата, галерија и камбанарија. Посебна уметничка вредност има иконостасот, чии икони се поврзуваат со сликарското семејство Марковиќ. Црквата во 2002 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/crkva-svete-petke-u-velikom-ora-ju/|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Потеклото на постарата црква е предмет на историски истражувања. Во литературата од крајот на XIX век се наведува дека при откривањето на нејзините остатоци бил пронајден натпис што споменувал обнова на храмот во 1173 година. Меѓутоа, историчарот Дарко Ивановиќ укажува на проблемите со веродостојноста на ова сведоштво, поради што раното датирање на црквата не може да се смета за сигурно утврдено.<ref>{{Наведено списание|last=Ивановић|first=Дарко|year=2008|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|url=https://casopis.sabornost.org/files/sabornost_II_2008_12.pdf|journal=Саборност|language=sr|volume=II|pages=241–242}}</ref> Меѓу историските градби на селото се вбројува и куќата на Илија Николиќ, подигната во средината на XIX век. Изградена во традиционален архитектонски стил, таа имала приземје, трем, доксат и вкопан подрум. Во 1998 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/velika-plana/|title=Велика Плана – споменици културе|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Во селото работи основното училиште „Караѓорѓе“, а во минатото функционирале и библиотека, здравствена станица и земјоделска задруга.<ref name="Enciklopedija" /> == Наводи == {{наводи}} 3r3ugg5aad6wk2zrfh7emrjl1yr3tn2 5652227 5652226 2026-11-01T21:54:01Z Buli 2648 5652227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Veliko Orašje |other_name = |native_name = |nickname = |type = [[List of populated places in Serbia|Village]] ([[village#Slavic countries|Selo]]) |motto = |image = |image_size = |caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |map_size = |map_caption = |pushpin_map = Serbia |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_size = |pushpin_caption = |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Serbia}} |subdivision_type1 = [[Districts of Serbia|District]] |subdivision_name1 = [[Podunavlje District]] |subdivision_type2 = [[Municipalities of Serbia|Municipality]] |subdivision_name2 = [[Velika Plana]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2299 |population_density_km2 = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|44|22|03|N|21|05|16|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |custom_label_sec1 = |custom_data_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Велико Орашје''' ({{јаз-ср|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]]. Според пописот од 2022 година, селото имало 1.741 жител.<ref name="Popis2022">[https://velikaplana.rs/wp-content/uploads/2025/07/SL.LIST-BR.19OD-29.08.2025.pdf „Службени лист општине Велика Плана“, бр. 19], 29 август 2025, стр. 678.</ref> == Географија == Велико Орашје се наоѓа во [[Поморавје|Поморавјето]], на левата страна од долината на Велика Морава, во близина на вливот на нејзината лева притока [[Јасеница (река)|Јасеница]]. Селото лежи на надморска височина од 92 до 105 метри, во претежно рамничарски предел. Неговата катастарска општина зафаќа површина од 21,26 км².<ref name="Popis2022" /> Населбата има збиен распоред на куќите и разгранета улична мрежа. Низ неа минува локален пат што ги поврзува населбите на левиот брег на Велика Морава, додека автопатот и железничката пруга се наоѓаат на нејзината западна периферија.<ref name="Enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/veliko-orasje|title=ВЕЛИКО ОРАШЈЕ|author=Србољуб Ђ. Стаменковић|year=2013|work=Српска енциклопедија|publisher=Матица српска и Српска академија наука и уметности|language=sr}}</ref> == Историја == Според географот Србољуб Ѓ. Стаменковиќ, денешната населба се оформила во средината на XVIII век, кога дел од населението се преместило поблиску до реката. Постарото населено место се наоѓало на месноста Селиште, од каде што жителите постепено се преселиле на денешната местоположба. Во подоцнежниот период во Велико Орашје се доселувале семејства од [[Косово]], од околината на [[Зајечар]] и [[Крушевац]], како и од други делови на Србија.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Drobnjakovic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poreklo.rs/2014/09/06/poreklo-prezimena-selo-veliko-orasje-velika-plana/|title=Порекло презимена, село Велико Орашје (Велика Плана)|date=6 септември 2014|work=Порекло|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во текот на XIX век, Велико Орашје се развило како локално административно средиште. По основањето на Орашкиот срез во 1869 година, селото станало негово седиште и ја задржало својата административна важност во првата половина на XX век. Во него биле сместени среските управни установи, а во меѓувоениот период функционирале и катастарска и даночна управа. За работата на овие установи се зачувани документи во Историскиот архив „Верослава Велјашевиќ“ во Смедеревска Паланка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arhivpalanka.rs/fondovi-i-zbirke/|title=Фондови и збирке|publisher=Историјски архив „Верослава Вељашевић“ Смедеревска Паланка|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во втората половина на XX век, селото започнало да бележи намалување на населението, што продолжило и во првите децении на XXI век.<ref name="Enciklopedija" /> == Население == Според пописот од 1953 година, Велико Орашје имало 3.152 жители, додека во 2002 година бројот се намалил на 2.299. Намалувањето продолжило и во наредните две децении: во 2011 година биле попишани 2.104 жители, а во 2022 година — 1.741 жител.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Popis2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Движење на населението !Пописна година !Број на жители |- |1953 |3.152 |- |2002 |2.299 |- |2011 |2.104 |- |2022 |1.741 |} == Културни знаменитости == Најзначајниот верски објект во Велико Орашје е православната [[Црква „Св. Петка“ (Велико Орашје)|црква „Св. Петка“]], изградена во 1890 година врз темелите на постара црковна градба. Во црковниот двор се наоѓаат дрвена камбанарија, парохиски дом и мала капела подигната во 1929 година. Во 1969 година црквата била проширена со припрата, галерија и камбанарија. Посебна уметничка вредност има иконостасот, чии икони се поврзуваат со сликарското семејство Марковиќ. Црквата во 2002 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/crkva-svete-petke-u-velikom-ora-ju/|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Потеклото на постарата црква е предмет на историски истражувања. Во литературата од крајот на XIX век се наведува дека при откривањето на нејзините остатоци бил пронајден натпис што споменувал обнова на храмот во 1173 година. Меѓутоа, историчарот Дарко Ивановиќ укажува на проблемите со веродостојноста на ова сведоштво, поради што раното датирање на црквата не може да се смета за сигурно утврдено.<ref>{{Наведено списание|last=Ивановић|first=Дарко|year=2008|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|url=https://casopis.sabornost.org/files/sabornost_II_2008_12.pdf|journal=Саборност|language=sr|volume=II|pages=241–242}}</ref> Меѓу историските градби на селото се вбројува и куќата на Илија Николиќ, подигната во средината на XIX век. Изградена во традиционален архитектонски стил, таа имала приземје, трем, доксат и вкопан подрум. Во 1998 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/velika-plana/|title=Велика Плана – споменици културе|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Во селото работи основното училиште „Караѓорѓе“, а во минатото функционирале и библиотека, здравствена станица и земјоделска задруга.<ref name="Enciklopedija" /> == Наводи == {{наводи}} 71hvczh6c7k8qo58gkg3vtzo29cvf38 5652228 5652227 2026-11-01T21:54:45Z Buli 2648 5652228 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Велико Орашје |other_name = |native_name = |nickname = |type = [[Село]] |motto = |image = |image_size = |caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |map_size = |map_caption = |pushpin_map = Serbia |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_size = |pushpin_caption = |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Serbia}} |subdivision_type1 = [[Districts of Serbia|District]] |subdivision_name1 = [[Podunavlje District]] |subdivision_type2 = [[Municipalities of Serbia|Municipality]] |subdivision_name2 = [[Velika Plana]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2299 |population_density_km2 = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|44|22|03|N|21|05|16|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |custom_label_sec1 = |custom_data_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Велико Орашје''' ({{јаз-ср|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]]. Според пописот од 2022 година, селото имало 1.741 жител.<ref name="Popis2022">[https://velikaplana.rs/wp-content/uploads/2025/07/SL.LIST-BR.19OD-29.08.2025.pdf „Службени лист општине Велика Плана“, бр. 19], 29 август 2025, стр. 678.</ref> == Географија == Велико Орашје се наоѓа во [[Поморавје|Поморавјето]], на левата страна од долината на Велика Морава, во близина на вливот на нејзината лева притока [[Јасеница (река)|Јасеница]]. Селото лежи на надморска височина од 92 до 105 метри, во претежно рамничарски предел. Неговата катастарска општина зафаќа површина од 21,26 км².<ref name="Popis2022" /> Населбата има збиен распоред на куќите и разгранета улична мрежа. Низ неа минува локален пат што ги поврзува населбите на левиот брег на Велика Морава, додека автопатот и железничката пруга се наоѓаат на нејзината западна периферија.<ref name="Enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/veliko-orasje|title=ВЕЛИКО ОРАШЈЕ|author=Србољуб Ђ. Стаменковић|year=2013|work=Српска енциклопедија|publisher=Матица српска и Српска академија наука и уметности|language=sr}}</ref> == Историја == Според географот Србољуб Ѓ. Стаменковиќ, денешната населба се оформила во средината на XVIII век, кога дел од населението се преместило поблиску до реката. Постарото населено место се наоѓало на месноста Селиште, од каде што жителите постепено се преселиле на денешната местоположба. Во подоцнежниот период во Велико Орашје се доселувале семејства од [[Косово]], од околината на [[Зајечар]] и [[Крушевац]], како и од други делови на Србија.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Drobnjakovic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poreklo.rs/2014/09/06/poreklo-prezimena-selo-veliko-orasje-velika-plana/|title=Порекло презимена, село Велико Орашје (Велика Плана)|date=6 септември 2014|work=Порекло|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во текот на XIX век, Велико Орашје се развило како локално административно средиште. По основањето на Орашкиот срез во 1869 година, селото станало негово седиште и ја задржало својата административна важност во првата половина на XX век. Во него биле сместени среските управни установи, а во меѓувоениот период функционирале и катастарска и даночна управа. За работата на овие установи се зачувани документи во Историскиот архив „Верослава Велјашевиќ“ во Смедеревска Паланка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arhivpalanka.rs/fondovi-i-zbirke/|title=Фондови и збирке|publisher=Историјски архив „Верослава Вељашевић“ Смедеревска Паланка|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во втората половина на XX век, селото започнало да бележи намалување на населението, што продолжило и во првите децении на XXI век.<ref name="Enciklopedija" /> == Население == Според пописот од 1953 година, Велико Орашје имало 3.152 жители, додека во 2002 година бројот се намалил на 2.299. Намалувањето продолжило и во наредните две децении: во 2011 година биле попишани 2.104 жители, а во 2022 година — 1.741 жител.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Popis2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Движење на населението !Пописна година !Број на жители |- |1953 |3.152 |- |2002 |2.299 |- |2011 |2.104 |- |2022 |1.741 |} == Културни знаменитости == Најзначајниот верски објект во Велико Орашје е православната [[Црква „Св. Петка“ (Велико Орашје)|црква „Св. Петка“]], изградена во 1890 година врз темелите на постара црковна градба. Во црковниот двор се наоѓаат дрвена камбанарија, парохиски дом и мала капела подигната во 1929 година. Во 1969 година црквата била проширена со припрата, галерија и камбанарија. Посебна уметничка вредност има иконостасот, чии икони се поврзуваат со сликарското семејство Марковиќ. Црквата во 2002 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/crkva-svete-petke-u-velikom-ora-ju/|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Потеклото на постарата црква е предмет на историски истражувања. Во литературата од крајот на XIX век се наведува дека при откривањето на нејзините остатоци бил пронајден натпис што споменувал обнова на храмот во 1173 година. Меѓутоа, историчарот Дарко Ивановиќ укажува на проблемите со веродостојноста на ова сведоштво, поради што раното датирање на црквата не може да се смета за сигурно утврдено.<ref>{{Наведено списание|last=Ивановић|first=Дарко|year=2008|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|url=https://casopis.sabornost.org/files/sabornost_II_2008_12.pdf|journal=Саборност|language=sr|volume=II|pages=241–242}}</ref> Меѓу историските градби на селото се вбројува и куќата на Илија Николиќ, подигната во средината на XIX век. Изградена во традиционален архитектонски стил, таа имала приземје, трем, доксат и вкопан подрум. Во 1998 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/velika-plana/|title=Велика Плана – споменици културе|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Во селото работи основното училиште „Караѓорѓе“, а во минатото функционирале и библиотека, здравствена станица и земјоделска задруга.<ref name="Enciklopedija" /> == Наводи == {{наводи}} hr26vqawn2abuxhjl05ajtfj4zfwj9n 5652230 5652228 2026-11-01T21:55:34Z Buli 2648 /* Наводи */ 5652230 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Велико Орашје |other_name = |native_name = |nickname = |type = [[Село]] |motto = |image = |image_size = |caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |map_size = |map_caption = |pushpin_map = Serbia |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_size = |pushpin_caption = |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Serbia}} |subdivision_type1 = [[Districts of Serbia|District]] |subdivision_name1 = [[Podunavlje District]] |subdivision_type2 = [[Municipalities of Serbia|Municipality]] |subdivision_name2 = [[Velika Plana]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2299 |population_density_km2 = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|44|22|03|N|21|05|16|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |custom_label_sec1 = |custom_data_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Велико Орашје''' ({{јаз-ср|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]]. Според пописот од 2022 година, селото имало 1.741 жител.<ref name="Popis2022">[https://velikaplana.rs/wp-content/uploads/2025/07/SL.LIST-BR.19OD-29.08.2025.pdf „Службени лист општине Велика Плана“, бр. 19], 29 август 2025, стр. 678.</ref> == Географија == Велико Орашје се наоѓа во [[Поморавје|Поморавјето]], на левата страна од долината на Велика Морава, во близина на вливот на нејзината лева притока [[Јасеница (река)|Јасеница]]. Селото лежи на надморска височина од 92 до 105 метри, во претежно рамничарски предел. Неговата катастарска општина зафаќа површина од 21,26 км².<ref name="Popis2022" /> Населбата има збиен распоред на куќите и разгранета улична мрежа. Низ неа минува локален пат што ги поврзува населбите на левиот брег на Велика Морава, додека автопатот и железничката пруга се наоѓаат на нејзината западна периферија.<ref name="Enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/veliko-orasje|title=ВЕЛИКО ОРАШЈЕ|author=Србољуб Ђ. Стаменковић|year=2013|work=Српска енциклопедија|publisher=Матица српска и Српска академија наука и уметности|language=sr}}</ref> == Историја == Според географот Србољуб Ѓ. Стаменковиќ, денешната населба се оформила во средината на XVIII век, кога дел од населението се преместило поблиску до реката. Постарото населено место се наоѓало на месноста Селиште, од каде што жителите постепено се преселиле на денешната местоположба. Во подоцнежниот период во Велико Орашје се доселувале семејства од [[Косово]], од околината на [[Зајечар]] и [[Крушевац]], како и од други делови на Србија.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Drobnjakovic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poreklo.rs/2014/09/06/poreklo-prezimena-selo-veliko-orasje-velika-plana/|title=Порекло презимена, село Велико Орашје (Велика Плана)|date=6 септември 2014|work=Порекло|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во текот на XIX век, Велико Орашје се развило како локално административно средиште. По основањето на Орашкиот срез во 1869 година, селото станало негово седиште и ја задржало својата административна важност во првата половина на XX век. Во него биле сместени среските управни установи, а во меѓувоениот период функционирале и катастарска и даночна управа. За работата на овие установи се зачувани документи во Историскиот архив „Верослава Велјашевиќ“ во Смедеревска Паланка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arhivpalanka.rs/fondovi-i-zbirke/|title=Фондови и збирке|publisher=Историјски архив „Верослава Вељашевић“ Смедеревска Паланка|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во втората половина на XX век, селото започнало да бележи намалување на населението, што продолжило и во првите децении на XXI век.<ref name="Enciklopedija" /> == Население == Според пописот од 1953 година, Велико Орашје имало 3.152 жители, додека во 2002 година бројот се намалил на 2.299. Намалувањето продолжило и во наредните две децении: во 2011 година биле попишани 2.104 жители, а во 2022 година — 1.741 жител.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Popis2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Движење на населението !Пописна година !Број на жители |- |1953 |3.152 |- |2002 |2.299 |- |2011 |2.104 |- |2022 |1.741 |} == Културни знаменитости == Најзначајниот верски објект во Велико Орашје е православната [[Црква „Св. Петка“ (Велико Орашје)|црква „Св. Петка“]], изградена во 1890 година врз темелите на постара црковна градба. Во црковниот двор се наоѓаат дрвена камбанарија, парохиски дом и мала капела подигната во 1929 година. Во 1969 година црквата била проширена со припрата, галерија и камбанарија. Посебна уметничка вредност има иконостасот, чии икони се поврзуваат со сликарското семејство Марковиќ. Црквата во 2002 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/crkva-svete-petke-u-velikom-ora-ju/|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Потеклото на постарата црква е предмет на историски истражувања. Во литературата од крајот на XIX век се наведува дека при откривањето на нејзините остатоци бил пронајден натпис што споменувал обнова на храмот во 1173 година. Меѓутоа, историчарот Дарко Ивановиќ укажува на проблемите со веродостојноста на ова сведоштво, поради што раното датирање на црквата не може да се смета за сигурно утврдено.<ref>{{Наведено списание|last=Ивановић|first=Дарко|year=2008|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|url=https://casopis.sabornost.org/files/sabornost_II_2008_12.pdf|journal=Саборност|language=sr|volume=II|pages=241–242}}</ref> Меѓу историските градби на селото се вбројува и куќата на Илија Николиќ, подигната во средината на XIX век. Изградена во традиционален архитектонски стил, таа имала приземје, трем, доксат и вкопан подрум. Во 1998 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/velika-plana/|title=Велика Плана – споменици културе|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Во селото работи основното училиште „Караѓорѓе“, а во минатото функционирале и библиотека, здравствена станица и земјоделска задруга.<ref name="Enciklopedija" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Србија]] owzarioc8advvomeap5b6yq0o0vay4i 5652231 5652230 2026-11-01T21:56:31Z Buli 2648 5652231 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Велико Орашје |other_name = |native_name = |nickname = |type = [[Село]] |motto = |image = |image_size = |caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |map_size = |map_caption = |pushpin_map = Serbia |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_size = |pushpin_caption = |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Serbia}} |subdivision_type1 = [[Districts of Serbia|District]] |subdivision_name1 = [[Podunavlje District]] |subdivision_type2 = [[Municipalities of Serbia|Municipality]] |subdivision_name2 = [[Velika Plana]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2299 |population_density_km2 = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|44|22|03|N|21|05|16|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |custom_label_sec1 = |custom_data_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Велико Орашје''' ({{langx|sr|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]]. Според пописот од 2022 година, селото имало 1.741 жител.<ref name="Popis2022">[https://velikaplana.rs/wp-content/uploads/2025/07/SL.LIST-BR.19OD-29.08.2025.pdf „Службени лист општине Велика Плана“, бр. 19], 29 август 2025, стр. 678.</ref> == Географија == Велико Орашје се наоѓа во [[Поморавје|Поморавјето]], на левата страна од долината на Велика Морава, во близина на вливот на нејзината лева притока [[Јасеница (река)|Јасеница]]. Селото лежи на надморска височина од 92 до 105 метри, во претежно рамничарски предел. Неговата катастарска општина зафаќа површина од 21,26 км².<ref name="Popis2022" /> Населбата има збиен распоред на куќите и разгранета улична мрежа. Низ неа минува локален пат што ги поврзува населбите на левиот брег на Велика Морава, додека автопатот и железничката пруга се наоѓаат на нејзината западна периферија.<ref name="Enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/veliko-orasje|title=ВЕЛИКО ОРАШЈЕ|author=Србољуб Ђ. Стаменковић|year=2013|work=Српска енциклопедија|publisher=Матица српска и Српска академија наука и уметности|language=sr}}</ref> == Историја == Според географот Србољуб Ѓ. Стаменковиќ, денешната населба се оформила во средината на XVIII век, кога дел од населението се преместило поблиску до реката. Постарото населено место се наоѓало на месноста Селиште, од каде што жителите постепено се преселиле на денешната местоположба. Во подоцнежниот период во Велико Орашје се доселувале семејства од [[Косово]], од околината на [[Зајечар]] и [[Крушевац]], како и од други делови на Србија.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Drobnjakovic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poreklo.rs/2014/09/06/poreklo-prezimena-selo-veliko-orasje-velika-plana/|title=Порекло презимена, село Велико Орашје (Велика Плана)|date=6 септември 2014|work=Порекло|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во текот на XIX век, Велико Орашје се развило како локално административно средиште. По основањето на Орашкиот срез во 1869 година, селото станало негово седиште и ја задржало својата административна важност во првата половина на XX век. Во него биле сместени среските управни установи, а во меѓувоениот период функционирале и катастарска и даночна управа. За работата на овие установи се зачувани документи во Историскиот архив „Верослава Велјашевиќ“ во Смедеревска Паланка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arhivpalanka.rs/fondovi-i-zbirke/|title=Фондови и збирке|publisher=Историјски архив „Верослава Вељашевић“ Смедеревска Паланка|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во втората половина на XX век, селото започнало да бележи намалување на населението, што продолжило и во првите децении на XXI век.<ref name="Enciklopedija" /> == Население == Според пописот од 1953 година, Велико Орашје имало 3.152 жители, додека во 2002 година бројот се намалил на 2.299. Намалувањето продолжило и во наредните две децении: во 2011 година биле попишани 2.104 жители, а во 2022 година — 1.741 жител.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Popis2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Движење на населението !Пописна година !Број на жители |- |1953 |3.152 |- |2002 |2.299 |- |2011 |2.104 |- |2022 |1.741 |} == Културни знаменитости == Најзначајниот верски објект во Велико Орашје е православната [[Црква „Св. Петка“ (Велико Орашје)|црква „Св. Петка“]], изградена во 1890 година врз темелите на постара црковна градба. Во црковниот двор се наоѓаат дрвена камбанарија, парохиски дом и мала капела подигната во 1929 година. Во 1969 година црквата била проширена со припрата, галерија и камбанарија. Посебна уметничка вредност има иконостасот, чии икони се поврзуваат со сликарското семејство Марковиќ. Црквата во 2002 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/crkva-svete-petke-u-velikom-ora-ju/|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Потеклото на постарата црква е предмет на историски истражувања. Во литературата од крајот на XIX век се наведува дека при откривањето на нејзините остатоци бил пронајден натпис што споменувал обнова на храмот во 1173 година. Меѓутоа, историчарот Дарко Ивановиќ укажува на проблемите со веродостојноста на ова сведоштво, поради што раното датирање на црквата не може да се смета за сигурно утврдено.<ref>{{Наведено списание|last=Ивановић|first=Дарко|year=2008|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|url=https://casopis.sabornost.org/files/sabornost_II_2008_12.pdf|journal=Саборност|language=sr|volume=II|pages=241–242}}</ref> Меѓу историските градби на селото се вбројува и куќата на Илија Николиќ, подигната во средината на XIX век. Изградена во традиционален архитектонски стил, таа имала приземје, трем, доксат и вкопан подрум. Во 1998 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/velika-plana/|title=Велика Плана – споменици културе|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Во селото работи основното училиште „Караѓорѓе“, а во минатото функционирале и библиотека, здравствена станица и земјоделска задруга.<ref name="Enciklopedija" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Србија]] l3mkdfaqjm1m12zr1025932flfe0fvq 0 1407060 5652235 2026-11-01T22:32:43Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox Football biography-retired | playername = Хавиер Манхарин | image = [[Податотека:Javier Manjarín.jpg|200px]] | fullname = Хавиер Манхарин Переда | height = {{height|m=1.73}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1969|12|31}} | cityofbirth = {{роден во|Хихон|}} | countryofbirth = [[Шпанија]... 5652235 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хавиер Манхарин | image = [[Податотека:Javier Manjarín.jpg|200px]] | fullname = Хавиер Манхарин Переда | height = {{height|m=1.73}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1969|12|31}} | cityofbirth = {{роден во|Хихон|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1987-1989 | caps1 = 67 | goals1 = 20 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1993 | caps2 = 115 | goals2 = 16 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1993-1999 | caps3 = 153 | goals3 = 19 | clubs3 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years4 = 1999-2001 | caps4 = 61 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Racing Santander}} | years5 = 2001-2002 | caps5 = 32 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Celaya}} | years6 = 2002-2003 | caps6 = 30 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Santos Laguna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 15 | goals7 = 0 | clubs7 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} [[Атлетико Артејхо]] | nationalyears1 = 1990 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1992 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1995-1997 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 2 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хавиер Манхарин Переда''' (роден на [[31 декември]] [[1969]] година, во [[Хихон]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. Во својата 17 години долга кариера, Манхарин играл за клубови од две земји, родната [[Шпанија]] и [[Мексико]]. Кариерата ја започнал во [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]] каде поминал четири сезона, потоа играл шест сезони во [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]], со која освоил еден [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп]] и еден [[Суперкуп на Шпанија]]. По две сезони и во [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], тој заминал за Северна Америка каде играл во првенството на Мексико. Манхарин бил дел од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската олимписка репрезентација]] која го освоила златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] дебитирал во 1995 година и забележал вкупно 13 настапи и два гола. Бил дел од составот на репрезентацијата на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]] во [[Англија]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1994-1995 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1995 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/amavisca-jose-emilio/Spo3Ld5t/ Хавиер Манхарин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-amavisca/profil/spieler/7496 Хавиер Манхарин на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12056 Хавиер Манхарин на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1064/show/j-e-amavisca Хавиер Манхарин на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1425.html Хавиер Манхарин на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манхарин, Хавиер}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос Лагуна]] 5w4lnmd3si4cp0n42yij3cgvoxeb6ej 5652237 5652235 2026-11-01T23:07:51Z Carshalton 30527 додадена [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652237 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хавиер Манхарин | image = [[Податотека:Javier Manjarín.jpg|200px]] | fullname = Хавиер Манхарин Переда | height = {{height|m=1.73}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1969|12|31}} | cityofbirth = {{роден во|Хихон|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1987-1989 | caps1 = 67 | goals1 = 20 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1993 | caps2 = 115 | goals2 = 16 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1993-1999 | caps3 = 153 | goals3 = 19 | clubs3 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years4 = 1999-2001 | caps4 = 61 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Racing Santander}} | years5 = 2001-2002 | caps5 = 32 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Celaya}} | years6 = 2002-2003 | caps6 = 30 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Santos Laguna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 15 | goals7 = 0 | clubs7 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} [[Атлетико Артејхо]] | nationalyears1 = 1990 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1992 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1995-1997 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 2 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хавиер Манхарин Переда''' (роден на [[31 декември]] [[1969]] година, во [[Хихон]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. Во својата 17 години долга кариера, Манхарин играл за клубови од две земји, родната [[Шпанија]] и [[Мексико]]. Кариерата ја започнал во [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]] каде поминал четири сезона, потоа играл шест сезони во [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]], со која освоил еден [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп]] и еден [[Суперкуп на Шпанија]]. По две сезони и во [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], тој заминал за Северна Америка каде играл во првенството на Мексико. Манхарин бил дел од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската олимписка репрезентација]] која го освоила златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] дебитирал во 1995 година и забележал вкупно 13 настапи и два гола. Бил дел од составот на репрезентацијата на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]] во [[Англија]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1994-1995 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1995 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/amavisca-jose-emilio/Spo3Ld5t/ Хавиер Манхарин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-amavisca/profil/spieler/7496 Хавиер Манхарин на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12056 Хавиер Манхарин на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1064/show/j-e-amavisca Хавиер Манхарин на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1425.html Хавиер Манхарин на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манхарин, Хавиер}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос Лагуна]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] 4okmkhmh73gc3163up04qk7ln192asj 5652238 5652237 2026-11-01T23:11:08Z Carshalton 30527 5652238 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хавиер Манхарин | image = [[Податотека:Javier Manjarín.jpg|200px]] | fullname = Хавиер Манхарин Переда | height = {{height|m=1.73}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1969|12|31}} | cityofbirth = {{роден во|Хихон|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1987-1989 | caps1 = 67 | goals1 = 20 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1993 | caps2 = 115 | goals2 = 16 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1993-1999 | caps3 = 153 | goals3 = 19 | clubs3 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years4 = 1999-2001 | caps4 = 61 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Racing Santander}} | years5 = 2001-2002 | caps5 = 32 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Celaya}} | years6 = 2002-2003 | caps6 = 30 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Santos Laguna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 15 | goals7 = 0 | clubs7 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} [[Атлетико Артејхо]] | nationalyears1 = 1990 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1992 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1995-1997 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 2 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хавиер Манхарин Переда''' (роден на [[31 декември]] [[1969]] година, во [[Хихон]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. Во својата 17 години долга кариера, Манхарин играл за клубови од две земји, родната [[Шпанија]] и [[Мексико]]. Кариерата ја започнал во [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]] каде поминал четири сезона, потоа играл шест сезони во [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]], со која освоил еден [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп]] и еден [[Суперкуп на Шпанија]]. По две сезони и во [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], тој заминал за Северна Америка каде играл во првенството на Мексико. Манхарин бил дел од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската олимписка репрезентација]] која го освоила златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] дебитирал во 1995 година и забележал вкупно 13 настапи и два гола. Бил дел од составот на репрезентацијата на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]] во [[Англија]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1994-1995 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1995 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/manjarin-javier/tOCRorLd/ Хавиер Манхарин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/javier-manjarin/profil/spieler/104049 Хавиер Манхарин на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/3277/javier-manjarin Хавиер Манхарин на espn] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1207.html Хавиер Манхарин на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манхарин, Хавиер}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос Лагуна]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] phe917kbp4lw2w3egllzo0ux2q4sd64 2 1407061 5652236 2026-11-01T23:02:55Z Maja olimovic 138274 napraveno e povekje izmeni , se zamoluva za objavuvanje , pozdrav sekoe dobro! 5652236 wikitext text/x-wiki ''Јован Перчинков'', познат под тркачкото име '''''[https://www.instagram.com/jovannscott/ jovannscott]'''''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tiktok.com/@jovannscott|title=}}</ref> , е роден на 29 октомври 2007 година. Тој е македонски тркач познат по своите настапи во мотокрос, и спортски мотоциклистички трки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/jovannscott/|title=}}</ref> == Почеток на Тркачката кариера == '''''jovannscott''''' ја започнал својата тркачка кариера со '''''[https://mfma.com.mk/ мотокрос]''''' и '''''ендуро''''', каде што постигнал значителни успеси на 17-годишна возраст. Во овој период настапувал со неколку познати модели на '''''крос''''' , меѓу кои [[:en:Kawasaki_KX450F|Kawasaki KX450F]], [https://www.globalsuzuki.com/motorcycle/smgs/digital-archive/2_bike/competition_175.php Suzuki RM-Z 450] и [https://www.husqvarna-motorcycles.com/en-us/news/2023-fc-450-rockstar-edition.html Husqvarna 450.]<gallery> Податотека:Kawasaki KX450F.jpg Податотека:Suzuki JPM racing - RM-Z 450 - Cédric Soubeyras - Mondial de l'Automobile de Paris 2018 - 001.jpg </gallery>Подоцна целосно се насочил кон трки со '''''спортски мотоцикли.''''' На своите први шест трки со спортски мотоцикли настапувал со [[:en:Honda_CBR600RR|Honda CBR600RR]] од 2014 година. Потоа преминал на [[:en:Suzuki_GSX-R750|Suzuki GSX-R 750]] на 18 годишна возраст, а подоцна возел и [[:en:Kawasaki_Ninja_ZX-10R|Kawasaki ZX-10R]] и [[:en:Suzuki_GSX-R1000|Suzuki GSX-R 1000]] на само 19 годишна возраст. <gallery> Податотека:Honda CBR600RR 2006 WSS.jpg Податотека:Kawasaki ZX10R.JPG Податотека:Flickr - ronsaunders47 - SUZUKI. GSX R-1000.jpg </gallery>''Во 2025 година бил избран од македонскиот мотоциклистички клуб '''[https://www.companywall.com.mk/kompanija/%D0%BC%D0%BA-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5/MM7yALaY Sakamoto]''' за учество во натпреварувања. Подоцна бил избран и од клубот '''[https://motori.com.mk/moto-klubovi/moto-klub-tumac Tumac]''', предводен од Сашо Николов. Овие ангажмани претставувале нов чекор во неговата тркачка'' ''иднина.'' ''Во 2026 година'' ''тој освојува прво место на [https://motori.com.mk/ Велешката трка], при што, според наведените податоци, постигнал брзина од 286 km/h.'' === ''jovannscott Racing'' === По победата на Велешката трка во 2026 година, тој формира сопствен приватен тркачки тим под името '''''jovannscott Racing''''' , кој моментално брои вкупно 27 членови. == [[:en:Isle_of_Man_TT|Isle of Man Tourist Trophy]] == '''''jovannscott''''' подоцна е исто пријавен за учество на легендарната трка '''Isle of Man TT''', една од најпознатите и најпредизвикувачките мотоциклистички трки во светот. Пријавувањето претставува нов чекор во неговата тркачка кариера и можност за настап на меѓународната мотоциклистичка сцена.<gallery> </gallery><gallery> Податотека:Flag of North Macedonia.svg Податотека:Flag of the Isle of Man.svg </gallery> 3gqmhrpeuch5a6dsuozmjww8xkd178n 0 1407062 5652246 2026-11-02T00:27:56Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = The-Killer-1989-Poster.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * К... 5652246 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = The-Killer-1989-Poster.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву „[[Подобра утрешнина 2]]“ (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во Хонгконг, но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г.<ref name=":0" /> Џефри е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека Џефри не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на Џефри одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] 8ev3aydp9yfsp6m40n7jvif5mxe28jg 5652249 5652246 2026-11-02T00:28:54Z Andrew012p 85224 5652249 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = The-Killer-1989-Poster.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во Хонгконг, но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г.<ref name=":0" /> Џефри е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека Џефри не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на Џефри одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] 1ula93379o2x96kmig0ivx729vnl8e5 5652250 5652249 2026-11-02T00:29:46Z Andrew012p 85224 5652250 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = The-Killer-1989-Poster.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во Хонгконг, но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. Џефри е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека Џефри не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на Џефри одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] q3aix2uppqx7h0xt6it1nmu9wo0p0ib 5652252 5652250 2026-11-02T00:32:24Z Andrew012p 85224 5652252 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во Хонгконг, но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. Џефри е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека Џефри не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на Џефри одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] 36lr9642255yu8s8suptznyu02bwq73 5652253 5652252 2026-11-02T00:33:16Z Andrew012p 85224 5652253 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во Хонгконг, но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == Џефри е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека Џефри не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на Џефри одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] bgqdfeixyryzgsdbblchdsu6ayjsasq 5652254 5652253 2026-11-02T00:33:57Z Andrew012p 85224 5652254 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == Џефри е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека Џефри не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на Џефри одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] icwcwzpcvl42njoztnwgg14j4uq7s8z 5652255 5652254 2026-11-02T00:36:21Z Andrew012p 85224 5652255 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == А Џонг е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да се запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека А Џонг не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на А Џонг одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] gfgh1t66t0e10gdjzmjo8tdshvdk9uy 5652256 5652255 2026-11-02T00:38:26Z Andrew012p 85224 5652256 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долар }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == А Џонг е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека А Џонг не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на А Џонг одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] anorplt75b6lrbctdwm2yglrp4hnf6h 5652257 5652256 2026-11-02T00:41:08Z Andrew012p 85224 5652257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долари }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] кој сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акциските сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == А Џонг е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека А Џонг не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на А Џонг одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] f9pfdap304wp8aiu3cwtrhoe9b24sr4 1 1407063 5652247 2026-11-02T00:28:18Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {[СЗР}} 5652247 wikitext text/x-wiki {[СЗР}} gmwfdxra517fo1dlhqjkk9x9pxaidrw 5652248 5652247 2026-11-02T00:28:31Z Andrew012p 85224 5652248 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1407064 5652251 2026-11-02T00:32:06Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/47huSiAqj6zKGqcJo3gPZEs177p.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Убиецот (филм од 1989) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5652251 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/47huSiAqj6zKGqcJo3gPZEs177p.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Убиецот (филм од 1989) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} dz5skzpfpbdsbs1odu1c4dhbp6r7yoh 0 1407065 5652263 2026-11-02T05:19:57Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sv:Special:Redirect/revision/55735948|Genista fukarekiana]]“ 5652263 wikitext text/x-wiki '''''Genista fukarekiana''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жолтенка]] (''Genista'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae'').<ref name="source">[http://www.ildis.org ILDIS World Database of Legumes] {{Wayback|url=http://www.ildis.org/|date=20140517100307}}</ref> Видот за првпат е опишан од македонскиот ботаничар [[Кирил Мицевски]] и германскиот ботаничар Ернст Мајер. Опис и распространетост ''Genista fukarekiana'' претставува ниско [[Грмушка|грмушесто]] приземно растение, високо од 1 до 2 см. Неговите гранчиња се куси и збиени. Вегетативните гранчиња имаат густи прилегнати влакна. Кај цветните гранчиња стебленцето скоро не се забележува, бидејќи е многу кусо, [[Лист|листовите]] се многу збиени, а цветовите скоро приседнати на едно такво кусо гранче. Ливчињата се мали елиптични или долгнавести, 2,5-4 мм долги, 1-2 мм широки, на врвот тапи или заострени, на горната страна голи или со ретки прилегнати четинести влакна, на долната страна со густи прилегнати четинести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни или по 2-3 на врвот на кусите гранчиња во пазувите на листовите. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е покуса од чашката. Цветовите се долги 8 мм. Чашката е долга 4 мм, двоусна, двата горни заба поголеми, а трите долни помали, по површината со прилегнати влакна. Венчето е жолто. Барјачето и лаѓичката имаат густи свиленести прилегнати влакна. Барјачето е округло-елиптично, 8 мм долго, 6 мм широко, во основата одеднаш стеснето во кус клинест дел (2 мм). Скоро сите делови на цветот приближно се еднакво долги. Мешунката е мала, долгнавеста, со густи прилегнати влакна.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1158}}</ref> Во [[Македонија]] расте по високопланинските пасишта на силикатна подлога на 2050 метри надморска височина. Се среќава единствено на пл. [[Осоговски Планини|Осогово]] - врвот Султан Тепе ([[Царев Врв]]).<ref name=":1" /> == Наводи == <references> <ref name="COL">{{webbref|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11479217|titel=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|hämtdatum=26 May 2014|författare=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|datum=2014|verk=|utgivare=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="C132">Greuter,W. et al. (Eds.), 1989 ''Med-Checklist Vol.4 (published)''</ref> <ref name="source" /> </references> [[Категорија:Жолтенка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 0ichstew72ibqzgzj8ws5e6ilg2d3wg 5652264 5652263 2026-11-02T05:23:35Z Orce Wiki 121850 5652264 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Genista fukarekiana'' | status = | image = | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = [ | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = [[Бобовидни]] (Fabales) | familia_sv = | familia = [[Бобови]] (Fabaceae) | genus_sv = | genus = [[Жолтенка]] (Genista) | species_sv = | species = '''Genista fukarekiana''' | taxon = Genista fukarekiana | taxon_authority = [[Micevski]] & [[E.Mey.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Genista fukarekiana''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жолтенка]] (''Genista'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae'').<ref name="source">[http://www.ildis.org ILDIS World Database of Legumes] {{Wayback|url=http://www.ildis.org/|date=20140517100307}}</ref> Видот за првпат е опишан од македонскиот ботаничар [[Кирил Мицевски]] и германскиот ботаничар [[Ернст Мајер]]. == Опис и распространетост == ''Genista fukarekiana'' претставува ниско [[Грмушка|грмушесто]] приземно растение, високо од 1 до 2 см. Неговите гранчиња се куси и збиени. Вегетативните гранчиња имаат густи прилегнати влакна. Кај цветните гранчиња стебленцето скоро не се забележува, бидејќи е многу кусо, [[Лист|листовите]] се многу збиени, а цветовите скоро приседнати на едно такво кусо гранче. Ливчињата се мали елиптични или долгнавести, 2,5-4 мм долги, 1-2 мм широки, на врвот тапи или заострени, на горната страна голи или со ретки прилегнати четинести влакна, на долната страна со густи прилегнати четинести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни или по 2-3 на врвот на кусите гранчиња во пазувите на листовите. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е покуса од чашката. Цветовите се долги 8 мм. Чашката е долга 4 мм, двоусна, двата горни заба поголеми, а трите долни помали, по површината со прилегнати влакна. Венчето е жолто. Барјачето и лаѓичката имаат густи свиленести прилегнати влакна. Барјачето е округло-елиптично, 8 мм долго, 6 мм широко, во основата одеднаш стеснето во кус клинест дел (2 мм). Скоро сите делови на цветот приближно се еднакво долги. Мешунката е мала, долгнавеста, со густи прилегнати влакна.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1158}}</ref> Во [[Македонија]] расте по високопланинските пасишта на силикатна подлога на 2050 метри надморска височина. Се среќава единствено на пл. [[Осоговски Планини|Осогово]] - врвот Султан Тепе ([[Царев Врв]]).<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Жолтенка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] m5tyxjyuzgsl3rwpb6ff8mj058scnb7 1 1407066 5652265 2026-11-02T05:23:53Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5652265 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407067 5652267 2026-11-02T06:04:20Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306384205|Genista sagittalis]]“ 5652267 wikitext text/x-wiki '''''Genista sagittalis''''' или стреличеста жолтенка — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жолтенка]] (''Genista'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Природно е распространето во централна и јужна [[Европа]], [[Украина]] и [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="496318-1">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:496318-1|title=''Genista sagittalis'' L.|last=<!--Not stated-->|date=2017|work=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=14 January 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/29193/Genista-sagittalis/Details|title=''Genista sagittalis'' arrow-jointed broom|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=14 January 2021|quote=Other common names; … hare's foot greenweed, jointed broom}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=280360|title=''Genista sagittalis''|last=<!--Not stated-->|date=|work=Plant Finder|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=14 January 2021}}</ref> Опис и распространетост ''Genista sagittalis'' е [[Грмушка|полугрмушесто]] растение со ползечки гранчиња, со задрвенета основа, со вертикални тревести гранчиња, високи од 10 до 30 см. Гранчињата се неразгранети или слабо разгранети, со ползечки гранчиња од интернодиумите на кои вертикално се издигнуваат вегетативните или цветните гранчиња со листови. Сите гранчиња по целата должина имаат 2 или 3 крила, чија широчина е од 1,5-3 мм и се стеснуваат кај нодиумите, а по површината се со ретки расперени влакна или голи. [[Лист|Листовите]] немаат прилисници. Тие се елиптични или скоро широко-ланцетни, 5-20 мм долги, 4-7 мм широки, зелени, на горната страна голи, а на долната страна со расперени влакна. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во куси густи гроздести [[Соцветие|соцветија]] на врвот на цветните гранчиња. Брактеите обично се ланцетни до линејно-ланцетни, подолги од цветната дршка, а брактеолите линејни, 1,5-3 мм долги. Чашката е со расперени влакна, 6-8 мм долга, до средината насечена на две усни, при што двата горни заба триаглести и околу 5 мм долги, а долните три заба помали и околу 2 мм долги. Венчето е жолто, 12-14 мм долго. Барјачето е обратно-јајцевидно, на врвот плитко всечено, околу 9 мм широко, во основата одеднаш стеснето и со 2 мм долг клинест дел. Крилцата и лаѓичката се долги колку барјачето. Барјачето и крилцата се голи, а лаѓичката со влакна само по гребенот во долниот дел. Мешунката е 10-20 мм долга, 4-5 мм широка, со густи расперени влакна.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1158-1159}}</ref> Расте по планинските пасишта и ретките шуми. Претставува широко распространето растение по сите планини во [[Македонија]].<ref name=":1" /> == Варијабилност == Денес се прифатени следниве видови:<ref name="496318-1" /> * ''Genista sagittalis subsp. delphinensis <small>(Verl.) Greuter</small>'' * ''Genista sagittalis subsp. sagittalis'' * ''Genista sagittalis subsp. undulata <small>(Ern) Greuter</small>'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Genista sagittalis}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Жолтенка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gh3piacyjm32gk5yj9ees1j3x1cm4v7 5652268 5652267 2026-11-02T06:24:28Z Orce Wiki 121850 5652268 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox |image=Genista sagittalis at Col de Joux Plane (3).jpg |image_caption=Цветови на ''Genista sagittalis'' |image2=Genista sagittalis — Flora Batava — Volume v17 - clean.jpg |image2_caption=Ботаничка илустрација на ''Genista sagittalis'' |genus=Genista |species=sagittalis |authority=[[L.]]<ref>[[Sp. Pl.]]: 710 (1753)</ref> |synonyms_ref=<ref name="496318-1" /> |synonyms={{Collapsible list| *''Chamaespartium sagittale'' <small>([[L.]]) [[P.E.Gibbs]]</small> *''Chamaespartium sagittale'' var. ''vilosa'' <small>[[Kuzmanov]]</small> *''Cytisus sagittalis'' <small>([[L.]]) [[W.D.J.Koch]]</small> *''Euteline sagittalis'' <small>([[L]].) [[Raf.]]</small> *''Genista herbacea'' <small>[[Lam.]]</small> *''Genista minima'' <small>[[Bubani]]</small> *''Genista minor'' <small>[[Guillon ex Verl.]]</small> *''Genista tetragona'' <small>[[Vill. ex Verl.]]</small> *''Genistella racemosa'' <small>[[Moench]]</small> *''Genistella sagittalis'' <small>([[L.]]) [[Gams]]</small> *''Pterospartum sagittale'' <small>([[L.]]) [[Willk.]]</small> *''Saltzwedelia sagittalis'' <small>([[L.]]) [[G.Gaertn.]], [[B.Mey.]] & [[Scherb.]]</small> *''Saltzwedelia tetragona'' <small>[[Fourr.]]</small> *''Spartium sagittale'' <small>([[L.]]) [[Roth]]</small> *''Syspone sagittalis'' <small>([[L.]]) [[Griseb.]]</small> *''Telinaria sagittalis'' <small>([[L.]]) [[C.Presl]]</small> }}}} '''''Genista sagittalis''''' или стреличеста жолтенка — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жолтенка]] (''Genista'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Природно е распространето во централна и јужна [[Европа]], [[Украина]] и [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="496318-1">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:496318-1|title=''Genista sagittalis'' L.|last=<!--Not stated-->|date=2017|work=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=14 January 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/29193/Genista-sagittalis/Details|title=''Genista sagittalis'' arrow-jointed broom|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=14 January 2021|quote=Other common names; … hare's foot greenweed, jointed broom}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=280360|title=''Genista sagittalis''|last=<!--Not stated-->|date=|work=Plant Finder|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=14 January 2021}}</ref> == Опис и распространетост == ''Genista sagittalis'' е [[Грмушка|полугрмушесто]] растение со ползечки гранчиња, со задрвенета основа, со вертикални тревести гранчиња, високи од 10 до 30 см. Гранчињата се неразгранети или слабо разгранети, со ползечки гранчиња од интернодиумите на кои вертикално се издигнуваат вегетативните или цветните гранчиња со листови. Сите гранчиња по целата должина имаат 2 или 3 крила, чија широчина е од 1,5-3 мм и се стеснуваат кај нодиумите, а по површината се со ретки расперени влакна или голи. [[Лист|Листовите]] немаат прилисници. Тие се елиптични или скоро широко-ланцетни, 5-20 мм долги, 4-7 мм широки, зелени, на горната страна голи, а на долната страна со расперени влакна. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во куси густи гроздести [[Соцветие|соцветија]] на врвот на цветните гранчиња. Брактеите обично се ланцетни до линејно-ланцетни, подолги од цветната дршка, а брактеолите линејни, 1,5-3 мм долги. Чашката е со расперени влакна, 6-8 мм долга, до средината насечена на две усни, при што двата горни заба триаглести и околу 5 мм долги, а долните три заба помали и околу 2 мм долги. Венчето е жолто, 12-14 мм долго. Барјачето е обратно-јајцевидно, на врвот плитко всечено, околу 9 мм широко, во основата одеднаш стеснето и со 2 мм долг клинест дел. Крилцата и лаѓичката се долги колку барјачето. Барјачето и крилцата се голи, а лаѓичката со влакна само по гребенот во долниот дел. Мешунката е 10-20 мм долга, 4-5 мм широка, со густи расперени влакна.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1158-1159}}</ref> Расте по планинските пасишта и ретките шуми. Претставува широко распространето растение по сите планини во [[Македонија]].<ref name=":1" /> == Варијабилност == Денес се прифатени следниве видови:<ref name="496318-1" /> * ''Genista sagittalis subsp. delphinensis <small>([[Verl.]]) [[Greuter]]</small>'' * ''Genista sagittalis subsp. sagittalis'' * ''Genista sagittalis subsp. undulata <small>([[Ern]]) [[Greuter]]</small>'' == Галерија == <gallery> Податотека:Genista sagittalis kz14.jpg|Изглед на метла - Genista sagittalis Податотека:Alte Weidbuche auf einer Weide mit Flügelginster.jpg|Genista sagittalis на високо пасиште во регионот на јужен Шварцвалд Податотека:Chamaespartium sagittalis (14157366308).jpg|Genista sagittalis во градина Податотека:Genista sagittalis kz04.jpg|Genista sagittalis на пл. Витоша во Бугарија Податотека:Genista sagittalis (flowers).jpg|Genista sagittalis - крупен план на цветот Податотека:Genista sagittalis kz19.jpg|Genista sagittalis по расејување на семето </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Genista sagittalis}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Жолтенка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 64celc51y2ul6o63opp9x8xtcoroz6a 1 1407068 5652269 2026-11-02T06:25:08Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5652269 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407069 5652284 2026-11-02T08:23:52Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1352248617|Bunias]]“ 5652284 wikitext text/x-wiki '''''Bunias''''' е род на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството зелка [[Зелки|Brassicaceae]]. Родот вклучува три прифатени видови кои се распространети од средоземнито регион до централна и источна Европа, Западна Азија, Сибир и северна Кина. Опис Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија со голо или влакнесто стебло, препокриено со жлездести, прости или разгранети влакна. Листовите целокрајни, назабени, лировидно пересто насечени, влакнести. Цветовите собрани во гроздовидни соцветија. Чашкините ливчиња обично расперени. Венечните ливчиња жолти или бели, обратно-јајцевидни, со долг нокт. Плодот асиметрично јајцевиден до обратно-крушковидно-топчест или елиптичен, четириаглест со 4 криловидни израстоци. Семките јајцевидни, топчести, странично сплеснати. * ''Bunias orientalis'' - Венечните ливчиња 4-8 mm долги. Плодот 5-10 mm долг, набрчкан со брадавичести израстоци, асиметрично јајцевиден, со 1-2 прегради, без криловидни израстоци * ''Bunias erucago'' - Венечните ливчиња 8-13 mm долги. Плодот 10-12 mm долг, елипти- чен, четириаглест, со 4 прегради и со 4 надолжни, нерамномерно назабени криловидни израстоци<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=586-587}}</ref> * ''[[Bunias cochlearioides]]'' {{Мали|Murray}} * ''[[Bunias erucago]]'' {{Мали|L.}}<ref>{{Наведено списание|last=Blažević|first=Ivica|last2=Đulović|first2=Azra|last3=Čikeš Čulić|first3=Vedrana|last4=Burčul|first4=Franko|last5=Ljubenkov|first5=Ivica|last6=Ruščić|first6=Mirko|last7=Generalić Mekinić|first7=Ivana|date=January 2019|title=Bunias erucago L.: Glucosinolate Profile and In Vitro Biological Potential|journal=Molecules|language=en|volume=24|issue=4|pages=741|doi=10.3390/molecules24040741|issn=1420-3049|pmc=6412829|pmid=30791395|doi-access=free}}</ref> * ''[[Bunias orientalis]]'' {{Мали|L.}}<ref>{{Наведено списание|last=Dietz|first=Hansjörg|last2=Steinlein|first2=Thomas|last3=Ullmann|first3=Isolde|date=1999-11-01|title=Establishment of the invasive perennial herb Bunias orientalis L.: An experimental approach|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1146609X99001046|journal=Acta Oecologica|language=en|volume=20|issue=6|pages=621–632|bibcode=1999AcO....20..621D|doi=10.1016/S1146-609X(99)00104-6|issn=1146-609X|url-access=subscription}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3eec2knsxavjb75ffgzuny0h5soyyk9 5652287 5652284 2026-11-02T08:24:43Z BosaFi 115936 5652287 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Bunias orientalis eF.jpg |image_caption = ''[[Bunias orientalis]]'' |taxon = Bunias |authority = [[L.]] |subdivision_ranks = Species |subdivision = *''[[Bunias cochlearioides]]'' {{small|Murray}} *''[[Bunias erucago]]'' {{small|L.}} *''[[Bunias orientalis]]'' {{small|L.}} |subdivision_ref = <ref name = powo>{{cite web |title=''Bunias'' L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:12386-1 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=24 September 2025}}</ref> |synonyms = *''Erucago'' {{small|Mill.}} *''Laelia'' {{small|Adans.}} *''Leiocarpaea'' {{small|(C.A.Mey.) D.A.German & Al-Shehbaz}} |synonyms_ref = <ref name = powo/> }} '''''Bunias''''' е род на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството зелка [[Зелки|Brassicaceae]]. Родот вклучува три прифатени видови кои се распространети од средоземнито регион до централна и источна Европа, Западна Азија, Сибир и северна Кина. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија со голо или влакнесто стебло, препокриено со жлездести, прости или разгранети влакна. Листовите целокрајни, назабени, лировидно пересто насечени, влакнести. Цветовите собрани во гроздовидни соцветија. Чашкините ливчиња обично расперени. Венечните ливчиња жолти или бели, обратно-јајцевидни, со долг нокт. Плодот асиметрично јајцевиден до обратно-крушковидно-топчест или елиптичен, четириаглест со 4 криловидни израстоци. Семките јајцевидни, топчести, странично сплеснати. * ''Bunias orientalis'' - Венечните ливчиња 4-8 mm долги. Плодот 5-10 mm долг, набрчкан со брадавичести израстоци, асиметрично јајцевиден, со 1-2 прегради, без криловидни израстоци * ''Bunias erucago'' - Венечните ливчиња 8-13 mm долги. Плодот 10-12 mm долг, елипти- чен, четириаглест, со 4 прегради и со 4 надолжни, нерамномерно назабени криловидни израстоци<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=586-587}}</ref> * ''[[Bunias cochlearioides]]'' {{Мали|Murray}} * ''[[Bunias erucago]]'' {{Мали|L.}}<ref>{{Наведено списание|last=Blažević|first=Ivica|last2=Đulović|first2=Azra|last3=Čikeš Čulić|first3=Vedrana|last4=Burčul|first4=Franko|last5=Ljubenkov|first5=Ivica|last6=Ruščić|first6=Mirko|last7=Generalić Mekinić|first7=Ivana|date=January 2019|title=Bunias erucago L.: Glucosinolate Profile and In Vitro Biological Potential|journal=Molecules|language=en|volume=24|issue=4|pages=741|doi=10.3390/molecules24040741|issn=1420-3049|pmc=6412829|pmid=30791395|doi-access=free}}</ref> * ''[[Bunias orientalis]]'' {{Мали|L.}}<ref>{{Наведено списание|last=Dietz|first=Hansjörg|last2=Steinlein|first2=Thomas|last3=Ullmann|first3=Isolde|date=1999-11-01|title=Establishment of the invasive perennial herb Bunias orientalis L.: An experimental approach|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1146609X99001046|journal=Acta Oecologica|language=en|volume=20|issue=6|pages=621–632|bibcode=1999AcO....20..621D|doi=10.1016/S1146-609X(99)00104-6|issn=1146-609X|url-access=subscription}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] njre451nca7ztb01gxaj5jm14bipubv 0 1407070 5652288 2026-11-02T08:26:00Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == В... 5652288 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] olx0xgz83zs1pgfelkihtgyd9vvy7s0 5652295 5652288 2026-11-02T08:29:26Z Виолетова 1975 5652295 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Seseli peucedanoides 1.jpg |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= Koso-Pol. |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573-1574}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] nz5ryv5gl9etitmq27wybn4p0oi6xhl 5652297 5652295 2026-11-02T08:35:32Z Виолетова 1975 5652297 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Seseli peucedanoides 1.jpg |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= Koso-Pol. |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно голо тревесто растение, 40-60 см високо, разгрането во горната половина. Стеблото е со надолжни бразди и со остри тесно-крилести рабови, во основата со остатоци од базалните делови на изумрените листови. Листовите се 2-3 пати перести, на изглед елиптично-триаглести, со крајни линејни сегменти. Штитовите се со 5-10 линејни и слободни брактеи, и со 8-12 штитчиња. Штитчињата се со голи дршки со различна должина, брактеолите 10-12, слободни, линејни, со заострен врв. Цветовите во штитчињата се околу 25-30, збиени. Венечните ливчиња се жолти, голи, обратно-јајцевидни, околу 1 мм долги. Плодовите се голи, околу 3 мм долги, долгнавесто-елиптични, со белузлави тесно-крилести примарни ребра и со куса дршка.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573-1574}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по планинските ливади и камењари, на надморска височина до 2200 метри. Видот е познат за Јакупица, Бистра, Кораб, Дешат, Стогово, Илинска Планина, Баба Сач, Галичица, Кожуф, Ниџе, Мавровско, Крушево - на Мекчин Камен, Прилеп - Плетвар и Козјак, Кавадарци и Голак.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] rohwr9tcb07x6dtdpymokxhnhz7smta 5652298 5652297 2026-11-02T08:35:57Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5652298 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Seseli peucedanoides 1.jpg |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= Koso-Pol. |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно голо тревесто растение, 40-60 см високо, разгрането во горната половина. Стеблото е со надолжни бразди и со остри тесно-крилести рабови, во основата со остатоци од базалните делови на изумрените листови. Листовите се 2-3 пати перести, на изглед елиптично-триаглести, со крајни линејни сегменти. Штитовите се со 5-10 линејни и слободни брактеи, и со 8-12 штитчиња. Штитчињата се со голи дршки со различна должина, брактеолите 10-12, слободни, линејни, со заострен врв. Цветовите во штитчињата се околу 25-30, збиени. Венечните ливчиња се жолти, голи, обратно-јајцевидни, околу 1 мм долги. Плодовите се голи, околу 3 мм долги, долгнавесто-елиптични, со белузлави тесно-крилести примарни ребра и со куса дршка.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573-1574}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по планинските ливади и камењари, на надморска височина до 2200 метри. Видот е познат за Јакупица, Бистра, Кораб, Дешат, Стогово, Илинска Планина, Баба Сач, Галичица, Кожуф, Ниџе, Мавровско, Крушево - на Мекчин Камен, Прилеп - Плетвар и Козјак, Кавадарци и Голак.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 7im02urr4c71q7xns1khjin6ra2kmoz 0 1407071 5652289 2026-11-02T08:26:28Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == В... 5652289 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] olx0xgz83zs1pgfelkihtgyd9vvy7s0 5652300 5652289 2026-11-02T08:37:52Z Виолетова 1975 5652300 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli tommasinii |authority= [[Rchb.f.]] |synonyms= }} '''''Seseli tommasinii''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1574-1575}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] a9he2iuav6pr1nugdxc67m56197wmp9 5652301 5652300 2026-11-02T08:44:35Z Виолетова 1975 5652301 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli tommasinii |authority= [[Rchb.f.]] |synonyms= }} '''''Seseli tommasinii''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, голо, од основата или во горната половина разгрането. [[Стебло|Стеблото]] е круглесто, со надолжни пруги и мазно, јако, со тесна празнина во внатрешноста. [[Лист|Листовите]] се главно во основата, а и по целата должина на стеблото. Базалните листови се зелени или сиво-зелени, обично 3 пати перести, со многу долги рахиси. [[Штит (ботаника)|Штитовите]] се терминални, на долги дршки, со 0-3 брактеи. Брактеите со ципест раб, со влакна по површината и по работ. Штитовите со 4-8 штитчиња. Штитчињата со дршки со различна должина, обично до 20 мм долги, и со влакна на внатрешната страна. [[Чашкини ливчиња|Чашкините ливчиња]] се триаглести и многу мали. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се бели, речиси круглести, долги околу 1 мм, а врвовите на ливчињата се свиткани навнатре подолго од половината. [[Плод|Плодовите]] се долгнавести, долги околу 3-4 мм, малку странично сплеснати. .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1574-1575}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по варовнички камењари и пасишта. Видот е познат само за неколку локалитети во Македонија, и тоа: клисурата на [[Кадина Река]], на [[Радика]], [[Дебар]] над селото [[Баниште]], клисурата на [[Црн Дрим]], и [[Галичица]].<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] jzgolkhi4u81lp219vigo8iyu0yc0kk 0 1407072 5652290 2026-11-02T08:26:32Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == В... 5652290 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] olx0xgz83zs1pgfelkihtgyd9vvy7s0 5652303 5652290 2026-11-02T08:47:40Z Виолетова 1975 5652303 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Sesseli tortuosum 01.jpg |image_alt= |taxon=Seseli tortuosum |authority= [[Sibth.]] & [[Sm.]] |synonyms= }} '''''Seseli tortuosum''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1575-1576}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} * {{wikispecies|Seseli tortuosum|''Seseli tortuosum''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 3rf6iw15eu67djuvkem048helr58gck 5652304 5652303 2026-11-02T08:54:20Z Виолетова 1975 5652304 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Sesseli tortuosum 01.jpg |image_alt= |taxon=Seseli tortuosum |authority= [[Sibth.]] & [[Sm.]] |synonyms= }} '''''Seseli tortuosum''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е двегодишно растение, голо, многу разгрането уште од основата, 30-75 см високо. Стеблото е круглесто, јако, со надолжни пруги, често пати црвеникаво. Базалните листови се 3-4 пати перести, а страничните сегменти се оддалечени еден од друг, поради што перестиот лист на изглед има триаглеста форма и достигнува должина од 25 см и широчина од 30 см. Сите гранчиња завршуваат со терминални и со пазувни штитови, поради што бројот на штитови е многу голем. Штитчињата се со околу 10 влакнести линејно-ланцетни брактеоли, кои се со долг заострен врв. Цветовите се збиени, а подоцна штитчето се разретчува. Чашкините ливчиња се триаглести и многу мали. Венечните ливчиња се кремови, многу мали, а врвот на ливчињата е свиткан навнатре сè до нивната основа. Плодовите се јајцевидно-елиптични, малку странично сплеснати.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1575-1576}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по брдски пасишта, помеѓу меѓите на нивните, лозјата и по засолени почви. Видот е познат за [[Штип]] - [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Овче Поле]], [[Кратово]], [[Гевгелија]], [[Богданци]], [[Стар Дојран]] и [[Битола]] кај селото [[Скочивир]].<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} * {{wikispecies|Seseli tortuosum|''Seseli tortuosum''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] eq92uvdy8xrzlwt1ye3sv70jedc2fxn 0 1407073 5652291 2026-11-02T08:27:06Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == В... 5652291 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] olx0xgz83zs1pgfelkihtgyd9vvy7s0 5652306 5652291 2026-11-02T09:00:20Z Виолетова 1975 5652306 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Seseli pallasii sl4.jpg |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority=[[Besser]] |synonyms= }} '''''Seseli pallasii'''''― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно голо тревесто растение, 40-100 см високо, уште од основата разгрането или во горната половина разгрането. Стеблото е круглесто, мазно, со надолжни пруги. Листовите се 2-4 пати перести, со поголем број на парни сегменти, со подолги или покуси дршки. Штитовите се терминални, со 10-25 штитчиња. Штитчињата се со долги дршки, до 70 мм долги, тенки, голи и круглести. Брактеолите се обично 8, ланцетни, слободни. Цветовите се многу мали. Венечните ливчиња се бели, широко јајцевидни.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1576}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Seseli_pallasii_sl8.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl3.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl5.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl6.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl12.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] ip0l20z10bzps1t5hr2yi9kj4jvk8xp 5652313 5652306 2026-11-02T09:22:50Z Виолетова 1975 5652313 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Seseli pallasii sl4.jpg |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority=[[Besser]] |synonyms= }} '''''Seseli pallasii'''''― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно голо тревесто растение, 40-100 см високо, уште од основата разгрането или во горната половина разгрането. Стеблото е круглесто, мазно, со надолжни пруги. Листовите се 2-4 пати перести, со поголем број на парни сегменти, со подолги или покуси дршки. Штитовите се терминални, со 10-25 штитчиња. Штитчињата се со долги дршки, до 70 мм долги, тенки, голи и круглести. Брактеолите се обично 8, ланцетни, слободни. Цветовите се многу мали. Венечните ливчиња се бели, широко јајцевидни.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1576}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по варовнички камењари и брдски пасишта врз варовничка подлога. Видот е познат за [[Скопје]], над село [[Нова Брезница]], [[Жеденска Клисура]], [[Галичица]], над [[Отешево]].<ref name="ФлораМак1.6" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Seseli_pallasii_sl8.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl3.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl5.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl6.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl12.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 17iigsy44zwb7xzo8j8khq9f0h2a20e 5652321 5652313 2026-11-02T09:32:54Z Виолетова 1975 5652321 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Seseli pallasii sl4.jpg |image_alt= |taxon=Seseli pallasii |authority=[[Besser]] |synonyms= }} '''''Seseli pallasii'''''― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно голо тревесто растение, 40-100 см високо, уште од основата разгрането или во горната половина разгрането. Стеблото е круглесто, мазно, со надолжни пруги. Листовите се 2-4 пати перести, со поголем број на парни сегменти, со подолги или покуси дршки. Штитовите се терминални, со 10-25 штитчиња. Штитчињата се со долги дршки, до 70 мм долги, тенки, голи и круглести. Брактеолите се обично 8, ланцетни, слободни. Цветовите се многу мали. Венечните ливчиња се бели, широко јајцевидни.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1576}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по варовнички камењари и брдски пасишта врз варовничка подлога. Видот е познат за [[Скопје]], над село [[Нова Брезница]], [[Жеденска Клисура]], [[Галичица]], над [[Отешево]].<ref name="ФлораМак1.6" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Seseli_pallasii_sl8.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl3.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl5.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl6.jpg Податотека:Seseli_pallasii_sl12.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] ctzp4l76riuuauuebd6jt8zpwhzyzed 0 1407074 5652292 2026-11-02T08:27:10Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == В... 5652292 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] olx0xgz83zs1pgfelkihtgyd9vvy7s0 5652315 5652292 2026-11-02T09:25:42Z Виолетова 1975 5652315 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority=[[Waldst.]] & [[Kit.]] |synonyms=''Bubon globosus'' <small>[[Stev.]] ex [[Ledeb.]]</small> }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1577}}</ref> == Подвидови == Прифатени се следните подвидови: * ''S. r. acaule'' * ''S. r. hirtulum'' * ''S. r. intermedium'' * ''S. r. purpurascens'' == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 79eimrd2iaed929evxeq4nb9ymfbra0 5652318 5652315 2026-11-02T09:30:51Z Виолетова 1975 5652318 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority=[[Waldst.]] & [[Kit.]] |synonyms=''Bubon globosus'' <small>[[Stev.]] ex [[Ledeb.]]</small> }} '''''Seseli rigidum''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно јако тревесто растение, до 100 см високо, во горната половина разгрането. Стеблото е круглесто, надолжно плитко набраздено, со многу куси расперени влакненца. Листовите се во голем број во основата на стеблото, 2-3 пати перести, со постепено заострен врв. Стеблото по целата должина е со перести листови. Штитовите се терминални, на долги, јаки дршки Штитчињата се со густи цветови и со 15-20 ланцетни влакнести брактеоли со заострени врвови. Цветовите се со куси дршки. Венечните ливчиња се бели или црвеникаво-розови, широко-јајцевидни, околу 1 мм долги. Плодот е речиси цилиндричен, околу 3 мм долг.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1577}}</ref> == Подвидови == Прифатени се следните подвидови: * ''S. r. acaule'' * ''S. r. hirtulum'' * ''S. r. intermedium'' * ''S. r. purpurascens'' == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по варовнички карпи и камењари. Видот е познат за Скопје, клисурата на Треска кај Матка, Козјак над селото Нова Брезница, рудникот Радуша, Сува ГОра, Македонски Брод, Самоков.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 15ormwp1glkxpznou6jib68umdqc5ly 0 1407075 5652293 2026-11-02T08:27:33Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == В... 5652293 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli peucedanoides |authority= |synonyms= }} '''''Seseli peucedanoides''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1573}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] olx0xgz83zs1pgfelkihtgyd9vvy7s0 5652320 5652293 2026-11-02T09:32:22Z Виолетова 1975 5652320 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli vandasii |authority=[[Hayek]] |synonyms= }} '''''Seseli vandasii''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 100-120 см високо, .<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1577-1578}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 4zz4716j965pemn7sj75erq5a98sxui 5652327 5652320 2026-11-02T09:43:25Z Виолетова 1975 5652327 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= |image_alt= |taxon=Seseli vandasii |authority=[[Hayek]] |synonyms= }} '''''Seseli vandasii''''' ― вид на билка од родот ''[[Seseli]]'' од семејството [[штитоцветни]]. == Опис == Ова е повеќегодишно голо тревесто растение, до 40 см високо, неразгрането со здрвенет базален дел од кој вертикално се развиваат едно или неколку, најчесто 2-3 стебленца. Стеблата се круглести, со надолжно слабо изразени пруги. Листовите се главно во основата на стеблото, а лисната дршка кај сите е сведена на еден листен ракавец кој повеќе или помалку го обвива стеблото. Лисните ракавци на врвот завршуваат со 2 бели ципести ушиња. Штитовите се теерминални, со 3-5 штитчиња, брактеи нема. Штитчињата се со многу куси дршки, поради што заедно формираат едно топчесто соцветие. Цветовите се розови, со куси дршки и збиени помеѓу себе. Чашкините ливчиња се многу мали, триаглести, со шилесто врвче. Венечните ливчиња се јајцевидно-круглести, околу 1 мм долги, со врв до половина свиткан навнатре.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1577-1578}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по варовнички камењари. Видот е познат единствено за Прилепско: [[Плетвар]], Козјак и Сивец.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Коренест зеленчук]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 2e1qw4a22nssif183ifhpbhtd7oj509 1 1407076 5652294 2026-11-02T08:28:30Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652294 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407077 5652299 2026-11-02T08:37:08Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652299 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407078 5652302 2026-11-02T08:46:24Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652302 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407079 5652305 2026-11-02T08:55:21Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652305 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407080 5652314 2026-11-02T09:24:10Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329737800|Bunias orientalis]]“ 5652314 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Bunias orientalis1.JPG|genus=Bunias|species=orientalis|authority=[[L.]]}} '''''Bunias orientalis''''' е јадлив див растителен вид од родот ''[[Bunias]]''. Класифициран е како [[инвазивен вид]] во поголемиот дел од Средна Европа и делови од Северна Америка.<ref name="CABI.org 2019">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/109130|title=Bunias orientalis (Turkish warty-cabbage)|date=2019-12-02|work=[[Centre for Agriculture and Bioscience International|CABI]].org Invasive Species Compendium|accessdate=2021-06-16}}</ref> Се користел како прехранбено растение во Франција пред 1920 година.<ref> {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/vegetablegardeni00vilm/page/638/mode/1up|title=The Vegetable Garden|last=MM. Vilmorin-Andrieux|publisher=E. P. Duttonand Company|year=1920|edition=3|page=638}}</ref> == Опис == Едногодишно, двегодишно до повеќегодишно растение, 25-100 цм високо. Стеблото вертикално, во горниот дел силно разгрането, голо или со ретки влакна и со брадавичести црни жлезди. Приосновните листови собрани во розета, долгнавести, лировидни или неправилно пересто насечени, скоро голи или препокриени со прости и разгранети влакна, како и со жлездести влакна кои можат и да отсуствуваат. Долните стеблени листови во основата пересто насечени со куса дршка. Горните листови приседнати, ланцетовидни, по рабовите неправилно назабени до скоро целокрајни. Цветовите собрани во густи гроздовидни соцветија. Цветните дршки 9-11 мм долги, расперени, со ретки жлезди. Чашкините ливчиња 3-3,5 мм долги, голи или со ретки влакна и со бел ципест раб. Венечните ливчиња жолти, 4-6 мм долги, на врвот заокруглени, во основата стеснети во долг клин. Подолгите прашници 4-5 мм долги. Плодот 6-10 мм долг, асиметрично јајцевиден или обратно-крушковидно-топчест, без крилести израстоци, со набрчкана, грубо брадавичеста површина, со 1-2 прегради, со по една семка во секоја прегрда. Семките жолтеникаво-кафеави, 2-3 мм долги, јајцевидни.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=588}}</ref> == Распространетост во Македонија == Се развива покрај патишта, железнички пруги, меѓи, ниви и др. Познат за Скопје - Гази Баба. Се посочува за Гевгелија - Миравци.<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 8h0ma7vsf3jkfisvujbayxyghao7ddm 1 1407081 5652316 2026-11-02T09:26:01Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652316 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407082 5652319 2026-11-02T09:31:46Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652319 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407083 5652324 2026-11-02T09:38:34Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652324 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407084 5652326 2026-11-02T09:42:44Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652326 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407085 5652329 2026-11-02T09:48:09Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652329 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407086 5652330 2026-11-02T09:57:30Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371939182|Erysimum]]“ 5652330 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image_caption=''[[Erysimum scoparium]]''|taxon=Erysimum|authority=[[L.]]|subdivision_ranks=Species|synonyms=*''Cheiranthus'' {{au|L.}} :and others}} '''''Erysimum''''', е [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството [[Зелки|Brassicacea]]Erysimum Вклучува повеќе од 150 [[Вид (биологија)|видови]], некои популарни градинарски растенија и многу диви форми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moazzeni|first=Hamid|last2=Zarre|first2=Shahin|last3=Pfeil|first3=Bernard E.|last4=Bertrand|first4=Yann J. K.|last5=German|first5=Dmitry A.|last6=Al-Shebaz|first6=Ihsan A.|last7=Mummenhoff|first7=Klaus|last8=Oxelman|first8=Bengt|date=2014|title=Phylogenetic perspectives on diversification and character evolution in the species-rich genus Erysimum (Erysimeae; Brassicaceae) based on a densely sampled ITS approach|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=175|issue=4|pages=497–522|doi=10.1111/boj.12184|doi-access=}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Al-Shehbaz|first=Ihsan A.|last2=Windham|first2=Michael D.|last3=Warwick|first3=Suzanne I.|last4=O'Kane|first4=Steve L.|last5=Mummenhoff|first5=Klaus|last6=Mayer|first6=Michael|last7=Koch|first7=Marcus A.|last8=Bailey|first8=C. Donovan|date=2006|title=Toward a Global Phylogeny of the Brassicaceae|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=23|issue=11|pages=2142–2160|doi=10.1093/molbev/msl087|issn=0737-4038|pmid=16916944|doi-access=free}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=The 'Cruciferae' of continental North America: systematics of the mustard family from the Arctic to Panama|last=Rollins, Reed Clark.|date=1993|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-2064-9|oclc=610871656}}</ref><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=Adolf|date=1976|title=Die Gattung Erysimum auf den Kapverden, Eanaren und Madeira|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien|volume=80|pages=93–103|issn=0083-6133|jstor=41769598}}</ref><ref name=":6">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 5. Nord-, West-, Zentraleuropa, Rumänien und westliche Balkan-Halbinsel bis Albanien|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=75–218|issn=0255-0105|jstor=43922111}}</ref><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 4. Nordafrika, Malta und Zypern|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=57–74|issn=0255-0105|jstor=43922110}}</ref> ''Erysimum'' се карактеризира со ѕвездести (и/или двострани) трихоми кои растат од стеблото, со жолти, црвени, розови или портокалови цветови и повеќесемени мешунки од семе. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија кои се препокриени со двокраки, трокраки или четворокраки прилегнати влакна со средината прикрепени за растението. Стеблата неразгранети или разгранети. Базалните листови обично за време на цветањето исушени. Чашкините ливчиња исправени, а страничните (внатрешните) ливчиња во основата обично торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, поретко розови или бели, со долг и тесен клин, кој е обично подолг од чашкините ливчиња. Плодот шушемнка. Шушменките цилиндрични или четириаглести, а понекогаш сплескани. Капачињата честопати испакнати и со испакната средна жила. Преградниот ѕид дебел. Столпчето обично многу мало а жигот е дводелен. Семките наредени во една редица во секоја преграда.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=588-589}}</ref> == Распространетост == ''Erysimum'' се по потекло од умерена Евроазија, Северна Африка и [[Макаронезија]], како и од Северна Америка јужно до Костарика. Многу од нив се [[Ендемизам|ендемски]] за мали области, како што се: * ''[[Erysimum etnense]]'' ([[Етна|Планината Етна]]) * ''[[Erysimum franciscanum]]'' (северен брег на Калифорнија) * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' (Кипар – речиси изумрен) * ''[[Erysimum moranii]]'' (Остров Гвадалупе) * ''[[Erysimum nevadense]]'' (Сиера Невада во Шпанија) * ''[[Erysimum scoparium]]'' (вулканот [[Теиде]] на Тенерифе) * ''[[Erysimum teretifolium]]'' (загрозен – внатрешни песочни ридови во округот Санта Круз, Калифорнија) == Екологија == ''Erysimum'' се наоѓа во низа живеалишта низ северната полутопка и развил разновидна морфологија и навики на раст. Различни видови ''Erysimum'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на некои видови [[Пеперуги|Lepidoptera]], вклучувајќи го и ''[[Xanthorhoe fluctuata]]''. Покрај тоа, некои видови како што е ''[[Ceutorhynchus chlorophanus]]'', живеат во плодовите и се хранат со семките во развој. Многу видови бубачки и скакулци ги јадат лисјата и стеблата. Некои тревопасни животни на пример ''[[Odocoileus hemionus]]'' во Северна Америка, ''[[Ovis ammon]]'' во Монголија, ''[[Обичен елен|Cervus elaphus]]'' во Централна Европа или ''[[Capra pyrenaica]]'' на Иберискиот Полуостров, се хранат со цветни и плодни стебла на цвеќето. ''[[Erysimum crepidifolium]]'' е токсичен за некои 'рбетни тревопасни животни.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Giftpflanzen, Pflanzengifte : Giftpflanzen von A-Z : Notfallhilfe : Vorkommen, Wirkung, Therapie: allergische und phototoxische Reaktionen|last=Roth, Lutz.|date=1994|publisher=Ecomed|isbn=3-609-64810-4|oclc=891791701}}</ref> Повеќето ''Erysimum'' се опрашувачи-генералисти, нивните цвеќиња ги посетуваат многу различни видови пчели, муви, пеперутки, бубачки и мравки. Сепак, постојат некои специјализирани видови. На пример, ''Erysimum scoparium'' се опрашува речиси исклучиво од ''Anthophora alluadii''. == Етноботаничка употреба на ''Erysimum'' == ''Erysimum'' имаат долга историја на употреба во традиционалната медицина. Во ''Naturalis Historia'' од [[Плиниј Постариот]] ({{Околу|77}}), ''Erysimum'' е класифициран како лековито растение. ''Erysimum cheiri'' е опишан како лековита билка во ''De Materia Medica'' од [[Диоскорид]] ({{Околу|70}}). Во традиционалната кинеска медицина, ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' се користи за лекување на срцеви заболувања и други заболувања.<ref>{{Наведена книга|title=Plantae Medicinales Chinae Boreali-Orientalis|last=Zhu|first=YC|publisher=Heilongjiang Science and Technology Publishing House|year=1989|location=Harbin}}</ref> Иако медицинската употреба на ''Erysimum'' станала невообичаена во [[Европа]] по [[Среден век|средниот век]],<ref>{{Наведено списание|last=Jaretzky|first=R.|last2=Wilcke|first2=M.|date=1932|title=Die herzwirksamen Glykoside von Cheiranthus Cheiri und verwandten Arten|journal=Archiv der Pharmazie|volume=270|issue=2|pages=81–94|doi=10.1002/ardp.19322700202|issn=0365-6233}}</ref> ''Erysimum diffusum,'' како и прочистениот еризимин и еризимозид, се применуваат неодамна како украински етноботанички третмани.<ref>{{Наведено списание|last=Makarevich|first=I. F.|last2=Zhernoklev|first2=K. V.|last3=Slyusarskaya|first3=T. V.|last4=Yarmolenko|first4=G. N.|date=May 1994|title=Cardenolide-containing plants of the family Cruciferae|journal=Chemistry of Natural Compounds|volume=30|issue=3|pages=275–289|bibcode=1994CNatC..30..275M|doi=10.1007/bf00629957|issn=0009-3130}}</ref> == Избрани видови ==   == Галерија == <gallery> File:ErysimumChelseaJacket.jpg|алт=Erysimum 'Chelsea Jacket'| File:Erysimum_helveticum.jpg| ''Erysimum helveticum'' File:Erysimum_allionii.JPG| ''Erysimum allionii'' File:Erysimum_x_linifolium.jpg|алт=Erysimum × linifolium 'Bowles's Mauve'| ''Erysimum'' × ''linifolium'' „Боулсова лилава“ File:ErysimumCheiranthoides.jpg| ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] cm5mitorqnlbgyi3ympw4e88agdaahm 5652332 5652330 2026-11-02T09:58:51Z BosaFi 115936 5652332 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image_caption=''[[Erysimum scoparium]]''|taxon=Erysimum|authority=[[L.]]|subdivision_ranks=Species|synonyms=*''Cheiranthus'' {{au|L.}} : и др.}} '''''Erysimum''''', е [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството [[Зелки|Brassicacea]]. Erysimum вклучува повеќе од 150 [[Вид (биологија)|видови]], некои популарни градинарски растенија и многу диви форми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moazzeni|first=Hamid|last2=Zarre|first2=Shahin|last3=Pfeil|first3=Bernard E.|last4=Bertrand|first4=Yann J. K.|last5=German|first5=Dmitry A.|last6=Al-Shebaz|first6=Ihsan A.|last7=Mummenhoff|first7=Klaus|last8=Oxelman|first8=Bengt|date=2014|title=Phylogenetic perspectives on diversification and character evolution in the species-rich genus Erysimum (Erysimeae; Brassicaceae) based on a densely sampled ITS approach|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=175|issue=4|pages=497–522|doi=10.1111/boj.12184|doi-access=}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Al-Shehbaz|first=Ihsan A.|last2=Windham|first2=Michael D.|last3=Warwick|first3=Suzanne I.|last4=O'Kane|first4=Steve L.|last5=Mummenhoff|first5=Klaus|last6=Mayer|first6=Michael|last7=Koch|first7=Marcus A.|last8=Bailey|first8=C. Donovan|date=2006|title=Toward a Global Phylogeny of the Brassicaceae|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=23|issue=11|pages=2142–2160|doi=10.1093/molbev/msl087|issn=0737-4038|pmid=16916944|doi-access=free}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=The 'Cruciferae' of continental North America: systematics of the mustard family from the Arctic to Panama|last=Rollins, Reed Clark.|date=1993|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-2064-9|oclc=610871656}}</ref><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=Adolf|date=1976|title=Die Gattung Erysimum auf den Kapverden, Eanaren und Madeira|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien|volume=80|pages=93–103|issn=0083-6133|jstor=41769598}}</ref><ref name=":6">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 5. Nord-, West-, Zentraleuropa, Rumänien und westliche Balkan-Halbinsel bis Albanien|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=75–218|issn=0255-0105|jstor=43922111}}</ref><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 4. Nordafrika, Malta und Zypern|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=57–74|issn=0255-0105|jstor=43922110}}</ref> ''Erysimum'' се карактеризира со ѕвездести (и/или двострани) трихоми кои растат од стеблото, со жолти, црвени, розови или портокалови цветови и повеќесемени мешунки од семе. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија кои се препокриени со двокраки, трокраки или четворокраки прилегнати влакна со средината прикрепени за растението. Стеблата неразгранети или разгранети. Базалните листови обично за време на цветањето исушени. Чашкините ливчиња исправени, а страничните (внатрешните) ливчиња во основата обично торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, поретко розови или бели, со долг и тесен клин, кој е обично подолг од чашкините ливчиња. Плодот шушемнка. Шушменките цилиндрични или четириаглести, а понекогаш сплескани. Капачињата честопати испакнати и со испакната средна жила. Преградниот ѕид дебел. Столпчето обично многу мало а жигот е дводелен. Семките наредени во една редица во секоја преграда.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=588-589}}</ref> == Распространетост == ''Erysimum'' се по потекло од умерена Евроазија, Северна Африка и [[Макаронезија]], како и од Северна Америка јужно до Костарика. Многу од нив се [[Ендемизам|ендемски]] за мали области, како што се: * ''[[Erysimum etnense]]'' ([[Етна|Планината Етна]]) * ''[[Erysimum franciscanum]]'' (северен брег на Калифорнија) * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' (Кипар – речиси изумрен) * ''[[Erysimum moranii]]'' (Остров Гвадалупе) * ''[[Erysimum nevadense]]'' (Сиера Невада во Шпанија) * ''[[Erysimum scoparium]]'' (вулканот [[Теиде]] на Тенерифе) * ''[[Erysimum teretifolium]]'' (загрозен – внатрешни песочни ридови во округот Санта Круз, Калифорнија) == Екологија == ''Erysimum'' се наоѓа во низа живеалишта низ северната полутопка и развил разновидна морфологија и навики на раст. Различни видови ''Erysimum'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на некои видови [[Пеперуги|Lepidoptera]], вклучувајќи го и ''[[Xanthorhoe fluctuata]]''. Покрај тоа, некои видови како што е ''[[Ceutorhynchus chlorophanus]]'', живеат во плодовите и се хранат со семките во развој. Многу видови бубачки и скакулци ги јадат лисјата и стеблата. Некои тревопасни животни на пример ''[[Odocoileus hemionus]]'' во Северна Америка, ''[[Ovis ammon]]'' во Монголија, ''[[Обичен елен|Cervus elaphus]]'' во Централна Европа или ''[[Capra pyrenaica]]'' на Иберискиот Полуостров, се хранат со цветни и плодни стебла на цвеќето. ''[[Erysimum crepidifolium]]'' е токсичен за некои 'рбетни тревопасни животни.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Giftpflanzen, Pflanzengifte : Giftpflanzen von A-Z : Notfallhilfe : Vorkommen, Wirkung, Therapie: allergische und phototoxische Reaktionen|last=Roth, Lutz.|date=1994|publisher=Ecomed|isbn=3-609-64810-4|oclc=891791701}}</ref> Повеќето ''Erysimum'' се опрашувачи-генералисти, нивните цвеќиња ги посетуваат многу различни видови пчели, муви, пеперутки, бубачки и мравки. Сепак, постојат некои специјализирани видови. На пример, ''Erysimum scoparium'' се опрашува речиси исклучиво од ''Anthophora alluadii''. == Етноботаничка употреба на ''Erysimum'' == ''Erysimum'' имаат долга историја на употреба во традиционалната медицина. Во ''Naturalis Historia'' од [[Плиниј Постариот]] ({{Околу|77}}), ''Erysimum'' е класифициран како лековито растение. ''Erysimum cheiri'' е опишан како лековита билка во ''De Materia Medica'' од [[Диоскорид]] ({{Околу|70}}). Во традиционалната кинеска медицина, ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' се користи за лекување на срцеви заболувања и други заболувања.<ref>{{Наведена книга|title=Plantae Medicinales Chinae Boreali-Orientalis|last=Zhu|first=YC|publisher=Heilongjiang Science and Technology Publishing House|year=1989|location=Harbin}}</ref> Иако медицинската употреба на ''Erysimum'' станала невообичаена во [[Европа]] по [[Среден век|средниот век]],<ref>{{Наведено списание|last=Jaretzky|first=R.|last2=Wilcke|first2=M.|date=1932|title=Die herzwirksamen Glykoside von Cheiranthus Cheiri und verwandten Arten|journal=Archiv der Pharmazie|volume=270|issue=2|pages=81–94|doi=10.1002/ardp.19322700202|issn=0365-6233}}</ref> ''Erysimum diffusum,'' како и прочистениот еризимин и еризимозид, се применуваат неодамна како украински етноботанички третмани.<ref>{{Наведено списание|last=Makarevich|first=I. F.|last2=Zhernoklev|first2=K. V.|last3=Slyusarskaya|first3=T. V.|last4=Yarmolenko|first4=G. N.|date=May 1994|title=Cardenolide-containing plants of the family Cruciferae|journal=Chemistry of Natural Compounds|volume=30|issue=3|pages=275–289|bibcode=1994CNatC..30..275M|doi=10.1007/bf00629957|issn=0009-3130}}</ref> == Избрани видови ==   == Галерија == <gallery> File:ErysimumChelseaJacket.jpg|алт=Erysimum 'Chelsea Jacket'| File:Erysimum_helveticum.jpg| ''Erysimum helveticum'' File:Erysimum_allionii.JPG| ''Erysimum allionii'' File:Erysimum_x_linifolium.jpg|алт=Erysimum × linifolium 'Bowles's Mauve'| ''Erysimum'' × ''linifolium'' „Боулсова лилава“ File:ErysimumCheiranthoides.jpg| ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] lbvb8uc0p8bwcx0ifj22r088y8uxauy 5652335 5652332 2026-11-02T10:05:01Z BosaFi 115936 /* Наводи */ 5652335 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image_caption=''[[Erysimum scoparium]]''|taxon=Erysimum|authority=[[L.]]|subdivision_ranks=Species|synonyms=*''Cheiranthus'' {{au|L.}} : и др.}} '''''Erysimum''''', е [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството [[Зелки|Brassicacea]]. Erysimum вклучува повеќе од 150 [[Вид (биологија)|видови]], некои популарни градинарски растенија и многу диви форми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moazzeni|first=Hamid|last2=Zarre|first2=Shahin|last3=Pfeil|first3=Bernard E.|last4=Bertrand|first4=Yann J. K.|last5=German|first5=Dmitry A.|last6=Al-Shebaz|first6=Ihsan A.|last7=Mummenhoff|first7=Klaus|last8=Oxelman|first8=Bengt|date=2014|title=Phylogenetic perspectives on diversification and character evolution in the species-rich genus Erysimum (Erysimeae; Brassicaceae) based on a densely sampled ITS approach|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=175|issue=4|pages=497–522|doi=10.1111/boj.12184|doi-access=}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Al-Shehbaz|first=Ihsan A.|last2=Windham|first2=Michael D.|last3=Warwick|first3=Suzanne I.|last4=O'Kane|first4=Steve L.|last5=Mummenhoff|first5=Klaus|last6=Mayer|first6=Michael|last7=Koch|first7=Marcus A.|last8=Bailey|first8=C. Donovan|date=2006|title=Toward a Global Phylogeny of the Brassicaceae|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=23|issue=11|pages=2142–2160|doi=10.1093/molbev/msl087|issn=0737-4038|pmid=16916944|doi-access=free}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=The 'Cruciferae' of continental North America: systematics of the mustard family from the Arctic to Panama|last=Rollins, Reed Clark.|date=1993|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-2064-9|oclc=610871656}}</ref><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=Adolf|date=1976|title=Die Gattung Erysimum auf den Kapverden, Eanaren und Madeira|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien|volume=80|pages=93–103|issn=0083-6133|jstor=41769598}}</ref><ref name=":6">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 5. Nord-, West-, Zentraleuropa, Rumänien und westliche Balkan-Halbinsel bis Albanien|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=75–218|issn=0255-0105|jstor=43922111}}</ref><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 4. Nordafrika, Malta und Zypern|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=57–74|issn=0255-0105|jstor=43922110}}</ref> ''Erysimum'' се карактеризира со ѕвездести (и/или двострани) трихоми кои растат од стеблото, со жолти, црвени, розови или портокалови цветови и повеќесемени мешунки од семе. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија кои се препокриени со двокраки, трокраки или четворокраки прилегнати влакна со средината прикрепени за растението. Стеблата неразгранети или разгранети. Базалните листови обично за време на цветањето исушени. Чашкините ливчиња исправени, а страничните (внатрешните) ливчиња во основата обично торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, поретко розови или бели, со долг и тесен клин, кој е обично подолг од чашкините ливчиња. Плодот шушемнка. Шушменките цилиндрични или четириаглести, а понекогаш сплескани. Капачињата честопати испакнати и со испакната средна жила. Преградниот ѕид дебел. Столпчето обично многу мало а жигот е дводелен. Семките наредени во една редица во секоја преграда.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=588-589}}</ref> == Распространетост == ''Erysimum'' се по потекло од умерена Евроазија, Северна Африка и [[Макаронезија]], како и од Северна Америка јужно до Костарика. Многу од нив се [[Ендемизам|ендемски]] за мали области, како што се: * ''[[Erysimum etnense]]'' ([[Етна|Планината Етна]]) * ''[[Erysimum franciscanum]]'' (северен брег на Калифорнија) * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' (Кипар – речиси изумрен) * ''[[Erysimum moranii]]'' (Остров Гвадалупе) * ''[[Erysimum nevadense]]'' (Сиера Невада во Шпанија) * ''[[Erysimum scoparium]]'' (вулканот [[Теиде]] на Тенерифе) * ''[[Erysimum teretifolium]]'' (загрозен – внатрешни песочни ридови во округот Санта Круз, Калифорнија) == Екологија == ''Erysimum'' се наоѓа во низа живеалишта низ северната полутопка и развил разновидна морфологија и навики на раст. Различни видови ''Erysimum'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на некои видови [[Пеперуги|Lepidoptera]], вклучувајќи го и ''[[Xanthorhoe fluctuata]]''. Покрај тоа, некои видови како што е ''[[Ceutorhynchus chlorophanus]]'', живеат во плодовите и се хранат со семките во развој. Многу видови бубачки и скакулци ги јадат лисјата и стеблата. Некои тревопасни животни на пример ''[[Odocoileus hemionus]]'' во Северна Америка, ''[[Ovis ammon]]'' во Монголија, ''[[Обичен елен|Cervus elaphus]]'' во Централна Европа или ''[[Capra pyrenaica]]'' на Иберискиот Полуостров, се хранат со цветни и плодни стебла на цвеќето. ''[[Erysimum crepidifolium]]'' е токсичен за некои 'рбетни тревопасни животни.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Giftpflanzen, Pflanzengifte : Giftpflanzen von A-Z : Notfallhilfe : Vorkommen, Wirkung, Therapie: allergische und phototoxische Reaktionen|last=Roth, Lutz.|date=1994|publisher=Ecomed|isbn=3-609-64810-4|oclc=891791701}}</ref> Повеќето ''Erysimum'' се опрашувачи-генералисти, нивните цвеќиња ги посетуваат многу различни видови пчели, муви, пеперутки, бубачки и мравки. Сепак, постојат некои специјализирани видови. На пример, ''Erysimum scoparium'' се опрашува речиси исклучиво од ''Anthophora alluadii''. == Етноботаничка употреба на ''Erysimum'' == ''Erysimum'' имаат долга историја на употреба во традиционалната медицина. Во ''Naturalis Historia'' од [[Плиниј Постариот]] ({{Околу|77}}), ''Erysimum'' е класифициран како лековито растение. ''Erysimum cheiri'' е опишан како лековита билка во ''De Materia Medica'' од [[Диоскорид]] ({{Околу|70}}). Во традиционалната кинеска медицина, ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' се користи за лекување на срцеви заболувања и други заболувања.<ref>{{Наведена книга|title=Plantae Medicinales Chinae Boreali-Orientalis|last=Zhu|first=YC|publisher=Heilongjiang Science and Technology Publishing House|year=1989|location=Harbin}}</ref> Иако медицинската употреба на ''Erysimum'' станала невообичаена во [[Европа]] по [[Среден век|средниот век]],<ref>{{Наведено списание|last=Jaretzky|first=R.|last2=Wilcke|first2=M.|date=1932|title=Die herzwirksamen Glykoside von Cheiranthus Cheiri und verwandten Arten|journal=Archiv der Pharmazie|volume=270|issue=2|pages=81–94|doi=10.1002/ardp.19322700202|issn=0365-6233}}</ref> ''Erysimum diffusum,'' како и прочистениот еризимин и еризимозид, се применуваат неодамна како украински етноботанички третмани.<ref>{{Наведено списание|last=Makarevich|first=I. F.|last2=Zhernoklev|first2=K. V.|last3=Slyusarskaya|first3=T. V.|last4=Yarmolenko|first4=G. N.|date=May 1994|title=Cardenolide-containing plants of the family Cruciferae|journal=Chemistry of Natural Compounds|volume=30|issue=3|pages=275–289|bibcode=1994CNatC..30..275M|doi=10.1007/bf00629957|issn=0009-3130}}</ref> == Избрани видови == {{Div col|colwidth=24em}} * ''[[Erysimum allionii]]'' * ''[[Erysimum amasianum]]'' * ''[[Erysimum ammophilum]]'' * ''[[Erysimum angustatum]]'' * ''[[Erysimum arenicola]]'' * ''[[Erysimum baeticum]]'' * ''[[Erysimum caboverdeanum]]'' * ''[[Erysimum capitatum]]'' * ''[[Erysimum cazorlense]]'', [[Synonym (taxonomy)|syn.]] ''Erysimum myriophyllum'' subsp. ''cazorlense'' * ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' * [[Erysimum cheiri|''Erysimum'' × ''cheiri'']] * ''[[Erysimum collinum]]'' * ''[[Erysimum crepidifolium]]'' * ''[[Erysimum creticum]]'' * ''[[Erysimum diffusum]]'' * ''[[Erysimum etnense]]'' * ''[[Erysimum franciscanum]]'' * ''[[Erysimum fitzii]]'' * ''[[Erysimum gomez-campoi]]'' * ''[[Erysimum hedgeanum]]'' – syn. ''Arabidopsis erysimoides'' * ''[[Erysimum inconspicuum]]'' * ''[[Erysimum insulare]]'' * ''[[Erysimum jugicola]]'' * ''[[Erysimum kotschyanum]]'' * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' * ''[[Erysimum mediohispanicum]]'', syn. ''Erysimum nevadense'' subsp. ''mediohispanicum'' * ''[[Erysimum menziesii]]'' * ''[[Erysimum myriophyllum]]'' * ''[[Erysimum nervosum]]'' * ''[[Erysimum nevadense]]'' * ''[[Erysimum odoratum]]''(syn. ''Erysimum pannonicum'') * ''[[Erysimum popovii]]'' * ''[[Erysimum raulinii]]'' * ''[[Erysimum redowskii]]'', syn. ''Erysimum pallasii'' * ''[[Erysimum repandum]]'' * ''[[Erysimum rhaeticum]]'' * ''[[Erysimum scoparium]]'' * ''[[Erysimum siliculosum]]'' * ''[[Erysimum teretifolium]]'' {{Div col end}}   == Галерија == <gallery> File:ErysimumChelseaJacket.jpg|алт=Erysimum 'Chelsea Jacket'| File:Erysimum_helveticum.jpg| ''Erysimum helveticum'' File:Erysimum_allionii.JPG| ''Erysimum allionii'' File:Erysimum_x_linifolium.jpg|алт=Erysimum × linifolium 'Bowles's Mauve'| ''Erysimum'' × ''linifolium'' „Боулсова лилава“ File:ErysimumCheiranthoides.jpg| ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Taxonbar|from=Q165206}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 00iz18fvkd4nj3t5fgpdh0fcva64llq 5652339 5652335 2026-11-02T10:18:41Z Виолетова 1975 5652339 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Erysimum-scoparium.jpg |taxon=Erysimum |authority=[[L.]] |subdivision_ranks=Видови |synonyms=*''Cheiranthus'' {{au|L.}} : и др. }} '''''Erysimum''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството ''[[Brassicacea]]''. Erysimum вклучува повеќе од 150 [[Вид (биологија)|видови]], некои популарни градинарски растенија и многу диви форми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moazzeni|first=Hamid|last2=Zarre|first2=Shahin|last3=Pfeil|first3=Bernard E.|last4=Bertrand|first4=Yann J. K.|last5=German|first5=Dmitry A.|last6=Al-Shebaz|first6=Ihsan A.|last7=Mummenhoff|first7=Klaus|last8=Oxelman|first8=Bengt|date=2014|title=Phylogenetic perspectives on diversification and character evolution in the species-rich genus Erysimum (Erysimeae; Brassicaceae) based on a densely sampled ITS approach|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=175|issue=4|pages=497–522|doi=10.1111/boj.12184|doi-access=}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Al-Shehbaz|first=Ihsan A.|last2=Windham|first2=Michael D.|last3=Warwick|first3=Suzanne I.|last4=O'Kane|first4=Steve L.|last5=Mummenhoff|first5=Klaus|last6=Mayer|first6=Michael|last7=Koch|first7=Marcus A.|last8=Bailey|first8=C. Donovan|date=2006|title=Toward a Global Phylogeny of the Brassicaceae|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=23|issue=11|pages=2142–2160|doi=10.1093/molbev/msl087|issn=0737-4038|pmid=16916944|doi-access=free}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=The 'Cruciferae' of continental North America: systematics of the mustard family from the Arctic to Panama|last=Rollins, Reed Clark.|date=1993|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-2064-9|oclc=610871656}}</ref><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=Adolf|date=1976|title=Die Gattung Erysimum auf den Kapverden, Eanaren und Madeira|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien|volume=80|pages=93–103|issn=0083-6133|jstor=41769598}}</ref><ref name=":6">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 5. Nord-, West-, Zentraleuropa, Rumänien und westliche Balkan-Halbinsel bis Albanien|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=75–218|issn=0255-0105|jstor=43922111}}</ref><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 4. Nordafrika, Malta und Zypern|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=57–74|issn=0255-0105|jstor=43922110}}</ref> ''Erysimum'' се карактеризира со ѕвездести (и/или двострани) трихоми кои растат од стеблото, со жолти, црвени, розови или портокалови цветови и повеќесемени мешунки од семе. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија кои се препокриени со двокраки, трокраки или четворокраки прилегнати влакна со средината прикрепени за растението. Стеблата неразгранети или разгранети. Базалните листови обично за време на цветањето исушени. Чашкините ливчиња исправени, а страничните (внатрешните) ливчиња во основата обично торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, поретко розови или бели, со долг и тесен клин, кој е обично подолг од чашкините ливчиња. Плодот шушемнка. Шушменките цилиндрични или четириаглести, а понекогаш сплескани. Капачињата честопати испакнати и со испакната средна жила. Преградниот ѕид дебел. Столпчето обично многу мало а жигот е дводелен. Семките наредени во една редица во секоја преграда.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=588-589}}</ref> == Распространетост == ''Erysimum'' се по потекло од умерена Евроазија, Северна Африка и [[Макаронезија]], како и од Северна Америка јужно до Костарика. Многу од нив се [[Ендемизам|ендемски]] за мали области, како што се: * ''[[Erysimum etnense]]'' ([[Етна|Планината Етна]]) * ''[[Erysimum franciscanum]]'' (северен брег на Калифорнија) * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' (Кипар – речиси изумрен) * ''[[Erysimum moranii]]'' (Остров Гвадалупе) * ''[[Erysimum nevadense]]'' (Сиера Невада во Шпанија) * ''[[Erysimum scoparium]]'' (вулканот [[Теиде]] на Тенерифе) * ''[[Erysimum teretifolium]]'' (загрозен – внатрешни песочни ридови во округот Санта Круз, Калифорнија) == Екологија == ''Erysimum'' се наоѓа во низа живеалишта низ северната полутопка и развил разновидна морфологија и навики на раст. Различни видови ''Erysimum'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на некои видови [[Пеперуги|Lepidoptera]], вклучувајќи го и ''[[Xanthorhoe fluctuata]]''. Покрај тоа, некои видови како што е ''[[Ceutorhynchus chlorophanus]]'', живеат во плодовите и се хранат со семките во развој. Многу видови бубачки и скакулци ги јадат лисјата и стеблата. Некои тревопасни животни на пример ''[[Odocoileus hemionus]]'' во Северна Америка, ''[[Ovis ammon]]'' во Монголија, ''[[Обичен елен|Cervus elaphus]]'' во Централна Европа или ''[[Capra pyrenaica]]'' на Иберискиот Полуостров, се хранат со цветни и плодни стебла на цвеќето. ''[[Erysimum crepidifolium]]'' е токсичен за некои 'рбетни тревопасни животни.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Giftpflanzen, Pflanzengifte : Giftpflanzen von A-Z : Notfallhilfe : Vorkommen, Wirkung, Therapie: allergische und phototoxische Reaktionen|last=Roth, Lutz.|date=1994|publisher=Ecomed|isbn=3-609-64810-4|oclc=891791701}}</ref> Повеќето ''Erysimum'' се опрашувачи-генералисти, нивните цвеќиња ги посетуваат многу различни видови пчели, муви, пеперутки, бубачки и мравки. Сепак, постојат некои специјализирани видови. На пример, ''Erysimum scoparium'' се опрашува речиси исклучиво од ''Anthophora alluadii''. == Етноботаничка употреба на ''Erysimum'' == ''Erysimum'' имаат долга историја на употреба во традиционалната медицина. Во ''Naturalis Historia'' од [[Плиниј Постариот]] ({{Околу|77}}), ''Erysimum'' е класифициран како лековито растение. ''Erysimum cheiri'' е опишан како лековита билка во ''De Materia Medica'' од [[Диоскорид]] ({{Околу|70}}). Во традиционалната кинеска медицина, ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' се користи за лекување на срцеви заболувања и други заболувања.<ref>{{Наведена книга|title=Plantae Medicinales Chinae Boreali-Orientalis|last=Zhu|first=YC|publisher=Heilongjiang Science and Technology Publishing House|year=1989|location=Harbin}}</ref> Иако медицинската употреба на ''Erysimum'' станала невообичаена во [[Европа]] по [[Среден век|средниот век]],<ref>{{Наведено списание|last=Jaretzky|first=R.|last2=Wilcke|first2=M.|date=1932|title=Die herzwirksamen Glykoside von Cheiranthus Cheiri und verwandten Arten|journal=Archiv der Pharmazie|volume=270|issue=2|pages=81–94|doi=10.1002/ardp.19322700202|issn=0365-6233}}</ref> ''Erysimum diffusum,'' како и прочистениот еризимин и еризимозид, се применуваат неодамна како украински етноботанички третмани.<ref>{{Наведено списание|last=Makarevich|first=I. F.|last2=Zhernoklev|first2=K. V.|last3=Slyusarskaya|first3=T. V.|last4=Yarmolenko|first4=G. N.|date=May 1994|title=Cardenolide-containing plants of the family Cruciferae|journal=Chemistry of Natural Compounds|volume=30|issue=3|pages=275–289|bibcode=1994CNatC..30..275M|doi=10.1007/bf00629957|issn=0009-3130}}</ref> == Избрани видови == {{Div col|colwidth=24em}} * ''[[Erysimum allionii]]'' * ''[[Erysimum amasianum]]'' * ''[[Erysimum ammophilum]]'' * ''[[Erysimum angustatum]]'' * ''[[Erysimum arenicola]]'' * ''[[Erysimum baeticum]]'' * ''[[Erysimum caboverdeanum]]'' * ''[[Erysimum capitatum]]'' * ''[[Erysimum cazorlense]]'', [[Synonym (taxonomy)|syn.]] ''Erysimum myriophyllum'' subsp. ''cazorlense'' * ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' * [[Erysimum cheiri|''Erysimum'' × ''cheiri'']] * ''[[Erysimum collinum]]'' * ''[[Erysimum crepidifolium]]'' * ''[[Erysimum creticum]]'' * ''[[Erysimum diffusum]]'' * ''[[Erysimum etnense]]'' * ''[[Erysimum franciscanum]]'' * ''[[Erysimum fitzii]]'' * ''[[Erysimum gomez-campoi]]'' * ''[[Erysimum hedgeanum]]'' – syn. ''Arabidopsis erysimoides'' * ''[[Erysimum inconspicuum]]'' * ''[[Erysimum insulare]]'' * ''[[Erysimum jugicola]]'' * ''[[Erysimum kotschyanum]]'' * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' * ''[[Erysimum mediohispanicum]]'', syn. ''Erysimum nevadense'' subsp. ''mediohispanicum'' * ''[[Erysimum menziesii]]'' * ''[[Erysimum myriophyllum]]'' * ''[[Erysimum nervosum]]'' * ''[[Erysimum nevadense]]'' * ''[[Erysimum odoratum]]''(syn. ''Erysimum pannonicum'') * ''[[Erysimum popovii]]'' * ''[[Erysimum raulinii]]'' * ''[[Erysimum redowskii]]'', syn. ''Erysimum pallasii'' * ''[[Erysimum repandum]]'' * ''[[Erysimum rhaeticum]]'' * ''[[Erysimum scoparium]]'' * ''[[Erysimum siliculosum]]'' * ''[[Erysimum teretifolium]]'' {{Div col end}}   == Галерија == <gallery> File:ErysimumChelseaJacket.jpg|алт=Erysimum 'Chelsea Jacket'| File:Erysimum_helveticum.jpg| ''Erysimum helveticum'' File:Erysimum_allionii.JPG| ''Erysimum allionii'' File:Erysimum_x_linifolium.jpg|алт=Erysimum × linifolium 'Bowles's Mauve'| ''Erysimum'' × ''linifolium'' „Боулсова лилава“ File:ErysimumCheiranthoides.jpg| ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Taxonbar|from=Q165206}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ojx12c7ww8utah7ttmy4jejb4s8r1mg 5652340 5652339 2026-11-02T10:19:57Z Виолетова 1975 5652340 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Erysimum wittmanii a1.jpg |taxon=Erysimum |authority=[[L.]] |subdivision_ranks=Видови |synonyms=*''Cheiranthus'' {{au|L.}} : и др. }} '''''Erysimum''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] од семејството ''[[Brassicacea]]''. Erysimum вклучува повеќе од 150 [[Вид (биологија)|видови]], некои популарни градинарски растенија и многу диви форми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moazzeni|first=Hamid|last2=Zarre|first2=Shahin|last3=Pfeil|first3=Bernard E.|last4=Bertrand|first4=Yann J. K.|last5=German|first5=Dmitry A.|last6=Al-Shebaz|first6=Ihsan A.|last7=Mummenhoff|first7=Klaus|last8=Oxelman|first8=Bengt|date=2014|title=Phylogenetic perspectives on diversification and character evolution in the species-rich genus Erysimum (Erysimeae; Brassicaceae) based on a densely sampled ITS approach|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=175|issue=4|pages=497–522|doi=10.1111/boj.12184|doi-access=}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Al-Shehbaz|first=Ihsan A.|last2=Windham|first2=Michael D.|last3=Warwick|first3=Suzanne I.|last4=O'Kane|first4=Steve L.|last5=Mummenhoff|first5=Klaus|last6=Mayer|first6=Michael|last7=Koch|first7=Marcus A.|last8=Bailey|first8=C. Donovan|date=2006|title=Toward a Global Phylogeny of the Brassicaceae|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=23|issue=11|pages=2142–2160|doi=10.1093/molbev/msl087|issn=0737-4038|pmid=16916944|doi-access=free}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=The 'Cruciferae' of continental North America: systematics of the mustard family from the Arctic to Panama|last=Rollins, Reed Clark.|date=1993|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-2064-9|oclc=610871656}}</ref><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=Adolf|date=1976|title=Die Gattung Erysimum auf den Kapverden, Eanaren und Madeira|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien|volume=80|pages=93–103|issn=0083-6133|jstor=41769598}}</ref><ref name=":6">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 5. Nord-, West-, Zentraleuropa, Rumänien und westliche Balkan-Halbinsel bis Albanien|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=75–218|issn=0255-0105|jstor=43922111}}</ref><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Polatschek|first=A.|date=2013|title=Revision der Gattung Erysimum (Cruciferae): Teil 4. Nordafrika, Malta und Zypern|journal=Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie|volume=115|pages=57–74|issn=0255-0105|jstor=43922110}}</ref> ''Erysimum'' се карактеризира со ѕвездести (и/или двострани) трихоми кои растат од стеблото, со жолти, црвени, розови или портокалови цветови и повеќесемени мешунки од семе. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија кои се препокриени со двокраки, трокраки или четворокраки прилегнати влакна со средината прикрепени за растението. Стеблата неразгранети или разгранети. Базалните листови обично за време на цветањето исушени. Чашкините ливчиња исправени, а страничните (внатрешните) ливчиња во основата обично торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, поретко розови или бели, со долг и тесен клин, кој е обично подолг од чашкините ливчиња. Плодот шушемнка. Шушменките цилиндрични или четириаглести, а понекогаш сплескани. Капачињата честопати испакнати и со испакната средна жила. Преградниот ѕид дебел. Столпчето обично многу мало а жигот е дводелен. Семките наредени во една редица во секоја преграда.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=588-589}}</ref> == Распространетост == ''Erysimum'' се по потекло од умерена Евроазија, Северна Африка и [[Макаронезија]], како и од Северна Америка јужно до Костарика. Многу од нив се [[Ендемизам|ендемски]] за мали области, како што се: * ''[[Erysimum etnense]]'' ([[Етна|Планината Етна]]) * ''[[Erysimum franciscanum]]'' (северен брег на Калифорнија) * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' (Кипар – речиси изумрен) * ''[[Erysimum moranii]]'' (Остров Гвадалупе) * ''[[Erysimum nevadense]]'' (Сиера Невада во Шпанија) * ''[[Erysimum scoparium]]'' (вулканот [[Теиде]] на Тенерифе) * ''[[Erysimum teretifolium]]'' (загрозен – внатрешни песочни ридови во округот Санта Круз, Калифорнија) == Екологија == ''Erysimum'' се наоѓа во низа живеалишта низ северната полутопка и развил разновидна морфологија и навики на раст. Различни видови ''Erysimum'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на некои видови [[Пеперуги|Lepidoptera]], вклучувајќи го и ''[[Xanthorhoe fluctuata]]''. Покрај тоа, некои видови како што е ''[[Ceutorhynchus chlorophanus]]'', живеат во плодовите и се хранат со семките во развој. Многу видови бубачки и скакулци ги јадат лисјата и стеблата. Некои тревопасни животни на пример ''[[Odocoileus hemionus]]'' во Северна Америка, ''[[Ovis ammon]]'' во Монголија, ''[[Обичен елен|Cervus elaphus]]'' во Централна Европа или ''[[Capra pyrenaica]]'' на Иберискиот Полуостров, се хранат со цветни и плодни стебла на цвеќето. ''[[Erysimum crepidifolium]]'' е токсичен за некои 'рбетни тревопасни животни.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Giftpflanzen, Pflanzengifte : Giftpflanzen von A-Z : Notfallhilfe : Vorkommen, Wirkung, Therapie: allergische und phototoxische Reaktionen|last=Roth, Lutz.|date=1994|publisher=Ecomed|isbn=3-609-64810-4|oclc=891791701}}</ref> Повеќето ''Erysimum'' се опрашувачи-генералисти, нивните цвеќиња ги посетуваат многу различни видови пчели, муви, пеперутки, бубачки и мравки. Сепак, постојат некои специјализирани видови. На пример, ''Erysimum scoparium'' се опрашува речиси исклучиво од ''Anthophora alluadii''. == Етноботаничка употреба на ''Erysimum'' == ''Erysimum'' имаат долга историја на употреба во традиционалната медицина. Во ''Naturalis Historia'' од [[Плиниј Постариот]] ({{Околу|77}}), ''Erysimum'' е класифициран како лековито растение. ''Erysimum cheiri'' е опишан како лековита билка во ''De Materia Medica'' од [[Диоскорид]] ({{Околу|70}}). Во традиционалната кинеска медицина, ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' се користи за лекување на срцеви заболувања и други заболувања.<ref>{{Наведена книга|title=Plantae Medicinales Chinae Boreali-Orientalis|last=Zhu|first=YC|publisher=Heilongjiang Science and Technology Publishing House|year=1989|location=Harbin}}</ref> Иако медицинската употреба на ''Erysimum'' станала невообичаена во [[Европа]] по [[Среден век|средниот век]],<ref>{{Наведено списание|last=Jaretzky|first=R.|last2=Wilcke|first2=M.|date=1932|title=Die herzwirksamen Glykoside von Cheiranthus Cheiri und verwandten Arten|journal=Archiv der Pharmazie|volume=270|issue=2|pages=81–94|doi=10.1002/ardp.19322700202|issn=0365-6233}}</ref> ''Erysimum diffusum,'' како и прочистениот еризимин и еризимозид, се применуваат неодамна како украински етноботанички третмани.<ref>{{Наведено списание|last=Makarevich|first=I. F.|last2=Zhernoklev|first2=K. V.|last3=Slyusarskaya|first3=T. V.|last4=Yarmolenko|first4=G. N.|date=May 1994|title=Cardenolide-containing plants of the family Cruciferae|journal=Chemistry of Natural Compounds|volume=30|issue=3|pages=275–289|bibcode=1994CNatC..30..275M|doi=10.1007/bf00629957|issn=0009-3130}}</ref> == Избрани видови == {{Div col|colwidth=24em}} * ''[[Erysimum allionii]]'' * ''[[Erysimum amasianum]]'' * ''[[Erysimum ammophilum]]'' * ''[[Erysimum angustatum]]'' * ''[[Erysimum arenicola]]'' * ''[[Erysimum baeticum]]'' * ''[[Erysimum caboverdeanum]]'' * ''[[Erysimum capitatum]]'' * ''[[Erysimum cazorlense]]'', [[Synonym (taxonomy)|syn.]] ''Erysimum myriophyllum'' subsp. ''cazorlense'' * ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' * [[Erysimum cheiri|''Erysimum'' × ''cheiri'']] * ''[[Erysimum collinum]]'' * ''[[Erysimum crepidifolium]]'' * ''[[Erysimum creticum]]'' * ''[[Erysimum diffusum]]'' * ''[[Erysimum etnense]]'' * ''[[Erysimum franciscanum]]'' * ''[[Erysimum fitzii]]'' * ''[[Erysimum gomez-campoi]]'' * ''[[Erysimum hedgeanum]]'' – syn. ''Arabidopsis erysimoides'' * ''[[Erysimum inconspicuum]]'' * ''[[Erysimum insulare]]'' * ''[[Erysimum jugicola]]'' * ''[[Erysimum kotschyanum]]'' * ''[[Erysimum kykkoticum]]'' * ''[[Erysimum mediohispanicum]]'', syn. ''Erysimum nevadense'' subsp. ''mediohispanicum'' * ''[[Erysimum menziesii]]'' * ''[[Erysimum myriophyllum]]'' * ''[[Erysimum nervosum]]'' * ''[[Erysimum nevadense]]'' * ''[[Erysimum odoratum]]''(syn. ''Erysimum pannonicum'') * ''[[Erysimum popovii]]'' * ''[[Erysimum raulinii]]'' * ''[[Erysimum redowskii]]'', syn. ''Erysimum pallasii'' * ''[[Erysimum repandum]]'' * ''[[Erysimum rhaeticum]]'' * ''[[Erysimum scoparium]]'' * ''[[Erysimum siliculosum]]'' * ''[[Erysimum teretifolium]]'' {{Div col end}}   == Галерија == <gallery> File:ErysimumChelseaJacket.jpg|алт=Erysimum 'Chelsea Jacket'| File:Erysimum_helveticum.jpg| ''Erysimum helveticum'' File:Erysimum_allionii.JPG| ''Erysimum allionii'' File:Erysimum_x_linifolium.jpg|алт=Erysimum × linifolium 'Bowles's Mauve'| ''Erysimum'' × ''linifolium'' „Боулсова лилава“ File:ErysimumCheiranthoides.jpg| ''[[Erysimum cheiranthoides]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Taxonbar|from=Q165206}} [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gt2mnfemjhd0bxtnxj3vbd56xaiyajo 1 1407087 5652337 2026-11-02T10:06:19Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652337 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1407088 5652341 2026-11-02T10:21:18Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1374459458|Lupinus]]“ 5652341 wikitext text/x-wiki '''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> Опис и распространетост Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''Lupinus albus'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''Lupinus angustifolius'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците.   == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Lupinus_Polyphyllus_Hybrid_4.png|алт=Russell hybrid lupin Lupinus polyphyllus, UK| ''Lupinus polyphyllus'', Велика Британија File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Белешки ==   == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6ugimelnw9pz2s30myim0k3hxif59x1 5652359 5652341 2026-11-02T10:50:14Z Orce Wiki 121850 5652359 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | image = Lupinus polyphyllus 526960203.jpg | image_caption = ''[[Lupinus polyphyllus]]'' | taxon = Lupinus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lupinus albus]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subgenera | subdivision = * ''Lupinus'' * ''Platycarpos'' (S.Wats) [[Kurl.]] }}'''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> == Опис и распространетост == Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''[[Lupinus albus]]'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''[[Lupinus angustifolius]]'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> * ''[[Lupinus aberrans]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus abortivus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus abramsii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus acopalcus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus adinoanthus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus adscendens was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus adsurgens]]'' <small>Drew</small> <!-- Lupinus aduncus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus affinis]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus agardhianus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus alaristatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus albert-smithianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus albertensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus albescens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus albicaulis]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus albifrons]]'' <small>Benth.</small> ** var. ''albifrons'' <small>Benth.</small> ** var. ''douglasii'' <small>(J. Agardh) C. P. Sm.</small> ** var. ''hallii'' <small>(Abrams) Isely</small> * ''[[Lupinus albopilosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus albosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alcis-montis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alcis-temporis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus aliamandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliattenuatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alibicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliceae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alilatissimus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alimanens was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus alinanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alipatulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alirevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alivillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus allargyreius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus allimicranthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus alopecuroides]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus alpestris]]'' <small>A. Nelson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus alpestris'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus alpicola was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus alpinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus altimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus altiplani]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amabayensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ambaticus was reclassified as Lupinus ramosissimus. --> * ''[[Lupinus amboensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ammophilus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''ammophilus'' <small>Greene</small> ** var. ''crassus'' <small>(Payson) Isely</small> <!-- Lupinus amniculi-putorii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus amnis-otuni]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ampaiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus amphibium is a misspelling of Lupinus amphibius. --> * ''[[Lupinus amphibius]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus ananeanus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus anatolicus]]'' <small>W. Święcicki & W. K. Święcicki</small> * ''[[Lupinus andersonii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus andicola]]'' <small>Gillies</small> * ''[[Lupinus andinus]]'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus angustiflorus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus antensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antiplani]]'' <small>C. P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antoninus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus apertus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus appositus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus apricus was reclassified as Lupinus vallicola. --> <!-- Lupinus aquilinus was reclassified as Lupinus sierrae-blancae. --> * ''[[Lupinus arboreus]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus arbustus]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''arbustus'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''neolaxiflorus'' <small>D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pseudoparviflorus'' <small>(Rydb.) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arbutosocius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus archeranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arcticus]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''arcticus'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''subalpinus'' <small>(Piper & Robinson)D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arenarius]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus arenicola was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus arequipensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus argenteus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''argentatus'' <small>(Rydb.) Barneby</small> ** var. ''argenteus'' <small>Pursh</small> ** var. ''argophyllus'' <small>(A. Gray) S. Watson</small> ** var. ''depressus'' <small>(Rydb.) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''fulvomaculatus'' <small>(Payson) Barneby</small> ** var. ''heteranthus'' <small>(S. Watson) Barneby</small> ** var. ''hillii'' <small>(Greene) Barneby</small> ** var. ''holosericeus'' <small>(Torr. & A.Gray) Barneby</small> ** var. ''montigenus'' <small>(A. Heller) Barneby</small> ** var. ''palmeri'' <small>(S.Watson) Barneby</small> ** var. ''rubricaulis'' <small>(Greene) S. L. Welsh</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S.Watson) Barneby</small> <!-- Lupinus argentinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus argurocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridorum]]'' <small>McFarlin ex Beckner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridorum'' as a synonym of ''Lupinus westianus''.</ref> * ''[[Lupinus aridulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridus'' as a synonym of ''[[Lupinus lepidus]]''.</ref> * ''[[Lupinus ariste-josephii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizelus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizonicus]]'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''arizonicus'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''sonorensis'' <small>Christian & D. Dunn</small> * ''[[Lupinus arvensi-plasketti]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arvensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus asa-grayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aschenbornii]]'' <small>S. Schauer</small> * ''[[Lupinus asplundianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus asymbepus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus atropurpureus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus attenuatus]]'' <small>Gardner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus attenuatus'' as a synonym of ''Lupinus coriaceus''.</ref> <!-- Lupinus augusti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus aureonitens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus austrobicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrohumifusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus austromontanus was reclassified as Lupinus excubitus. --> * ''[[Lupinus austrorientalis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus bakeri was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus ballianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bandelierae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bangii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus barbatilabius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus barbiger was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus barkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus bartlettianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus benthamii]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus bi-inclinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bicolor]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''microphyllus'' <small>(S. Watson) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''pipersmithii'' <small>(A. Heller) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''umbellatus'' <small>(Greene) D. B. Dunn</small> <!-- Lupinus biddlei was reclassified as Lupinus prunophilus. --> <!-- Lupinus bilineatus was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus bingenensis]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus blaisdellii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus blumeri was reclassified as Lupinus neomexicanus. --> * ''[[Lupinus bogotensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus bolivianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bombycinocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bonplandius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus borealis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus boyacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus brachypodus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus brachypremnon]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bracteolaris]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus brandegeei]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus brevecuneus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus brevicaulis]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus brevicaulis'' as a synonym of ''Lupinus grisebachianus''.</ref> * ''[[Lupinus brevior]]'' <small>(Jeps.) Christian & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus breviscapus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus breweri]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus bridgesii was reclassified as Lupinus formosus. --> <!-- Lupinus brunneo-maculatus was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus bryoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus buchtienii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus burkartianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus burkei]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus burkei'' as a synonym of ''Lupinus polyphyllus''.</ref> * ''[[Lupinus burkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus caballoanus]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus cachupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cacuminis]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus caeruleus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus caesius]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus caespitosus]]'' <small>Torr. & A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus caespitosus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> * ''[[Lupinus calcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caldasensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus californicus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus camiloanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus campestris]]'' <small>Schltdl. & Cham.</small> <!-- Lupinus candidissimus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus canescens was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus carazensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus carchiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cardenasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carhuamayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carlos-ochoae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carpapaticus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carrikeri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus caudatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus caudiciferus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus cavicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ccorilazensis]]'' <small>Vargas ex C. P. Smith</small> * ''[[Lupinus celsimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cervinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus cesar-vargasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cesaranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chachas]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chamissonis]]'' <small>Eschsch.</small> * ''[[Lupinus chavanillensis]]'' <small>(J.F. Macbr.) C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus chilensis was reclassified as Lupinus subacaulis. --> <!-- Lupinus chionophilus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus chipaquensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chlorolepis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chocontensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chongos-bajous]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus christinae]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus chrysanthus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus chrysocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chumbivilcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus citrinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus clarkei]]'' <small>Oerst.</small> <!-- Lupinus clarkii is a misspelling of Lupinus clarkei. --> <!-- Lupinus clokeyanus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cochapatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cochinchinensis was reclassified as Crotalaria retusa. --> * ''[[Lupinus colcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus collinus]]'' <small>(Greene) A. Heller</small> * ''[[Lupinus colombiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus columbianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus compactiflorus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus comptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus concinnus]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''concinnus'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''orcuttii'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus condensiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus confertus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus confertus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus confusus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus congdonii]]'' <small>(C.P. Sm.) D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus conicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus constancei]]'' <small>T.W. Nelson & J.P. Nelson</small> * ''[[Lupinus convencionensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cookianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus coriaceus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus corymbosus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus costaricensis]]'' <small>D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus cotopaxiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus couthouyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus covillei]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassulus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassus]]'' <small>Payson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus crassus'' as a synonym of ''Lupinus ammophilus''.</ref> * ''[[Lupinus croceus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus crotalarioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus crucis-viridis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus mutabilis. --> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus ananeanus. --> * ''[[Lupinus cuatrecasasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus culbertsonii]]'' <small>Greene</small> ** subsp. ''culbertsonii'' <small>Greene</small> ** subsp. ''hypolasius'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus culteri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cumulicola]]'' <small>Small</small><ref>Some sources treat ''Lupinus cumulicola'' as a synonym of ''Lupinus diffusus''.</ref> * ''[[Lupinus cusickii]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''abortivus'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> ** subsp. ''brachypodus'' <small>(Piper) B.J.Cox</small> ** subsp. ''cusickii'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus cuspidatus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus cutleri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cuzcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cyaneus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus cymboides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cytisoides was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus czermakii]]'' <small>Briq. & Hochr.</small> <!-- Lupinus dalesae is a misspelling of Lupinus dalesiae. --> * ''[[Lupinus dalesiae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus decemplex]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus decurrens]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus dedeckerae was reclassified as Lupinus padre-crowleyi. --> * ''[[Lupinus deflexus]]'' <small>Congdon</small> * ''[[Lupinus delicatulus]]'' <small>Sprague & Riley</small> * ''[[Lupinus densiflorus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus densiflorus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> ** subsp. ''densiflorus'' <small>Benth.</small> ** subsp. ''lacteus'' <small>(Kellogg) R.M.Beauch.</small> * ''[[Lupinus depressus]]'' <small>Rydb.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus depressus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus diasemus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus diehlii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus diffusus]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Lupinus disjunctus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus dispar was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus diversalpicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus donnellyensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus dorae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus dotatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus douglasii was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus dudleyi was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus duranii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus dusenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eanophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus edwin-livingstoni was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus edysomatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus egens]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus egglestonianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus ehrenbergii was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus elaphoglossum]]'' <small>Barneby</small> * ''[[Lupinus elatus]]'' <small>I.M. Johnst.</small> * ''[[Lupinus elegans]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus elegantulus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus ellsworthianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus elmeri]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus eminens was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus enodatus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eramosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus erectifolius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus erectus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eremonomus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocalyx]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocladus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus evermannii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus espinarensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus exaltatus]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Lupinus excubitus]]'' <small>M.E. Jones</small> ** subsp. ''austromontanus'' <small>(A.Heller) R.M.Beauch.</small> ** subsp. ''excubitus'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus exochus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus expetendus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus extrarius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsomutabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsoprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsorevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus famelicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ferax was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus festucasocius was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fictomagnus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus fiebrigianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus fieldii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> <!-- Lupinus fieldsianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fikeranus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus fissicalyx]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flabellaris was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus flavoculatus]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flexuosus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus foliolosus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus fontis-batchelderi was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus formosus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''bridgesii'' <small>(S.Watson) Greene</small> ** var. ''formosus'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus forslingi was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus fragrans]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus francis-whittieri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fratrum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fulcratus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus fulvomaculatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gachetensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gakonensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus garfieldensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gaudichaudianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gayophytophilus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gentryanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus geophilus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus gibertianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus giganteus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus glabratus]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus glabrior was reclassified as Lupinus montanus. --> <!-- Lupinus glacialis was reclassified as Lupinus arcticus. --> <!-- Lupinus glaziouanus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus goodspeedii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus gormanii]]'' <small>Piper</small> * ''[[Lupinus gracilentus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus gracilis was reclassified as Lupinus perennis. --> <!-- Lupinus grandis was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus grayi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus grauensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus greenei was reclassified as Lupinus argenteus and Lupinus formosus. --> * ''[[Lupinus grisebachianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guadalupensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guaraniticus]]'' <small>(Hassl.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guascensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guggenheimianus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus hallii was reclassified as Lupinus albifrons. --> * ''[[Lupinus hamaticalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartmannii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartwegii]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hartwegii'' as a synonym of ''Lupinus mexicanus''.</ref> * ''[[Lupinus haughtianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hautcarazensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus havardii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus hazenanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hendersonii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus henry-smithii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus heptaphyllus]]'' <small>(Vell.) Hassl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus heptaphyllus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus herreranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus herzogii]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus hieronymii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hilarianus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hilarianus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus hillii]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hillii'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus hinkleyorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hintoniorum]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus hirsutissimus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus hirsutulus was reclassified as Lupinus bicolor. --> <!-- Lupinus holmgrenanus was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus holmgrenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus holosericeus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus holwayorum was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus honoratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus horizontalis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus hornemanni]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus hortonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hortorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howard-scottii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howardii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huachucanus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huancayoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huariacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huaronensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus huigrensis]]'' <small>Rose ex C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus humicola was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus humifusus]]'' <small>Sessé & Moc. ex G. Don</small> * ''[[Lupinus hyacinthinus]]'' <small>C.F. Baker</small> * ''[[Lupinus hybridus]]'' <small>Lem.</small> <!-- Lupinus hypolasius was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus ignobilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus imminutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus incanus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus indigoticus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus inflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ingratus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus insignis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus insulae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus intermontanus was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus interruptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus intortus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inusitatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus involutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inyoensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus isabelianus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus jacob-andersoni was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus jaegeranus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus jahnii]]'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''[[Lupinus jaimehintoniana]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus james-westii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jean-julesii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jelskianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus johannis-howellii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jonesii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus jujuyensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus juninensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus junipericola was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kalenbornorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus keckianus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kellermanianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kerrii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus killipianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kingii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus kiskensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus klamathensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus kunthii]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus kuntii is a misspelling of Lupinus kunthii. --> * ''[[Lupinus kuschei]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus lacteus was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus lacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lacus-payetti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus laetus]]'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus laevigatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lagunae-negrae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lapidicola]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus lasiotropis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus latifolius]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''dudleyi'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''[[Lupinus latifolius var. barbatus|barbatus]]'' ** subsp. ''leucanthus'' <small>(Rydb.)P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''longipes'' <small>(Greene) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''parishii'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''viridifolius'' <small>(A.Heller) P.Kenney & D.B.Dunn</small> <!-- Lupinus latissimus was reclassified as Lupinus cervinus. --> * ''[[Lupinus laudandrus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus laxiflorus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus laxispicatus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus laxus was reclassified as Lupinus alpestris. --> <!-- Lupinus layneae was reclassified as Lupinus tidestromii. --> * ''[[Lupinus lechlerianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ledigianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lelandsmithii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus lemmonii]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lenorensis was reclassified as Lupinus aridus. --> * ''[[Lupinus lepidus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''aridus'' <small>(Douglas) Jeps.</small> ** var. ''confertus'' <small>(Kellogg) C. P. Sm.</small> ** var. ''lepidus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''lobbii'' <small>(A. Gray ex S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''sellulus'' <small>(Kellogg) Barneby</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> * ''[[Lupinus leptocarpus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus leptophyllus]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> <!-- Lupinus leptophyllus was reclassified as Lupinus benthamii. --> * ''[[Lupinus lespedezoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus leucanthus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus leucophyllus]]'' <small>Lindl.</small> <!-- Lupinus leucopsis was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus lignipes was reclassified as Lupinus rivularis. --> * ''[[Lupinus lilacinus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lindenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lindleyanus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus linearis]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus littoralis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus lobbianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lobbii was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus longifolius]]'' <small>(S. Watson) Abrams</small> <!-- Lupinus longipes was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus longivallis was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus lorenzensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ludovicianus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus luetzelburgianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lupinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus luteolus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus luteolus'' as a synonym of ''Lupinus luteus''.</ref> * ''[[Lupinus lutescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lutosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lyallii]]'' <small>A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus lyallii'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** subsp. ''alcis-temporis'' <small>(C.P. Sm.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''lyallii'' <small>A. Gray</small> ** subsp. ''minutifolius'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''washoensis'' <small>(A.Heller) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus lyleianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macbrideianus is a misspelling of Lupinus macbrideanus. --> * ''[[Lupinus macbrideanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus mackeyi was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macounii was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus macranthus]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus macrostachys was reclassified as Lupinus bolivianus and Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus maculatus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus madrensis]]'' <small>Seem.</small> * ''[[Lupinus magdalenensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnificus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus magniflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnistipulatus]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus malacophyllus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus malacotrichus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus maleopinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mandonanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mantaroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus marianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus marinensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mariposanus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus martensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus martinetianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mathewsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus matucanicus]]'' <small>Ulbr.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus matucanicus'' as a synonym of ''Lupinus lindleyanus''.</ref> * ''[[Lupinus meionanthus]]'' <small>A. Gray</small> * ''[[Lupinus melaphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus menziesii]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus meridanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus metallactus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus metensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mexicanus]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Lupinus michelianus]]'' <small>C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus michoacanus was reclassified as Lupinus reflexus. --> * ''[[Lupinus microcarpus]]'' <small>Sims</small> ** var. ''densiflorus'' ** var. ''microcarpus'' * ''[[Lupinus microphyllus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus milo-bakeri was reclassified as Lupinus luteolus. --> * ''[[Lupinus minimus]]'' <small>Hook.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus minimus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus minutifolius was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus mirabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus missionum was reclassified as Lupinus paraguariensis. --> * ''[[Lupinus misticola]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollendoensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus monensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus monserratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus montanus]]'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''glabrior'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn & Harmon</small> ** subsp. ''montanus'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''montesii'' <small>(C.P.Sm.) D.B.Dunn & Harmon</small> <!-- Lupinus monteportae was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus montesii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus monticola]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus montigenus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus montigenus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus montis-libertatis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus moranii was reclassified as Lupinus guadalupensis. --> * ''[[Lupinus moritzianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus mucronulatus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus muelleri]]'' <small>Standl.</small> <!-- Lupinus multicaulis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus multiflorus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus multifolius was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus munzianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus munzii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mutabilis]]'' <small>Sweet</small> <!-- Lupinus myrianthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus nanus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus navicularius]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus nehmadae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nelsonii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus neocotus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus neomexicanus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus nepubescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nevadensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus niederleinianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nipomensis]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus nitidissimus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus niveus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus nonoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nootkatensis]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus notabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nubigenus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus nubilorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nuttallii was reclassified as Lupinus perennis. --> * ''[[Lupinus obscurus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus obtusilobus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus ochoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ochroleucus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus odoratus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus onustus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus opertospicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus oquendoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus orcuttii was reclassified as Lupinus concinnus. --> * ''[[Lupinus oreganus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus oreganus'' as a synonym of ''Lupinus sulfureus''.</ref> * ''[[Lupinus oreophilus]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Lupinus ornatus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ornatus'' as a synonym of ''Lupinus sericeus''.</ref> * ''[[Lupinus oscar-haughtii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ostiofluminis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus osterhoutianus was reclassified as Lupinus hillii. --> * ''[[Lupinus otto-buchtienii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otto-kuntzeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otuzcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ovalifolius]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus ovinus was reclassified as Lupinus minimus. --> * ''[[Lupinus pachanoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachylobus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus padre-crowleyi]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pallidus]]'' <small>Brandegee</small> <!-- Lupinus palmeri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus paniculatus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus paraguariensis]]'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''[[Lupinus paranensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paraplesius was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus parishii was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus parodianus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus paruroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus parviflorus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** subsp. ''myrianthus'' <small>(Greene) Harmon</small> ** subsp. ''parviflorus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus parvifolius]]'' <small>Gardner</small> * ''[[Lupinus pasachoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pasadenensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus patulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucartambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucovillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paulinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus paynei]]'' <small>Davidson</small> * ''[[Lupinus pearceanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pendentiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus peirsonii]]'' <small>H. Mason</small> * ''[[Lupinus penlandianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pennellianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus perblandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perbonus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perennis]]'' <small>L.</small> ** subsp. ''gracilis'' <small>(Nutt.) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''occidentalis'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''perennis'' <small>L.</small> * ''[[Lupinus perglaber]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus perissophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus persistens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus peruvianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus philippianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus physodes]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus pickeringii]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus pinetorum was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus pilosellus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus pilosissimus]]'' <small>M. Martens & Galeotti</small> * ''[[Lupinus pinguis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus pipersmithianus]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus pisacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus piurensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus platamodes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus plattensis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus platyptenus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus plumosus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus polycarpus]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus polycarpus'' as a synonym of ''Lupinus bicolor''.</ref> * ''[[Lupinus polyphyllus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''burkei'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''humicola'' <small>(A.Nelson) Barneby</small> ** var. ''pallidipes'' <small>(A. Heller) C. P. Sm.</small> ** var. ''polyphyllus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''prunophilus'' <small>(M. E. Jones) L. Ll. Phillips</small> * ''[[Lupinus poopoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus popayanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus porsildianus was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus portae-westgardiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus potosinus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus praealtus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praestabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praetermissus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pratensis]]'' <small>A.Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus pratensis'' as a synonym of ''Lupinus confertus''.</ref> * ''[[Lupinus pringlei]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus proculaustrinus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prostratus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus protrusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prouvensalanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prunophilus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus pseudoparviflorus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus pseudopolyphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pseudotsugoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pubescens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus pucapucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pulcherrimus was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus pulloviridus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pulvinaris]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus pumicola was reclassified as Lupinus andersonii. --> * ''[[Lupinus punto-reyesensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus puracensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus purdieanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pureriae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus purolanatus was reclassified as Lupinus aureonitens. --> * ''[[Lupinus purosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pusillus]]'' <small>Pursh</small> ** subsp. ''intermontanus'' <small>(A.Heller) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pusillus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus puyupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pycnostachys]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quellomayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus radiatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ramosissimus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus reflexus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus regalis]]'' <small>Bergmans</small> * ''[[Lupinus regnellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reineckianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reitzii]]'' <small>Burkart ex M. Pinheiro & Miotto</small> <!-- Lupinus relictus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus retrorsus]]'' <small>L.F. Hend.</small> * ''[[Lupinus revolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus richardianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rimae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus rivularis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus romasanus]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus rosei was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus roseolus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus roseorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rotundiflorus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus rotundifolius was reclassified as Crotalaria incana. --> * ''[[Lupinus rowleeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus rubens was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus ruber]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ruber'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> <!-- Lupinus rubricaulis was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus rubriflorus]]'' <small>Planchuelo</small> <!-- Lupinus rubro-soli was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus ruizensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rupestris]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus rusbyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus russellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sabinianus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus sabinii]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus sabulosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus salticola]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus sandiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus santanderensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sarmentosus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus saxatilis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus saxosus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus schwackeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus seifrizianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sellowianus]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lupinus sellulus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus sellulus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** var. ''lobbii'' <small>(S.Watson) B.J.Cox</small> ** var. ''sellulus'' <small>Kellogg</small> ** var. ''ursinus'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> * ''[[Lupinus semiprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus semperflorens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus sericatus]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus sericeolodix was reclassified as Lupinus cymboides. --> * ''[[Lupinus sericeus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''barbiger'' <small>(S.Watson) S.L.Welsh</small> ** var. ''sericeus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus setifolius]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus shastensis]]'' <small>Lupinus albicaulis</small> * ''[[Lupinus shockleyi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus sierrae-blancae]]'' <small>Wooton & Standl.</small> ** subsp. ''aquilinus'' <small>(Wooton & Standl.) L.S.Fleak & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''sierrae-blancae'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus simonsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus simulans]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus sinaloensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sitgreavesii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus sitgreavii is a misspelling of Lupinus sitgreavesii. --> <!-- Lupinus skutchianus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus smithianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus solanagrorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sonomensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus soratensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus soukupianus]]'' <small>C. P. Smith ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus sparsiflorus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus spathulatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus spectabilis]]'' <small>Hoover</small> * ''[[Lupinus splendens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus spragueanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus squamecaulis was reclassified as Lupinus madrensis. --> * ''[[Lupinus staffordiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus stinchfieldiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus stipaphilus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus stipulatus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus stiversii]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus stockii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus storkianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subacaulis]]'' <small>Griseb.</small> <!-- Lupinus subalpinus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus subcarnosus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus subcuneatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subhamatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subinflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sublanatus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus submontanus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus subsessilis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus subtomentosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus subumbellatus was reclassified as Lupinus gibertianus. --> * ''[[Lupinus subvexus]]'' <small>C.P. Sm.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus subvexus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> * ''[[Lupinus succulentus]]'' <small>K. Koch</small> * ''[[Lupinus sufferrugineus]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus suksdorfii]]'' <small>Robinson</small> * ''[[Lupinus sulfureus]]'' <small>Douglas</small> ** subsp. ''kincaidii'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''subsaccatus'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''sulfureus'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus surcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus sylvestris was reclassified as Lupinus elmeri. --> * ''[[Lupinus syriggedes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tacitus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tafiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus talahuensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tamayoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tancitaricus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus tarapacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tarijensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus tarmaensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tatei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus taurimortuus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tauris]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus tayacajensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tegeticulatus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus tenellus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus tetracercophorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus texanus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus texensis]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus thompsonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tidestromii]]'' <small>Greene</small> ** var. ''layneae'' <small>(Eastw.) Munz</small> ** var. ''tidestromii'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus toklatensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus tolimensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tomentosus]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lupinus tominensis]]'' <small>Wedd.</small> * ''[[Lupinus toratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tracyi]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus triananus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tricolor was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus trifoliatus was reclassified as Cyamopsis tetragonoloba and Crotalaria trifoliastrum. --> <!-- Lupinus trifurcatus was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus truncatus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus tucumanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ulbrichianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uleanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ultramontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus umidicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uncialis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus uncinatus]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Lupinus urcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ursinus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus urubambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus utahensis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus vaginatus was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus valerioi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus vallicola]]'' <small>A. Heller</small> ** subsp. ''apricus'' <small>(Greene) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''vallicola'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus vargasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus varicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus varicolor is a misspelling of Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus variicolor]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Lupinus velillensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus velutinus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus venezuelensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ventosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus verbasciformis]]'' <small>Sandwith</small> * ''[[Lupinus verjonensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vernicius]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus versicolor was reclassified as Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus viduus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vilcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus villosus]]'' <small>Willd.</small> <!-- Lupinus viridifolius was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus visoensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus volubilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus volutans was reclassified as Lupinus aridus. --> <!-- Lupinus washoensis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus weberbaueri]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus wenatchensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus werdermannianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus westianus]]'' <small>Small</small> ** var. ''aridorum'' <small>(McFarlin ex Beckner) Isely</small> ** var. ''westianus'' <small>Small</small> * ''[[Lupinus whiltoniae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus wilkesianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamlobbii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus wyethii was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus xanthophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus xenophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yakimensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus yanahuancensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus yarushensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yaulyensis was reclassified as Lupinus fieldii. --> * ''[[Lupinus ynesiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: * ''[[Lupinus albus]]'' <small>L. 1753</small> ** subsp. ''albus'' <small>L.</small> ** subsp. ''graecus'' <small>(Boiss. & Spruner) Franco & P.Silva</small> ** subsp. ''termis'' <small>(Forsk.) Ponert.</small> * ''[[Lupinus angustifolius]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''angustifolius'' <small>L.</small> ** var. ''albopunctatus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''griseomaculatus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''chalybens'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''corylinus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''purpureus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''rubidus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''atabekovae'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''sparsiusculus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''brunneus '' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albosyringeus'' <small>Taran.</small> ** var. ''albidus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''candidus'' <small>Kuptzov. et [[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]]</small> * ''[[Lupinus atlanticus]]'' <small>Gladstones 1974</small> * ''[[Lupinus cosentinii]]'' <small>Guss. 1828 </small> <!-- Lupinus criticus was reclassified as Lupinus digitatus. --> <!-- Lupinus cryptanthus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> * ''[[Lupinus digitatus]]'' <small>Forsk. 1775</small><ref>Some sources treat ''Lupinus digitatus'' as a synonym of ''Lupinus cosentinii''.</ref> <!-- Lupinus graecus was reclassified as Lupinus albus. --> <!-- Lupinus hirsutus was reclassified as Lupinus micranthus and Lupinus pilosus. --> * ''[[Lupinus hispanicus]]'' <small>Boiss. & Reut. 1842</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>(Merino) Gladst.</small> ** subsp. ''hispanicus'' <small>Boiss. & Reut.</small> <!-- Lupinus jugoslavicus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus leucospermus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus linifolius was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus luthereaui was reclassified as Lupinus digitatus. --> * ''[[Lupinus luteus]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''luteus'' <small>L.</small> ** var. ''maculosus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''kazimierskii'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''arcellus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sempolovskii'' <small>(Atab) [[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''melanospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''niger'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''cremeus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''leucospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sulfureus'' <small>(Atab.) Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''stepanovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''ochroleucus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aurantiacus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''croceus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albicans'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. '' sinskayae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> * ''[[Lupinus micranthus]]'' <small>Guss. 1828</small> * ''[[Lupinus palaestinus]]'' <small>Boiss. 1849</small> * ''[[Lupinus pilosus]]'' <small>Murr. 1774</small> * ''[[Lupinus princei]]'' <small>Harms 1901</small> <!-- Lupinus reticulatus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus rothmaleri was reclassified as Lupinus hispanicus. --> <!-- Lupinus somalensis is a misspelling of Lupinus somaliensis. --> * ''[[Lupinus somaliensis]]'' <small>Baker f. 1895</small> === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus acaulis'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus achilleaphilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus acutilobus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aegr-Aovium'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus africanus'' <small>Lour.</small> * ''Lupinus agninus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus agropyrophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alaimandus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus albicaulis'' <small>Douglas ex Hook.</small> * ''Lupinus alicanescens'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliclementinus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliumbellatus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus altissimus'' <small>Sessé & Moc.</small> * ''Lupinus alturasensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alveorum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amabilis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus amniculi-cervi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-salicis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-vulpum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus andersonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus anemophilus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus angustifolius'' <small>Blanco</small> * ''Lupinus aphronorus'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus apodotropis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aralloius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus arborescens'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus arceuthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus argyraeus'' <small>DC.</small> * ''Lupinus atacamicus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aureus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus axillaris'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus barkeriae'' <small>Knowles & Westc.</small> * ''Lupinus bartolomei'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus bassett-maguirei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus beaneanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus biddleii'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Hook. ex D.Don</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus bivonii'' <small>C.Presl</small> * ''Lupinus blankinshipii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus blaschkeanus'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Lupinus brevior'' <small>(Jeps.) J.A. Christian & D.B. Dunn</small> * ''Lupinus brittonii'' <small>Abrams</small> * ''Lupinus caespitosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus californicus'' <small>K.Koch</small> * ''Lupinus campbelliae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus campestris'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Lupinus campestris-florum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus candicans'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus canus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus capitatus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus capitis-amniculi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus carolus-bucarii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chachas'' <small>Ochoa ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus chamissonis'' <small>Eschscholtz</small> * ''Lupinus chiapensis'' <small>Rose</small> * ''Lupinus chihuahuensis'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus christianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chrysomelas'' <small>Casar.</small> * ''Lupinus clementinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus comatus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus consentinii'' <small>Walp.</small> * ''Lupinus cymb-Aegressus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dasyphyllus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus davisianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus debilis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus decaschistus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus diaboli-septem'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dichrous'' <small>Greene</small> * ''Lupinus dispersus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus dissimulans'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus durangensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus eatonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-coeli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-collis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus erectus'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus erminens'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus ermineus'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus falcifer'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus falsoerectus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsoformosus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsograyi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus fieldii'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''Lupinus filicaulis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus finitus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus flavescens'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Hook.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus forskahlei'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus franciscanus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fraxinetorum'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Lupinus garcianus'' <small>Bennett & Dunn</small> * ''Lupinus geophilus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus geraniophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus glabellus'' <small>M.Martens & Galeotti</small> * ''Lupinus graciliflorus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus gratus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus gredensis'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus guadalupensis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus guadiloupensis'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus guatimalensis'' <small>auct.</small> * ''Lupinus gussoneanus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus habrocomus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus haudcytisoides'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus helleri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus hexaedrus'' <small>E. Fourn.</small> * ''Lupinus hintonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus huigrensis'' <small>Rose ex C.P.Sm.</small> * ''Lupinus humicolus'' <small>A.Nelson</small> * ''Lupinus humifusus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus humilis'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''Lupinus hyacinthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus idoneus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus inamoenus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus indutus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus insignis'' <small>Glaz. ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus integrifolius'' <small>L.</small> * ''Lupinus intergrifolius'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus ione-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus ione-walkerae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jamesonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus javanicus'' <small>Burm.f.</small> * ''Lupinus jorgensenanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jucundus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus kellerrnanianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus kyleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus labiatus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus lacticolor'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus lacus-huntingtonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lacuum-trinitatum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus larsonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lassenensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus latissimus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus laxifolius'' <small>A.Gray</small> * ''Lupinus leptostachyus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus lesueurii'' <small>Standl.</small> * ''Lupinus linearifolius'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus lingulae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus longilabrum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lorentzianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-bucariae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lucidus'' <small>Benth. ex Loudon</small> * ''Lupinus lyman-bensonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lysichitophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Torr.</small> * ''Lupinus macrophyllus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus macrorhizos'' <small>Georgi</small> * ''Lupinus magnistipulatus'' <small>Planchuelo & Dunn</small> * ''Lupinus maissurianii'' <small>Atabek. & Polukhina</small> * ''Lupinus marcusianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus mariae-josephae'' <small>H.Pascual</small> * ''Lupinus markleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus marschallianus'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus mearnsii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meli-campestris'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meridanus'' <small>Moritz ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus mexiae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus micensis'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus micheneri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus milleri'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus minearanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus minutissimus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus molle'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus mollissifolius'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus monettianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus muellerianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus multicincinnis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus neglectus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus nemoralis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus niger'' <small>Wehmer</small> * ''Lupinus noldekae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus nutcanus'' <small>Spreng.</small> * ''Lupinus nutkatensis'' <small>J.G.Cooper</small> * ''Lupinus obtunsus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus octablomus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus opsianthus'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus pavonum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus pendeltonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pendletonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus perconfertus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus perplexus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus philistaeus'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus pinus-contortae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus piperi'' <small>B.L.Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus piperitus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus platanophilus'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus plebeius'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus prato-lacuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus prolifer'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus propinquus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus proteanus'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus psoraleoides'' <small>Pollard</small> * ''Lupinus pumviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus puroviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus purpurascens'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pygmaeus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus quercus-jugi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus quercuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rainierensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus regius'' <small>Rudolph ex Torr. & A.Gray</small> * ''Lupinus rhodanthus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rickeri'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rivetianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rydbergii'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus sabuli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salicisocius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salinensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sativus'' <small>Gaterau</small> * ''Lupinus scaposus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus scheuberae'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus schickendantzii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus schiedeanus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus schumannii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus seclusus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiaequus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiverticillatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus sergenti'' <small>Tamayo ex Pittier</small> * ''Lupinus sergentii'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus serradentum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus shrevei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sierrae-zentae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sileri'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus sinus-meyersii'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus sparhawkianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus spatulata'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus speciosus'' <small>Voss</small> * ''Lupinus spruceanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus standleyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stationis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stiveri'' <small>Kellogg</small> * ''Lupinus stoloniferus'' <small>L.</small> * ''Lupinus strigulosus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus subhirsutus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus subvolutus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus suksdorfii'' <small>B.L. Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus summersianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sylvaticus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus thermis'' <small>Gasp.</small> * ''Lupinus thermus'' <small>St.-Lag.</small> * ''Lupinus tilcaricus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus timotensis'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>Greene</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>G.Nicholson</small> * ''Lupinus trifidus'' <small>Torr. ex S.Watson</small> * ''Lupinus tristis'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus trochophyllus'' <small>Hoffmanns.</small> * ''Lupinus tuckeranus'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus vaginans'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus valdepallidus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vandykeae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>Poir.</small> * ''Lupinus varneranus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vavilovii'' <small>Atabekova & Maissurjan</small> * ''Lupinus venustus'' <small>Bailly</small> * ''Lupinus violaceus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus viridicalyx'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus volcanicus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus watsonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus westiana'' <small>Small</small> * ''Lupinus wolfianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yanlyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yaruahensis'' <small>C.P.Sm.</small> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus'' ×''alpestris'' <small>(A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett</small> * ''Lupinus'' ×''hispanicoluteus'' <small>W.Święcicki & W.K.Święcicki</small> * ''Lupinus'' ×''hybridus'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''insignis'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''regalis'' <small>(auct.) Bergmans</small>—(''Lupinus arboreus'' × ''Lupinus polyphyllus'') * ''Lupinus'' ×''versicolor'' <small>Caball.</small> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците. == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 4c5fr2cqirpicco916o17oumv2vg1ys 1 1407089 5652343 2026-11-02T10:24:52Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652343 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407090 5652348 2026-11-02T10:32:03Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329742362|Erysimum repandum]]“ 5652348 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Erysimum repandum Sturm2.jpg|genus=Erysimum|species=repandum|authority=[[L.]]}} '''''Erysimum repandum''''' е вид на ''[[Erysimum]]''. Потекнува од Евроазија, но е познато во многу други делови од светот како воведен вид и плевел. Опис Едногодишно растение до 35 цм високо, со густи двокраки прилегнати влакна прикрепени во средината. Стеблото вертикално, обично неразгрането. Листовите сиво-зелени, со густи двокраки влакна на обете страни. Базалните листови линејни до линејно-ланцетни, со 4-5 пара заострени ретки запци, поретко листовите целокрајни, во основата постепено се стеснуваат во широка дршка. Стеблените листови со многу помали и раздалечени запчиња. Цветовите во мал број и групирани во гроздовидно соцветие. Цветните дршки 2-3 пати покуси од чашката. Чашкините ливчиња 4-5 мм долги, долгнавести, исправени, кремово-бледозеленикави, по површината со густи двокраки прилегнати влакна, со бел ципест раб. Страничните ливчиња во основата незначително торбесто подуени. Венечните ливчиња 7-10 мм долги, 1,5-2 мм широки, лопатовидни, и со клин малку подолг од чашката, на долната страна со прилегнати двокраки влакна. Прашниците со лентовидни филаменти, а антерите 0,8-1,2 мм долги. Шушменките 6-10 цм долги, 1-1,5 мм широки, четириаглести, сиво-зелени, со прилегнати двокраки влакна, странично расперени. Плодните дршки 3-5 мм долги, задебелени скоро колку дебелината на шушменките. Столпчето 2-3 мм долго. Семките 1,2-1,7 мм долги, долгнавести, светлокафеави.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=594-595}}</ref> Распространетост во Македонија Расте по брдски пасишта, тревести места, по меѓи, покрај ниви, грмушки и други слични станишта. Познат за [[Скопје]]; [[Куманово]] - с. [[Проевци]]; [[Овче Поле]]; [[Неготино]]; [[Гевгелија]] - с. [[Стојаково]]; [[Охрид]]. Се посочува за [[Таорска Клисура]] - с. [[Зелениково]]; [[Битола]]; [[Крива Паланка]]; [[Скопје]] - [[Катлановско Блато]]; [[Валандово]] - с. [[Татарли]], [[Прилеп]] - с. [[Тројаци]] и [[Расимбегов мост]], [[Битола]] с. - [[Добрушево]]; [[Велес]] - [[Челтики]], [[Валандово]] - с. [[Удово]], [[Нов Дојран]] - [[Асанли]]; [[Штип]]; [[Скопска Црна Гора]]; клисура на р. Пчиња кај с. [[Катланово]]; [[Скопје]] - [[Водно]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2463,2481 Рачен третман на Џепсон] * [http://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/trc_mustard.htm Диви цвеќиња од Илиноис] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mosg4mdzp4e05hhemxpemba8eupucfv 5652349 5652348 2026-11-02T10:32:33Z BosaFi 115936 5652349 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Erysimum repandum Sturm2.jpg|genus=Erysimum|species=repandum|authority=[[L.]]}} '''''Erysimum repandum''''' е вид на ''[[Erysimum]]''. Потекнува од Евроазија, но е познато во многу други делови од светот како воведен вид и плевел. == Опис == Едногодишно растение до 35 цм високо, со густи двокраки прилегнати влакна прикрепени во средината. Стеблото вертикално, обично неразгрането. Листовите сиво-зелени, со густи двокраки влакна на обете страни. Базалните листови линејни до линејно-ланцетни, со 4-5 пара заострени ретки запци, поретко листовите целокрајни, во основата постепено се стеснуваат во широка дршка. Стеблените листови со многу помали и раздалечени запчиња. Цветовите во мал број и групирани во гроздовидно соцветие. Цветните дршки 2-3 пати покуси од чашката. Чашкините ливчиња 4-5 мм долги, долгнавести, исправени, кремово-бледозеленикави, по површината со густи двокраки прилегнати влакна, со бел ципест раб. Страничните ливчиња во основата незначително торбесто подуени. Венечните ливчиња 7-10 мм долги, 1,5-2 мм широки, лопатовидни, и со клин малку подолг од чашката, на долната страна со прилегнати двокраки влакна. Прашниците со лентовидни филаменти, а антерите 0,8-1,2 мм долги. Шушменките 6-10 цм долги, 1-1,5 мм широки, четириаглести, сиво-зелени, со прилегнати двокраки влакна, странично расперени. Плодните дршки 3-5 мм долги, задебелени скоро колку дебелината на шушменките. Столпчето 2-3 мм долго. Семките 1,2-1,7 мм долги, долгнавести, светлокафеави.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=594-595}}</ref> == Распространетост во Македонија == Расте по брдски пасишта, тревести места, по меѓи, покрај ниви, грмушки и други слични станишта. Познат за [[Скопје]]; [[Куманово]] - с. [[Проевци]]; [[Овче Поле]]; [[Неготино]]; [[Гевгелија]] - с. [[Стојаково]]; [[Охрид]]. Се посочува за [[Таорска Клисура]] - с. [[Зелениково]]; [[Битола]]; [[Крива Паланка]]; [[Скопје]] - [[Катлановско Блато]]; [[Валандово]] - с. [[Татарли]], [[Прилеп]] - с. [[Тројаци]] и [[Расимбегов мост]], [[Битола]] с. - [[Добрушево]]; [[Велес]] - [[Челтики]], [[Валандово]] - с. [[Удово]], [[Нов Дојран]] - [[Асанли]]; [[Штип]]; [[Скопска Црна Гора]]; клисура на р. Пчиња кај с. [[Катланово]]; [[Скопје]] - [[Водно]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2463,2481 Рачен третман на Џепсон] * [http://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/trc_mustard.htm Диви цвеќиња од Илиноис] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] efp1rq0fifw5ekwu5j1ufhsl361ufcc 0 1407091 5652351 2026-11-02T10:36:52Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1345522758|Oenanthe fistulosa]]“ 5652351 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox||image=Oenanthe fistulosa flowers.jpg|status=LC|status system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=fistulosa|authority=L.}} '''''Oenanthe fistulosa''''' ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], по потекло од [[Европа]], [[Северна Африка]] и западните делови на [[Азија]]. Тоа е невообичаено растение во [[Моклиште|мочуриштата]], кое расте околу бари и покрај ровови, главно во области со висока конзервациска вредност. == Опис == [[File:Oenanthe_fistulosa_umbel_Stodmarsh.jpg|мини| Најнадворешни цветови]] [[File:Oenanthe_fistulosa_fruits.jpg|мини| Плодни штитови; забележете го страничниот штит без женски цветови]] [[File:Oenanthe_fistulosa_basal_leaves.jpg|мини| Фино поделен долен лист]] [[File:Oenanthe_fistulosa_lower_leaf.jpg|мини| Помалку фино поделен долен лист]] [[File:Oenanthe_fistulosa_stem_section.jpg|мини| Стеблата се шупливи, со многу тенки ѕидови.]] [[File:Oenanthe_fistulosa_stolons.jpg|мини| Извадено со корен]] == Таксономија == Научното име за овој вид го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Објавено е по смртта на Артеди од [[Карл Линеј]] во 1753 година, и тоа име сè уште постои, иако низ годините се предложени бројни други (синоними), вклучувајќи го и ''Phellandrium fistulosum'' (L.) Clairv. (1811), ''O. filipendula'' Dumort. (1827) и ''Selinum fistulosum'' (L.) E.H.L. Krause (1904). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2024|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/dgjc7-3dd}}</ref> Именувани се неколку подвидови и варијанти, како што се forma ''submersa'' (Glück, 1936), подвид ''fistulosa'' (Linnaeus, 1753) и var. ''tabernaemontani'' ((C.C. Gmel.) DC., 1830), но ниту еден не е во општа употреба сега. Нема пријавени хибриди.<ref>{{Наведена книга|title=Hybridization and the Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=1975|publisher=Academic Press|isbn=0-12-661650-7|location=London}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е од Европа преку северната половина на [[Африка]] до западните делови на [[Азија]]. Се јавува не подалеку на север од јужна Скандинавија и е редок како воведен надвор од неговиот природен опсег. Во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] се наоѓа главно во низинските источни окрузи, а станува сè поретко кон висорамнините на север и запад.<ref name="Tutin">{{Наведена книга|title=Umbellifers of the British Isles|last=Tutin|first=T.G.|date=1980|publisher=Botanical Society of the British Isles|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371890|title=''Oenanthe fistulosa'' L.|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Во Франција моделот е сличен, при што главните популации се наоѓаат во јужните низини, а стануваат поретки кон планинските региони околу [[Алпи|Алпите]].<ref name="IPNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109869/tab/statut|title=''Œnanthe fistuleuse''|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel}}</ref> == Живеалиште и екологија == [[File:Illustration_Oenanthe_fistulosa0_clean.jpg|мини| Ботанички цртеж на шупливолистен виноцвет]] Тоа е растение во мочуришта, кое природно се јавува во мочуришта покрај долините и во речните делти.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.scielo.org.mx/pdf/cuat/v9n1/2007-7858-cuat-9-01-00060.pdf|title=Las plantas de la marisma del Parque Nacional de Doñana (España)|last=García-Murillo|first=Pablo|date=2014|publisher=Universidad de Sevilla}}</ref> Во добро дренирани земјоделски предели сега е поверојатно да се најде во дренажни ровови, фармски езерца и пасени влажни ливади. На некои места се наоѓа како халофит во крајбрежните дински или солени мочуришта за пасење. Преферира чиста, мезотрофна вода, услови богати со малку бази и умерено високи нивоа на светлина, што го прави аксиофит во повеќето британски окрузи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Oenanthe_fistulosa_species_account.pdf|title=BSBI species accounts: Oenanthe fistulosa L.|last=Stroh|first=Peter|accessdate=31 January 2015}}</ref> Во Франција е индикатор за ''[[Gratiola officinalis]]'' во обновени мочуришта покрај реката [[Сона]].<ref>{{Наведено списание|last=Godreau|first=V.|last2=Bornette|first2=G.|last3=Frochot|first3=B.|date=1999|title=Biodiversity in the floodplain of Saone: A global approach|url=https://www.researchgate.net/publication/225311160|journal=Biodiversity and Conservation|volume=8|issue=6|pages=839–864|doi=10.1023/A:1008807328566}}</ref> Спротивно на тоа, тој е доминантен во еден вид поплавени ливади на глина во Италија, кај ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Biondi|first=E.|last2=Blasi|first2=C.|last3=Allegrezza|first3=M.|date=2014|title=Plant communities of Italy: The Vegetation Prodrome|journal=Plant Biosystems|volume=148|issue=4|pages=728–814|doi=10.1080/11263504.2014.948527|hdl-access=free}}</ref> Во [[Македонија]] расте по <ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1578-1583}}</ref> [[File:Depressaria_daucella_Marden_Meadow.jpg|мини| Ларва на молецот ''[[Depressaria daucella]]'' на цветови од шупливолистен виноцвет во Марден, Кент]] == Употреба == Утврдено е дека корењате на шупливолистниот виноцвет содржат мали количества на енантотоксин, токсичниот агенс што го прави видот толку опасен. Сепак, количествата се многу мали, и генерално се смета за безбеден, па дури и за вкусен за добитокот.<ref>{{Наведено списание|last=Appendino|first=G.|last2=Pollastro|first2=F.|last3=Verotta|first3=L.|last4=Ballero|first4=M.|last5=Romano|first5=A.|last6=Wyrembek|first6=P.|last7=Szczuraszek|first7=K.|last8=Mozrzymas|first8=J. W.|last9=Taglialatela-Scafati|first9=O.|year=2009|title=Polyacetylenes From Sardinian ''Oenanthe fistulosa'': A Molecular Clue to ''risus sardonicus''|journal=Journal of Natural Products|volume=72|issue=5|pages=962–965|doi=10.1021/np8007717|pmc=2685611|pmid=19245244}}</ref> Се користи во традиционалната медицина во Алжир, а истражувањата за есенцијалното масло покажуваат дека постојат состојки кои би можеле да имаат медицински придобивки, како и хемикалија хенеикозан, која привлекува комарци кои пренесуваат [[Денга|денга треска]].<ref>{{Наведено списание|last=Seenivasagan|first=T|last2=Sharma|first2=KR|last3=Sekhar|first3=K|last4=Ganesan|first4=K|last5=Prakash|first5=S|last6=Vijayaraghavan|first6=R|date=March 2009|title=Electroantennogram, flight orientation, and oviposition responses of Aedes aegypti to the oviposition pheromone n-heneicosane.|journal=Parasitology Research|volume=104|issue=4|pages=827–33|doi=10.1007/s00436-008-1263-2|pmid=19018567}}</ref> Видот се користи како дел од традиционалната кујна во делови од јужна [[Италија]]<ref>{{Наведено списание|last=Savo|first=Valentina|date=2019|title=When the Local Cuisine Still Incorporates Wild Food Plants: The Unknown Traditions of the Monti Picentini Regional Park (Southern Italy)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12231-018-9432-4|journal=Economic Botany|volume=73|pages=28–46|doi=10.1007/s12231-018-9432-4|url-access=subscription}}</ref> и [[Турција]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] fxde62zjasu9ddfjk7mbzsdz12z8vin 5652358 5652351 2026-11-02T10:48:27Z Виолетова 1975 5652358 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox||image=Oenanthe fistulosa flowers.jpg|status=LC|status system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=fistulosa|authority=L.}} '''Шупливолистен виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe fistulosa'') ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], по потекло од [[Европа]], [[Северна Африка]] и западните делови на [[Азија]]. Тоа е невообичаено растение во [[Моклиште|мочуриштата]], кое расте околу бари и покрај ровови, главно во области со висока конзервациска вредност. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, високо 40-60 см, со столони и со кончести или вретеновидно задебелени коренчиња. Стеблото е вертиклано, во горниот дел е разгрането, цевчесто, со празна внатрешност, затеснето на местата на разгранување, речиси круглесто со слабо изразени надолжни бразди, голо. Листовите се 1-3 пати перести, ланцетни, цевчести, со празна внатрешност, на долги дршки, голи. Терминалниот штит е со 2-3 фертилни штитчиња, страничните штитови се стерилни. Штитчињата се со 20-30 неправилни цветови, 8-9 брактеоли. Венечните ливчиња се бели или бело-розови. Плодот е долг 2,5-4 мм, цилиндричен или обратно конусовиден.<ref name="ФлораМак1.6" />[[File:Oenanthe_fistulosa_umbel_Stodmarsh.jpg|мини| Најнадворешни цветови]] [[File:Oenanthe_fistulosa_fruits.jpg|мини| Плодни штитови; забележете го страничниот штит без женски цветови]] [[File:Oenanthe_fistulosa_basal_leaves.jpg|мини| Фино поделен долен лист]] [[File:Oenanthe_fistulosa_lower_leaf.jpg|мини| Помалку фино поделен долен лист]] [[File:Oenanthe_fistulosa_stem_section.jpg|мини| Стеблата се шупливи, со многу тенки ѕидови.]] [[File:Oenanthe_fistulosa_stolons.jpg|мини| Извадено со корен]] == Таксономија == Научното име за овој вид го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Објавено е по смртта на Артеди од [[Карл Линеј]] во 1753 година, и тоа име сè уште постои, иако низ годините се предложени бројни други (синоними), вклучувајќи го и ''Phellandrium fistulosum'' (L.) Clairv. (1811), ''O. filipendula'' Dumort. (1827) и ''Selinum fistulosum'' (L.) E.H.L. Krause (1904). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2024|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/dgjc7-3dd}}</ref> Именувани се неколку подвидови и варијанти, како што се forma ''submersa'' (Glück, 1936), подвид ''fistulosa'' (Linnaeus, 1753) и var. ''tabernaemontani'' ((C.C. Gmel.) DC., 1830), но ниту еден не е во општа употреба сега. Нема пријавени хибриди.<ref>{{Наведена книга|title=Hybridization and the Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=1975|publisher=Academic Press|isbn=0-12-661650-7|location=London}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е од Европа преку северната половина на [[Африка]] до западните делови на [[Азија]]. Се јавува не подалеку на север од јужна Скандинавија и е редок како воведен надвор од неговиот природен опсег. Во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] се наоѓа главно во низинските источни окрузи, а станува сè поретко кон висорамнините на север и запад.<ref name="Tutin">{{Наведена книга|title=Umbellifers of the British Isles|last=Tutin|first=T.G.|date=1980|publisher=Botanical Society of the British Isles|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371890|title=''Oenanthe fistulosa'' L.|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Во Франција моделот е сличен, при што главните популации се наоѓаат во јужните низини, а стануваат поретки кон планинските региони околу [[Алпи|Алпите]].<ref name="IPNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109869/tab/statut|title=''Œnanthe fistuleuse''|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel}}</ref> == Живеалиште и екологија == [[File:Illustration_Oenanthe_fistulosa0_clean.jpg|мини| Ботанички цртеж на шупливолистен виноцвет]] Тоа е растение во мочуришта, кое природно се јавува во мочуришта покрај долините и во речните делти.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.scielo.org.mx/pdf/cuat/v9n1/2007-7858-cuat-9-01-00060.pdf|title=Las plantas de la marisma del Parque Nacional de Doñana (España)|last=García-Murillo|first=Pablo|date=2014|publisher=Universidad de Sevilla}}</ref> Во добро дренирани земјоделски предели сега е поверојатно да се најде во дренажни ровови, фармски езерца и пасени влажни ливади. На некои места се наоѓа како халофит во крајбрежните дински или солени мочуришта за пасење. Преферира чиста, мезотрофна вода, услови богати со малку бази и умерено високи нивоа на светлина, што го прави аксиофит во повеќето британски окрузи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Oenanthe_fistulosa_species_account.pdf|title=BSBI species accounts: Oenanthe fistulosa L.|last=Stroh|first=Peter|accessdate=31 January 2015}}</ref> Во Франција е индикатор за ''[[Gratiola officinalis]]'' во обновени мочуришта покрај реката [[Сона]].<ref>{{Наведено списание|last=Godreau|first=V.|last2=Bornette|first2=G.|last3=Frochot|first3=B.|date=1999|title=Biodiversity in the floodplain of Saone: A global approach|url=https://www.researchgate.net/publication/225311160|journal=Biodiversity and Conservation|volume=8|issue=6|pages=839–864|doi=10.1023/A:1008807328566}}</ref> Спротивно на тоа, тој е доминантен во еден вид поплавени ливади на глина во Италија, кај ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Biondi|first=E.|last2=Blasi|first2=C.|last3=Allegrezza|first3=M.|date=2014|title=Plant communities of Italy: The Vegetation Prodrome|journal=Plant Biosystems|volume=148|issue=4|pages=728–814|doi=10.1080/11263504.2014.948527|hdl-access=free}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни места, во блата, мочуришта, покрај канали, и на други места. Видот е познат за Скопско, Петровец, Катлановско Блато, Драчево, Струга, Калишта, Ресен, Езерани, Гевгелија, Стојаково, Струмичко, Смоларе, Мокрино, Сушица, Секирник, Моноспитовско Блато.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1579-1580}}</ref> [[File:Depressaria_daucella_Marden_Meadow.jpg|мини| Ларва на молецот ''[[Depressaria daucella]]'' на цветови од шупливолистен виноцвет во Марден, Кент]] == Употреба == Утврдено е дека корењате на шупливолистниот виноцвет содржат мали количества на енантотоксин, токсичниот агенс што го прави видот толку опасен. Сепак, количествата се многу мали, и генерално се смета за безбеден, па дури и за вкусен за добитокот.<ref>{{Наведено списание|last=Appendino|first=G.|last2=Pollastro|first2=F.|last3=Verotta|first3=L.|last4=Ballero|first4=M.|last5=Romano|first5=A.|last6=Wyrembek|first6=P.|last7=Szczuraszek|first7=K.|last8=Mozrzymas|first8=J. W.|last9=Taglialatela-Scafati|first9=O.|year=2009|title=Polyacetylenes From Sardinian ''Oenanthe fistulosa'': A Molecular Clue to ''risus sardonicus''|journal=Journal of Natural Products|volume=72|issue=5|pages=962–965|doi=10.1021/np8007717|pmc=2685611|pmid=19245244}}</ref> Се користи во традиционалната медицина во Алжир, а истражувањата за есенцијалното масло покажуваат дека постојат состојки кои би можеле да имаат медицински придобивки, како и хемикалија хенеикозан, која привлекува комарци кои пренесуваат [[Денга|денга треска]].<ref>{{Наведено списание|last=Seenivasagan|first=T|last2=Sharma|first2=KR|last3=Sekhar|first3=K|last4=Ganesan|first4=K|last5=Prakash|first5=S|last6=Vijayaraghavan|first6=R|date=March 2009|title=Electroantennogram, flight orientation, and oviposition responses of Aedes aegypti to the oviposition pheromone n-heneicosane.|journal=Parasitology Research|volume=104|issue=4|pages=827–33|doi=10.1007/s00436-008-1263-2|pmid=19018567}}</ref> Видот се користи како дел од традиционалната кујна во делови од јужна [[Италија]]<ref>{{Наведено списание|last=Savo|first=Valentina|date=2019|title=When the Local Cuisine Still Incorporates Wild Food Plants: The Unknown Traditions of the Monti Picentini Regional Park (Southern Italy)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12231-018-9432-4|journal=Economic Botany|volume=73|pages=28–46|doi=10.1007/s12231-018-9432-4|url-access=subscription}}</ref> и [[Турција]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ronrzad94yraj9knd361wn371jy6f2u 5652361 5652358 2026-11-02T10:51:12Z Виолетова 1975 5652361 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox||image=Oenanthe fistulosa flowers.jpg|status=LC|status system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=fistulosa|authority=L.}} '''Шупливолистен виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe fistulosa'') ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], по потекло од [[Европа]], [[Северна Африка]] и западните делови на [[Азија]]. Тоа е невообичаено растение во [[Моклиште|мочуриштата]], кое расте околу бари и покрај ровови, главно во области со висока конзервациска вредност. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, високо 40-60 см, со столони и со кончести или вретеновидно задебелени коренчиња. Стеблото е вертиклано, во горниот дел е разгрането, цевчесто, со празна внатрешност, затеснето на местата на разгранување, речиси круглесто со слабо изразени надолжни бразди, голо. Листовите се 1-3 пати перести, ланцетни, цевчести, со празна внатрешност, на долги дршки, голи. Терминалниот штит е со 2-3 фертилни штитчиња, страничните штитови се стерилни. Штитчињата се со 20-30 неправилни цветови, 8-9 брактеоли. Венечните ливчиња се бели или бело-розови. Плодот е долг 2,5-4 мм, цилиндричен или обратно конусовиден.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Таксономија == Научното име за овој вид го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Објавено е по смртта на Артеди од [[Карл Линеј]] во 1753 година, и тоа име сè уште постои, иако низ годините се предложени бројни други (синоними), вклучувајќи го и ''Phellandrium fistulosum'' (L.) Clairv. (1811), ''O. filipendula'' Dumort. (1827) и ''Selinum fistulosum'' (L.) E.H.L. Krause (1904). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2024|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/dgjc7-3dd}}</ref> Именувани се неколку подвидови и варијанти, како што се forma ''submersa'' (Glück, 1936), подвид ''fistulosa'' (Linnaeus, 1753) и var. ''tabernaemontani'' ((C.C. Gmel.) DC., 1830), но ниту еден не е во општа употреба сега. Нема пријавени хибриди.<ref>{{Наведена книга|title=Hybridization and the Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=1975|publisher=Academic Press|isbn=0-12-661650-7|location=London}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е од Европа преку северната половина на [[Африка]] до западните делови на [[Азија]]. Се јавува не подалеку на север од јужна Скандинавија и е редок како воведен надвор од неговиот природен опсег. Во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] се наоѓа главно во низинските источни окрузи, а станува сè поретко кон висорамнините на север и запад.<ref name="Tutin">{{Наведена книга|title=Umbellifers of the British Isles|last=Tutin|first=T.G.|date=1980|publisher=Botanical Society of the British Isles|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371890|title=''Oenanthe fistulosa'' L.|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Во Франција моделот е сличен, при што главните популации се наоѓаат во јужните низини, а стануваат поретки кон планинските региони околу [[Алпи|Алпите]].<ref name="IPNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109869/tab/statut|title=''Œnanthe fistuleuse''|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel}}</ref> == Живеалиште и екологија == [[File:Illustration_Oenanthe_fistulosa0_clean.jpg|мини| Ботанички цртеж на шупливолистен виноцвет]] Тоа е растение во мочуришта, кое природно се јавува во мочуришта покрај долините и во речните делти.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.scielo.org.mx/pdf/cuat/v9n1/2007-7858-cuat-9-01-00060.pdf|title=Las plantas de la marisma del Parque Nacional de Doñana (España)|last=García-Murillo|first=Pablo|date=2014|publisher=Universidad de Sevilla}}</ref> Во добро дренирани земјоделски предели сега е поверојатно да се најде во дренажни ровови, фармски езерца и пасени влажни ливади. На некои места се наоѓа како халофит во крајбрежните дински или солени мочуришта за пасење. Преферира чиста, мезотрофна вода, услови богати со малку бази и умерено високи нивоа на светлина, што го прави аксиофит во повеќето британски окрузи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Oenanthe_fistulosa_species_account.pdf|title=BSBI species accounts: Oenanthe fistulosa L.|last=Stroh|first=Peter|accessdate=31 January 2015}}</ref> Во Франција е индикатор за ''[[Gratiola officinalis]]'' во обновени мочуришта покрај реката [[Сона]].<ref>{{Наведено списание|last=Godreau|first=V.|last2=Bornette|first2=G.|last3=Frochot|first3=B.|date=1999|title=Biodiversity in the floodplain of Saone: A global approach|url=https://www.researchgate.net/publication/225311160|journal=Biodiversity and Conservation|volume=8|issue=6|pages=839–864|doi=10.1023/A:1008807328566}}</ref> Спротивно на тоа, тој е доминантен во еден вид поплавени ливади на глина во Италија, кај ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Biondi|first=E.|last2=Blasi|first2=C.|last3=Allegrezza|first3=M.|date=2014|title=Plant communities of Italy: The Vegetation Prodrome|journal=Plant Biosystems|volume=148|issue=4|pages=728–814|doi=10.1080/11263504.2014.948527|hdl-access=free}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни места, во блата, мочуришта, покрај канали, и на други места. Видот е познат за Скопско, Петровец, Катлановско Блато, Драчево, Струга, Калишта, Ресен, Езерани, Гевгелија, Стојаково, Струмичко, Смоларе, Мокрино, Сушица, Секирник, Моноспитовско Блато.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1579-1580}}</ref> == Употреба == Утврдено е дека корењате на шупливолистниот виноцвет содржат мали количества на енантотоксин, токсичниот агенс што го прави видот толку опасен. Сепак, количествата се многу мали, и генерално се смета за безбеден, па дури и за вкусен за добитокот.<ref>{{Наведено списание|last=Appendino|first=G.|last2=Pollastro|first2=F.|last3=Verotta|first3=L.|last4=Ballero|first4=M.|last5=Romano|first5=A.|last6=Wyrembek|first6=P.|last7=Szczuraszek|first7=K.|last8=Mozrzymas|first8=J. W.|last9=Taglialatela-Scafati|first9=O.|year=2009|title=Polyacetylenes From Sardinian ''Oenanthe fistulosa'': A Molecular Clue to ''risus sardonicus''|journal=Journal of Natural Products|volume=72|issue=5|pages=962–965|doi=10.1021/np8007717|pmc=2685611|pmid=19245244}}</ref> Се користи во традиционалната медицина во Алжир, а истражувањата за есенцијалното масло покажуваат дека постојат состојки кои би можеле да имаат медицински придобивки, како и хемикалија хенеикозан, која привлекува комарци кои пренесуваат [[Денга|денга треска]].<ref>{{Наведено списание|last=Seenivasagan|first=T|last2=Sharma|first2=KR|last3=Sekhar|first3=K|last4=Ganesan|first4=K|last5=Prakash|first5=S|last6=Vijayaraghavan|first6=R|date=March 2009|title=Electroantennogram, flight orientation, and oviposition responses of Aedes aegypti to the oviposition pheromone n-heneicosane.|journal=Parasitology Research|volume=104|issue=4|pages=827–33|doi=10.1007/s00436-008-1263-2|pmid=19018567}}</ref> Видот се користи како дел од традиционалната кујна во делови од јужна [[Италија]]<ref>{{Наведено списание|last=Savo|first=Valentina|date=2019|title=When the Local Cuisine Still Incorporates Wild Food Plants: The Unknown Traditions of the Monti Picentini Regional Park (Southern Italy)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12231-018-9432-4|journal=Economic Botany|volume=73|pages=28–46|doi=10.1007/s12231-018-9432-4|url-access=subscription}}</ref> и [[Турција]]. == Галерија == <gallery> Oenanthe_fistulosa_umbel_Stodmarsh.jpg| Најнадворешни цветови Oenanthe_fistulosa_fruits.jpg| Плодни штитови; забележете го страничниот штит без женски цветови Oenanthe_fistulosa_basal_leaves.jpg|Фино поделен долен лист Oenanthe_fistulosa_lower_leaf.jpg|Помалку фино поделен долен лист Oenanthe_fistulosa_stem_section.jpg|Стеблата се шупливи, со многу тенки ѕидови. Oenanthe_fistulosa_stolons.jpg|Извадено со корен Depressaria_daucella_Marden_Meadow.jpg|Ларва на молецот ''[[Depressaria daucella]]'' на цветови од шупливолистен виноцвет во Марден, Кент </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 3uz7ydh5c2mh417g7whvpxp2rg3844o 5652362 5652361 2026-11-02T10:51:52Z Виолетова 1975 /* Распространетост и статус */ 5652362 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox||image=Oenanthe fistulosa flowers.jpg|status=LC|status system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=fistulosa|authority=L.}} '''Шупливолистен виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe fistulosa'') ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], по потекло од [[Европа]], [[Северна Африка]] и западните делови на [[Азија]]. Тоа е невообичаено растение во [[Моклиште|мочуриштата]], кое расте околу бари и покрај ровови, главно во области со висока конзервациска вредност. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, високо 40-60 см, со столони и со кончести или вретеновидно задебелени коренчиња. Стеблото е вертиклано, во горниот дел е разгрането, цевчесто, со празна внатрешност, затеснето на местата на разгранување, речиси круглесто со слабо изразени надолжни бразди, голо. Листовите се 1-3 пати перести, ланцетни, цевчести, со празна внатрешност, на долги дршки, голи. Терминалниот штит е со 2-3 фертилни штитчиња, страничните штитови се стерилни. Штитчињата се со 20-30 неправилни цветови, 8-9 брактеоли. Венечните ливчиња се бели или бело-розови. Плодот е долг 2,5-4 мм, цилиндричен или обратно конусовиден.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Таксономија == Научното име за овој вид го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Објавено е по смртта на Артеди од [[Карл Линеј]] во 1753 година, и тоа име сè уште постои, иако низ годините се предложени бројни други (синоними), вклучувајќи го и ''Phellandrium fistulosum'' (L.) Clairv. (1811), ''O. filipendula'' Dumort. (1827) и ''Selinum fistulosum'' (L.) E.H.L. Krause (1904). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2024|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/dgjc7-3dd}}</ref> Именувани се неколку подвидови и варијанти, како што се forma ''submersa'' (Glück, 1936), подвид ''fistulosa'' (Linnaeus, 1753) и var. ''tabernaemontani'' ((C.C. Gmel.) DC., 1830), но ниту еден не е во општа употреба сега. Нема пријавени хибриди.<ref>{{Наведена книга|title=Hybridization and the Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=1975|publisher=Academic Press|isbn=0-12-661650-7|location=London}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е од Европа преку северната половина на [[Африка]] до западните делови на [[Азија]]. Се јавува не подалеку на север од јужна Скандинавија и е редок како воведен надвор од неговиот природен опсег. Во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] се наоѓа главно во низинските источни окрузи, а станува сè поретко кон висорамнините на север и запад.<ref name="Tutin">{{Наведена книга|title=Umbellifers of the British Isles|last=Tutin|first=T.G.|date=1980|publisher=Botanical Society of the British Isles|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371890|title=''Oenanthe fistulosa'' L.|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Во Франција моделот е сличен, при што главните популации се наоѓаат во јужните низини, а стануваат поретки кон планинските региони околу [[Алпи|Алпите]].<ref name="IPNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109869/tab/statut|title=''Œnanthe fistuleuse''|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel}}</ref> == Живеалиште и екологија == [[File:Illustration_Oenanthe_fistulosa0_clean.jpg|мини| Ботанички цртеж на шупливолистен виноцвет|394x394пкс]] Тоа е растение во мочуришта, кое природно се јавува во мочуришта покрај долините и во речните делти.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.scielo.org.mx/pdf/cuat/v9n1/2007-7858-cuat-9-01-00060.pdf|title=Las plantas de la marisma del Parque Nacional de Doñana (España)|last=García-Murillo|first=Pablo|date=2014|publisher=Universidad de Sevilla}}</ref> Во добро дренирани земјоделски предели сега е поверојатно да се најде во дренажни ровови, фармски езерца и пасени влажни ливади. На некои места се наоѓа како халофит во крајбрежните дински или солени мочуришта за пасење. Преферира чиста, мезотрофна вода, услови богати со малку бази и умерено високи нивоа на светлина, што го прави аксиофит во повеќето британски окрузи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Oenanthe_fistulosa_species_account.pdf|title=BSBI species accounts: Oenanthe fistulosa L.|last=Stroh|first=Peter|accessdate=31 January 2015}}</ref> Во Франција е индикатор за ''[[Gratiola officinalis]]'' во обновени мочуришта покрај реката [[Сона]].<ref>{{Наведено списание|last=Godreau|first=V.|last2=Bornette|first2=G.|last3=Frochot|first3=B.|date=1999|title=Biodiversity in the floodplain of Saone: A global approach|url=https://www.researchgate.net/publication/225311160|journal=Biodiversity and Conservation|volume=8|issue=6|pages=839–864|doi=10.1023/A:1008807328566}}</ref> Спротивно на тоа, тој е доминантен во еден вид поплавени ливади на глина во Италија, кај ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Biondi|first=E.|last2=Blasi|first2=C.|last3=Allegrezza|first3=M.|date=2014|title=Plant communities of Italy: The Vegetation Prodrome|journal=Plant Biosystems|volume=148|issue=4|pages=728–814|doi=10.1080/11263504.2014.948527|hdl-access=free}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни места, во блата, мочуришта, покрај канали, и на други места. Видот е познат за Скопско, Петровец, Катлановско Блато, Драчево, Струга, Калишта, Ресен, Езерани, Гевгелија, Стојаково, Струмичко, Смоларе, Мокрино, Сушица, Секирник, Моноспитовско Блато.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1579-1580}}</ref> == Употреба == Утврдено е дека корењате на шупливолистниот виноцвет содржат мали количества на енантотоксин, токсичниот агенс што го прави видот толку опасен. Сепак, количествата се многу мали, и генерално се смета за безбеден, па дури и за вкусен за добитокот.<ref>{{Наведено списание|last=Appendino|first=G.|last2=Pollastro|first2=F.|last3=Verotta|first3=L.|last4=Ballero|first4=M.|last5=Romano|first5=A.|last6=Wyrembek|first6=P.|last7=Szczuraszek|first7=K.|last8=Mozrzymas|first8=J. W.|last9=Taglialatela-Scafati|first9=O.|year=2009|title=Polyacetylenes From Sardinian ''Oenanthe fistulosa'': A Molecular Clue to ''risus sardonicus''|journal=Journal of Natural Products|volume=72|issue=5|pages=962–965|doi=10.1021/np8007717|pmc=2685611|pmid=19245244}}</ref> Се користи во традиционалната медицина во Алжир, а истражувањата за есенцијалното масло покажуваат дека постојат состојки кои би можеле да имаат медицински придобивки, како и хемикалија хенеикозан, која привлекува комарци кои пренесуваат [[Денга|денга треска]].<ref>{{Наведено списание|last=Seenivasagan|first=T|last2=Sharma|first2=KR|last3=Sekhar|first3=K|last4=Ganesan|first4=K|last5=Prakash|first5=S|last6=Vijayaraghavan|first6=R|date=March 2009|title=Electroantennogram, flight orientation, and oviposition responses of Aedes aegypti to the oviposition pheromone n-heneicosane.|journal=Parasitology Research|volume=104|issue=4|pages=827–33|doi=10.1007/s00436-008-1263-2|pmid=19018567}}</ref> Видот се користи како дел од традиционалната кујна во делови од јужна [[Италија]]<ref>{{Наведено списание|last=Savo|first=Valentina|date=2019|title=When the Local Cuisine Still Incorporates Wild Food Plants: The Unknown Traditions of the Monti Picentini Regional Park (Southern Italy)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12231-018-9432-4|journal=Economic Botany|volume=73|pages=28–46|doi=10.1007/s12231-018-9432-4|url-access=subscription}}</ref> и [[Турција]]. == Галерија == <gallery> Oenanthe_fistulosa_umbel_Stodmarsh.jpg| Најнадворешни цветови Oenanthe_fistulosa_fruits.jpg| Плодни штитови; забележете го страничниот штит без женски цветови Oenanthe_fistulosa_basal_leaves.jpg|Фино поделен долен лист Oenanthe_fistulosa_lower_leaf.jpg|Помалку фино поделен долен лист Oenanthe_fistulosa_stem_section.jpg|Стеблата се шупливи, со многу тенки ѕидови. Oenanthe_fistulosa_stolons.jpg|Извадено со корен Depressaria_daucella_Marden_Meadow.jpg|Ларва на молецот ''[[Depressaria daucella]]'' на цветови од шупливолистен виноцвет во Марден, Кент </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] deicnkdwss8ijhnwgl4cnm7wwtrpgyu 5652364 5652362 2026-11-02T10:52:34Z Виолетова 1975 5652364 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox||image=Oenanthe fistulosa flowers.jpg|status=LC|status system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=fistulosa|authority=L.}} [[File:Illustration_Oenanthe_fistulosa0_clean.jpg|мини| Ботанички цртеж на шупливолистен виноцвет|394x394пкс]] '''Шупливолистен виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe fistulosa'') ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], по потекло од [[Европа]], [[Северна Африка]] и западните делови на [[Азија]]. Тоа е невообичаено растение во [[Моклиште|мочуриштата]], кое расте околу бари и покрај ровови, главно во области со висока конзервациска вредност. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, високо 40-60 см, со столони и со кончести или вретеновидно задебелени коренчиња. Стеблото е вертиклано, во горниот дел е разгрането, цевчесто, со празна внатрешност, затеснето на местата на разгранување, речиси круглесто со слабо изразени надолжни бразди, голо. Листовите се 1-3 пати перести, ланцетни, цевчести, со празна внатрешност, на долги дршки, голи. Терминалниот штит е со 2-3 фертилни штитчиња, страничните штитови се стерилни. Штитчињата се со 20-30 неправилни цветови, 8-9 брактеоли. Венечните ливчиња се бели или бело-розови. Плодот е долг 2,5-4 мм, цилиндричен или обратно конусовиден.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Таксономија == Научното име за овој вид го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Објавено е по смртта на Артеди од [[Карл Линеј]] во 1753 година, и тоа име сè уште постои, иако низ годините се предложени бројни други (синоними), вклучувајќи го и ''Phellandrium fistulosum'' (L.) Clairv. (1811), ''O. filipendula'' Dumort. (1827) и ''Selinum fistulosum'' (L.) E.H.L. Krause (1904). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2024|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/dgjc7-3dd}}</ref> Именувани се неколку подвидови и варијанти, како што се forma ''submersa'' (Glück, 1936), подвид ''fistulosa'' (Linnaeus, 1753) и var. ''tabernaemontani'' ((C.C. Gmel.) DC., 1830), но ниту еден не е во општа употреба сега. Нема пријавени хибриди.<ref>{{Наведена книга|title=Hybridization and the Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=1975|publisher=Academic Press|isbn=0-12-661650-7|location=London}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е од Европа преку северната половина на [[Африка]] до западните делови на [[Азија]]. Се јавува не подалеку на север од јужна Скандинавија и е редок како воведен надвор од неговиот природен опсег. Во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] се наоѓа главно во низинските источни окрузи, а станува сè поретко кон висорамнините на север и запад.<ref name="Tutin">{{Наведена книга|title=Umbellifers of the British Isles|last=Tutin|first=T.G.|date=1980|publisher=Botanical Society of the British Isles|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371890|title=''Oenanthe fistulosa'' L.|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Во Франција моделот е сличен, при што главните популации се наоѓаат во јужните низини, а стануваат поретки кон планинските региони околу [[Алпи|Алпите]].<ref name="IPNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109869/tab/statut|title=''Œnanthe fistuleuse''|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel}}</ref> == Живеалиште и екологија == Тоа е растение во мочуришта, кое природно се јавува во мочуришта покрај долините и во речните делти.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.scielo.org.mx/pdf/cuat/v9n1/2007-7858-cuat-9-01-00060.pdf|title=Las plantas de la marisma del Parque Nacional de Doñana (España)|last=García-Murillo|first=Pablo|date=2014|publisher=Universidad de Sevilla}}</ref> Во добро дренирани земјоделски предели сега е поверојатно да се најде во дренажни ровови, фармски езерца и пасени влажни ливади. На некои места се наоѓа како халофит во крајбрежните дински или солени мочуришта за пасење. Преферира чиста, мезотрофна вода, услови богати со малку бази и умерено високи нивоа на светлина, што го прави аксиофит во повеќето британски окрузи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Oenanthe_fistulosa_species_account.pdf|title=BSBI species accounts: Oenanthe fistulosa L.|last=Stroh|first=Peter|accessdate=31 January 2015}}</ref> Во Франција е индикатор за ''[[Gratiola officinalis]]'' во обновени мочуришта покрај реката [[Сона]].<ref>{{Наведено списание|last=Godreau|first=V.|last2=Bornette|first2=G.|last3=Frochot|first3=B.|date=1999|title=Biodiversity in the floodplain of Saone: A global approach|url=https://www.researchgate.net/publication/225311160|journal=Biodiversity and Conservation|volume=8|issue=6|pages=839–864|doi=10.1023/A:1008807328566}}</ref> Спротивно на тоа, тој е доминантен во еден вид поплавени ливади на глина во Италија, кај ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Biondi|first=E.|last2=Blasi|first2=C.|last3=Allegrezza|first3=M.|date=2014|title=Plant communities of Italy: The Vegetation Prodrome|journal=Plant Biosystems|volume=148|issue=4|pages=728–814|doi=10.1080/11263504.2014.948527|hdl-access=free}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни места, во блата, мочуришта, покрај канали, и на други места. Видот е познат за Скопско, Петровец, Катлановско Блато, Драчево, Струга, Калишта, Ресен, Езерани, Гевгелија, Стојаково, Струмичко, Смоларе, Мокрино, Сушица, Секирник, Моноспитовско Блато.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1579-1580}}</ref> == Употреба == Утврдено е дека корењате на шупливолистниот виноцвет содржат мали количества на енантотоксин, токсичниот агенс што го прави видот толку опасен. Сепак, количествата се многу мали, и генерално се смета за безбеден, па дури и за вкусен за добитокот.<ref>{{Наведено списание|last=Appendino|first=G.|last2=Pollastro|first2=F.|last3=Verotta|first3=L.|last4=Ballero|first4=M.|last5=Romano|first5=A.|last6=Wyrembek|first6=P.|last7=Szczuraszek|first7=K.|last8=Mozrzymas|first8=J. W.|last9=Taglialatela-Scafati|first9=O.|year=2009|title=Polyacetylenes From Sardinian ''Oenanthe fistulosa'': A Molecular Clue to ''risus sardonicus''|journal=Journal of Natural Products|volume=72|issue=5|pages=962–965|doi=10.1021/np8007717|pmc=2685611|pmid=19245244}}</ref> Се користи во традиционалната медицина во Алжир, а истражувањата за есенцијалното масло покажуваат дека постојат состојки кои би можеле да имаат медицински придобивки, како и хемикалија хенеикозан, која привлекува комарци кои пренесуваат [[Денга|денга треска]].<ref>{{Наведено списание|last=Seenivasagan|first=T|last2=Sharma|first2=KR|last3=Sekhar|first3=K|last4=Ganesan|first4=K|last5=Prakash|first5=S|last6=Vijayaraghavan|first6=R|date=March 2009|title=Electroantennogram, flight orientation, and oviposition responses of Aedes aegypti to the oviposition pheromone n-heneicosane.|journal=Parasitology Research|volume=104|issue=4|pages=827–33|doi=10.1007/s00436-008-1263-2|pmid=19018567}}</ref> Видот се користи како дел од традиционалната кујна во делови од јужна [[Италија]]<ref>{{Наведено списание|last=Savo|first=Valentina|date=2019|title=When the Local Cuisine Still Incorporates Wild Food Plants: The Unknown Traditions of the Monti Picentini Regional Park (Southern Italy)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12231-018-9432-4|journal=Economic Botany|volume=73|pages=28–46|doi=10.1007/s12231-018-9432-4|url-access=subscription}}</ref> и [[Турција]]. == Галерија == <gallery> Oenanthe_fistulosa_umbel_Stodmarsh.jpg| Најнадворешни цветови Oenanthe_fistulosa_fruits.jpg| Плодни штитови; забележете го страничниот штит без женски цветови Oenanthe_fistulosa_basal_leaves.jpg|Фино поделен долен лист Oenanthe_fistulosa_lower_leaf.jpg|Помалку фино поделен долен лист Oenanthe_fistulosa_stem_section.jpg|Стеблата се шупливи, со многу тенки ѕидови. Oenanthe_fistulosa_stolons.jpg|Извадено со корен Depressaria_daucella_Marden_Meadow.jpg|Ларва на молецот ''[[Depressaria daucella]]'' на цветови од шупливолистен виноцвет во Марден, Кент </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 7hy2ujay0r6sw4qdw2x2pc1lihor3k1 1 1407092 5652352 2026-11-02T10:37:15Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652352 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407093 5652353 2026-11-02T10:37:49Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Шупливолистен виноцвет]] 5652353 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Шупливолистен виноцвет]] fpgdu3fj743bce59qtxs06fw1yog0g8 0 1407094 5652354 2026-11-02T10:40:29Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/986667475|Oenanthe]]“ 5652354 wikitext text/x-wiki '''''Oenanthe''''' може да се однесува на: == Таксономија == * [[Oenanthe (птица)|''Oenanthe'' (птица)]], род птици од семејството ''[[Muscicapidae]]''. * [[Виноцвет|''Oenanthe'' (растение)]], или виноцвет, род на растенија од семејството ''[[Apiaceae]]'' * {{Појаснување|genus}} [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Појаснителни страници]] k6drvu0tzelxsl15pptzgo213ebxuqm 1 1407095 5652360 2026-11-02T10:50:43Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5652360 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407096 5652363 2026-11-02T10:52:19Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1352251593|Hesperis]]“ 5652363 wikitext text/x-wiki '''''Hesperis''''' е род на цветни растенија во семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Повеќето се домородни во Евроазија, а неколку се [[Ендемизам|ендемски]] во Грција и Турција. Многу растенија од овој род имаат впечатливи, миризливи цветови во нијанси на виолетова и бела боја. Еден од попознатите видови е обичниот градинарски цвет ''[[Hesperis matronalis]]''. Името на [[Род (биологија)|родот]] ''Hesperis'' веројатно е дадено затоа што мирисот на цветовите станува поизразен навечер (''Hespera'' е грчки збор за вечер).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/illustratedflora702brit|title=An illustrated flora of the northern United States and Canada: from Newfoundland to the parallel of the southern boundary of Virginia, and from the Atlantic Ocean westward to the 102d meridian|last=Britton, N. F.|last2=Brown, Addison|date=1970|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-22643-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/illustratedflora702brit/page/175 175]|url-access=registration}}</ref> Опис Двегодишни или повеќегодишни растенија, голи или обраснати со долги или куси прости четинести влакна, чаталесто разгранети четинести влакна и со или без жлездести влакна. Чашкините ливчиња исправени, а страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња пурпурно-виолетови, бели или жолтеникави со виолетови жили. Плодот шушменка. Шушменките цилиндрични, со топчести задебелувања по целата должина како бројаници, надолжно распукнуваат. Капачињата со јасно испакната средна жила и со послаби странични жили. Столпчето кусо, жигот длабоко дводелен и со исправени слободни делови. Семките во секоја преграда во еден ред. * ''Hesperis tristis'' - Цветовите жолти, жолтеникави, со виолетови жили или со слаб виолетов прелив. Венечните ливчиња 2-4 мм широки, линејно-ланцетни. Дршките на најдолните шушменки 4-9 цм долги * ''Hesperis laciniata'' - Цветовите жолти, жолтеникави, со виолетови жили или со слаб виолетов прелив. Венечните ливчиња 3-9 мм широки, обично долгнавесто-јајцевидни. Дршките на шушменките покуси од 2 цм * ''Hesperis matronalis'' - Цветовите пурпурни, розови или бели Средните и горните стеблени листови со куси дршки и никогаш не се приседнати * ''Hesperis dinarica'' - Цветовите бели. Средните и горните листови приседнати и повеќе или помалку го обвиваат стеблото * ''Hesperis macedonica'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија без жлездести влакна * ''Hesperis theophrasti'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија со жлездести влакна. Растенија со долги прости четинести влакна * ''Hesperis sylvestris'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија со жлездести влакна. Растенија без долги прости четинести влакна == Видови ==   == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2492 Рачен третман на Џепсон] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] dgbtldq3gskji8o3rmgs0bqv5ir1hed 5652366 5652363 2026-11-02T10:53:30Z BosaFi 115936 5652366 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Hesperis matronalis flowers.jpg |image_caption = ''[[Hesperis matronalis]]'' |taxon = Hesperis |authority = [[L.]] }} '''''Hesperis''''' е род на цветни растенија во семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Повеќето се домородни во Евроазија, а неколку се [[Ендемизам|ендемски]] во Грција и Турција. Многу растенија од овој род имаат впечатливи, миризливи цветови во нијанси на виолетова и бела боја. Еден од попознатите видови е обичниот градинарски цвет ''[[Hesperis matronalis]]''. Името на [[Род (биологија)|родот]] ''Hesperis'' веројатно е дадено затоа што мирисот на цветовите станува поизразен навечер (''Hespera'' е грчки збор за вечер).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/illustratedflora702brit|title=An illustrated flora of the northern United States and Canada: from Newfoundland to the parallel of the southern boundary of Virginia, and from the Atlantic Ocean westward to the 102d meridian|last=Britton, N. F.|last2=Brown, Addison|date=1970|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-22643-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/illustratedflora702brit/page/175 175]|url-access=registration}}</ref> == Опис == Двегодишни или повеќегодишни растенија, голи или обраснати со долги или куси прости четинести влакна, чаталесто разгранети четинести влакна и со или без жлездести влакна. Чашкините ливчиња исправени, а страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња пурпурно-виолетови, бели или жолтеникави со виолетови жили. Плодот шушменка. Шушменките цилиндрични, со топчести задебелувања по целата должина како бројаници, надолжно распукнуваат. Капачињата со јасно испакната средна жила и со послаби странични жили. Столпчето кусо, жигот длабоко дводелен и со исправени слободни делови. Семките во секоја преграда во еден ред. * ''Hesperis tristis'' - Цветовите жолти, жолтеникави, со виолетови жили или со слаб виолетов прелив. Венечните ливчиња 2-4 мм широки, линејно-ланцетни. Дршките на најдолните шушменки 4-9 цм долги * ''Hesperis laciniata'' - Цветовите жолти, жолтеникави, со виолетови жили или со слаб виолетов прелив. Венечните ливчиња 3-9 мм широки, обично долгнавесто-јајцевидни. Дршките на шушменките покуси од 2 цм * ''Hesperis matronalis'' - Цветовите пурпурни, розови или бели Средните и горните стеблени листови со куси дршки и никогаш не се приседнати * ''Hesperis dinarica'' - Цветовите бели. Средните и горните листови приседнати и повеќе или помалку го обвиваат стеблото * ''Hesperis macedonica'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија без жлездести влакна * ''Hesperis theophrasti'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија со жлездести влакна. Растенија со долги прости четинести влакна * ''Hesperis sylvestris'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија со жлездести влакна. Растенија без долги прости четинести влакна == Видови == {{div col|colwidth=22em}} *''[[Hesperis anatolica]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis armena]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis bakhtiarica]]'' {{small|Eslami-Farouji, Assadi & Khodayari}} *''[[Hesperis balansae]]'' {{small|E.Fourn.}} *''[[Hesperis bicuspidata]]'' {{small|(Willd.) Poir.}} *''[[Hesperis blakelockii]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis boissieriana]]'' {{small|Bornm.}} *''[[Hesperis borbasii]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis bottae]]'' {{small|E.Fourn.}} *''[[Hesperis breviscapa]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis burdurensis]]'' {{small|Ö.Çetin}} *''[[Hesperis buschiana]]'' {{small|Tzvelev}} *''[[Hesperis cilicica]]'' {{small|(Siehe ex Bornm.) A.Duran}} *''[[Hesperis ciscaucasica]]'' {{small|F.Dvořák & V.I.Dorof.}} *''[[Hesperis dinarica]]'' {{small|Beck}} *''[[Hesperis dvorakii]]'' {{small|D.A.German}} *''[[Hesperis hamzaoglui]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis hedgei]]'' {{small|P.H.Davis & Kit Tan}} *''[[Hesperis hirsutissima]]'' {{small|(N.Busch) Tzvelev}} *''[[Hesperis hyrcana]]'' {{small|Bornm. & Gauba}} *''[[Hesperis ilamica]]'' {{small|Eslami-Farouji, Khodayari & Assadi}} *''[[Hesperis inodora]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis isatidea]]'' {{small|(Boiss.) D.A.German & Al-Shehbaz}} *''[[Hesperis kitiana]]'' {{small|P.H.Davis}} *''[[Hesperis kotschyi]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis kuerschneri]]'' {{small|Parolly & Kit Tan}} *''[[Hesperis kurdica]]'' {{small|F.Dvořák & Hadač}} *''[[Hesperis laciniata]]'' {{small|All.}} *''[[Hesperis luristanica]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis matronalis]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis microcalyx]]'' {{small|E.Fourn.}} *''[[Hesperis muglensis]]'' {{small|Hamzaoğlu & Koç}} *''[[Hesperis multicaulis]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis nivalis]]'' {{small|Boiss. & Hausskn.}} *''[[Hesperis novakii]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis odorata]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis ozcelikii]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis pendula]]'' {{small|DC.}} *''[[Hesperis persica]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis pisidica]]'' {{small|Hub.-Mor.}} *''[[Hesperis podocarpa]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis sibirica]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis slovaca]]'' {{small|(F.Dvořák) F.Dvořák}} *''[[Hesperis steveniana]]'' {{small|DC.}} *''[[Hesperis straussii]]'' {{small|Bornm.}} *''[[Hesperis sylvestris]]'' {{small|Crantz}} *''[[Hesperis syriaca]]'' {{small|(DC.) F.Dvořák}} *''[[Hesperis theophrasti]]'' {{small|Borbás}} *''[[Hesperis thyrsoidea]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis tosyaensis]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis tristis]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis turkmendaghensis]]'' {{small|A.Duran & Ocak}} *''[[Hesperis zaferi]]'' {{small|Hamzaoğlu & Koç}} {{div col end}}   == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2492 Рачен третман на Џепсон] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 6lx0xp9m1y4i1kp5fdxiavmsjo7c21t 5652367 5652366 2026-11-02T10:54:52Z BosaFi 115936 /* Опис */ 5652367 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Hesperis matronalis flowers.jpg |image_caption = ''[[Hesperis matronalis]]'' |taxon = Hesperis |authority = [[L.]] }} '''''Hesperis''''' е род на цветни растенија во семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Повеќето се домородни во Евроазија, а неколку се [[Ендемизам|ендемски]] во Грција и Турција. Многу растенија од овој род имаат впечатливи, миризливи цветови во нијанси на виолетова и бела боја. Еден од попознатите видови е обичниот градинарски цвет ''[[Hesperis matronalis]]''. Името на [[Род (биологија)|родот]] ''Hesperis'' веројатно е дадено затоа што мирисот на цветовите станува поизразен навечер (''Hespera'' е грчки збор за вечер).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/illustratedflora702brit|title=An illustrated flora of the northern United States and Canada: from Newfoundland to the parallel of the southern boundary of Virginia, and from the Atlantic Ocean westward to the 102d meridian|last=Britton, N. F.|last2=Brown, Addison|date=1970|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-22643-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/illustratedflora702brit/page/175 175]|url-access=registration}}</ref> == Опис == Двегодишни или повеќегодишни растенија, голи или обраснати со долги или куси прости четинести влакна, чаталесто разгранети четинести влакна и со или без жлездести влакна. Чашкините ливчиња исправени, а страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња пурпурно-виолетови, бели или жолтеникави со виолетови жили. Плодот шушменка. Шушменките цилиндрични, со топчести задебелувања по целата должина како бројаници, надолжно распукнуваат. Капачињата со јасно испакната средна жила и со послаби странични жили. Столпчето кусо, жигот длабоко дводелен и со исправени слободни делови. Семките во секоја преграда во еден ред. * ''Hesperis tristis'' - Цветовите жолти, жолтеникави, со виолетови жили или со слаб виолетов прелив. Венечните ливчиња 2-4 мм широки, линејно-ланцетни. Дршките на најдолните шушменки 4-9 цм долги * ''Hesperis laciniata'' - Цветовите жолти, жолтеникави, со виолетови жили или со слаб виолетов прелив. Венечните ливчиња 3-9 мм широки, обично долгнавесто-јајцевидни. Дршките на шушменките покуси од 2 цм * ''Hesperis matronalis'' - Цветовите пурпурни, розови или бели Средните и горните стеблени листови со куси дршки и никогаш не се приседнати * ''Hesperis dinarica'' - Цветовите бели. Средните и горните листови приседнати и повеќе или помалку го обвиваат стеблото * ''Hesperis macedonica'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија без жлездести влакна * ''Hesperis theophrasti'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија со жлездести влакна. Растенија со долги прости четинести влакна * ''Hesperis sylvestris'' - Цветовите пурпурни или розови. Растенија со жлездести влакна. Растенија без долги прости четинести влакна<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=595-596}}</ref> == Видови == {{div col|colwidth=22em}} *''[[Hesperis anatolica]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis armena]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis bakhtiarica]]'' {{small|Eslami-Farouji, Assadi & Khodayari}} *''[[Hesperis balansae]]'' {{small|E.Fourn.}} *''[[Hesperis bicuspidata]]'' {{small|(Willd.) Poir.}} *''[[Hesperis blakelockii]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis boissieriana]]'' {{small|Bornm.}} *''[[Hesperis borbasii]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis bottae]]'' {{small|E.Fourn.}} *''[[Hesperis breviscapa]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis burdurensis]]'' {{small|Ö.Çetin}} *''[[Hesperis buschiana]]'' {{small|Tzvelev}} *''[[Hesperis cilicica]]'' {{small|(Siehe ex Bornm.) A.Duran}} *''[[Hesperis ciscaucasica]]'' {{small|F.Dvořák & V.I.Dorof.}} *''[[Hesperis dinarica]]'' {{small|Beck}} *''[[Hesperis dvorakii]]'' {{small|D.A.German}} *''[[Hesperis hamzaoglui]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis hedgei]]'' {{small|P.H.Davis & Kit Tan}} *''[[Hesperis hirsutissima]]'' {{small|(N.Busch) Tzvelev}} *''[[Hesperis hyrcana]]'' {{small|Bornm. & Gauba}} *''[[Hesperis ilamica]]'' {{small|Eslami-Farouji, Khodayari & Assadi}} *''[[Hesperis inodora]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis isatidea]]'' {{small|(Boiss.) D.A.German & Al-Shehbaz}} *''[[Hesperis kitiana]]'' {{small|P.H.Davis}} *''[[Hesperis kotschyi]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis kuerschneri]]'' {{small|Parolly & Kit Tan}} *''[[Hesperis kurdica]]'' {{small|F.Dvořák & Hadač}} *''[[Hesperis laciniata]]'' {{small|All.}} *''[[Hesperis luristanica]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis matronalis]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis microcalyx]]'' {{small|E.Fourn.}} *''[[Hesperis muglensis]]'' {{small|Hamzaoğlu & Koç}} *''[[Hesperis multicaulis]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis nivalis]]'' {{small|Boiss. & Hausskn.}} *''[[Hesperis novakii]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis odorata]]'' {{small|F.Dvořák}} *''[[Hesperis ozcelikii]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis pendula]]'' {{small|DC.}} *''[[Hesperis persica]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis pisidica]]'' {{small|Hub.-Mor.}} *''[[Hesperis podocarpa]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis sibirica]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis slovaca]]'' {{small|(F.Dvořák) F.Dvořák}} *''[[Hesperis steveniana]]'' {{small|DC.}} *''[[Hesperis straussii]]'' {{small|Bornm.}} *''[[Hesperis sylvestris]]'' {{small|Crantz}} *''[[Hesperis syriaca]]'' {{small|(DC.) F.Dvořák}} *''[[Hesperis theophrasti]]'' {{small|Borbás}} *''[[Hesperis thyrsoidea]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Hesperis tosyaensis]]'' {{small|A.Duran}} *''[[Hesperis tristis]]'' {{small|L.}} *''[[Hesperis turkmendaghensis]]'' {{small|A.Duran & Ocak}} *''[[Hesperis zaferi]]'' {{small|Hamzaoğlu & Koç}} {{div col end}}   == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2492 Рачен третман на Џепсон] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] jaafl3q3rnq94fturi2q4d8erfd79wq 0 1407097 5652365 2026-11-02T10:53:28Z Andrej.776 133149 Ставено све потребно за Трајче, неговите денови во војната, и крајно неговиот живот. 5652365 wikitext text/x-wiki Животопис Роден во 1915 година во прилепско село Обршани, како најмало од петте деца во семејството на Атанас Неделков Ѓорески и Илина Стомнароска. Во периодот од 1936 до 1938 година ја одслужувал тогашната воена обврска во Србија, каде што се запознал и со подоцнешниот Пен председател на независна Македонија, Киро Глигоров. За време на престојот таму, војничките делови му биле одбележани со семејна трагедија кога Киро Глигоров му ја соопштил веста за смртта на неговата мајка Илина, но поради воената служба, Трајче не бил во можност да се врати дома. Учество во НОБ По избувнувањето на Втората светска војна, Трајче активно се приклучил во партизанското движење за ослободување на Македонија. Во текот на воените дејствија, неговата група партизани (во која делува и Киро Глигоров) се соочила со сериозна опасност во едно погранично место, каде биле примени на конак во локална куќа. Домаќините, мислејки дека партизаните не го разбираат албанскиот јазик, планирале да ги ликвидираат во текот на ноќта за да ги ограбат. Сепак, еден од борците во групата го разбрал разговорот, по што партизаните успеале организирано и навремено да избегаат. Трајче излегол во активна воена служба околу 1942 година. Приватен живот По војната се оженил со Јордена Акимоска (подоцна Кромидоска), со која имале седум деца: Благоја, Зора, Драгица, Петре, Роса, Снежа и Слободан. Живеел и творел во родното село како земјоделец. Починал во 1997 година на 81-годишна возраст и е погребан во Обршани. <nowiki><references /></nowiki> b70pa2tq9573mlrfos9d6u2u41byakg 5652371 5652365 2026-11-02T10:55:59Z Andrej.776 133149 /* */ Сменето во НОВ 5652371 wikitext text/x-wiki Животопис Роден во 1915 година во прилепско село Обршани, како најмало од петте деца во семејството на Атанас Неделков Ѓорески и Илина Стомнароска. Во периодот од 1936 до 1938 година ја одслужувал тогашната воена обврска во Србија, каде што се запознал и со подоцнешниот Пен председател на независна Македонија, Киро Глигоров. За време на престојот таму, војничките делови му биле одбележани со семејна трагедија кога Киро Глигоров му ја соопштил веста за смртта на неговата мајка Илина, но поради воената служба, Трајче не бил во можност да се врати дома. Учество во НОВ По избувнувањето на Втората светска војна, Трајче активно се приклучил во партизанското движење за ослободување на Македонија. Во текот на воените дејствија, неговата група партизани (во која делува и Киро Глигоров) се соочила со сериозна опасност во едно погранично место, каде биле примени на конак во локална куќа. Домаќините, мислејки дека партизаните не го разбираат албанскиот јазик, планирале да ги ликвидираат во текот на ноќта за да ги ограбат. Сепак, еден од борците во групата го разбрал разговорот, по што партизаните успеале организирано и навремено да избегаат. Трајче излегол во активна воена служба околу 1942 година. Приватен живот По војната се оженил со Јордена Акимоска (подоцна Кромидоска), со која имале седум деца: Благоја, Зора, Драгица, Петре, Роса, Снежа и Слободан. Живеел и творел во родното село како земјоделец. Починал во 1997 година на 81-годишна возраст и е погребан во Обршани. <nowiki><references /></nowiki> nbtrq5uwzkw2dr3bas7o4jjjz7jlxz1 5652376 5652371 2026-11-02T10:59:41Z Andrej.776 133149 /* */ Сменето во НОБ 5652376 wikitext text/x-wiki Животопис Роден во 1915 година во прилепско село Обршани, како најмало од петте деца во семејството на Атанас Неделков Ѓорески и Илина Стомнароска. Во периодот од 1936 до 1938 година ја одслужувал тогашната воена обврска во Србија, каде што се запознал и со подоцнешниот Пен председател на независна Македонија, Киро Глигоров. За време на престојот таму, војничките делови му биле одбележани со семејна трагедија кога Киро Глигоров му ја соопштил веста за смртта на неговата мајка Илина, но поради воената служба, Трајче не бил во можност да се врати дома. Учество во НОБ По избувнувањето на Втората светска војна, Трајче активно се приклучил во партизанското движење за ослободување на Македонија. Во текот на воените дејствија, неговата група партизани (во која делува и Киро Глигоров) се соочила со сериозна опасност во едно погранично место, каде биле примени на конак во локална куќа. Домаќините, мислејки дека партизаните не го разбираат албанскиот јазик, планирале да ги ликвидираат во текот на ноќта за да ги ограбат. Сепак, еден од борците во групата го разбрал разговорот, по што партизаните успеале организирано и навремено да избегаат. Трајче излегол во активна воена служба околу 1942 година. Приватен живот По војната се оженил со Јордена Акимоска (подоцна Кромидоска), со која имале седум деца: Благоја, Зора, Драгица, Петре, Роса, Снежа и Слободан. Живеел и творел во родното село како земјоделец. Починал во 1997 година на 81-годишна возраст и е погребан во Обршани. <nowiki><references /></nowiki> b70pa2tq9573mlrfos9d6u2u41byakg 5652378 5652376 2026-11-02T11:02:33Z Andrej.776 133149 /* */ Тргање зборови 5652378 wikitext text/x-wiki Животопис Роден во 1915 година во прилепско село Обршани, како најмало од петте деца во семејството на Атанас Неделков Ѓорески и Илина Стомнароска. Во периодот од 1936 до 1938 година ја одслужувал тогашната воена обврска во Србија, каде што се запознал и со подоцнешниот Пен председател на независна Македонија, Киро Глигоров. За време на престојот таму, војничките делови му биле одбележани со семејна трагедија кога Киро Глигоров му ја соопштил веста за смртта на неговата мајка Илина, но поради воената служба, Трајче не бил во можност да се врати дома. Учество во НОБ По избувнувањето на Втората светска војна, Трајче активно се приклучил во партизанското движење за ослободување на Македонија. Во текот на воените дејствија, неговата група партизани (во која делува и Киро Глигоров) се соочила со сериозна опасност во едно погранично место, каде биле примени на конак во локална куќа. Домаќините, мислејки дека партизаните не го разбираат албанскиот јазик, планирале да ги ликвидираат во текот на ноќта за да ги ограбат. Сепак, еден од борците во групата го разбрал разговорот, по што партизаните успеале организирано и навремено да избегаат. Трајче излегол во активна воена служба околу 1942 година. Приватен живот По војната се оженил со Јордена Акимоска (подоцна Кромидоска), со која имале седум деца: Благоја, Зора, Драгица, Петре, Роса, Снежа и Слободан. Живеел и творел во родното село како земјоделец. Починал во 1997 година на 81-годишна возраст и е погребан во Обршани. s21q1wbo03zofo6x6eq8hyf6vm8qfa4 1 1407098 5652369 2026-11-02T10:55:14Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652369 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407099 5652373 2026-11-02T10:56:42Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Научна Имунологија]] на [[Научна имунологија]] 5652373 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Научна имунологија]] 0fl4w8sn9iiw2mzpvdroex07j1z36t1 5652375 5652373 2026-11-02T10:57:02Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Научна имунологија]] 5652375 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 1 1407100 5652379 2026-11-02T11:03:18Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652379 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1407101 5652383 2026-11-02T11:16:22Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Музеј за природна историја на Харвард]] на [[Харвардски музеј за природна историја]] 5652383 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Харвардски музеј за природна историја]] 9dxqaabko5wzqcfajy185e6qgtto0wj 5652384 5652383 2026-11-02T11:16:31Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Харвардски музеј за природна историја]] 5652384 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 0 1407102 5652386 2026-11-02T11:17:23Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Диканжовиот список''' (познат и како '''Диканжов каталог'''; грчки: ''Οἱ ἀρχιεπίσκοποι Βουλγαρίας'' — „Архиепископите на Бугарија“) — средновековен список на црковни поглавари, составен на [[грчки јазик]], најверојатно околу средината на [[XII век]]. С... 5652386 wikitext text/x-wiki '''Диканжовиот список''' (познат и како '''Диканжов каталог'''; грчки: ''Οἱ ἀρχιεπίσκοποι Βουλγαρίας'' — „Архиепископите на Бугарија“) — средновековен список на црковни поглавари, составен на [[грчки јазик]], најверојатно околу средината на [[XII век]]. Содржи имиња и кратки податоци за шеснаесет црковни достоинственици, почнувајќи од сердикискиот епископ Протоген од IV век, па сè до охридскиот архиепископ [[Јован Комнин]] од XII век. Претставува значаен историски извор за проучувањето на раната историја на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] и нејзините претходни црковни традиции.<ref name="Dujcev1985">{{cite book|last=Дуйчев|first=Иван|chapter=Дюканжов списък|title=Кирило-методиевска енциклопедия|volume=1|year=1985|publisher=Българска академия на науките|location=Софија|pages=627–629|url=https://macedonia.kroraina.com/kme/kme_1_d.htm}}</ref> Списокот го добил своето име по францускиот историчар и византолог [[Шарл Диканж]] (1610–1688), кој прв го објавил во [[1680]] година како прилог кон своето дело ''Historia Byzantina duplici commentario illustrata''.<ref name="Simeonova2023">{{cite journal|last=Симеонова|first=Лиляна|title=Перипетиите около публикуването на т. нар. Дюканжов списък и мястото на Шарл Дюфрен, Сьор Дюканж (1610–1688), във френската византология от XVII в.|journal=Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“ – Исторически факултет|volume=105|issue=1|year=2023|pages=98–105|doi=10.60053/GSU.IF.1.105.98-105|url=https://annual.uni-sofia.bg/index.php/hist/article/view/905}}</ref> == Настанување и ракописна традиција == Точното време на составувањето и авторството на Диканжовиот список не се утврдени. Во историографијата неговото настанување најчесто се поврзува со средината или втората половина на XII век, во периодот кога на чело на Охридската архиепископија се наоѓал [[Јован Комнин]] (околу 1143–1157). Неговото име е последно наведено во списокот, што претставува една од основите за неговото датирање. Иако во дел од литературата авторството му се припишува на самиот Јован Комнин, составувачот на текстот не е со сигурност познат.<ref name="Dujcev1985"/> Најпознатиот препис е зачуван во грчкиот ракопис бр. 880 (''Parisinus graecus 880''), кој потекнува од XIII век и се чува во [[Национална библиотека на Франција|Националната библиотека на Франција]] во [[Париз]]. Списокот се наоѓа на листовите 407v–408r од ракописот.<ref name="Simeonova2023"/> Покрај парискиот, во науката се идентификувани уште два ракописни преписа. Едниот се наоѓа во Државниот историски музеј во [[Москва]], во грчкиот ракопис ''Synodal gr. 286'', а другиот во ракопис бр. 18 од библиотеката во [[Тирнавос]], [[Грција]]. Во 2007 година истражувачот Илијас Евангелу објавил споредбено издание на списокот врз основа на трите ракописи.<ref name="Evangelou2007">{{cite journal|last=Evangelou|first=Ilias|title=The Notitia Archiepiscoporum of Bulgaria (according to codices Paris Gr. 880, Mosq. Syn. Gr. 286 and Tyrnavo 18)|journal=Scripta & e-Scripta|volume=5|year=2007|pages=63–72|url=https://e-scripta.eu/edition-historical-source-0}}</ref> == Содржина == Диканжовиот список содржи имиња на шеснаесет црковни достоинственици. Составувачот ги претставува како последователни поглавари во рамките на црковната традиција што ја поврзува со Охридската архиепископија. Покрај нивните имиња, во одделни случаи се наведени податоци за потеклото, претходните црковни должности, седиштата и дејноста на архијереите.<ref name="Ivanov1931">{{cite book|last=Иванов|first=Йордан|title=Български старини из Македония|edition=2|year=1931|publisher=Държавна печатница|location=Софија|pages=564–569|url=https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu}}</ref> Во списокот се наведени следните имиња, според редоследот во зачуваниот текст:<ref name="Ivanov1931"/> {| class="wikitable" ! Редослед ! Име ! Податоци од списокот |- | 1. | Протоген | Архиепископ на [[Сердика]]. |- | 2. | [[Методиј Солунски|Методиј]] | Архиепископ на Моравија и Панонија, брат на [[Кирил Солунски|Кирил]]. |- | 3. | [[Горазд (светец)|Горазд]] | Наследник на Методиј, подоцна протеран. |- | 4. | [[Климент Охридски]] | Епископ на Тивериопол или Велика. |- | 5. | Дамјан | Поглавар со седиште во [[Доростол]], споменат во врска со признавањето на патријаршиското достоинство. |- | 6. | Герман (Гаврил) | Поглавар со седиште во [[Воден]] и [[Преспа]]. |- | 7. | [[Филип (охридски патријарх)|Филип]] | Поглавар со седиште во [[Охрид]]. |- | 8. | [[Јован Дебарски]] | Поглавар со седиште во Охрид, по потекло од Дебарско. |- | 9. | Лав | Прв поглавар означен како Ромеец; претходно хартофилакс на Цариградската црква. |- | 10. | Теодул | Поранешен игумен на цариградскиот манастир „Св. Мокиј“. |- | 11. | Јован Лампин | Монах од [[Олимп (Мала Азија)|Олимп]] во Мала Азија. |- | 12. | Јован Аин | Поранешен манастирски игумен. |- | 13. | [[Теофилакт Охридски]] | Поранешен цариградски проповедник и ѓакон. |- | 14. | Лав Мунг | Претходно дејствувал како мисионер. |- | 15. | Михаил Максим | Поранешен ѓакон и црковен службеник. |- | 16. | [[Јован Комнин]] | Охридски архиепископ од средината на XII век, припадник на византиската династија [[Комнини]]. |} Првите четири имиња — Протоген, Методиј, Горазд и Климент — се поврзани со постари христијански и словенски црковни традиции. Потоа следуваат поглаварите на црковната организација од периодот на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] и [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]], меѓу кои Дамјан, Герман (Гаврил) и Филип. Од Јован Дебарски натаму списокот ги наведува поглаварите на Охридската архиепископија под византиска власт.<ref name="Dujcev1985"/> Најобемните биографски податоци во завршниот дел се однесуваат на Јован Комнин, за кого се наведуваат неговото благородничко потекло и роднинските врски со византиското царско семејство. Списокот завршува со неговото име.<ref name="Dujcev1985"/> == Историско значење и веродостојност == Диканжовиот список има особено значење за реконструкцијата на раната историја на Охридската архиепископија, бидејќи содржи податоци што не се зачувани во други познати историски извори. Особено се значајни известувањата за црковните седишта на Герман (Гаврил) и Филип, како и податоците за потеклото и претходната монашка дејност на Јован Дебарски.<ref name="Zajkovski2018">{{cite book|last=Зајковски|first=Драган|chapter=Ерархијата на црковната организација во времето на Самоиловата држава|title=1000 години од битката на Беласица и од смртта на цар Самоил|year=2018|publisher=Институт за национална историја; Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|pages=167–169|url=https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/03/Zbornik-Samoil.pdf}}</ref> Сепак, историчарите укажуваат дека податоците во списокот мора критички да се оценуваат. Во неговиот почетен дел се забележуваат хронолошки неточности и поврзување на личности што живееле во различни историски периоди. Особено е проблематично претставувањето на Протоген Сердикиски и на словенските просветители Методиј, Горазд и Климент како дел од една непрекината низа на црковни поглавари. Затоа овој дел од списокот не може да се прифати како доказ за непосредно институционално наследување.<ref name="Dujcev1985"/><ref name="Simeonova2023"/> Вклучувањето на овие личности се разгледува и во контекст на настојувањата на Охридската архиепископија да ја истакне староста на својата црковна традиција и да го зацврсти легитимитетот на својата самостојност. Поврзувањето со ранохристијанската традиција и со дејноста на [[Кирил и Методиј]] имало значајна улога во црковното самоопределување на Охридската архиепископија во XI и XII век.<ref name="Iliev2023">{{cite journal|last=Iliev|first=Iliya|title=The Topic of Cyril and Methodius in the Literature of the Ohrid Archbishopric (11th through 13th Centuries)|journal=Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“ – Исторически факултет|volume=105|issue=1|year=2023|pages=32–48|url=https://annual.uni-sofia.bg/index.php/hist/article/download/899/597/1212}}</ref> Историските податоци за поглаварите од XI и XII век се сметаат за значително поверодостојни, иако и во овој дел постојат пропусти. Така, во Диканжовиот список не се споменува архиепископот Давид, кого византискиот хроничар [[Јован Скилица]] го наведува во врска со настаните од 1016 и 1018 година. Оваа разлика предизвикала расправа во историографијата за тоа дали Давид или Јован Дебарски бил последниот поглавар на црковната организација во Самоиловата држава.<ref name="Zajkovski2018"/> == Објавување и проучување == Диканжовиот список првпат бил објавен од Шарл Диканж во Париз во 1680 година. Подоцна текстот бил повторно објавуван и проучуван од повеќе византолози и историчари. Меѓу позначајните изданија се оние на Хајнрих Гелцер од 1902 година и Јордан Иванов во делото ''Български старини из Македония'' од 1931 година.<ref name="Dujcev1985"/><ref name="Simeonova2023"/> Во 2000 година Василка Тапкова-Заимова објавила опсежно истражување на списокот во списанието ''Palaeobulgarica'', додека Славија Барлиева го проучила неговиот московски препис.<ref>{{cite journal|last=Тъпкова-Заимова|first=Василка|title=Дюканжов списък|journal=Palaeobulgarica|volume=24|issue=3|year=2000|pages=21–49|url=https://palaeobulgarica.eu/en/440/broy-xxiv-2000-3}}</ref><ref>{{cite journal|last=Бърлиева|first=Славия|title=Московският препис на Дюканжовия списък|journal=Palaeobulgarica|volume=24|issue=3|year=2000|pages=50–65|url=https://palaeobulgarica.eu/en/440/broy-xxiv-2000-3}}</ref> Ново споредбено издание на трите познати ракописни сведоштва објавил Илијас Евангелу во 2007 година, со што се овозможила дополнителна текстолошка анализа на овој средновековен извор.<ref name="Evangelou2007"/> == Надворешни врски == * [https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu Диканжовиот список во изданието на Јордан Иванов од 1931 година], стр. 564–569 (DjVu). * [https://bg.wikisource.org/wiki/Дюканжов_списък Превод на Диканжовиот список] на бугарски Викиизвор. 3tumd2ijm60bvpembkuvfru390ttnj9 5652388 5652386 2026-11-02T11:22:18Z Buli 2648 /* Објавување и проучување */ 5652388 wikitext text/x-wiki '''Диканжовиот список''' (познат и како '''Диканжов каталог'''; грчки: ''Οἱ ἀρχιεπίσκοποι Βουλγαρίας'' — „Архиепископите на Бугарија“) — средновековен список на црковни поглавари, составен на [[грчки јазик]], најверојатно околу средината на [[XII век]]. Содржи имиња и кратки податоци за шеснаесет црковни достоинственици, почнувајќи од сердикискиот епископ Протоген од IV век, па сè до охридскиот архиепископ [[Јован Комнин]] од XII век. Претставува значаен историски извор за проучувањето на раната историја на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] и нејзините претходни црковни традиции.<ref name="Dujcev1985">{{cite book|last=Дуйчев|first=Иван|chapter=Дюканжов списък|title=Кирило-методиевска енциклопедия|volume=1|year=1985|publisher=Българска академия на науките|location=Софија|pages=627–629|url=https://macedonia.kroraina.com/kme/kme_1_d.htm}}</ref> Списокот го добил своето име по францускиот историчар и византолог [[Шарл Диканж]] (1610–1688), кој прв го објавил во [[1680]] година како прилог кон своето дело ''Historia Byzantina duplici commentario illustrata''.<ref name="Simeonova2023">{{cite journal|last=Симеонова|first=Лиляна|title=Перипетиите около публикуването на т. нар. Дюканжов списък и мястото на Шарл Дюфрен, Сьор Дюканж (1610–1688), във френската византология от XVII в.|journal=Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“ – Исторически факултет|volume=105|issue=1|year=2023|pages=98–105|doi=10.60053/GSU.IF.1.105.98-105|url=https://annual.uni-sofia.bg/index.php/hist/article/view/905}}</ref> == Настанување и ракописна традиција == Точното време на составувањето и авторството на Диканжовиот список не се утврдени. Во историографијата неговото настанување најчесто се поврзува со средината или втората половина на XII век, во периодот кога на чело на Охридската архиепископија се наоѓал [[Јован Комнин]] (околу 1143–1157). Неговото име е последно наведено во списокот, што претставува една од основите за неговото датирање. Иако во дел од литературата авторството му се припишува на самиот Јован Комнин, составувачот на текстот не е со сигурност познат.<ref name="Dujcev1985"/> Најпознатиот препис е зачуван во грчкиот ракопис бр. 880 (''Parisinus graecus 880''), кој потекнува од XIII век и се чува во [[Национална библиотека на Франција|Националната библиотека на Франција]] во [[Париз]]. Списокот се наоѓа на листовите 407v–408r од ракописот.<ref name="Simeonova2023"/> Покрај парискиот, во науката се идентификувани уште два ракописни преписа. Едниот се наоѓа во Државниот историски музеј во [[Москва]], во грчкиот ракопис ''Synodal gr. 286'', а другиот во ракопис бр. 18 од библиотеката во [[Тирнавос]], [[Грција]]. Во 2007 година истражувачот Илијас Евангелу објавил споредбено издание на списокот врз основа на трите ракописи.<ref name="Evangelou2007">{{cite journal|last=Evangelou|first=Ilias|title=The Notitia Archiepiscoporum of Bulgaria (according to codices Paris Gr. 880, Mosq. Syn. Gr. 286 and Tyrnavo 18)|journal=Scripta & e-Scripta|volume=5|year=2007|pages=63–72|url=https://e-scripta.eu/edition-historical-source-0}}</ref> == Содржина == Диканжовиот список содржи имиња на шеснаесет црковни достоинственици. Составувачот ги претставува како последователни поглавари во рамките на црковната традиција што ја поврзува со Охридската архиепископија. Покрај нивните имиња, во одделни случаи се наведени податоци за потеклото, претходните црковни должности, седиштата и дејноста на архијереите.<ref name="Ivanov1931">{{cite book|last=Иванов|first=Йордан|title=Български старини из Македония|edition=2|year=1931|publisher=Държавна печатница|location=Софија|pages=564–569|url=https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu}}</ref> Во списокот се наведени следните имиња, според редоследот во зачуваниот текст:<ref name="Ivanov1931"/> {| class="wikitable" ! Редослед ! Име ! Податоци од списокот |- | 1. | Протоген | Архиепископ на [[Сердика]]. |- | 2. | [[Методиј Солунски|Методиј]] | Архиепископ на Моравија и Панонија, брат на [[Кирил Солунски|Кирил]]. |- | 3. | [[Горазд (светец)|Горазд]] | Наследник на Методиј, подоцна протеран. |- | 4. | [[Климент Охридски]] | Епископ на Тивериопол или Велика. |- | 5. | Дамјан | Поглавар со седиште во [[Доростол]], споменат во врска со признавањето на патријаршиското достоинство. |- | 6. | Герман (Гаврил) | Поглавар со седиште во [[Воден]] и [[Преспа]]. |- | 7. | [[Филип (охридски патријарх)|Филип]] | Поглавар со седиште во [[Охрид]]. |- | 8. | [[Јован Дебарски]] | Поглавар со седиште во Охрид, по потекло од Дебарско. |- | 9. | Лав | Прв поглавар означен како Ромеец; претходно хартофилакс на Цариградската црква. |- | 10. | Теодул | Поранешен игумен на цариградскиот манастир „Св. Мокиј“. |- | 11. | Јован Лампин | Монах од [[Олимп (Мала Азија)|Олимп]] во Мала Азија. |- | 12. | Јован Аин | Поранешен манастирски игумен. |- | 13. | [[Теофилакт Охридски]] | Поранешен цариградски проповедник и ѓакон. |- | 14. | Лав Мунг | Претходно дејствувал како мисионер. |- | 15. | Михаил Максим | Поранешен ѓакон и црковен службеник. |- | 16. | [[Јован Комнин]] | Охридски архиепископ од средината на XII век, припадник на византиската династија [[Комнини]]. |} Првите четири имиња — Протоген, Методиј, Горазд и Климент — се поврзани со постари христијански и словенски црковни традиции. Потоа следуваат поглаварите на црковната организација од периодот на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] и [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]], меѓу кои Дамјан, Герман (Гаврил) и Филип. Од Јован Дебарски натаму списокот ги наведува поглаварите на Охридската архиепископија под византиска власт.<ref name="Dujcev1985"/> Најобемните биографски податоци во завршниот дел се однесуваат на Јован Комнин, за кого се наведуваат неговото благородничко потекло и роднинските врски со византиското царско семејство. Списокот завршува со неговото име.<ref name="Dujcev1985"/> == Историско значење и веродостојност == Диканжовиот список има особено значење за реконструкцијата на раната историја на Охридската архиепископија, бидејќи содржи податоци што не се зачувани во други познати историски извори. Особено се значајни известувањата за црковните седишта на Герман (Гаврил) и Филип, како и податоците за потеклото и претходната монашка дејност на Јован Дебарски.<ref name="Zajkovski2018">{{cite book|last=Зајковски|first=Драган|chapter=Ерархијата на црковната организација во времето на Самоиловата држава|title=1000 години од битката на Беласица и од смртта на цар Самоил|year=2018|publisher=Институт за национална историја; Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|pages=167–169|url=https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/03/Zbornik-Samoil.pdf}}</ref> Сепак, историчарите укажуваат дека податоците во списокот мора критички да се оценуваат. Во неговиот почетен дел се забележуваат хронолошки неточности и поврзување на личности што живееле во различни историски периоди. Особено е проблематично претставувањето на Протоген Сердикиски и на словенските просветители Методиј, Горазд и Климент како дел од една непрекината низа на црковни поглавари. Затоа овој дел од списокот не може да се прифати како доказ за непосредно институционално наследување.<ref name="Dujcev1985"/><ref name="Simeonova2023"/> Вклучувањето на овие личности се разгледува и во контекст на настојувањата на Охридската архиепископија да ја истакне староста на својата црковна традиција и да го зацврсти легитимитетот на својата самостојност. Поврзувањето со ранохристијанската традиција и со дејноста на [[Кирил и Методиј]] имало значајна улога во црковното самоопределување на Охридската архиепископија во XI и XII век.<ref name="Iliev2023">{{cite journal|last=Iliev|first=Iliya|title=The Topic of Cyril and Methodius in the Literature of the Ohrid Archbishopric (11th through 13th Centuries)|journal=Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“ – Исторически факултет|volume=105|issue=1|year=2023|pages=32–48|url=https://annual.uni-sofia.bg/index.php/hist/article/download/899/597/1212}}</ref> Историските податоци за поглаварите од XI и XII век се сметаат за значително поверодостојни, иако и во овој дел постојат пропусти. Така, во Диканжовиот список не се споменува архиепископот Давид, кого византискиот хроничар [[Јован Скилица]] го наведува во врска со настаните од 1016 и 1018 година. Оваа разлика предизвикала расправа во историографијата за тоа дали Давид или Јован Дебарски бил последниот поглавар на црковната организација во Самоиловата држава.<ref name="Zajkovski2018"/> == Објавување и проучување == Диканжовиот список првпат бил објавен од Шарл Диканж во Париз во 1680 година. Подоцна текстот бил повторно објавуван и проучуван од повеќе византолози и историчари. Меѓу позначајните изданија се оние на Хајнрих Гелцер од 1902 година и Јордан Иванов во делото ''Български старини из Македония'' од 1931 година.<ref name="Dujcev1985"/><ref name="Simeonova2023"/> Во 2000 година Василка Тапкова-Заимова објавила опсежно истражување на списокот во списанието ''Palaeobulgarica'', додека Славија Барлиева го проучила неговиот московски препис.<ref>{{cite journal|last=Тъпкова-Заимова|first=Василка|title=Дюканжов списък|journal=Palaeobulgarica|volume=24|issue=3|year=2000|pages=21–49|url=https://palaeobulgarica.eu/en/440/broy-xxiv-2000-3}}</ref><ref>{{cite journal|last=Бърлиева|first=Славия|title=Московският препис на Дюканжовия списък|journal=Palaeobulgarica|volume=24|issue=3|year=2000|pages=50–65|url=https://palaeobulgarica.eu/en/440/broy-xxiv-2000-3}}</ref> Ново споредбено издание на трите познати ракописни сведоштва објавил Илијас Евангелу во 2007 година, со што се овозможила дополнителна текстолошка анализа на овој средновековен извор.<ref name="Evangelou2007"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu Диканжовиот список во изданието на Јордан Иванов од 1931 година], стр. 564–569 (DjVu). * [https://bg.wikisource.org/wiki/Дюканжов_списък Превод на Диканжовиот список] на бугарски Викиизвор. 9e9tlc1eymblp7maj42lze1p48g83iy 5652391 5652388 2026-11-02T11:22:49Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5652391 wikitext text/x-wiki '''Диканжовиот список''' (познат и како '''Диканжов каталог'''; грчки: ''Οἱ ἀρχιεπίσκοποι Βουλγαρίας'' — „Архиепископите на Бугарија“) — средновековен список на црковни поглавари, составен на [[грчки јазик]], најверојатно околу средината на [[XII век]]. Содржи имиња и кратки податоци за шеснаесет црковни достоинственици, почнувајќи од сердикискиот епископ Протоген од IV век, па сè до охридскиот архиепископ [[Јован Комнин]] од XII век. Претставува значаен историски извор за проучувањето на раната историја на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] и нејзините претходни црковни традиции.<ref name="Dujcev1985">{{cite book|last=Дуйчев|first=Иван|chapter=Дюканжов списък|title=Кирило-методиевска енциклопедия|volume=1|year=1985|publisher=Българска академия на науките|location=Софија|pages=627–629|url=https://macedonia.kroraina.com/kme/kme_1_d.htm}}</ref> Списокот го добил своето име по францускиот историчар и византолог [[Шарл Диканж]] (1610–1688), кој прв го објавил во [[1680]] година како прилог кон своето дело ''Historia Byzantina duplici commentario illustrata''.<ref name="Simeonova2023">{{cite journal|last=Симеонова|first=Лиляна|title=Перипетиите около публикуването на т. нар. Дюканжов списък и мястото на Шарл Дюфрен, Сьор Дюканж (1610–1688), във френската византология от XVII в.|journal=Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“ – Исторически факултет|volume=105|issue=1|year=2023|pages=98–105|doi=10.60053/GSU.IF.1.105.98-105|url=https://annual.uni-sofia.bg/index.php/hist/article/view/905}}</ref> == Настанување и ракописна традиција == Точното време на составувањето и авторството на Диканжовиот список не се утврдени. Во историографијата неговото настанување најчесто се поврзува со средината или втората половина на XII век, во периодот кога на чело на Охридската архиепископија се наоѓал [[Јован Комнин]] (околу 1143–1157). Неговото име е последно наведено во списокот, што претставува една од основите за неговото датирање. Иако во дел од литературата авторството му се припишува на самиот Јован Комнин, составувачот на текстот не е со сигурност познат.<ref name="Dujcev1985"/> Најпознатиот препис е зачуван во грчкиот ракопис бр. 880 (''Parisinus graecus 880''), кој потекнува од XIII век и се чува во [[Национална библиотека на Франција|Националната библиотека на Франција]] во [[Париз]]. Списокот се наоѓа на листовите 407v–408r од ракописот.<ref name="Simeonova2023"/> Покрај парискиот, во науката се идентификувани уште два ракописни преписа. Едниот се наоѓа во Државниот историски музеј во [[Москва]], во грчкиот ракопис ''Synodal gr. 286'', а другиот во ракопис бр. 18 од библиотеката во [[Тирнавос]], [[Грција]]. Во 2007 година истражувачот Илијас Евангелу објавил споредбено издание на списокот врз основа на трите ракописи.<ref name="Evangelou2007">{{cite journal|last=Evangelou|first=Ilias|title=The Notitia Archiepiscoporum of Bulgaria (according to codices Paris Gr. 880, Mosq. Syn. Gr. 286 and Tyrnavo 18)|journal=Scripta & e-Scripta|volume=5|year=2007|pages=63–72|url=https://e-scripta.eu/edition-historical-source-0}}</ref> == Содржина == Диканжовиот список содржи имиња на шеснаесет црковни достоинственици. Составувачот ги претставува како последователни поглавари во рамките на црковната традиција што ја поврзува со Охридската архиепископија. Покрај нивните имиња, во одделни случаи се наведени податоци за потеклото, претходните црковни должности, седиштата и дејноста на архијереите.<ref name="Ivanov1931">{{cite book|last=Иванов|first=Йордан|title=Български старини из Македония|edition=2|year=1931|publisher=Държавна печатница|location=Софија|pages=564–569|url=https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu}}</ref> Во списокот се наведени следните имиња, според редоследот во зачуваниот текст:<ref name="Ivanov1931"/> {| class="wikitable" ! Редослед ! Име ! Податоци од списокот |- | 1. | Протоген | Архиепископ на [[Сердика]]. |- | 2. | [[Методиј Солунски|Методиј]] | Архиепископ на Моравија и Панонија, брат на [[Кирил Солунски|Кирил]]. |- | 3. | [[Горазд (светец)|Горазд]] | Наследник на Методиј, подоцна протеран. |- | 4. | [[Климент Охридски]] | Епископ на Тивериопол или Велика. |- | 5. | Дамјан | Поглавар со седиште во [[Доростол]], споменат во врска со признавањето на патријаршиското достоинство. |- | 6. | Герман (Гаврил) | Поглавар со седиште во [[Воден]] и [[Преспа]]. |- | 7. | [[Филип (охридски патријарх)|Филип]] | Поглавар со седиште во [[Охрид]]. |- | 8. | [[Јован Дебарски]] | Поглавар со седиште во Охрид, по потекло од Дебарско. |- | 9. | Лав | Прв поглавар означен како Ромеец; претходно хартофилакс на Цариградската црква. |- | 10. | Теодул | Поранешен игумен на цариградскиот манастир „Св. Мокиј“. |- | 11. | Јован Лампин | Монах од [[Олимп (Мала Азија)|Олимп]] во Мала Азија. |- | 12. | Јован Аин | Поранешен манастирски игумен. |- | 13. | [[Теофилакт Охридски]] | Поранешен цариградски проповедник и ѓакон. |- | 14. | Лав Мунг | Претходно дејствувал како мисионер. |- | 15. | Михаил Максим | Поранешен ѓакон и црковен службеник. |- | 16. | [[Јован Комнин]] | Охридски архиепископ од средината на XII век, припадник на византиската династија [[Комнини]]. |} Првите четири имиња — Протоген, Методиј, Горазд и Климент — се поврзани со постари христијански и словенски црковни традиции. Потоа следуваат поглаварите на црковната организација од периодот на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] и [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]], меѓу кои Дамјан, Герман (Гаврил) и Филип. Од Јован Дебарски натаму списокот ги наведува поглаварите на Охридската архиепископија под византиска власт.<ref name="Dujcev1985"/> Најобемните биографски податоци во завршниот дел се однесуваат на Јован Комнин, за кого се наведуваат неговото благородничко потекло и роднинските врски со византиското царско семејство. Списокот завршува со неговото име.<ref name="Dujcev1985"/> == Историско значење и веродостојност == Диканжовиот список има особено значење за реконструкцијата на раната историја на Охридската архиепископија, бидејќи содржи податоци што не се зачувани во други познати историски извори. Особено се значајни известувањата за црковните седишта на Герман (Гаврил) и Филип, како и податоците за потеклото и претходната монашка дејност на Јован Дебарски.<ref name="Zajkovski2018">{{cite book|last=Зајковски|first=Драган|chapter=Ерархијата на црковната организација во времето на Самоиловата држава|title=1000 години од битката на Беласица и од смртта на цар Самоил|year=2018|publisher=Институт за национална историја; Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|pages=167–169|url=https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/03/Zbornik-Samoil.pdf}}</ref> Сепак, историчарите укажуваат дека податоците во списокот мора критички да се оценуваат. Во неговиот почетен дел се забележуваат хронолошки неточности и поврзување на личности што живееле во различни историски периоди. Особено е проблематично претставувањето на Протоген Сердикиски и на словенските просветители Методиј, Горазд и Климент како дел од една непрекината низа на црковни поглавари. Затоа овој дел од списокот не може да се прифати како доказ за непосредно институционално наследување.<ref name="Dujcev1985"/><ref name="Simeonova2023"/> Вклучувањето на овие личности се разгледува и во контекст на настојувањата на Охридската архиепископија да ја истакне староста на својата црковна традиција и да го зацврсти легитимитетот на својата самостојност. Поврзувањето со ранохристијанската традиција и со дејноста на [[Кирил и Методиј]] имало значајна улога во црковното самоопределување на Охридската архиепископија во XI и XII век.<ref name="Iliev2023">{{cite journal|last=Iliev|first=Iliya|title=The Topic of Cyril and Methodius in the Literature of the Ohrid Archbishopric (11th through 13th Centuries)|journal=Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“ – Исторически факултет|volume=105|issue=1|year=2023|pages=32–48|url=https://annual.uni-sofia.bg/index.php/hist/article/download/899/597/1212}}</ref> Историските податоци за поглаварите од XI и XII век се сметаат за значително поверодостојни, иако и во овој дел постојат пропусти. Така, во Диканжовиот список не се споменува архиепископот Давид, кого византискиот хроничар [[Јован Скилица]] го наведува во врска со настаните од 1016 и 1018 година. Оваа разлика предизвикала расправа во историографијата за тоа дали Давид или Јован Дебарски бил последниот поглавар на црковната организација во Самоиловата држава.<ref name="Zajkovski2018"/> == Објавување и проучување == Диканжовиот список првпат бил објавен од Шарл Диканж во Париз во 1680 година. Подоцна текстот бил повторно објавуван и проучуван од повеќе византолози и историчари. Меѓу позначајните изданија се оние на Хајнрих Гелцер од 1902 година и Јордан Иванов во делото ''Български старини из Македония'' од 1931 година.<ref name="Dujcev1985"/><ref name="Simeonova2023"/> Во 2000 година Василка Тапкова-Заимова објавила опсежно истражување на списокот во списанието ''Palaeobulgarica'', додека Славија Барлиева го проучила неговиот московски препис.<ref>{{cite journal|last=Тъпкова-Заимова|first=Василка|title=Дюканжов списък|journal=Palaeobulgarica|volume=24|issue=3|year=2000|pages=21–49|url=https://palaeobulgarica.eu/en/440/broy-xxiv-2000-3}}</ref><ref>{{cite journal|last=Бърлиева|first=Славия|title=Московският препис на Дюканжовия списък|journal=Palaeobulgarica|volume=24|issue=3|year=2000|pages=50–65|url=https://palaeobulgarica.eu/en/440/broy-xxiv-2000-3}}</ref> Ново споредбено издание на трите познати ракописни сведоштва објавил Илијас Евангелу во 2007 година, со што се овозможила дополнителна текстолошка анализа на овој средновековен извор.<ref name="Evangelou2007"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://kroraina.com/NI/JI-BSM.djvu Диканжовиот список во изданието на Јордан Иванов од 1931 година], стр. 564–569 (DjVu). * [https://bg.wikisource.org/wiki/Дюканжов_списък Превод на Диканжовиот список] на бугарски Викиизвор. [[Категорија:Охридска архиепископија]] j30xmnr8hhopp21dkvhsgi6sbx0axn9 0 1407103 5652387 2026-11-02T11:20:03Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Стаклени цвеќиња]] 5652387 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Стаклени цвеќиња]] dsavg0zlstjne6ellgadq4n6zu5xst5 1 1407104 5652390 2026-11-02T11:22:35Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652390 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407105 5652394 2026-11-02T11:30:14Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652394 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407106 5652396 2026-11-02T11:48:10Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652396 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407107 5652398 2026-11-02T11:52:37Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652398 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407108 5652400 2026-11-02T11:55:24Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652400 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407109 5652402 2026-11-02T11:58:19Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652402 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30