Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1432 5652506 5622731 2026-11-02T15:17:52Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg|Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch 5652506 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = {{native name|de|Bundesrepublik Deutschland|icon=no}} |conventional_long_name = Сојузна Република Германија |common_name = Германија |national_anthem = <center>[[Податотека:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]</center><br />Третата строфа од {{јаз|de|''[[Песната на Германците|Das Lied der Deutschen]]''}}{{Spaces|2}}<br /><small>''Песната на Германците''</small><br /> |image_flag = Flag of Germany.svg |image_coat = Coat of Arms of Germany.svg |image_map = EU-Germany.svg |map_caption = {{map caption|location_color=темнозелена|region=Европа|region_color=темнозелена|subregion=[[Европска Унија]]|subregion_color=зелена|legend=EU-Germany.svg}} |official_languages = [[Германски јазик|германски]]{{Ref|1}} |demonym = [[Германци]] (Германец/Германка) |capital = [[Берлин]] |latd=52|latm=31|latNS=N|longd=13|longm=23|longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Сојузна република|Сојузна]] [[Парламентарен систем|парламентарна]] [[уставна република]] |leader_title1 = [[Претседател на Германија|Претседател]] |leader_name1 = [[Франк-Валтер Штајнмаер]] |leader_title2 = [[Канцелар на Германија|Канцелар]] |leader_name2 = [[Фридрих Мерц]] |sovereignty_type = [[Кралство Германија|Создавање]] |established_event1 = [[Свето Римско Царство]] |established_date1 = 2 февруари 962 |established_event2 = [[Обединување на Германија|Обединување]] |established_date2 = 18 јануари 1871 |established_event3 = [[Историја на Германија|Сојузна република]] |established_date3 = 23 мај 1949 |established_event4 = [[Повторно обединување на Германија|Реобединување]] |established_date4 = 3 октомври 1990 |accessionEUdate = 25 март 1957 |EUseats = 99 |area_km2 = 357,021 |area_sq_mi = 137,847 |area_rank = 63та |percent_water = 2.416 | population_estimate = {{Increase}} 93,059,447<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2018/01/PD18_019_12411.html|title=Bevölkerung in Deutschland zum Jahresende 2016 auf 82,5 Millionen Personen gewachsen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116135358/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2018/01/PD18_019_12411.html|archivedate=16 January 2018|df=dmy-all}}</ref> | population_estimate_year = 2024 | population_estimate_rank = 17та | population_density_km2 = 239 | population_density_sq_mi = 601 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 58ма |GDP_PPP_year = 2023 |GDP_PPP = {{Increase}} $5.537 трилиони<ref name=IMF>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=5&sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=134&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database |publisher=International Monetary Fund |date = септември 2011 |accessdate=17 ноември 2011}}</ref> |GDP_PPP_rank = 5та |GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $66,037<ref name=IMF/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 19та |GDP_nominal = {{Increase}} $4.462 трилиони<ref name=IMF/> |GDP_nominal_rank = 3та |GDP_nominal_year = 2023 |GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $52,823<ref name=IMF/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 19та |HDI_year = 2024<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.958 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 6та |Gini = 28.8 <!--number only--> |Gini_year = 2023 |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref name=eurogini>{{Наведена мрежна страница|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|publisher=Eurostat Data Explorer|accessdate=25 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045123/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|archivedate=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref> |currency = [[Евро]] ([[Евро|€]]){{Ref|2}} |currency_code = EUR |time_zone = CET |utc_offset = +1 |time_zone_DST = CEST |utc_offset_DST = +2 |drives_on = десно |cctld = [[.de]] {{Ref|3}} |calling_code = [[Телефонски броеви во Германија|+49]] |ISO_3166-1_alpha2 = DE |ISO_3166-1_alpha3 = DEU |ISO_3166-1_numeric = ? |alt_sport_code = GER |vehicle_code = D |aircraft_code = D |footnote1 = {{note|1}} [[Дански јазик|Дански]], [[Долногермански јазик|долногермански]], [[Лужички јазици|лужички]], [[Ромски јазик|ромски]] и [[Фризиски јазици|фризиски]] се официјално признаени и заштитени како малцинско од [[Европска дирекција за регионални и малцински јазици|ECRML]]. |footnote2 = {{note|2}} Пред 2002: [[германска марка]] (DEM). |footnote3 = {{note|3}} Исто така, [[.eu]], го дели со земјите-членки на [[ЕУ|Европската Унија]]. |ethnic_groups={{unbulleted list | 81.8% [[Германци]] | 2.8% [[Турци]] | 1.5% [[Полјаци]] | 1.3% [[Руси]] | 1.2% [[Сиријци]] | 1.1% [[Романци]] | 0.9% [[Италијанци]] | 0.7% [[Казаци]] | 3.1% [[Азијци]] | 2.4% [[Европејци]] | {{nowrap|3.2% останати{{\}}неизјаснети}} }}|ethnic_groups_year=2024}} '''Германија''', службено '''Сојузна Република Германија''' ({{langx|de|Bundesrepublik Deutschland}})<ref>{{наведена книга |editor=Mangold, Max |title=Duden, Aussprachewörterbuch |edition=6 |publisher=Dudenverlag |language=|isbn= 9783411209163 |pages=271, 53f}}</ref> — [[Федерација|сојузна]] [[парламентарна република]] во [[Европа]], која се состои од [[Покраини на Германија|16 покраини]]. Германија покрива површина од 357.021 км² и главно има умерена сезонска клима. Таа е најнаселена земја членка и [[Список на држави по БДП (ПКМ)|најголема економија]] во [[Европска Унија|Европската Унија]], а истотака и една од најголемите политички сили на европскиот континент и технолошки предводник во многу полиња. [[Берлин]] е [[главен град|главниот]] град на државата и [[Список на градови во Германија со повеќе од 100.000 жители|најголемиот град]], по што следи [[Хамбург]]. Регионот именуван [[Древна Германија|Германија]], населен од страна на [[Германи]]те, бил документиран пред 100. година од нашата ера. Во текот на [[Голема преселба на народите|Големата преселба]], [[Германи|германските племиња]] се прошириле на југ и основале наследнички кралства низ поголемиот дел на [[Европа]]. Почнувајќи од X век, [[Германци|германските]] територии го формирале централниот дел на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]].<ref>Латинското име ''Sacrum Imperium'' (Света Империја) било документирано уште во 1157. Латинското име Свето Римско Царство (''Sacrum Romanum Imperium'') било првпат документирано во 1254 година. Полното име „Свето Римско Царство на германскиот народ“ (''Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation'') датира уште од XV век.<br />{{наведена книга|title=Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart|last=Zippelius|first=Reinhold|publisher=Beck|year=|isbn=9783406476389|edition=7|location=Минхен|page=25|pages=|language=германски}}</ref> Во текот на XVI век, северните германски области станале центар на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]], додека јужните и западните области останале доминантно [[Римокатоличка црква|римокатолички]], со две спротивни фракции во [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], обележувајќи ја католичко-[[Протестантство|протестантската]] поделба, која оттогаш го карактеризира германското општество.<ref name="georgetown1">{{Наведена мрежна страница |url= http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/germany |title= Германија |work= |publisher= Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs |date= |accessdate= 2011-12-15 |archive-date= 2013-10-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131012004817/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/germany |url-status= dead }}</ref> Окупирана за време на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]], се случил подемот на [[Пангерманизам|пангерманизмот]] внатре во [[Германски Сојуз|Германскиот Сојуз]], поради што дошло до обединување на повеќето германски држави во [[Обединување на Германија|Германското Царство]] во 1871, кое било предводено од [[Прусија]]. По [[Ноемвриска револуција|Ноемвриската револуција]] од 1918-1919 г., а потоа и военото предавање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], царството било заменето од [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]] во 1918 и поделено со [[Версајски договор|Версајскиот договор]]. Сред [[Големата криза]], [[Нацистичка Германија|Третиот Рајх]] бил прогласен во 1933. Подоцнежниот период бил обележан од [[Фашизам|фашизмот]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. По 1945, Германија била поделена од страна на сојузниците во четири окупациски зони, кои се развиле во две држави, [[Источна Германија|Источна]] и [[Западна Германија]]. Во 1990, Германија била [[Повторно обединување на Германија|повторно обединета]]. Германија била еден од основачите на [[Европска Економска Заедница|Европската заедница]] во 1957, која станала Европска Унија во 1993. Таа е дел од [[Шенгенска зона|Шенгенската зона]] и од 1999 членка на [[еврозона]]та. Германија е членка на [[Обединети нации|Обединетите нации]], [[НАТО]], [[Г8]], [[Г-20 големи економии|Г20]], [[Организација за економска соработка и развој|ОЕЦД]] и [[Совет на Европа|Советот на Европа]] и моментално е непостојана земја членка во [[Совет за безбедност на ОН|Советот за безбедност на ОН]] со мандат за 2011-2012. Таа е [[Список на држави по БДП (номинален)|четврта најголема економија]] во светот по номинален [[БДП]] и [[Список на држави по БДП (ПКМ)|петта најголема]] по [[Паритет на куповна моќ|паритетот на куповна моќ]]. Воедно, таа е [[Список на држави по извоз|втор најголем извозник]] и [[Список на држави по увоз|трет најголем увозник]] на добра. Има развиено [[Список на држави по индекс на човековиот развој|многу висок стандард на живот]] и сеопфатен систем на [[социјална заштита]]. Германија е дом на многу влијателни [[Наука и технологија во Германија|научници и пронаоѓачи]] и позната е по нејзината [[Култура на Германија|културна]] и [[Политика на Германија|политичка]] [[Историја на Германија|историја]]. == Потекло на поимот == {{Главна|Имиња на Германија}} Англискиот збор ''Germany'' потекнува од латинското [[Магна Германија]], кој стапил во употреба откако [[Гај Јулиј Цезар]] го прифатил овој назив за луѓето источно од [[Рајна]].<ref>{{наведена книга |last= Шулце |first=Хаген |title=Германија: Нова историја |publisher= Универзитет Харвард |page=4 |isbn= 0-674-80688-3}}</ref> Во другите јазици има [[Имиња на Германија|различни имиња]]. [[Германски јазик|Германскиот]] збор ''Deutschland'' (првично ''diutisciu land'', „германска земја“) потекнува од ''deutsch'', наследено од [[Старогорногермански јазик|старогорногерманското]] ''diutisc'' „популарен“ (односно, кои припаѓаат на ''diot'' или ''diota'' „луѓе“; првично користено за разликување на јазикот на обичните луѓе од латинскиот и римските наследници). == Историја == {{Главна|Историја на Германија}} === Германски племиња === {{Главна|Германи|Голема преселба на народите}} [[Податотека:Ancient German Family.jpg|мини|лево|200п|Германи]][[Податотека:Imperium Romanum Germania.png|thumb|300п|десно|Карта на [[Древна Германија]] и [[Римско Царство|Римското Царство]]]] Се смета дека појавувањето на [[германски племиња|германските племиња]] како етнос се случило во времето на [[Бронзено доба|бронзената доба]] или најдоцна во времето на [[Железно доба|железната доба]]. Германските племиња потекнуваат од јужна [[Скандинавија]] и [[Северна Германија]], кои започнале со своето населување кон југ, исток и запад во [[I век п.н.е.]]. Тие влегле во контакт со [[Келти|келтските племиња]] во [[Галија]] како и со [[Персијци|персиските]], [[Балтички племиња|балтичките]] и [[Словени|словенските]] во [[Источна Европа]].<ref>{{наведена книга |first =Jill N. |last = Claster |title = Средновековна историја: 300–1400 |publisher= Њујорк Универзитет |year =1982 |page =35 |isbn=0-8147-1381-5}}</ref> Со водство на [[Октавијан Август]], римскиот генерал Публиј Квинтилиј Варус започнал да ја освојува Германија (област која се протегала од [[Рајна]] до [[Урал (планина)|Урал]]). Во 9 година од нашата ера, три [[Римска легија|римски легии]] предводени од Варус биле [[Битка кај Тевтобуршката шума|поразени]] од водачот на [[Херуски]]те, [[Арминиј]]. До 100 година од нашата ера, кога [[Такит]] ја напишал ''Германија'', германските племиња се населиле долж Рајна и Дунав, зафаќајќи го поголемиот дел од денешна Германија; меѓутоа, Австрија, јужна [[Баварија]] и западната [[Рајнска област]] биле римски провинции.<ref name="9-13">Fulbrook 1991, pp. 9–13.</ref> Во III век, се појавиле голем број на западногермански племиња: [[Алемани]], [[Франки]], [[Хати (Германи)|Хати]], [[Саси|Саксонци]], [[Фризи]], [[Сикамбри]] и [[Туринги]]. Околу 260, Германите влегле во земјите контролирани од Римјаните.<ref>{{наведена книга |series= Древна историја - Кембриџ |title = Криза на императија, 193–337 |volume =12 |page =442 |isbn=0-521-30199-8 |first =Alan K. |last =Bowman |first2 =Peter |last2 =Garnsey |first3 =Averil |last3 =Cameron |publisher= Универзитет Кембриџ |year = 2005}}</ref> По инвазијата на [[Хуни]]те во 375 и со пропаѓањето на Рим од 395, германски племиња се поместиле кон југозапад. Истовремено, неколку големи племиња ја формирале Германија и раселиле неколку помали германски племиња. Големи области (познати од периодот на [[Меровинзи]]те како [[Австразија]]) биле окупирани од [[Франкиска Империја|Франките]], а Северна Германија била управувана од Саксонците и Словени.<ref name="9-13"/> === Империја на Франките === {{Главна|Империја на Франките}} По пропаѓањето на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]], [[Франки]]те создале своја империја под раководство на [[Меровинзи]]те, потчинувајќи ги другите германски племиња. [[Швабија]] во рамките на [[Империја на Франките|Царството на Франките]] станала грофовство во [[496]] година по [[Битка кај Болбијак|Битката кај Болбијак]]. Кралот [[Кловис I]] веќе го имал зеземено поголемиот дел од територијата на денешна Германија и покренал нови походи кон [[Саксонија]], додека југоисточниот дел од денешна Германија останал под власта на [[Остроготи]]те. Во [[531]] година, [[Саксонци]]те и [[Франки]]те го зазеле кралството [[Тирингија]]. Саксонското население се населило во областа [[Унштрут]]. Во времето на разделувањето на Франкиската Империја, нивните германски територии биле дел од [[Австрија]]. Во [[718]] година, [[Карл Мартел]] започнал воени дејствија против [[Саксонија]], поради фактот што таа му ја откажала својата помош за [[Неустрија]]. Во [[751]] година, [[Пипин III]] ја примил титулата крал, а самата титула му била дадена од страна на [[црква]]та. === Свето Римско Царство === {{Главна|Свето Римско Царство}} [[Податотека:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|thumb|140px|upright|left|[[Мартин Лутер]] ја иницирал [[Протестантска реформација|протестантската реформација]].]] Син на [[Пипин III]] e [[Карло Велики]] ([[768]]-[[814]]), најпознатиот и најмоќниот крал на [[Франки]]те. Во текот на своето владеење, тој водел војни со [[Саси|Саксонците]] (772-804), [[Лангобарди]]те (774), [[Словени]]те (789-812), [[Баварци]]те (788) и [[Авари]]те (791-802). Пред неговата смрт, Франкиската држава се простирала од [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] и [[Ламанш]] до [[Рим]], [[Елба]] и [[Панонија]]. Островот [[Бретан]] останал под власта на [[Гали]]те. На југ, неговата држава се простирала до [[Шпанија]] и на исток до [[Картинија]], [[Австрија]], [[Данска]] и [[Чешка]].<ref name="f11">Fulbrook 1991, p. 11.</ref> Државата била разделена на 230 мали административни единични грофовства. Со грофовствата управувале грофови, кои имале правни и административни функции. Еден од најголемите успеси на Карло Велики е крунисувањето за царот од страна на [[Папа Лав III|папата Лав III]] на 25 декември [[800]] година.<ref name="f11"/> [[Византија]], која се наоѓала од другата страна на [[Европа]] ја признала оваа титула на Карло Велики. Во [[1033]] година, [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] го уништило кралството Бургунди ставајќи го под нејзина контрола во времето на [[Конрад II]]. За време на управувањето на неговиот син, Хенри III, [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] ја поддржила клунијачката реформа на црквата, забраната на [[Симонија]]та и безбрачноста на свештениците. Во ова време, империјата била под власта на папата во позадина. Следувал конфликтот помеѓу [[Анри IV]] и [[Папа Григориј VII|папата Григориј VII]]. Папата сакал да си ја врати својата раководна улога во [[Западна Европа]] и германскиот цар да му стане вазал. Хенри IV попаднал во тешка положба и бил принуден да отиде кај [[Григориј VII]], за да бара помилување. Царот отишол во седиштето на папата во Каноса. Бил принуден неколку денови да го чека папата гладен и необлечен. По неколку денови папата го примил и му простил. Со оваа победа над царот, папата во [[Западна Европа]] уште повеќе добил можност за наложување на христијанството како и подоцната поддршка за Крстоносните војни. Во [[1222]] година се дошло до привремено помирување помеѓу Хенри V и папата. Во периодот од [[1212]] година до [[1250]] година, [[Фридрих II]] создал модерна, професионално административна држава во [[Сицилија]]. Преку тоа тој ги подновил своите планови за завлдување на [[Италија]], кое довело до создавање на нов конфликт со папството. Борбата со папата целосно ја исцрпила државата. По неговата смрт паднала и неговата [[династија Хоенштауфен]]. Следувал период на безвластие односно период во кој немало цар. Врз основа на Златната була од Римини, големиот водач на тевтонските витези [[Херман фон Салца]] и војводата [[Конрад I од Масовије]] заедно ги нападнале старите [[Пруси]] во [[1226]] година, за да ги покрстат во крстоносниот поход на Прусите. Тогаш витезите биле обвинети за малверзации во полската управа и образување на независната Монашка Држава на тевтонски витези. Редот ја губи својата цел кога соседната Литванија го прифаќа христијанството. Сместен во [[Прусија]], Редот почнува походи кон своите христијански соседи, царството [[Полска]], [[Големо Војводство Литванија|Големото Војводство Литванија]] и [[Република Новгород]], откако целосно го асимилира Ливонискиот ред. Благодарение на своите достигнувања, редот постигнува голема градска економија, вработува голем број на европски трговци и станува морска сила на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]]. Во периодот од [[1346]] до [[1378]] година, [[Карл IV од Луксембург]], крал на [[Чешка (историска област)|Чешка]] (Бохемија), преземал големи мерки за да ја издигне повторно царската власт. Во средината на [[XVI век]], црната смрт ја опустошила [[Европа]], заедно со територијата на Германија.<ref>{{наведена книга |url =http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |title = Големата глад (1315–1317) и црната смрт (1346–1351) |first= Лин Хари|last= Нелсон |publisher= Универзитет Канзас |accessdate=19 март 2011}}</ref> Следувало прогонувањето на [[Евреи]]те на економска и религиозна основа. Многу од нив успеале да побегнат во [[Полска]]. Во времето на златниот век, во [[1356]] година било земено решение дека царот ќе се избира од страна на кралот на [[Чешка (историска област)|Чешка]], на [[Рејн]], грофот на [[Саксонија]] и маркгрофот на [[Бранденбург]], како и од страна на три духовни свештеници односно бискупите на [[Мајнц]], [[Трир]] и [[Келн]].<ref>Fulbrook 1991, p. 27.</ref> Од [[1640]] година, [[Бранденбург]] започнал да ја зголемува својата моќ под раководство на [[Фридрих Вилхелм]]. Вестфалскиот мировен договор кој бил потпишан во [[1648]] година дал уште поголема можност за завладување со Источна [[Померанија]].<ref>{{наведено списание|last=Philpott|first=Daniel|title=The Religious Roots of Modern International Relations|journal=World Politics|date=January 2000|volume=52|issue=2|pages=206–245}}</ref> Била образувана апсолутна форма на управување. Во [[1701]] година, [[Фридрих Ванденбургски]] бил прогласен за [[крал на Прусија]]. Од [[1713]] година до [[1740]] година, кралот Фридрих Вилхелм I Прусија ја образувал како високо централизирана територијална држава. Во тоа време [[Луј XIV]], крал на [[Франција]], успеал да завладее со делови од [[Елзас]] и [[Лорена|Лотарингија]]. Во [[1683]] година Турците Османлии за првпат доживеале пораз пред портите на Виена од страна на полската армија водена од страна на [[Јан III]] заедно со австриските војски под раководство на [[Карло IV]]. Унгарија била покорена, а [[Австрија]] станала голема светска сила. === Германски Сојуз и Германско Царство === {{Главна|Германски Сојуз|Германско Царство|Пангерманизам}} [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R29818, Otto von Bismarck.jpg|мини|лево|150п|Ото Фон Бизмарк]][[Податотека:Wernerprokla.jpg|thumb|300п|Основање на Германското Царство во [[Версај]], 1871. [[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]] е во средината во бела униформа.]] По падот на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], се одржал [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] во 1814 и бил основан Германскиот Сојуз ([[Deutscher Bund]]), лабава лига на [[Список на земји членки на Германсиот Сојуз|39 суверени држави]]. Несогласување со политиката на реставрација делумно довело до побудување на либералните движење, следени од новите мерки за репресија на австрискиот државник [[Клеменс Венцел фон Метерних|Метерних]]. ''[[Германска царинска унија|Zollverein]]'', царинска унија, да се унапреди економското единство на германските држави.<ref>{{наведено списание |last= Хендерсон |first=W. O. |title=The Zollverein |journal= Историја |date= јануари 1934 |volume=19 |issue=73 |pages=1–19 |doi=10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x|issn=0018-2648}}</ref> [[Национализам|Националните]] и либералните идеали на [[Француска револуција|Француската револуција]] добиле зголемена поддршка меѓу многу, особено млади, Германци. Во пресрет на [[Револуции од 1848|низата револуционерни движења во Европа]], од кои била формирана републиката [[Револуции од 1848 во Франција|во Франција]], интелектуалците и обичните луѓе ги започнале револуциите од 1848 во германските држави. Кралот [[Фридрих Вилхелм IV од Прусија]] добил понуда за титула на цар, но со губење на моќта; тој ја отфрлил круната и предложениот устав, што довело до привремен неуспех на движењето.<ref name="state"/> Конфликт меѓу прускиот крал [[Вилхелм I]] од и либералниот парламент избил за воените реформи во 1862 и кралот го назначил [[Ото фон Бизмарк]] за нов [[премиер на Прусија]]. Бизмарк успешно ја завршил [[Втора шлеска војна|војната со Данска]] во 1864. Пруската победа во [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]] од 1866 му дозволила да ја создаде [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]] (''Norddeutscher Bund'') и да ја исклучи [[Австриско Царство|Австрија]], порано водечка германска држава, од работите на сојузот. По францускиот пораз во [[Француско-пруска војна|Француско-пруската војна]], Германското Царство било прогласено во 1871 во [[Версај (дворец)|Версај]], обединувајќи ги сите распрскани делови на Германија освен Австрија ({{јаз|de|[[Голема Германија|''Kleindeutschland'']]}}, или „Мала Германија“). Со скоро две третини од нејзината територија и население, Прусија била доминантна во новата држава; од [[Династија Хоенцолерн|династијата Хоенцолерн]] бил кралот на Прусија кој владеел како цар, а Берлин станал главен град.<ref name="state"/> Во периодот на {{јаз|de|''[[Gründerzeit]]''}} по [[Обединување на Германија|обединувањето на Германија]], надворешната политика на Бизмарк како [[Канцелар на Германија|канцелар]] на Германија под власт на царот Вилхелм I ѝ ја обезбедила позицијата на Германија како голема нација во градење сојузи, изолирајќи ја [[Трета Француска Република|Франција]] од дипломатијата и избегнувајќи војна. Меѓутоа, под царот [[Вилхелм II]], Германија, како и другите европски сили, го зазела [[Нов империјализам|империјалистичкиот]] курс, што довело до напнатост во соседните земји. Како последица на [[Берлинска конференција|Берлинската конференција]] во 1884, Германија барала неколку [[Список на поранешни германски колонии|колонии]] вклучувајќи ја [[Германска Источна Африка]], [[Германска Југозападна Африка]], [[Тоголанд|Того]] и [[Камерун]].<ref>{{наведена книга |title=100 maps |year=2005 |publisher=Sterling Publishing |isbn=9781402728853 |editor=Black, John |page=202}}</ref> Повеќето сојузи во кои Германија порано била вклучена не биле обновени, додека новите сојузи ја исклучувале земјата.<ref>Fulbrook 1991, pp. 135, 149.</ref> [[Атентат на Франц Фердинанд|Атентатот]] на [[Франц Фердинанд|австрискиот престолонаследник]] на 28 јуни 1914 ја предизвикал [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Германија, како дел од [[Централни сили|Централните сили]], доживеала пораз против [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузниците]] во [[Жртви во Првата светска војна|една од најкрвавите]] конфликти на сите времиња. Се проценува дека два милиони германски војници умреле во Првата светска војна.<ref>{{наведени вести |url = http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html |title = Последниот ветеран од Првата светска војна починал |work =Spiegel Online |date =22 јануари 2008 |first = Давид |last = Кросланд |accessdate=25 март 2011}}</ref> [[Ноемвриска револуција|Ноемвриската револуција]] избила во ноември 1918 година и царот Вилхелм II и сите германски владејачки принцови [[Абдицирање|абдицирале]]. Примирје ја завршило војната на 11 ноември и Германија била принудена да го потпише [[Версајски договор|Версајскиот договор]] во јуни 1919 година. Договорот бил прифатен во Германија како понижувачко продолжување на војната и често е наведуван како влијание во подемот на [[Нацизам|нацизмот]].<ref>{{наведена книга |first =Stephen J. |last =Lee |title =Europe, 1890–1945 |publisher=Routledge |year =2003 |page =131 |isbn = 9780415254557}}</ref> === Вајмарска Република и Третиот Рајх === {{Главна|Вајмарска Република|Третиот Рајх}} [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|upright|left|[[Адолф Хитлер]], канцелар и претседател на ¹ [[Нацистичка Германија|1933–1945]]<br />1: мандатот службено го започнал од август 1934; Хитлер самиот се именувал како ''„[[Фирер|Führer und Reichskanzler]]“''<ref name="bdp_2003">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bpb.de/publikationen/02735619745887542775109928829773,5,0,Beginn_der_nationalsozialistischen_Herrschaft_%28Teil_2%29.html#art5 |title = Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2) |first = Hans-Ulrich |last = Thamer |year = 2003 |work = Nationalsozialismus I |publisher= Federal Agency for Civic Education |location = Bonn |language = германски |accessdate= 4 October 2011 |quote = Претседателот [[Паул фон Хинденбург|Фон Хинденбург]] умрел на втори август 1934. Еден ден претходно, кабинетот ја одобрил одлуката Хитлер да биде негов наследник. Канцеларијата на претседателот била укината и обединета на таа со канцеларот под името „Führer und Reichskanzler“. Меѓутоа, ова било големо непочитување на законите}}</ref>]] [[Податотека:World War II in Europe, 1942.svg|мини|десно|300п|Третиот Рајх]] На почетокот на Германската револуција во ноември 1918, Германија била прогласена за [[република]]. Меѓутоа, борбата за власт продолжила, со [[Баварска Советска Република|освојувањето на власта во Баварија]] на радикалните комунисти. Револуцијата завршила на 11 август 1919, кога демократскиот [[Вајмарски устав]] бил потпишан од [[Претседател на Германија|претседателот]] [[Фридрих Еберт]].<ref>Fulbrook 1991, pp. 156–160.</ref> Страдајќи од [[Големата криза|Големата депресија]] од 1929, суровите услови поставени со Версајскиот договор и нестабилните влади, Германците ја изгубиле идентификацијата со владата. Ова било влошени од широко распространетата десничарска {{јаз|de|''[[Dolchstoßlegende]]''}}, или митот за забивање на нож во грбот, кој тврдел дека Германија изгубила во Првата светска војна, поради оние кои сакале да ја соборат владата. Вајмарската влада била обвинета за предавство на Германија со потпишувањето на Версајскиот договор. Од 1932, [[Комунистичка партија на Германија|Германската комунистичка партија]] и [[Нацистичка партија|Нацистичката партија]] го контролирале мнозинството во парламентот, разгорени од незадоволството на Вајмарската влада. По серија неуспешни кабинети, претседателот [[Паул фон Хинденбург]] го назначил [[Адолф Хитлер]] како [[канцелар на Германија]] на 30 јануари 1933.<ref>Fulbrook 1991, pp. 155–158, 172–177.</ref> На 27 февруари 1933, зградата на [[Палење на Рајхстагот|Рајхстагот]] била запалена и како последица на тоа бил донесен итен декрет, кој ги укинал основните права на граѓаните. Овој закон поминал во парламентот давајќи му на Хитлер неограничена законодавна власт. Само [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија]] гласала против, додека [[Комунистичка партија на Германија|комунистичките]] членови на парламентот веќе биле затворени.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html |title=Das Ermächtigungsgesetz 1933 |accessdate=25 март 2011 |publisher=Deutsches Historisches Museum|language=германски}}</ref><ref>{{наведена книга |last= Stackelberg| first =Roderick |year =1999 |title= Германија на Хитлер: Потекло, интерпретации, закони |publisher=Routledge |isbn=9780415201155 |page =103}}</ref> Користејќи ја неговата моќ да го уништи каков било вистински или потенцијален отпор, Хитлер воспоставил централизирана [[Тоталитаризам|тоталитарна држава]] за неколку месеци. Индустријата била ревитализирана со фокус на военото вооружување.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html |title=Industrie und Wirtschaft |accessdate=25 March 2011 |publisher=Deutsches Historisches Museum |language=германски}}</ref> [[Податотека:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumb|300п|Берлин во руини по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во 1935, Германија ја повратила контролата на [[Сар (Друштво на народите)|Сар]], а во 1936 воената контрола на [[Рајнска Област|Рајнската Област]], обата изгубени со Версајскиот договор.<ref>Fulbrook 1991, pp. 188–189.</ref> Во 1938, [[Австрија]] била [[Аншлус|припоена]], а во 1939, над [[Германска окупација на Чехословачка|Чехословачка]] била воспоставена германска контрола. [[Инвазија на Полска|Инвазијата на Полска]] била подготвена со [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Рибентроп-Молотов]] и [[Операција Химлер|операцијата Химлер]]. На 1 септември 1939, германскиот [[Вермахт]] започнал [[блицкриг]] со [[Втора полска република|Полска]], која била брзо окупирана од Германија и од советската [[Црвена армија]]. Обединетото Кралство и Франција ѝ објавиле војна на Германија, означувајќи го почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref name="Fulbrook 190">Fulbrook 1991, pp. 190–195.</ref> Како напредувала војната, Германија и нејзините [[Сили на Оската|сојузници]] брзо постигнале контрола на поголемиот дел од [[Окупирана Европа|континентална Европа]] и [[Северна Африка]], иако плановите за [[Битка за Британија|принудување на Обединетото Кралство]] на примирје или предавање не успеале. На 22 јуни 1941, Германија го прекршила пактот Рибентроп-Молотов и го [[Операција Барбароса|нападнала Советскиот Сојуз]]. [[Јапонско Царство|Јапонскиот]] [[напад на Перл Харбор]] довел Германија да ѝ објави војна на Соединетите Американски Држави. [[Сталинградска битка|Сталинградската битка]] ја принудила германската армија да се повлече од [[Источен фронт во Втората светска војна|Источниот фронт]].<ref name="Fulbrook 190"/> Во септември 1943, германскиот сојузник Италија се предале и германските трупи биле принудени да бранат дополнителен фронт во Италија. [[Операција Нептун|Д-денот]] го отворил [[Западен фронт во Втората светска војна|Западниот фронт]], како што сојузничките трупи напредувале кон германската територија. На 8 мај 1945, [[Денот на победата во Европа|германските вооружени сили се предале]] откако Црвената армија го окупирала Берлин.<ref>{{наведена книга |last=Steinberg |first=Heinz Günter |title=Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg: mit einem Überblick über die Entwicklung von 1945 bis 1990 |year=1991 |publisher=Kulturstiftung der dt. Vertriebenen |isbn=9783885570899 |language=германски}}</ref> Во она што подоцна стана познато како [[Холокауст]], режимот на Третиот Рајх донел политики, кои директно се однесувале на многу дисиденти и малцинства. Милиони луѓе биле убиени од нацистите во текот на Холокаустот, вклучувајќи голем број на [[Евреи]], [[Роми]], [[Јеховини сведоци]], [[Генералплан Ост|Полјаци и други Словени]], вклучувајќи советски воени заробеници, лица со ментални и/или физички пречки, хомосексуалци и [[Холокауст|членови на политичката опозиција]].<ref>{{наведена книга |last=Niewyk |first=Donald L. |title=The Columbia Guide to the Holocaust |year=2000 |publisher=Columbia University Press |pages=45–52 |author2=Nicosia, Francis R. |isbn =9780231112000}}</ref> Втората светска војна била одговорна за повеќе од 40 милиони мртви во Европа.<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm | title = Leaders mourn Soviet wartime dead | work = BBC News | date=9 May 2005 |accessdate=18 March 2011 }}</ref> [[Нирнбершки процес|Нирнбершкиот процес]] на нацистичките воени злосторници бил одржан по Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Овери |first=Ричард |title= Нирнберг: Нацистите на судење |url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuremberg_article_01.shtml |publisher=BBC History |date =17 февруари 2011 |accessdate=25 март 2011}}</ref> Воените жртви за Германија се проценети на 5,3 милиони германски војници<ref name="Rűdiger Overmans 2000">Rűdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. ISBN 3-486-56531-1</ref> и милиони германски цивили;<ref>Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Bd. 9/1, ISBN 3-421-06236-6. Page 460 (Оваа студија била подготвена од Германскиот воено-историски истражувачки центар, агенција на германската влада)</ref><ref>{{наведена книга|author1=Peter Antill|author2=Peter Dennis|title=Berlin 1945: end of the Thousand Year Reich|url=http://books.google.com/books?id=vAzgsCDUky0C|accessdate=24 June 2011|date=10 October 2005|publisher=Osprey Publishing|isbn=9781841769158|page=85}}</ref><ref>Bonn : Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, ''Vertreibung und Vertreibungsverbrechen, 1945–1948 : Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974 : Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte'' / [Redaktion, Silke Spieler]. Bonn :1989 ISBN 3-88557-067-X. (Ова е студија на германските жртви поради „воено злосторство“ подготвена од архивите на германската влада)</ref><ref>Germany reports. With an introd. by Konrad Adenauer. Germany (West). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] Page 32</ref><ref>Robert N. Proctor, ''Racial Hygiene: Medicine under the Nazis'', Harvard 1988,</ref> и губењето на војната резултирало со [[Граница Одра-Ниса|големи територијални загуби]]; протерување на околу 15 милиони Германци од поранешните источни територии на Германија и други држави; масовно силување на германските жени;<ref>{{наведена книга |last =Beevor |first =Antony |title =Berlin: The downfall 1945 |origyear =2002 |year =2003 |publisher=Penguin |isbn =9780140286960 |pages =31–32, 409–412}}</ref> и уништување на многубројни големи градови. === Разделување на Германија === {{Главна|Историја на Германија (1945–1990)}} [[Податотека:Map-Germany-1945.svg|thumb|десно|[[Сојузнички окупациски зони во Германија|Окупациските зони]] во Германија, 1947. Териториите источно од [[Линија Одра-Ниса|линијата Одра-Ниса]], под ''де јуре'' полска и советска администрација и ''де факто'' припоени, се покажани во светложолто, како и издвоениот [[Сар (протекторат)|протекторат Сар]].]] [[Податотека:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|right|[[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]] пред [[Бранденбуршка порта|Бранденбуршката порта]] кратко пред неговиот пад во 1989]] По предавањето на Германија, преостанатата германска територија и Берлин биле поделени од [[Сојузници од Втората светска војна|Сојузниците]] во четири воено-окупациски зони. Западните сектори, контролирани од Франција, Обединетото Кралство и САД, биле споени на 23 мај 1949 за формирање на ''[[Западна Германија|Сојузна Република Германија]]'' (''Bundesrepublik Deutschland''); на 7 октомври 1949, советската зона станала ''[[Источна Германија|Германска Демократска Република]]'' (''Deutsche Demokratische Republik'', или DDR). Тие неслужбено биле познати како „Западна Германија“ и „Источна Германија“. Источна Германија го избрала Источен Берлин како свој главен град, додека Западна Германија го одбрала [[Бон]] како привремен главен град, да го истакне својот став дека решението за двете држави е вештачко и привремено ''статус кво''.<ref>{{наведена книга | last = Wise | first = Michael Z. | title = Дилема за главен град: Германската потрага по нова архитектура на демократија | year = 1998| publisher= Princeton Architectural Press | isbn =978-1-56898-134-5 | page = 23}}</ref> Западна Германија, основана како сојузна парламентарна република со „[[социјална пазарна економија]]“, била сојузник на Соединетите Американски Држави, Обединетото Кралство и Франција. Државата уживала подолг економски раст започнат во раните 1950-ти ({{јаз|de|''[[Wirtschaftswunder]]''}}). Западна Германија му се придружила на [[НАТО]] во 1955 и била еден од основачите на [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]] во 1957. Источна Германија била држава од [[Источен блок|Источниот блок]] под политичка и воена контрола од [[СССР]] преку нивните окупациски сили и [[Варшавски договор|Варшавскиот договор]]. Иако Источна Германија тврдела дека има демократија, политичка власт била практикувани исклучиво од водечките членови (''[[Политбиро|Politbüro]]'') на комунистичко контролираната [[партија за социјалистичко единство на Германија]] (SED), поддржувана од [[Штази]], огромната тајна служба,<ref name="spiegel_20080311">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,540771,00.html |title = Нова студија открива повеќе траги на Штази |author = maw/dpa|date = 11 март 2008|work = Spiegel Online – англиска страница (www.spiegel.de/international)|publisher= Der Spiegel|accessdate = 30 октомври 2011|quote = 189,000 луѓе биле информатори за Штази - поранешната комунистичка тајна полиција - кога Источна Германија пропаднала во 1989 – 15.000 повеќе отколку претходните студии. [...] околу еден од 20 членови на поранешната комунистичка партија на Источна Германија, SED, бил информатор на тајната полиција.}}</ref> и различни подорганизации го контролирале секој аспект во општеството. Била создадена [[командна економија]] во советски стил; ГДР подоцна станал дел од [[Совет за заемна економска помош|Советот за заемна економска помош]].<ref>{{наведени вести | last = Колчестер | first = Нико | url = http://www.ft.com/cms/s/2/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html | title = D-mark day dawns | newspaper = [[Financial Times]] | location = Лондон | date = 1 јануари 2001 | accessdate = 19 март 2011 | archive-date = 2011-05-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110501092536/http://www.ft.com/cms/s/2/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html | url-status = dead }}</ref> Додека [[Комунистичка пропаганда|источногерманската пропаганда]] била заснована врз социјалните програми на ГДР и за наводната постојана закана од западногерманска инвазија, многу од нејзините граѓани го гледале Западот како слобода и просперитет.<ref name="NYT_19890822">{{наведени вести|url = http://www.nytimes.com/1989/08/22/world/westward-tide-of-east-germans-is-a-popular-no-confidence-vote.html?pagewanted=all&src=pm | title = Westward Tide of East Germans Is a Popular No-Confidence Vote|first = Ferdinand|last = Protzman |date = 22 August 1989|work = www.nytimes.com | publisher= The New York Times | accessdate= 30 October 2011 }}</ref> [[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]], изграден во 1961 за да ги спречи Источногерманците да бегаат во Западна Германија, станал симбол на [[Студена војна|Студената војна]].<ref name="state"/> Тензиите помеѓу Источна и Западна Германија биле намалени во раните 1970-ти од [[Канцелар на Германија|канцеларот]] [[Вили Брант]] со неговата {{јаз|de|''[[Остполитик|Ostpolitik]]''}}. Во летото 1989, Унгарија одлучила да ја расформира [[Железна завеса|Железната завеса]] и да ги отвори границите, предизвикувајќи емиграција на илјадници [[Источна Германија|Источногерманци]] кон Западна Германија преку Унгарија. Ова имало катастрофални последици врз [[Источна Германија|ГДР]], каде што регуларните [[Понеделнички демонстрации во Источна Германија|масовни демонстрации]] добиле поголема поддршка. Властите на Источна Германија неочекувани ги олесниле граничните ограничувања, дозволувајќи им на Источногерманците да патуваат во Западот; првично наменети за зачувување на Источна Германија како држава, отворањето на границите всушност довело до забрзување на [[Die Wende|реформскиот процес ''Wende'']]. Ова кулминирало во Договорот Два плус Четири една година подоцна на 12 септември 1990, со кој четирите окупациски сили ги прекинале своите права во рамките на Актот за капитулација и Германија стекнала полна сувереност. Ова го дозволило [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]] на 3 октомври 1990, со пристапувањето на петте повторно основани покраини од поранешна ГДР ([[Нови покраини во Германија|нови покраини]] или „neue Länder“).<ref name="state"/> === Падот на комунизмот === {{Главна|Историја на Германија од 1990}} Врз основа на [[Закон Берлин/Бон|законот Берлин/Бон]], донесен на 10 мај 1994, Берлин повторно станал главен град на обединета Германија, додека Бон го добил уникатниот статус на ''Bundesstadt'' (сојузен град), задржувајќи некои сојузни министерства.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Gesetz zur Umsetzung des Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands |url=http://bundesrecht.juris.de/berlin_bonng/index.html |publisher=Bundesministerium der Justiz |accessdate=19 април 2011 | language=германски | date=26 април 1994}}</ref> Преместувањето на владата била завршена во 1999.<ref>{{наведени вести |title=Brennpunkt: Hauptstadt-Umzug |url=http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |accessdate=19 март 2011 |newspaper=Focus |date=12 април 1999 |location=Минхен |language=германски |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430043907/http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |url-status=dead }}</ref> Од обединувањето, Германија земала поактивна улога во [[ЕУ|Европската Унија]] и НАТО. Германија испратила мировни сили за обезбедување стабилност на [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|Балканот]] и одреден број на [[Бундесвер|германски војници]] во [[Авганистан]] како дел од напорите на НАТО за обезбедување на [[Војна во Авганистан (од 2001)|сигурноста во таа држава]] по истерувањето на [[Талибанци]]те.<ref>{{наведени вести | last = Dempsey | first = Judy | url = http://www.nytimes.com/2006/10/31/world/europe/31iht-germany.3343963.html | title = Germany is planning a Bosnia withdrawal | newspaper = International Herald Tribune | location = Paris | date = 31 октомври 2006 | accessdate= 7 мај 2011 }}</ref> Овие распоредувања биле контроверзни, бидејќи по војната, Германија била обврзана со домашното право да распоредува воени трупи само за одбранбени цели.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Merz |first=Sebastian |title=Still on the way to Afghanistan? Germany and its forces in the Hindu Kush |url=http://www.sipri.org/research/conflict/publications/merz |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |format=PDF |accessdate=16 April 2011 |pages=2, 3 |date=November 2007 |archive-date=2015-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101004042/http://www.sipri.org/research/conflict/publications/merz |url-status=dead }}</ref> Во 2005, [[Ангела Меркел]] станала првата жена канцелар на Германија како водач на [[Голема коалиција (Германија)|големата коалиција]].<ref name="state"/> == Географија == {{Главна|Географија на Германија}} [[Податотека:Deutschland topo.jpg|thumb|upright|250px|Топографска карта]] Германија е во Западна и Средна Европа, граничејќи се со [[Данска]] на север, [[Полска]] и [[Чешка]] на исток, [[Австрија]] и [[Швајцарија]] на југ, [[Франција]] и [[Луксембург]] на југозапад и [[Белгија]] и [[Холандија]] на северозапад. Главно се наоѓа помеѓу ширините [[47-ми северен напоредник|47°]] и [[55-ти северен напоредник|55° С]] (врвот на [[Зилт]] е малку посеверно од 55°) и должините [[5-ти источен меридијан|5°]] и [[16-ти источен меридијан|16° И]]. Територијата покрива 357.021 км², која се состои од 349.223 км² копнена површина и 7.798 км² водена површина. Таа е седма најголема држава по површина во Европа и [[Список на држави и територии по површина|62. најголема во светот]].<ref name="CIA"/> Висината се движи од планинскиот масив, [[Алпи]] (највисока точка: [[Цугшпице]] на 2.962 метри) на југ до бреговите на [[Северно Море|Северното Море]] (''Nordsee'') на северозапад и [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] (''Ostsee'') на североисток. Шумскиот планински дел од централна Германија и низинските делови на Северна Германија (најниска точка: [[Вилстермарш]] на 3,54 под надморската височина) е испресечен од големите реки [[Рајна]], [[Дунав]] и [[Елба]]. ледници се наоѓаат во алпскиот регион, но во последно време се забележува нивно топење. Значајни природни ресурси се [[железна руда]], јаглен, потања, дрво, лигнит, ураниум, бакар, природен гас, сол, никел, обработлива земја и вода.<ref name="CIA">{{Наведена мрежна страница| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html| title = World Factbook| accessdate = 26 март 2011| publisher = CIA| archive-date = 2016-02-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html| url-status = dead}}</ref> === Клима === Поголемиот дел од Германија има [[Умерена клима|умерена сезонска клима]], во која преовладуваат западните влажни ветрови. Климата е под влијание на [[Северноатлантска струја|северноатлантската струја]], северното продолжување на [[Голфска струја|Голфската струја]]. Оваа потопла вода влијае на областите, кои се граничат со Северното Море; како последица на тоа на северозапад и север, климата е [[Океанска клима|океанска]]. [[Врнежи]]те од дожд се случуваат преку целата година, особено во лето. Зимите се благи, а летата имаат тенденција да бидат топли, со температура околу 30&nbsp;°C.<ref name="climate">{{Наведена мрежна страница |title= Клима во Германија |url= http://www.germanculture.com.ua/library/facts/bl_climate.htm |publisher=GermanCulture|accessdate=26 март 2011}}</ref> На исток има повеќе [[континентална клима]]; зимите може да бидат многу ладни и летата многу топли, а долгите сушни периоди се чести. Централна и Јужна Германија се преодни региони, кои се разликуваат од умерена океанска до континентална. Покрај поморската и континенталната клима, кои доминираат во земјата, Алпскиот регион на крајниот југ и во помал степен, некои области во Централните Германски Висорамнини имаат планинска клима, карактеризирана со пониски температури и поголеми врнежи.<ref name="climate"/> === Биоразновидност === [[Податотека:Aquila chrysaetos 3 (Martin Mecnarowski).jpg|мини|250п|[[Златен орел|Орелот]] е заштитена птица и национално хералдичко животно.]] Територијата на Германија може да биде поделена во два екорегиона: Европско-средоземниот со мешани шуми по планините и Североисточно-атлантскиот покрај приморјето.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Екорегиони|url=http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/ecoregion_list/|publisher=WWF|accessdate=19 март 2011|archive-date=2013-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130812123040/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/ecoregion_list/|url-status=dead}}</ref> До 2008, поголемиот дел на Германија бил покриен или од обработливо земјиште (34%) или од шуми и гори (30,1%); само 13,4% од површината се состои од постојани пасишта, 11,8% е покриена од населби и улици.<ref>{{Наведена мрежна страница |last= Стром |first= Катрин |url= http://www.agribenchmark.org/fileadmin/freefiles/ccc_2010/Poster_Germany.pdf |title= Обработливо земјиште во Германија |publisher= Agri benchmark |date= мај 2010 |accessdate= 14 април 2011 |archive-date= 2011-05-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110513054412/http://www.agribenchmark.org/fileadmin/freefiles/ccc_2010/Poster_Germany.pdf |url-status= dead }}</ref> Растенијата и животните главно се слични со оние од средна Европа. Буките, дабовите и другите листопадни дрвја претставуваат една третина од шумите; четинарите се зголемуваат како последица на пошумувањето. Смреките и зимзелените дрвја доминираат во високите планини, додека боровите се наоѓаат на песоклива почва. Постојат многу видови на папрати, цвеќиња, габи и мов. Диви животни, кои се сретнуваат се елени, диви свињи, муфлони, лисици, јазовци, зајаци и други животни.<ref>{{наведена книга| last=Bekker |first=Henk |title=Adventure Guide Germany |year=2005 |publisher=Hunter |isbn =9781588435033 |page=14}}</ref> [[Список на национални паркови во Германија|Национални паркови во Германија]] се [[национални паркови на Ваденското Море|националните паркови на Ваденското Море]], [[Национален парк Јазмунд]], [[Национален парк Западнопомерански лагуни]], [[Национален парк Мириц]], [[Национален парк Долна долина на Одра]], [[Национален парк Харц]], [[Национален парк Саксонска Швајцарија]] и [[Национален парк Баварска Шума]]. Во Германија работат преку 400 регистрирани зоолошки градини и животински паркови, што се верува дека е најголема бројка во една држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Зоо факти|url= http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html|publisher= Зоолошки градини и аквариуми во Америка|accessdate= 16 април 2011|archive-date= 2003-10-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html|url-status= dead}}</ref> Познатата [[Берлинска зоолошка градина]] е најстарата зоолошка градина во Германија и претставува најсеопфатната збирка на видовите во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zoo-berlin.de/zoo/unternehmen/historie.html|title=Der Zoologische Garten Berlin|publisher=Zoo Berlin|accessdate=19 март 2011|language=германски|archive-date=2011-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430015152/http://www.zoo-berlin.de/zoo/unternehmen/historie.html|url-status=dead}}</ref> == Политички систем == {{Главна|Политика на Германија}} [[Податотека:2017-04-26 Frank-Walter-Steinmeier 0447.JPG|мини|лево|150п|[[Франц-Валтер Штајнмајер]], претседател на Германија]] [[Податотека:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|мини|десно|300п|[[Рајхстаг]]от во Берлин е седиштето на [[Бундестаг|германскиот парламент]].]] Германија е [[Сојузна република|сојузна]], [[Парламентарен систем|парламентарна]], [[Посредна демократија|посредна демократска]] република. Германскиот политички систем функционира по рамка донесена во уставниот документ од 1949 година, познат како [[Основен закон за Сојузна Република Германија]] (''Grundgesetz''). Генерално, измените бараат двотретинско мнозинство на обата дома од парламентот; основните принципи на Уставот, како што е изнесено во членовите се гарантирање на човечкото достоинство, поделба на власта, сојузна структура и владеење на правото, кои како такви се трајни.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.btg-bestellservice.de/pdf/80201000.pdf|title= Основен закон за Сојузна Република Германија|date=октомври 2010|work=Deutscher Bundestag|publisher=Btg-bestellservice|accessdate=14 април 2011}}</ref> [[Претседател на Германија|Претседателот]] е на чело на државата и главно има претставнички одговорности и овластувања. Него го бира [[Сојузно собрание (Германија)|Сојузното собрание]] (''Bundesversammlung''), институција составено од членови на [[Бундестаг]]от и на еднаков број на покраински делегати. Втората по важност функција во германската [[протоколарна хиерархија]] е [[Претседател на Бундестаг|претседателот на Бундестагот]] (''Bundestagspräsident''), кој е избран од Бундестагот и одговорен за надгледување на дневните заседанија на парламентот. Третата функција и шеф на владата е [[Канцелар на Германија|канцеларот]], кој е назначен од сојузниот претседател откако бил избран од Бундестагот.<ref name="state"/> Канцеларот, моментално [[Ангела Меркел]], е на чело на владата и на [[Извршна власт|извршната власт]], слично на улогата на премиерот во другите парламентарни демократии. Сојузната [[законодавна власт]] е доверена на парламентот, кој се состои од [[Бундестаг]]от („Сојузно собрание“) и [[Бундесрат]]от („Сојузен совет“), кои заедно го создаваат законодавното тело. Бундестагот се бира на директни избори, по пропорционален модел.<ref name="CIA"/> Членовите на Бундесратот ги претставуваат владите на шеснаесетте сојузни покраини и се членови на покраинските владини состави.<ref name="state"/> [[Податотека:Schwerin Palace Park Garden Mecklenburg Germany Schweriner Schloss Garten BUGA 2009.jpg|мини|[[Шверински замок]], парламентот на [[Мекленбург-Западна Померанија]]]] Од 1949 година, во партискиот систем на Германија доминира [[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанската демократска унија]] и [[Социјалдемократска партија на Германија]], па така досега сите канцелари биле членови на овие партии. Меѓутоа, помалата либерално [[Слободна демократска партија (Германија)|Слободна демократска партија]] (која има членови во Бундестагот од 1949 г.) и [[Сојуз 90/Зелени]] (која првпат обезбедила места во парламентот во 1983 г.) исто така имаат значајни улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://countrystudies.us/germany/159.htm|title= Христијанска демократска унија/Христијанска социјална унија|publisher=Библиотека на Конгресот (САД)|accessdate=26 март 2011}}</ref> Германија има [[Континентално право|граѓански правен систем]] заснован на [[Римско граѓанско право|римското право]] со одредени упати од [[Раногерманско право|германското право]]. ''[[Сојузен уставен суд на Германија|Bundesverfassungsgericht]]'' (Сојузен уставен суд) е германски Врховен суд одговорен за уставни прашања, со моќ на уставна контрола.<ref name="state"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html |title= Сојузен уставен суд |publisher= Bundesverfassungsgericht |accessdate= 26 март 2011 |archive-date= 2011-04-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110429005142/http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html |url-status= dead }}</ref> Германскиот систем на врховни судови, наречен ''Oberste Gerichtshöfe des Bundes'', е специјализиран: за граѓански и кривични дела, највисокиот суд на жалби е [[Врховен суд на Германија|Врховниот суд]], а за други прашања, надлежни се судовите [[Сојузен суд за труд на Германија|Сојузен суд за труд]], [[Сојузен социјален суд на Германија|Сојузен социјален суд]], [[Сојузен финансиски суд на Германија|Сојузен финансиски суд]] и [[Сојузен административен суд на Германија|Сојузен административен суд]]. ''[[Völkerstrafgesetzbuch]]'' ги регулира последиците од [[злосторства против човештвото]], [[геноцид]] и [[воени злосторства]] и им дава на германските судови [[универзална јурисдикција]] во некои околности.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bundesrecht.juris.de/vstgb/BJNR225410002.html#BJNR225410002BJNG000200000 |title=Völkerstrafgesetz Teil 1 Allgemeine Regelungen |publisher= Bundesministerium der Justiz |accessdate=19 април 2011|language=германски}}</ref> Кривичните и граѓанските дела се кодифицирани на национално ниво во ''[[Кривичен законик|Strafgesetzbuch]]'' и ''[[Граѓански законик|Bürgerliches Gesetzbuch]]'' соодветно. Германскиот казнен систем е насочен кон рехабилитација на криминалците и заштита на општата јавност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gesetze-im-internet.de/stvollzg/__2.html|title=§ 2 Strafvollzugsgesetz |publisher=Bundesministerium der Justiz|accessdate=26 март 2011|language= германски}}</ref> Освен за ситни злосторства, кои се судат пред еден професионален судија и сериозните политички дела, сите обвиненија се судат пред мешан состав на судии-поротници, кои седат на страна заедно со професионалните судии.<ref>{{наведена книга | title= Кривична правда во Германија| first= Јерг-Мартин|last= Јеле| author2= [[Сојузно министерство за правда (Германија)|Германско сојузно министерство за правда]] | publisher= Forum-Verlag | year= 2009 | page= 23 | isbn= 9783936999518 | url= http://books.google.com/books?id=-V-ng-8jOoQC&pg=PA23 | ref= {{harvid|Jehle|BMJ|2009}}}}</ref><ref>{{наведено списание | title= Судии-поротници во германските кривични судови| page=141 | first1 = Герхард| last1= Каспер| first2= Ханс| last2= Цајзел | journal= Journal of Legal Studies | volume= 1 | issue= 1 | date= јануари 1972 | jstor= 724014 }}</ref> === Административна поделба === {{Главна|Покраини во Германија}} Германија се состои од [[Покраини во Германија|шеснаесет покраини]], кои на германски се нарекуваат ''Länder''.<ref>Поединечно може да се нарекуваат или ''Land'' [покраина], ''Freistaat'' [слободна покраина] или ''Freie (und) Hansestadt'' [слободен (и) ханзеатски град].<br />{{Наведена мрежна страница|url= http://www.bundesrat.de/nn_11006/EN/organisation-en/laender-en/laender-en-node.html?__nnn=true|title= Сојузни покраини|publisher= [[Бундесрат на Германија]]|work= www.bundesrat.de|accessdate= 17 July 2011|archive-date= 2013-09-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20130910131911/http://www.bundesrat.de/nn_11006/EN/organisation-en/laender-en/laender-en-node.html?__nnn=true|url-status= dead}} <br />{{Наведена мрежна страница|url = http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Infoservice/Terminologie/Bundeslaender/Uebersicht_node.html|title = Official denomination of federated states|work = www.auswaertiges-amt.de|publisher = [[Сојузни министерство за надворешни работи (Германија)|Сојузно министерство за надворешни работи]]|language = германски|format = PDF; download file „Englisch“|accessdate = 22 октомври 2011}}</ref> Секоја покраина има сопствен покраински устав<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.7/Europa/Wissenswertes/English_information/North_Rhine_Westphalia_Constitution_revised.jsp|title=Пример за покраински устав: „Устав на Покраината Северна Рајна-Вестфалија“|publisher=[[Ландтаг на Северна Рајна-Вестфалија|Ландтаг (покраинско собрание) на Северна Рајна-Вестфалија]]|accessdate=17 јули 2011|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011619/http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.7/Europa/Wissenswertes/English_information/North_Rhine_Westphalia_Constitution_revised.jsp}}</ref> и се во голема мерка автономни во поглед на нивната внатрешна организација. Поради разликите во големина и население понатамошната [[Покраини во Германија|административна поделба на овие покраини]] се разликува, особено помеѓу [[град-држава|градовите-покраини]] (''Stadtstaaten'') и покраините со поголеми територии (''Flächenländer''). За регионални административни цели, пет покраини (Баден-Виртемберг, Баварија, Хесен, Северна Рајна-Вестфалија и Саксонија), имаат воведено вкупно 22 [[Административно подрачје (Германија)|административни окрузи]] (''Regierungsbezirke''). До 2009 година, Германија била поделба на 403 [[Окрузи во Германија|окрузи]] (''Kreise'') на општински ниво, кои се состојат од 301 [[Список на рурални окрузи во Германија|рурален округ]] и 102 [[Урбани окрузи во Германија|урбани окрузи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/04__KreiseAktuell,property=file.xls|title= Kreisfreie Städte und Landkreise nach Fläche und Bevölkerung 31.12.2009|format= XLS|year= 2010|publisher= [[Statistisches Bundesamt]] Deutschland|language= германски|accessdate= 26 септември 2011|archive-date= 2011-04-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20110428135732/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/04__KreiseAktuell%2Cproperty%3Dfile.xls}}</ref> {{Германски сојузни покраини|options=float:left; font-size:90%; border:3px; max-width:480px; width:50%;}} {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:140px;"| [[Покраини во Германија|Покраина]] !! style="width:85px;"| Главен град !! style="width:85px;"| Површина (км²)!! style="width:85px;"| Население |- | [[Баден-Виртемберг]] || [[Штутгарт]] || style="text-align:right"|35.752|| style="text-align:right"|10.717.000 |- | [[Баварија]] || [[Минхен]] || style="text-align:right"|70.549|| style="text-align:right"|12.444.000 |- | [[Берлин]] || [[Берлин]] ||style="text-align:right"|892|| style="text-align:right"|3.400.000 |- | [[Бранденбург]] || [[Потсдам]] || style="text-align:right"|29.477|| style="text-align:right"|2.568.000 |- | [[Бремен (покраина)|Бремен]] || [[Бремен]] || style="text-align:right"|404|| style="text-align:right"|663.000 |- | [[Долна Саксонија]] || [[Хановер]] || style="text-align:right"|47.618|| style="text-align:right"|8.001.000 |- | [[Мекленбург-Западна Померанија]] || [[Шверин]] || style="text-align:right"|23.174|| style="text-align:right"| 1.720.000 |- | [[Рајнска област-Пфалц]] || [[Мајнц]] || style="text-align:right"|19.847|| style="text-align:right"|4.061.000 |- | [[Саксонија]] || [[Дрезден]] || style="text-align:right"|18.416|| style="text-align:right"|4.296.000 |- | [[Саксонија-Анхалт]] || [[Магдебург]] || style="text-align:right"|20.445|| style="text-align:right"|2.494.000 |- | [[Сар]] || [[Сарбрикен]] || style="text-align:right"|2.569|| style="text-align:right"|1.056.000 |- | [[Северна Рајна-Вестфалија]] || [[Диселдорф]] || style="text-align:right"|34.043|| style="text-align:right"| 18.075.000 |- | [[Тирингија]] || [[Ерфурт]] || style="text-align:right"|16.172|| style="text-align:right"|2.355.000 |- | [[Хамбург]] || [[Хамбург]] ||style="text-align:right"|755|| style="text-align:right"|1.735.000 |- | [[Хесен]] || [[Висбаден]] || style="text-align:right"|21.115|| style="text-align:right"|6.098.000 |- | [[Шлезвиг-Холштајн]] || [[Кил]] || style="text-align:right"|15.763|| style="text-align:right"|2.829.000 |} |} Пред [[Обединување на Германија|обединувањето на Германија]] во 1990, [[Сојузна Република Германија|Западна Германија]] се содржела од 10 покраини, додека во [[1952]] [[ГДР|Источна Германија]] ја реорганизирала својата територија на 15 административни области. По обединувањето на Германија на [[3 октомври]] [[1990]], 14 од овие области биле сместени во 5 покраини — Мекленбург-Западна Померанија, Бранденбург, Саксонија-Анхалт, Тирингија и Саксонија како што постоеле до 1952. Поранешната област Берлин (источен) била комбинирана со [[Западен Берлин]] и ја оформиле новата покраина Берлин. === Меѓународни односи === {{Главна|Надворешна политика на Германија}} [[Податотека:33rdG8Leaders.jpg|thumb|300п|Канцеларката [[Ангела Меркел]] како домаќин на самитот на [[Г8]] во [[Хајлигендам]]]] Германија има мрежа од 229 дипломатски мисии во странство и одржува односи со повеќе од 190 држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.auswaertiges-amt.de/EN/AAmt/Auslandsvertretungen/Uebersicht_node.html|title= Германски мисии |publisher= Германско министерство за надворешни работи |accessdate=26 март 2011}}</ref> До 2011 била најголем придонесувач во буџетот на Европската Унија (обезбедува 20%<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://ec.europa.eu/budget/figures/2011/2011_en.cfm | title= ЕУ-буџет 2011 во бројки |publisher= [[Европска Комисија]] |accessdate=6 мај 2011}}</ref> и трет најголем придонесувач во буџетот на ОН (обезбедува 8%).<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=ST/ADM/SER.B/824 | title= Буџетот на ОН за 2011 година |publisher= ОН Комитет за придонеси |accessdate=6 мај 2011}}</ref> Германија е членка на НАТО, Организацијата за економска соработка и развој (OECD), Г8, Г20, Светската банка и Меѓународниот монетарен фонд (ММФ). Одигрува водечка улога во Европската Унија од нејзиното основање и одржува силен сојуз со Франција од крајот на Втората светска војна. Германија се обидува да го унапреди создавањето на пообединет европски политички, одбранбен и безбедносен апарат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.ambafrance-uk.org/Declaration-by-the-Franco-German,4519.html |title= Објава од француско-германскиот одбранбен и безбедносен совет |publisher= Француска амбасада |date= 13 мај 2004 |accessdate= 19 март 2011 |archive-date= 2014-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140327015942/http://www.ambafrance-uk.org/Declaration-by-the-Franco-German,4519.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url=http://www.nytimes.com/2008/04/04/world/europe/04iht-poll.4.11666423.html | title = Водачот на Европа? | author = Фрид, Џон К. | newspaper = The New York Times | date = 4 април 2008 | accessdate= 28 март 2011 }}</ref> Политиката на развој на Сојузната Република Германија е независна областа на германската надворешна политика. Таа е формулиран од сојузното министерство за економска соработка и развој (BMZ) и спроведувана од организации, кои ја спроведуваат. Германската влада ја гледа политиката на развој како заедничка одговорност на меѓународната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bmz.de/en/index.html|title=Цели на германската развојна политика|publisher=Сојузно министерство за економска соработка и развој|date=10 април 2008|accessdate=26 март 2011|archive-date=2011-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110310120541/http://www.bmz.de/en/index.html|url-status=dead}}</ref> Таа е трет најголем светски дарител по САД и Франција.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/9/44981892.pdf |title=Net Official Development Assistance 2009 |publisher=OECD |accessdate=26 март 2011}}</ref><ref>{{наведени вести |url = http://www.bundesregierung.de/nn_6566/Content/EN/Reden/2010/2010-09-21-merkel-mdg-gipfel.html |title = Говор од канцеларот Ангела Меркеле во Генералното собрание на Обединетите нации |work = Die Bundesregierung |date = 21 септември 2010 |accessdate = 18 март 2011 |archive-date = 2011-04-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110402191910/http://www.bundesregierung.de/nn_6566/Content/EN/Reden/2010/2010-09-21-merkel-mdg-gipfel.html |url-status = dead }}</ref> Во текот на Студената војна, поделбата на Германија со [[Железна завеса|железната завеса]] ја направи симбол на тензиите на Истокот и Западот и политичко борбено поле во Европа. Меѓутоа, Ostpolitik на Вили Брант била клучен фактор во попуштањето во 1970-тите.<ref>{{наведено списание |last=Харисон |first=Хоуп |url=http://www.ghi-dc.org/files/publications/bu_supp/supp1/supp-01_005.pdf |publisher=Германски историски институт |journal=Bulletin Supplement |volume=1 |year=2004 |title=American détente and German ostpolitik, 1969–1972 |accessdate=26 март 2011 |archive-date=2012-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108170102/http://www.ghi-dc.org/files/publications/bu_supp/supp1/supp-01_005.pdf |url-status=dead }}</ref> Во 1999, владата на канцеларот [[Герхард Шредер]] дефинирала нова основа на германската надворешна политика со земање дел до одлуките на НАТО околу [[Косовска војна|Косовската војна]] и со испраќањето германски војници во борба првпат по Втората светска војна.<ref>{{наведени вести |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1741310,00.html |title= Новото лице на Германија надвор |work=[[Deutsche Welle]] |date=14 октомври 2005 |accessdate=26 март 2011}}</ref> Владите на Германија и САД се блиску политички сојузници.<ref name="state">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm|title=Германија|publisher= Американски Стејт департмент |date=10 ноември 2010|accessdate=26 март 2011}}</ref> [[Маршалов план|Маршаловиот план]] и силните културни врски изградиле силен сојуз помеѓу двете земји, иако противењето на Шредер на [[Втора Заливска војна|Ирачката војна]] предложила крај на атлантицизмот и релативно заладување на германско-американските односи.<ref>{{наведени вести |url = http://www.economist.com/node/7141311?story_id=7141311 |title = Подготвени за прегретка од Буш? |newspaper = [[The Economist]] |date =6 јули 2006 |accessdate= 19 март 2011}}</ref> Исто така, двете земји се економски меѓузависни: 8,8% од германскиот извоз е врзан за Америка и 6,6‘ од германскиот увоз потекнува од САД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://germany.usembassy.gov/germany/img/assets/9336/econ_factsheet_may2006.pdf |title= Економски односи САД-Германија |publisher= Американска амбасада во Берлин |date= мај 2006 |accessdate= 26 март 2011 |archive-date= 2011-05-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110511123309/http://germany.usembassy.gov/germany/img/assets/9336/econ_factsheet_may2006.pdf |url-status= dead }}</ref> === Војска === {{Главна|Bundeswehr}} [[Податотека:Eurofighter 9803.ogg|десно|300п|thumb|left|thumbtime=32|[[Јурофајтер тајфун]] е дел од [[Луфтвафе]].]] Германската војска, ''[[Bundeswehr]]'', е организирана во деловите ''[[Германска армија|Heer]]'' („армија“), ''[[Германска морнарица|Marine]]'' („морнарица“), ''[[Луфтвафе|Luftwaffe]]'' („воздушни сили“), [[Централни медицински услуги на Бундесвер|''Zentraler Sanitätsdienst'']] („централни медицински услуги“) и ''[[Streitkräftebasis]]'' („заедничка поддршка“). До 2005, воените трошоци биле на околу 1,5% од БДП на државата, со што го добива 99. место од сите држави;<ref name="CIA"/> апсолутно, германските воени трошоци се осми по ред во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/factsheet2010|title= Извештај на СИПРИ за податоците на воените трошоци 2010 |accessdate= 7 мај 2011 |date=11 април 2011 | publisher= Меѓународен истражувачки институт за мир Стокхолм}}</ref> Во мирнодопски услови, Бундесвер е командувана од министерот за одбрана. Доколку Германија влезе во војна, што според уставот е дозволено единствено за одбранбени цели, Канцеларот станува врховен командант на ''Bundeswehr''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/gg/gesamt.pdf |title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland, Artikel 65a,87,115b |publisher=Bundesministerium der Justiz |accessdate=19 март 2011 |language= германски}}</ref> До мај 2011, Бундесвер вработувал 188.000 професионални војници, 31.000 регрути помеѓу 18 и 25 години, кои служат најмалку шест месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/DcmxDYAwDATAWVgg7unYAugc8kSWI4OMIesTXXm002D8SeWQy7jRStshc-4p94L0hENCnXEGUvXXSuMKG8FwBd26TD9uIZiT/ |title=Die Stärke der Streitkräfte |accessdate=5 јуни 2011 |publisher=[[Bundeswehr]]|language= германски}}</ref> Германската влада планира да го намали бројот на војници на 170.000 професионалци и 15.000 краткотрајни волонтери (''доброволна воена служба'').<ref name="bwzukunft">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP3I5EyrpHK9pPKUVL3ikqLUzJLsosTUtJJUvbzU0vTU4pLEnJLSvHRUuYKcxDygoH5BtqMiAMTJdF8!/ |title= Ausblick: Die Bundeswehr der Zukunft |accessdate=5 јуни 2011 |publisher=[[Bundeswehr]]|language= германски}}</ref> Резервистите се достапни на вооружените сили и учествуваат во одбранбени вежби и распоредувањата во странство, новиот концепт за резервите за силата и функции бил објавен во 2011.<ref name="bwzukunft"/> До април 2011, германската војска имала околу 6.900 војници сместени во странски земји како дел од меѓународните мировни сили, вклучувајќи 4.900 војници на Бундесвер во мисијата на НАТО, [[ИСАФ]] во Авганистан и [[Узбекистан]], 1.150 германски војници во [[Косово]] и 300 учесници во [[УНИФИЛ]] во Либан.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/einsaetze/einsatzzahlen?yw_contentURL=/C1256EF4002AED30/W264VFT2439INFODE/content.jsp |title=Einsatzzahlen – Die Stärke der deutschen Einsatzkontingente |accessdate=14 април 2011 |publisher=[[Bundeswehr]] |language=германски |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429090345/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/einsaetze/einsatzzahlen?yw_contentURL=%2FC1256EF4002AED30%2FW264VFT2439INFODE%2Fcontent.jsp |url-status=dead }}</ref> До 2011, воената служба била задолжителна за мажи на возраст од 18 години и служеле шестмесечен воен рок; доколку одбијат да служат можат да се одлучат за ''[[Zivildienst]]'' (граѓанска служба) во еднаков период или шестгодишна посветеност на (доброволно) служби за итни случаи, како што е доброволната противпожарна бригада или Црвениот крст. На 1 јули 2011, регрутацијата била службено суспендирана и заменета со доброволна служба.<ref>{{наведени вести |title= Германија ја укинува задолжителната воена служба |author= Коноли, Кејт |url= http://www.guardian.co.uk/world/2010/nov/22/germany-abolish-compulsory-military-service |newspaper =The Guardian |location =Обединето Кралство |date= 22 ноември 2010 |accessdate=7 април 2011}}</ref><ref>{{наведени вести |title = Без наредби за регрутација во Германија, но што ќе дојде на нивно место? |author = Пајд, Хелен |url= http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/16/conscription-germany-army |newspaper =The Guardian |location = Обединето Кралство |date =16 март 2011 |accessdate=7 април 2011}}</ref> Од 2001 жените може да служат во сите функции на војската без ограничување, но тие не биле предмет на регрутација. Во моментов има околу 17.500 жени на активна служба и голем број на женски резервисти.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/FcwxEoUgDAXAE0l6O0_x1YZ5QMSMEp2In-urs_3STC_FXzKqHIqdRpqi9KG50BK7qxpL3Qy8VHbZbk07MqtbDDerF_WJzYdGv286DbmAJj26iLgynaUMD6qutPs!/ |title=Frauen in der Bundeswehr |accessdate=14 април 2011 |publisher=[[Bundeswehr]] |language=германски}}</ref> == Стопанство == {{Главна|Економија на Германија}} [[Податотека:S-Klasse W221.jpg|thumb|лево|200п|[[Мерцедес Бенц]]. Германија бил водечки светски извозник на добра од 2003 до 2008.<ref>{{Наведени вести| url=http://www.nytimes.com/2010/02/20/business/economy/20charts.html | work=The New York Times | title= Промена во силата на извозот |first= Флојд |last= Норис|date=20 февруари 2010 |accessdate=27 март 2011}}</ref>]] [[Податотека:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|мини|десно|300п|[[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] претставува финансиски центар на Германија]] [[Податотека:Germany Product Export Treemap.jpg |thumb|десно|300п|Германскиот извоз (2009) по производствена категорија. МИТ/Харвард<ref>http://macroconnections.media.mit.edu/featured/economic-complexity-observatory/{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Германија има [[социјална пазарна економија]] со висококвалификувана работна сила, голем капитал, ниско ниво на корупција,<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2009/cpi_2009_table |title= Табела на CPI 2009 |publisher= Transparency International |accessdate= 27 март 2011 |archive-date= 2012-04-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120422020642/http://transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2009/cpi_2009_table |url-status= dead }}</ref> и високо ниво на иновација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bcg.com/documents/file15445.pdf |title=Предноста на иновациите во производството: Како САД може да ја поврати предноста |date=март 2009 |accessdate=19 март 2011 |publisher=Boston Consulting Group |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520154532/http://www.bcg.com/documents/file15445.pdf |url-status=dead }}</ref> Таа е најголема национална економија во Европа, [[Список на држави по БДП (номинален)|четврта најголема по номинален БДП]] во светот,<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf |work= Светска банка: Податоци за индикаторите на светскиот развој |title= Бруто-домашен производ (2009) |date= 27 септември 2010 |publisher= Светска банка |accessdate= 1 јануари 2011 }}<br />[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html Список - БДП (службен курс)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181227071047/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html |date=2018-12-27 }}, CIA World Factbook</ref> и [[Список на држави по БДП (ПКМ)|петта најголема по ПКМ]]<ref name=wbpdf>{{Наведена мрежна страница |url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP_PPP.pdf |work=Светска банка: Податоци за индикаторите на светскиот развој |title=Бруто-домашен производ (2009) |date=27 септември 2010 |publisher=Светска банка |accessdate=5 октомври 2010 }}<br /> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html Список - БДП (курс ПКМ)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |date=2011-06-04 }}, CIA World Factbook</ref> во 2009. Услужниот сектор придонесува со околу 71% од вкупниот БДП, индустријата 28% и земјоделството 0,9%.<ref name="CIA"/> Просечната национална стапка на невработеност во 2010 била околу 7,5%.<ref name="CIA"/> Првите проценки укажуваат 3,6% пораст на прилагодениот БДП за 2010, по падот од 4,7% во 2009.<ref>{{наведена изјава за печат |title = Германската економија доживеа рекорден пораст во 2010 |url = http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/__pr/P__Wash/2011/01/12__GDP__2010__PR.html |publisher = Германски мисии во САД |date = 12 јануари 2011 |accessdate = 27 март 2011 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111101061046/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/__pr/P__Wash/2011/01/12__GDP__2010__PR.html |date=2011-11-01 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/__pr/P__Wash/2011/01/12__GDP__2010__PR.html |title=архивски примерок |accessdate=2012-04-01 |archive-date=2011-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101061046/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/__pr/P__Wash/2011/01/12__GDP__2010__PR.html |url-status=dead }}</ref> ''Табела 1: Годишни реални стапки на растеж на БДП во Германија (1990-2013)''<ref>[http://ec.europa.eu/eurostat Eurostat (пристапено на 20.9.2017)]</ref> {| class="wikitable" |- ! !! 1999-2007 !! 2008-2013 !! 1990-2013 |- | ЕУ || 2,5% || -0,1% || 1,7% |- | Германија || 1,7% || 0,7% || 1,3% |} Германија е еден од основачите на ЕУ, Г8 и Г20 и била најголем светски извозник од 2003 до 2008. Во 2009 останала [[Список на држави по извоз|втора најголема извозник]] и трет најголем увозник на добра. Поголемиот дел од извозот на земјата е во областа на инженерството, особено машинската индустрија, автомобили, хемиски добра и метали.<ref name="CIA"/> Германија е водечки производител на турбини на ветер и технологија за сончева енергија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210163253/http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html |archivedate=2006-12-10 |title=Енергија од ветер |publisher=Сојузно министерство за економија и технологија |accessdate=27 март 2011 |url-status=live }}</ref> Годишни саеми и конгреси се одржуваат во градови низ Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Статистика за европски саеми 2008|publisher=AUMA Ausstellungs- und Messe-Ausschuss der Deutschen Wirtschaft e.V.|page=12|author=UFI, the Global Association of the Exhibition Industry|year=2008|url=http://www.auma.de/_pages/d/16_Download/download/FKM/EuroFairStatistics_2008.pdf|accessdate=24 септември 2011|archive-date=2011-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016173443/http://www.auma.de/_pages/d/16_Download/download/FKM/EuroFairStatistics_2008.pdf|url-status=dead}}</ref> Германија е застапник за поблиска европска економска и политичка интеграција. Нејзините трговски политики сè повеќе се утврдени со договори меѓу земјите членки на Европската Унија и законодавството на ЕУ. Германија ја вовела заедничката европска валута, еврото, на 1 јануари 2002.<ref name=euroc>{{Наведени вести |title= Германија ѝ кажаат збогум на марката, симболот на силата и обединувањето |newspaper=The New York Times |accessdate=18 март 2011 |url = http://www.nytimes.com/2002/01/01/world/germans-say-goodbye-to-the-mark-a-symbol-of-strength-and-unity.html |first= Едмунд Л. |last =Ендрјус |date=1 јануари 2002}}</ref><ref>{{наведени вести |title= На 1 јануари стигнува еврото |newspaper=[[St. Petersburg Times]] |first= Сузан |last = Тејлор Мартин |date=28 декември 1998 |page=National, 1.A }}</ref> Нејзината монетарна политика е поставена од страна на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. Две декади по [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]], [[Животен стандард|животниот стандард]] и приходите по глава на жител остануваат значително повисоки во покраините на поранешна Западна Германија, отколку во Истокот.<ref>{{наведени вести |author= Берг С.; Винтер С.; Васерман А. |date=5 септември 2005 |url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,373639,00.html |title= Цената на пропаднатото обединување |newspaper=Spiegel Online |accessdate=28 ноември 2006}}</ref> Модернизацијата и интеграцијата на источната германска економија и долгорочен процес, кој треба да трае до 2019 година, со годишни трансфери од западот кон истокот околу 80 милијарди долари.<ref>{{Наведени вести| url=http://www.nytimes.com/2009/06/19/world/europe/19germany.html |work=The New York Times |title= In East Germany, a Decline as Stark as a Wall | first=Nicholas |last=Kulish |date=19 јуни 2009 |accessdate=27 март 2011}}</ref> Во јануари 2009 германската влада одобрила економски стимулативен план од 50 милијарди евра за заштита на неколку сектори од криза и последователен пораст на стапките на невработеност.<ref>{{Наведени вести| url= http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan| title= Германија се согласи на стимулативен план од 50 милијарди евра | work= France 24| date=6 јануари 2009| accessdate=27 март 2011}}</ref> На светскиот список на 500 најголеми компании, кои котираат на берзата, распоредени по приход во 2010, [[Fortune Global 500]], 37 имаат седиште во Германија. 30 компании основани во Германија се вклучени во [[DAX]], германскиот берзански индекс. Добро познати светски марки се [[Mercedes-Benz]], [[BMW]], [[SAP AG|SAP]], [[Siemens]], [[Volkswagen]], [[Adidas]], [[Audi]], [[Allianz]], [[Porsche]] и [[Nivea]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.interbrand.com/en/best-global-brands/best-global-brands-2008/best-global-brands-2010.aspx |title= 100 врвни марки 2010 |publisher= Interbrand |accessdate= 27 март 2011 |archive-date= 2011-02-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110212184731/http://www.interbrand.com/en/best-global-brands/best-global-brands-2008/best-global-brands-2010.aspx |url-status= dead }}</ref> Германија е позната по нејзините специјализирани мали и средни претпријатија. Околу 1.000 од овие компании се водачи на глобалниот пазар во нивниот сегмент и се означени како скриени прваци.<ref>{{наведени вести |author= Гевин, Мајк |date=23 септември 2010 |url=http://www.businessweek.com/news/2010-09-23/germany-has-1-000-market-leading-companies-manager-magazin-says.html |title= Германија има 1.000 пазарно водечки компании, вели магазинот Менаџер |newspaper=Businessweek |location = Њујорк |accessdate=27 март 2011}}</ref> Списокот ги вклучува најголеми компании по обртот во 2009. Не се рангирани најголемата банка и најголемата осигурителна компанија во 2007: {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- style="background:#efefef;" ! style="text-align:center;"| Место<ref>{{наведени вести |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/Germany.html |title=Global 500: Држави - Германија |work=Forbes |date=26 јули 2010 |accessdate=27 март 2011 |archive-date=2013-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217061615/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/Germany.html |url-status=dead }}</ref>|| style="text-align:center;"| Име|| style="text-align:center;"| Седишта|| style="text-align:center;"| Приход<br />(мил.&nbsp;€) || style="text-align:center;"| Профит<br />(мил.&nbsp;€) || style="text-align:center;"| Вработени<br />(Свет) |- | 1 || style="text-align:left;"| [[Volkswagen AG]]|| style="text-align:left;" | [[Волфсбург]] || 108,897 || 4,120 || 329.305 |- | 2 || style="text-align:left;"| [[Daimler AG]] || style="text-align:left;"| [[Штутгарт]] || 99,399 || 3,985 || 272.382 |- | 3 || style="text-align:left;"| [[Siemens AG]]|| style="text-align:left;" | [[Минхен]]/[[Берлин]] || 72,488 || 3.806 || 398.200 |- | 4 || style="text-align:left;"| [[E.ON|E.ON AG]]|| style="text-align:left;" | [[Диселдорф]] || 68,731 || 7,204 || 87,815 |- | 5 || style="text-align:left;"| [[Metro AG]]|| style="text-align:left;" | [[Диселдорф]] || 64,337 || 825 || 242.378 |- | 6 || style="text-align:left;"| [[Deutsche Post AG]]|| style="text-align:left;" | [[Бон]] || 63,512 || 1,389 || 475.100 |- | 7 || style="text-align:left;"| [[Deutsche Telekom AG]]|| style="text-align:left;" | [[Бон]] || 62,516 || 569 || 241.426 |- | 8 || style="text-align:left;"| [[BASF|BASF SE]]|| style="text-align:left;" | [[Лудвигсхафен на Рајна|Лудвигсхафен]]|| 57,951 || 4,065 || 95.175 |- | 9 || style="text-align:left;"| [[BMW AG]]|| style="text-align:left;" | [[Минхен]] || 56,018 || 3,126 || 107.539 |- | 10 || style="text-align:left;"| [[ThyssenKrupp AG]]|| style="text-align:left;" | [[Есен (град)|Есен]]/[[Дисбург]] || 51,723 || 2,102 || 191.350 |} == Инфраструктура == {{Главна|Сообраќај во Германија|Енергија во Германија}} [[Податотека:ICE 3M KRM.jpg|thumb|лево|200п||Возот [[ICE 3]]]] [[Податотека:Nuclear plant at Grafenrheinfeld.jpg|thumb|300px|Атомската централа ''Grafenrheinfeld'']] Со нејзината средишна положба во Европа, Германија е сообраќаен центар. Ова се однесува на нејзината густа и современа сообраќајна мрежа. Мрежата на автопатишта ([[Autobahn]]) се наоѓа на третото место во светот по должина.<ref>{{наведена изјава за печат |url = http://www.presse.adac.de/standpunkte/Verkehr/Autobahn_Temporegelung.asp?active1=tcm:11-18784-4 |title = Autobahn-Temporegelung |publisher = [[ADAC]] |date = јуни 2010 |accessdate = 19 март 2011 |language = германски }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150101021255/https://presse.adac.de/standpunkte/Verkehr/Autobahn_Temporegelung.asp?active1=tcm:11-18784-4 |date=2015-01-01 }} {{Наведена мрежна страница |url=https://presse.adac.de/standpunkte/Verkehr/Autobahn_Temporegelung.asp?active1=tcm:11-18784-4 |title=архивски примерок |accessdate=2022-10-28 |archive-date=2015-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101021255/https://presse.adac.de/standpunkte/Verkehr/Autobahn_Temporegelung.asp?active1=tcm:11-18784-4 |url-status=bot: unknown }}</ref> Германија има основано полицентрична мрежа на брзи возови. Мрежата на [[InterCityExpress]] или ''ICE'' на [[Германски железници|Deutsche Bahn]] ги опслужува главните германски градови, како и одредишта во соседните држави со брзини над 300 км/ч.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.db.de/site/bahn/de/unternehmen/investor__relations/finanzberichte/geschaeftsbericht/geschaeftsbericht__2006.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070809140315/http://www.db.de/site/bahn/de/unternehmen/investor__relations/finanzberichte/geschaeftsbericht/geschaeftsbericht__2006.html |archivedate=2007-08-09 |title=Geschäftsbericht 2006 |publisher=[[Deutsche Bahn]] |accessdate=27 март 2011 |language=германски |url-status=live }}</ref> Најголеми германски аеродроми се [[Аеродром Франкфурт|франкфуртскиот]] и [[Аеродром Минхен|аеродромот во Минхен]], двата седишта на [[Lufthansa]]. Други поголеми аеродроми се [[Аеродром Берлин Шенефелд|Берлин Шенефелд]], [[Аеродром Хамбург|Хамбург]], [[Аеродром Келн/Бон|Келн/Бон]] и [[Аеродром Лајпциг/Хале|Лајпциг/Хале]]. Обата аеродрома во Берлин ќе бидат споени во еден на место во близина на Берлин Шенефелд, кој ќе стане [[аеродром Берлин Бранденбург]] во 2012.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aircraft-charter-world.com/airports/europe/germany.htm|title=Аеродроми во Германија|publisher=Air Broker Center International|accessdate=16 април 2011|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427064115/http://www.aircraft-charter-world.com/airports/europe/germany.htm}}</ref> До 2008, Германија била шестиот најголем потрошувач на енергија во светот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=GM| title = Преглед/Податоци: Германија|date =30 јуни 2010| publisher= САД енергетски информации| accessdate= 19 април 2011}}</ref> и 60% од нејзината примарна енергија била увезувана.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Увоз на енергија, нето (% од користење на енергија) |url= http://data.worldbank.org/indicator/EG.IMP.CONS.ZS |publisher= Светска банка |accessdate=18 април 2011}}</ref> Политиката на владата промовира зачувување на енергија и користење [[обновлива енергија]]. [[Енергетска ефикасност|Енергетската ефикасност]] е подобрена од раните 1970-тите; целите на владата се да ги задоли потребите за енергија користејќи само обновлива енергија до 2050.<ref>{{наведени вести|title=* Животна средина * Обновлива енергија Германија планира замена до 100% обновлива енергија до 2050 |url=http://www.guardian.co.uk/environment/2010/jul/07/germany-renewable-energy-electricity|accessdate=18 април 2011|newspaper=The Guardian|date=7 јули 2010 |author= Reuters Berlin|location=UK}}</ref> Во 2010, извори на енергија биле: нафта (33,7%); јаглен, вклучувајќи лигнит (22,9%); природен гас (21,8%); јадрена енергија (10,8%); хидроенергија и енергија од ветер (1,5%) и други обновливи извори (7,9%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bmwi.de/BMWi/Redaktion/Binaer/Energiedaten/energiegewinnung-und-energieverbrauch2-primaerenergieverbrauch.xls|title=Primärenergieverbrauch nach Energieträgern|language=германски|publisher=Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie|date=декември 2010|accessdate=18 април 2011|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427062607/http://www.bmwi.de/BMWi/Redaktion/Binaer/Energiedaten/energiegewinnung-und-energieverbrauch2-primaerenergieverbrauch.xls|url-status=dead}}</ref> Во 2000, владата и [[Јадрена енергија во Германија|индустријата на јадрена енергија]] се согласија на фазно затворање на сите атомски централи до 2021.<ref>{{наведени вести |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm |title= Германија се определи за зелена енергија |work=BBC News |date= 25 февруари 2005 |accessdate=27 март 2011}}</ref> Германија е обврзана со [[Протокол Кјото|протоколот Кјото]] и неколку други договори да промовира [[биоразновидност]]а, стандарди за ниска емисија, рециклирање и употреба на обновлива енергија и да го поддржува одржливиот развој на глобално ниво.<ref>{{наведена изјава за печат |url = http://www.kst.portalu.de/dokumente/Aktuelles/Inventar-Bericht_Treibhausgas_2008.pdf |title = Deutschland erfüllte 2008 seine Klimaschutzverpflichtung nach dem Kyoto-Protokoll |publisher = Umweltbundesamt |date = 1 февруари 2010 |accessdate = 19 март 2011 |language = германски }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110427065039/http://www.kst.portalu.de/dokumente/Aktuelles/Inventar-Bericht_Treibhausgas_2008.pdf |date=2011-04-27 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.kst.portalu.de/dokumente/Aktuelles/Inventar-Bericht_Treibhausgas_2008.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2012-04-08 |archive-date=2011-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427065039/http://www.kst.portalu.de/dokumente/Aktuelles/Inventar-Bericht_Treibhausgas_2008.pdf |url-status=dead }}</ref> Германската влада започна активности за намалување на емисиите и конечните емисии на јаглерод диоксид на државата се во опаѓање.<ref>{{наведени вести|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-21/pollution/27752791_1_energy-security-global-energy-germany|title= Германија - најзелена земја во светот|newspaper= The Times of India|location= Њу Делхи|date= 21 јуни 2008|accessdate= 26 март 2011|archive-date= 2011-04-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20110428105221/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-21/pollution/27752791_1_energy-security-global-energy-germany|url-status= dead}}</ref> Сепак, емисијата на стаклени гасови било на највисоко ниво во ЕУ до 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umweltbundesamt-daten-zur-umwelt.de/umweltdaten/public/document/downloadImage.do?ident=18198|title=Treibhausgas-Emissionen der Europäischen Union ...|language=германски|publisher=Umweltbundesamt|format=PDF|year=2009|accessdate=10 мај 2011|archive-date=2012-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323184038/http://www.umweltbundesamt-daten-zur-umwelt.de/umweltdaten/public/document/downloadImage.do?ident=18198|url-status=dead}}</ref> == Наука и технологија == {{Главна|Наука и технологија во Германија}} [[Податотека:Bundesarchiv B 145 Bild-F005116-0001, Lager Friedland, wartende Kriegsheimkehrer.jpg|мини|десно|300п|Враќање на германските научници од СССР, во февруари 1958&nbsp;г.]] Достигнувањата на Германија во науката се значајни и напорите за [[истражување и развој]] претставуваат составен дел од [[Економија на Германија|економијата]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= Сојузно министерство за образование и истраживање |url= http://www.bmbf.de/en/1869.php |title= Германските технолошки резултати |date= 11 јануари 2007 |accessdate= 21 август 2011 |archive-date= 2012-03-23 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120323205416/http://www.bmbf.de/en/1869.php |url-status= dead }}</ref> [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] била доделана на [[Список на нобелови лауреати по земја#Германија|103 германски лауреати]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://nobelprize.org/ |title= Нобелова награда|publisher=Nobelprize.org|accessdate=27 март 2011}}</ref> За време на XX век, Германија имала повеќе лауреати од која било друга нација, особено во науките, како што се ([[Нобелова награда за физика|физика]], [[Нобелова награда за хемија|хемија]] и [[Нобелова награда за медицина|физиологија или медицина]]).<ref>{{наведени вести|url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/63944/title/Swedish_academy_awards|title=Наградите на Шведската академија|newspaper=ScienceNews|accessdate=1 октомври 2010|archive-date=2012-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929062910/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/63944/title/Swedish_academy_awards|url-status=dead}}</ref><ref>Нобелови награда поделени 1901–2009 [http://www.idsia.ch/~juergen/sci.html по државјанство во моментот на наградата] и [http://www.idsia.ch/~juergen/scinat.html по држава на раѓање]. Од {{Наведена мрежна страница |author=[[Јирген Шмидхубер|Шмидхубер, Ј.]]|year=2010|url=http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html|title= Еволуција на доделувањата на нобеловите награди во XX век |accessdate=27 март 2011}}</ref> Работата на [[Алберт Ајнштајн]] и [[Макс Планк]] била од клучно значење за основање на современата [[физика]], која [[Вернер Хајзенберг]] и [[Макс Борн]] ја развиле понатаму.<ref>{{наведена книга |last=Робертс |first= Џ. М. |title= The New Penguin History of the World |publisher=Allen Lane |year =2002 |page =1014 |isbn= 9780713996111}}</ref> [[Вилхелм Конрад Рентген]] ги открил [[Рендгенски зраци|Х-зраците]] и бил првиот добитник на [[Нобелова награда за физика|Нобеловата награда за физика]] во 1901.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5984670,00.html|title= Првата Нобелова награда|newspaper= Deutsche Welle|date=8 септември 2010|accessdate=27 март 2011}}</ref> Бројни [[математичар]]и биле родени во Германија, вклучувајќи ги [[Карл Фридрих Гаус]], [[Давид Хилберт]], [[Бернхард Риман]], [[Готфрид Лајбниц]], [[Карл Вајерштрас]], [[Херман Вајл]] и [[Феликс Клајн]]. Истражувачки институции во Германија се Друштвото Макс Планк, Асоцијацијата Хелмхолц и Друштвото Фраунхофер. Наградата Лајбниц се доделува на десет научници и академици секоја година. Со максимум од 2,5 милиони евра по награда; тоа е еден од највисоките износи за истражувачка награда во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621091621/http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html|archivedate=2008-06-21|title=Награда Лајбниц|publisher=DFG|accessdate=27 март 2011|url-status=live}}</ref> Германија била дом на многу познати пронаоѓачи и инженери, како што се [[Јоханес Гутенберг]], кој е заслужен за пронаоѓањето на движечкото печатење во Европа; [[Ханс Гајгер]], пронаоѓачот на Гајгеровиот бројач и [[Конрад Цузе]], која го изградил првиот потполно автоматски дигитален компјутер.<ref>{{Наведена мрежна страница |last= Бјанки |first= Лујџи |title= Големи електромеханички компјутери |url=http://www.yorku.ca/lbianchi/sts3700b/lecture17a.html|publisher=York University|accessdate=17 април 2011}}</ref> Германските пронаоѓачи, инженери и индустријалци, како грофот [[Фердинанд фон Цепелин]], [[Ото Лилиентал]], [[Готлиб Дајмлер]], [[Рудолф Дизел]], [[Хуго Јункерс]] и [[Карл Бенц]] помогнале да се обликува современата автомобилска и воздушна технологија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|title=Цепелин|publisher=U.S. Centennial of Flight Commission|accessdate=27 март 2011|archive-date=2011-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|url-status=dead}}</ref> Воздухопловниот инженер [[Вернер фон Браун]] ја развил првата ракета за вселената и подоцна бил истакнат член на [[НАСА]] и ракетата за Месечината Сатурн 5, која му го отворила патот на успехот во американската програма „Аполо“. Работата на [[Хајрих Рудолф Херц]] во областа на [[електромагнетно зрачење|елетромагнетното зрачење]] била клучна за развојот на современите телекомуникации.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|title= Историски бројки во телекомуникациите |publisher=International Telecommunication Union|date=14 јануари 2004 |accessdate=27 март 2011}}</ref> Исто така, Германија е една од водечките земји во развојот и користењето на зелени технологии. Компаниите специјализирани во зелената технологија имаат проценет обрт од 200 милијарди евра. Особено експертизата во инженерството, науката и истражувањето на Германија е секогаш за почит. Водечки пазари во Германија за индустријата на зелена технологија се електричната енергија, одржлива подвижност, материјална ефикасност, енергетска ефикасност, управување со отпад и рециклирање, како и управување со водите.<ref>Roland Berger Strategy Consultants: ''Green Growth, Green Profit – How Green Transformation Boosts Business'' Palgrave Macmillan, New York 2010, ISBN 978-0-230-28543-9</ref> == Демографија == {{Главна|Демографија на Германија|Германци}} Со проценето население од 93 милиони во март 2024,<ref name=population>{{Наведена книга | title = Клучни бројки за Европа | publisher= Европска Унија | location = Белгија | page = 37 | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-EI-11-001/EN/KS-EI-11-001-EN.PDF | doi = 10.2785/623 | isbn = 978-92-79-18441-3}}</ref> Германија е најнаселената држава во Европската Унија и се смета за [[Список на држави по население|17 најнаселена држава]] во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html?countryName=Lebanon&countryCode=le&regionCode=me&rank=126 |title=Споредба на држави :: Население |publisher=CIA |accessdate=26 јуни 2011 |archive-date=2012-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106143620/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html?countryName=Lebanon&countryCode=le&regionCode=me&rank=126 |url-status=dead }}</ref> Нејзината [[Список на држави по густина на населеност|густина на населеност]] изнесува 229,4 жители по километар квадратен. Целокупниот животен век во Германија е 80 години. Стапката на плодност од 1.6 деца по мајка или 8.4 раѓања на 1.000 жители во 2020, е една од најниските во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2010/01/PD10__034__12641,templateId=renderPrint.psml|title=Durchschnittliche Kinderzahl 2008 in den neuen Ländern angestiegen|author=[[Сојузна статистичка служба на Германија|Destatis]]|language=германски|accessdate=28 март 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229095132/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2010/01/PD10__034__12641,templateId=renderPrint.psml|archivedate=2010-12-29|url-status=live}}</ref> Од 1970-тите, стапките на смртност во Германија постојано ја надминува нејзината стапка на наталитет.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Модел на демографска транзиција | publisher=Barcelona Field Studies Centre |url = http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm | accessdate= 28 март 2011}}</ref> [[Сојузна статистичка служба на Германија|Сојузното статистичко биро на Германија]] предвидува дека населението ќе се накачи на 100 милиони до 2060 (зависејќи од стапката на нето-миграцијата).<ref>{{наведена изјава за печат | publisher=[[Сојузна статистичка служба на Германија|Destatis]] | date = 18 ноември 2009 | language = германски |title=Im Jahr 2060 wird jeder Siebente 80 Jahre oder älter sein| url= https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2009/11/PD09_435_12411.html;jsessionid=7247D871DEB96E4AE313EE55A45CEFC1.cae1 | accessdate= 6 април 2012 }}<br /> Детали за методологијата, детални табел се обезбедени од {{Наведена мрежна страница| url = http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/abisz/Bevoelkerungsvorausberechnung,templateId=renderPrint.psml| title = Bevölkerungsentwicklung in Deutschland bis 2060| date = 18 ноември 2009| publisher = [[Statistisches Bundesamt]]| language = германски| accessdate = 15 февруари 2011| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101229190016/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/abisz/Bevoelkerungsvorausberechnung,templateId=renderPrint.psml| archivedate = 2010-12-29| url-status = live}}</ref> Германците сочинуваат 81% од населението на Германија. До 2010, околу седум милиони странски државјани биле регистрирани во Германија и 19% од жителите на државата биле со странско или делумно странско потекло (вклучувајќи ги и лицата, кои потекнуваат или делумно потекнуваат од етничките Германци — повратници), 96% од нив живееле во Западна Германија или Берлин.<ref>{{наведена книга| title=Bevölkerung und Erwerbstätigkeit:Bevölkerung mit Migrationshintergrund – Ergebnisse des Mikrozensus 2010| title= Population and employment: Population with migrant background – Results of the 2010 microcensus| url = https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund2010220107004.pdf?__blob=publicationFile| format = PDF| accessdate= 7 март 2012 | series = Fachserie 1 Reihe 2.2|date=14 јули 2010| publisher= Statistisches Bundesamt| language = германски| id = Artikelnummer: 2010220107004| pages = 6–8}}<br />[[Сојузна статистичка служба на Германија|Сојузното статистичко биро]] ги дефинира лицата со доселеничко потекло, како сите луѓе кои мигрирале во денешната област на Сојузна Република Германија по 1949, дополнително сите странски државјани кои се родиле во Германија како германски државјани со најмалку еден родител, кој се доселил во Германија или е роден во Германија како странец.</ref> Фондот за население на Обединетите нации ја вбројува Германија со трет највисок број на странски доселеници во светот, околу 5% или 10 милиони од сите 191 милиони доселеници.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.un.org/esa/population/publications/2006Migration_Chart/Migration2006.pdf |title= Меѓународна миграција 2006 |publisher= ОН департман за економски и социјални прашања |accessdate=18 март 2011}}</ref> Како последица на [[Имиграција во Германија|ограничувањата]] на поранешните германски закони за правото на азил и имиграцијата, бројот на баратели на азил или барањата за германско државјанство (главно од поранешниот Советски Сојуз) силно опаднале од 2000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.focus-migration.de/Germany.1509.0.html?&L=1|title=Германија|publisher=Focus-Migration|accessdate=28 март 2011|archive-date=2011-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501004432/http://www.focus-migration.de/Germany.1509.0.html?&L=1|url-status=dead}}</ref> Во 2009, 20% од населението имало доселенички корени, највисоко од 1945.<ref>{{Наведени вести | title=20% од Германците имаат доселенички корени | newspaper=Burlington Free Press | page= 4A | date=15 јули 2010 }}</ref> Во 2008, најголема национална група била од Турција (2,5 милиони), следени од Италија (776.000) и Полска (687.000).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund/Tabellen/Content100/MigrationshintergrundStaatsangehoerigkeit,templateId=renderPrint.psml |title=Bevölkerung nach Migrationshintergrund |accessdate=28 март 2011 |publisher=Германско сојузно статистичко биро |language=германски |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229095012/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund/Tabellen/Content100/MigrationshintergrundStaatsangehoerigkeit,templateId=renderPrint.psml |archivedate=2010-12-29 |url-status=live }}</ref> Околу 3 милиони „''Aussiedler''“ — етнички Германци, главно од Источна Европа и поранешен Советски Сојуз — се вратиле во Германија од 1987.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=201 |title= Неколку етнички Германци се враќаат во татковината |publisher=Migration Information Source |accessdate=28 март 2011}}</ref> Германија има голем број на големи [[Список на градови во Германија|градови]]. Најголема област е регионот [[Рајна-Рур]] (11,5 милиони во 2006, вклучувајќи го [[Диселдорф]] (главен град во [[Северна Рајна-Вестфалија]]), [[Келн]], [[Дортмунд]], [[Есен]], [[Дисбург]] и [[Бохум]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.deutsche-metropolregionen.org/fileadmin/ikm/IKM-Veroeffentlichungen/IKM-Monitoring2008_lite.pdf|title=Regionales Monitoring 2008 – Daten und Karten zu den Europäischen Metropolregionen (EMR) in Deutschland|publisher=Bundesamt für Bauwesen und Raumordnung|page=10|language=германски|accessdate=11 јуни 2011|archive-date=2016-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729035026/http://www.deutsche-metropolregionen.org/fileadmin/ikm/IKM-Veroeffentlichungen/IKM-Monitoring2008_lite.pdf}}</ref>{{-}} {{Најголеми градови во Германија}} === Религија === {{Главна|Религија во Германија}} [[Податотека:500px photo (70560973).jpeg|thumb|300п|[[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] на реката [[Рајна]] е дел од [[Светско наследство на УНЕСКО|светското културно наследство на УНЕСКО]]]] Христијанството е најголема религија во Германија, со околу 51,5 милиони приврзаници (62,8%) во 2008,<ref name="ekd">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |title=EKD-Statistik: Christen in Deutschland 2007 |publisher=Evangelische Kirche in Deutschland |accessdate=28 март 2011 |language=германски |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430195847/http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html }}</ref> од кои 30% се [[Римокатоличка црква|католици]] и 29,9% се [[Протестантство|протестанти]], припаѓајќи на [[Евангелистичка црква во Германија|Евангелистичката црква во Германија]] (EKD); додека останатите припаѓаат на помали вероисповести (секоја помалку од 0,5% од населението во Германија).<ref name="fowid">{{Наведена мрежна страница|url=http://fowid.de/fileadmin/datenarchiv/Religionszugehoerigkeit_Bevoelkerung__1950-2008.pdf|title=Konfessionen in Deutschland|language=германски|publisher=Fowid|date=9 септември 2009|accessdate=28 март 2011|archive-date=2011-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303201534/http://fowid.de/fileadmin/datenarchiv/Religionszugehoerigkeit_Bevoelkerung__1950-2008.pdf|url-status=dead}}</ref> Протестантството повеќе е раширено на северот и југот, додека Римокатоличката црква има повеќе членови на југот и запад;<ref name="georgetown1"/> 1,6% од вкупното население во Германија се изјаснуваат како [[Православие|православни христијани]].<ref name="ekd"/> Втора најголема религија е [[ислам]]от со околу 3,8 до 4,3 милиони приврзаници (4,6% до 5,2%),<ref name="MLD"/> следени од [[Будизам|будизмот]] со 250.000 и јудаизмот со околу 200.000 приврзаници (0,3%); [[Хиндуизам|Хиндуизмот]] има околу 90.000 приврзаници (0,1%). Сите други религиозни заедници во Германија имаат помалку од 50.000 приврзаници.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=германски|url=http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm|title=Religionen in Deutschland: Mitgliederzahlen|publisher=Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst|date=31 октомври 2009|accessdate=28 март 2011|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528204944/http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm|url-status=dead}}</ref> Од околу 4 милиони муслимани, најмногу се [[Сунити]] и [[Алевити]] од Турција, но има и мал број на [[Шиити]] и други правци.<ref name="MLD">{{Наведена книга | title = Muslimisches Leben in Deutschland | url = http://www.bmi.bund.de/cae/servlet/contentblob/566008/publicationFile/31710/vollversion_studie_muslim_leben_deutschland_.pdf;jsessionid=6B8CD26E2AC179111AF4F75650B84B1A | format = PDF | accessdate = 28 март 2011 | date = јуни 2009 | publisher = Bundesamt für Migration und Flüchtlinge | language = германски | isbn = 978-3-9812115-1-1 | pages = 80, 97 | department = Chapter 2: Wie viele Muslime leben in Deutschland? | archive-date = 2011-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110430195028/http://www.bmi.bund.de/cae/servlet/contentblob/566008/publicationFile/31710/vollversion_studie_muslim_leben_deutschland_.pdf;jsessionid=6B8CD26E2AC179111AF4F75650B84B1A | url-status = dead }}</ref> На германските муслимани, голем дел од нив со [[Турција|турско]] потекло, им недостига потполно признавање на државата на нивните религиозна заедница.<ref name="georgetown1"/> Германија ја има третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] во Европа (зад Франција и Велика Британија).<ref>{{наведени вести | author = Blake, Mariah | url = http://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html | title = In Nazi cradle, Germany marks Jewish renaissance | newspaper = [[Christian Science Monitor]] | date = 10 ноември 2006 | accessdate= 28 март 2011}}</ref> Околу 50% од будистите во Германија се азиски доселеници.<ref>{{наведени вести |author=Schnabel, U. |date=15 март 2007 |url=http://www.zeit.de/2007/12/Buddhismus |title= Buddhismus Eine Religion ohne Gott |newspaper=[[Die Zeit]] |location =Hamburg |accessdate=19 март 2011 |language=германски}}</ref> Германците со ненаведена верска припадност претставуваат 34,1% од населението, особено во поранешната [[Германска Демократска Република|Источна Германија]] и големите метрополитенски области.<ref name="fowid"/> [[Повторно обединување на Германија|Повторното обединување во Германија]] во 1990 значајно го зголеми процентот на лица, кои немаат наведено религиозна определеност, наследство од државниот атеизам на Источна Германија, која била контролирана од Советскиот Сојуз. Членството во христијанските цркви се намалува во последните декади, делумно меѓу протестантите.<ref name="georgetown1"/> === Јазици === {{Главна|Јазици на Германија}} [[File:Bilinguale Straßenbeschilderung Cottbus.jpg|thumb|Двојазичен знак на германски и [[Долнолужички јазик|долнолужички]] во градот [[Котбус]] (''Chóśebuz''), [[Бранденбург]]]] [[Германски јазик|Германскиот јазик]] е службен и најмногу говорен јазик во Германија.<ref name="Eurobarometer Languages"/> Тој е еден од 23. службени јазици во [[Европска Унија|Европската Унија]] и еден од трите работни јазици на [[Европска Комисија|Европската комисија]]. Признаени национални малцински јазици во Германија се [[Дански јазик|данскиот]], [[Долногермански јазик|долногермански]], [[Лужички јазици|лужички]], [[Ромски јазик|ромски]] и [[Фризиски јазици|фризиски]]; тие се официјално заштитени од [[ECRML]]. Најмногу користени доселенички јазици се [[Турски јазик|турскиот]], [[Курдски јазик|курдскиот]], [[Полски јазик|полскиот]], [[Јужнословенски јазици|балканските јазици]] и [[Руски јазик|рускиот]]; 67% од германски граѓани изјавуваат дека се способни да комуницираат на најмалку еден странски јазик, а 27% на најмалку два јазици различни од нивниот мајчин.<ref name="Eurobarometer Languages">{{Наведена мрежна страница |title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)|publisher=[[Europa (web portal)]] |author=[[Европска Комисија]]|year=2006 |url= http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf| accessdate= 28 март 2011}}<br />{{Наведена мрежна страница|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary)|publisher=[[Europa (web portal)]] |author=[[Европска Комисија]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf |accessdate=28 март 2011}}</ref> Стандардниот германски е [[Западногермански јазици|западногермански јазик]] и е тесно поврзан и групиран заедно со [[Англиски јазик|англискиот]], [[Долногермански јазик|долногерманскиот]], [[Холандски јазик|холандскиот]] и фризиските јазици. Во помала мера, исто така е поврзан со [[Источногермански јазици|источните]] (изумрени) и [[Северногермански јазици|северногерманските]]. Поголемиот дел од германскиот [[вокабулар]] е изведен од германската гранка на индоевропското јазично семејство.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Многу јазици, едно семејство. Јазици во Европската Унија |publisher=[[Europa (web portal)]] |author=[[Европска Комисија]] |year=2004 |url= http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf |accessdate=28 март 2011}}</ref> Значаен број на зборови се изведени од латински и грчки, помала количина од француски и од неодамне од англиски (познат како ''Денглиш''). Германскиот јазик се пишува со помош на латиница. Германските дијалекти, традиционалните локални форми кои потекнуваат од германските племиња, се разликуваат од варијантите на стандардниот германски јазик по нивната лексика, фонологија и синтакса.<ref>{{наведени вести|title=Sprechen Sie Deutsch? |url=http://www.economist.com/node/15731354 |accessdate=16 април 2011 |newspaper=The Economist |date=18 март 2010}}</ref> === Образование === {{Главна|Образование во Германија}} [[Податотека:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|thumb|десно|300п|[[Хајделбершки универзитет|Хајделбершкиот универзитет]] бил основан во 1386.]] Над 99% од Германците со возраст од 15 години или повеќе можат да читаат и пишуваат.<ref name="CIA"/> Меѓутоа, голем број на лица од вкупното население се функционално неписмени.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vhs-sachsen.de/uploads/media/Executive_Summary_leo_v8_Journalismusfassung.pdf |title=leo.- Level One Survey. Presseheft |last1=Grotlüschen |first1=Anke |last2=Riekmann |first2=Wibke |year=2011 |publisher=[[Хамбуршки универзитет]] |language=германски |accessdate=15 април 2011 |archive-date=2011-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427030407/http://www.vhs-sachsen.de/uploads/media/Executive_Summary_leo_v8_Journalismusfassung.pdf |url-status=dead }}</ref> Одговорноста за образовниот надзор во Германија првенствено се наоѓа во поединечните [[Покраини на Германија|сојузни покраини]]. Од 1960-тите, реформското движење се обидело да го обедини средното образование во ''Gesamtschule'' (сеопфатно училиште); неколку западногермански покраини подоцна го поедноставиле нивниот училиштен систем на две или три нивоа. Системот за образување наречен ''Duale Ausbildung'' („двојно образование“) им дозволува на учениците со стручна насока да учат во компанија, како и да посетуваат државно стручно училиште.<ref name="ED"/> Недоброволното предучилишно образование се обезбедува за сите деца помеѓу три и шест години, по што присуството на училиште е задолжително за сите, најмалку девет години. Основното образование обично трае четири години и јавните училиште не се групирани во оваа фаза на образованието.<ref name="ED">{{Наведена мрежна страница |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Germany.pdf |title=Country profile: Germany |publisher=Library of Congress |date=април 2008 |accessdate=28 март 2011}}</ref> За разлика од тоа, средното образование се состои од три традиционални типови на улилишта насочени кон различно ниво на академска способност: ''Гимназијата'' ја запишуваат најталентираните деца и се подготвуваат за студии на универзитет; ''Realschule'' за просечните ученици и трае шест години; ''Hauptschule'' ги подготвува учениците за стручно образование.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://academic.cuesta.edu/intlang/german/education.html |title= Образованиот систем во Германија |publisher= Cuesta College |date= 31 август 2002 |accessdate= 16 мај 2011 |archive-date= 2011-05-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110513042500/http://academic.cuesta.edu/intlang/german/education.html |url-status= dead }}</ref> Општ услов за влез на универзитет е ''[[Abitur]]'', квалификација обично заснована на континуирано оценување во текот на последните години на училиште и завршни испити; но, сепак постојат исклучоци, и барањата се разликуваат, различно во поглед на одредени покраини, универзитети и предмети. Универзитетите во Германија се меѓународно признати; во академското рангирање на светските универзитети за 2008, шест од врвните 100 универзитети во светот се од Германија, а 18 од нив се наоѓаат во првите 200 универзитети.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Топ 100 Светски универзитети |publisher=Academic Ranking of World Universities |url=http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A(EN).htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822124509/http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A(EN).htm |archivedate=2008-08-22 |accessdate=28 март 2011 |url-status=live }}</ref> Речиси сите германски универзитети се јавни институции, со плаќање партиципација од 50 до 500 евра секој семестар за секој студент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.studyineurope.eu/study-in-germany/admission/tuition-fees|title=Школарините на универзитетите во Германија|publisher=StudyinEurope.eu|year=2009|accessdate=19 март 2011|archive-date=2011-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513095318/https://www.studyineurope.eu/study-in-germany/admission/tuition-fees|url-status=dead}}</ref> === Здравство === {{Главна|Здравство во Германија}} Германија го има најстариот систем за универзална здравствена заштита во светот, кој потекнува од социјалното законодавство на [[Ото фон Бизмарк]] во 1883.<ref>{{наведена книга|title=Системите за здравствена заштита во транзиција: Германија|url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/80776/E68952.pdf|accessdate=15 април 2011|year=2000|publisher=European Observatory on Health Care Systems|id=AMS 5012667 (DEU)|page=8|archive-date=2011-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513054407/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/80776/E68952.pdf|url-status=dead}}</ref> Моментално населението е покриено со прилично сеопфатен план за здравствено осигурување предвиден со статутот. Некои групи на луѓе (доживотни функционери, самовработени лица, вработени со високи доходи) може да излезат од планот и да преминат кон некое приватно друштво со склучување договор. Претходно, овие групи можеа исто така да изберат да бидат без осигурување, но оваа можност била повлечена во 2009.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.krankenkassen.de/gesetzliche-krankenkassen/gesundheitsreform/Gesundheitsreform-zentrale-Punkte-Fragen/|title=Die Gesundheitsreform 2007: Was hat sich geändert?|publisher= Krankenkassen.de |accessdate=16 април 2012}}</ref> Според [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]], германскиот систем за здравствена заштита бил финансиран 77% од владата и 23% од приватниот сектор во 2005.<ref name=health>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select.cfm|title=Core Health Indicators |publisher= Светска здравствена заштита |accessdate=6 јуни 2011}}</ref> Во 2005, Германија потрошила 11% од нејзиниот БДП за здравствена заштита. Германија е рангирана на 20. место во светот по проценетиот животен век со 77 години за мажи и 82 години за жени и имала многу ниска стапка на смртност кај новороденчињата (4 на 1.000 живородени деца).<ref name=health/> До 2010, главна причина за смрт биле кардиоваскуларните болести, со 41%, следени од злоќудните тумори, со 26%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Gesundheit/Todesursachen/Aktuell.html;jsessionid=B6BD78C7EDB6FE6693DE58EA7B23D148.cae1|language=германски|title=2010: Herz-/Kreislauferkrankungen verursachen 41 % aller Todesfälle|publisher=Destatis.de|accessdate=6 април 2012|archive-date=2013-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723221700/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Gesundheit/Todesursachen/Aktuell.html;jsessionid=B6BD78C7EDB6FE6693DE58EA7B23D148.cae1}}</ref> До 2008, околу 82.000 Германци биле заразени со ХИВ/СИДА, а 26.000 умреле од оваа болест (кумулативно од 1982).<ref name=cp>{{Наведена мрежна страница |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Germany.pdf| title = Профил на Германија| year = 2008| publisher= [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]| format = PDF| accessdate= 7 мај 2011}}<br /> Оваа статија може содржи текст од овој извор, кој е јавна сопственост.</ref> Според направено истражување во 2005 година, 27% од возрасните Германци биле пушачи.<ref name=cp/> == Култура == {{Главна|Култура во Германија}} {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Beethoven.jpg|200px]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Hegel.jpg|200px]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Grimm.jpg|200px]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Metropolisposter.jpg|200px]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wir sind die Roboter.jpg|200px]] |- style="text-align:center;" |- | style="padding:0 5px; font-size:85%; line-height:14px;"| * [[Лудвиг ван Бетовен]]<br />* [[Хегел]]<br />* [[Браќа Грим|Браќата Грим]]<br />* [[Метрополис (филм)|Метрополис]]<br />* [[Kraftwerk]] |} Од нејзините корени, културата во Германија била обликувана од главните интелектуални и популарни струи во Европа, како религиозни, така и секуларни. Историја, Германија била нарекувана ''Das Land der Dichter und Denker'' („земјата на поети и мислители“).<ref>{{наведени вести|author=Wasser, Jeremy|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html|title=Spätzle Westerns|newspaper=Spiegel Online International|date=6 април 2006 |accessdate=28 март 2011}}</ref> Сојузните покраини се задолжени за културните институции. Постојат 24- субвенционирани театри, стотици симфониски оркестри, илјадници музеи и над 25.000 библиотеки низ цела Германија. Овие културни можности се користени од многумина: годишно има над 91 милион посети во германски музеи; 20 милиони одат секоја година во театар и опера; 3,6 милиони лица секој година ги слушаат симфониските оркестри.<ref>{{наведени вести |url=http://www.dw-world.de/dw/0,,8009,00.html |title=Unbelievable Multitude |newspaper=Deutsche Welle |accessdate=28 март 2011 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204233339/http://www.dw-world.de/dw/0,,8009,00.html |url-status=dead }}</ref> [[УНЕСКО]] има впишано 33 објекти како [[Светско наследство на УНЕСКО|светско природно и културно наследство]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldheritagesite.org/countries/germany.html |title=Објекти на светското наследство во Германија |publisher=УНЕСКО|accessdate=3 октомври 2010}}</ref> Германија има воспоставено високо ниво на еднаквост на половите,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Tables_reprint.pdf | title = Human Development Report 2010 Table 4 Gender Inequality Index | pages = 156–160 | publisher = United Nations Development Programme | accessdate = 20 април 2011 | archive-date = 2012-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120304124612/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Tables_reprint.pdf | url-status = dead }}</ref> ги промовира правата на лицата со хендикеп и е правно и социјално толерантна кон хомосексуалците. Хомосексуалците можат правно да ги посвојат биолошките деца на нивните партнери, а граѓанските заедници се дозволени од 2001.<ref>{{наведени вести|url=http://www.news24.com/World/News/Germany-extends-gay-rights-20041029|title=Германија ги проширува хомосексуалните права|publisher=News24|date=29 октомври 2004|accessdate=19 март 2011|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724005542/http://www.news24.com/World/News/Germany-extends-gay-rights-20041029|url-status=dead}}</ref> Исто така, Германија го промени својот став кон доселениците; од средината на 1990-тите, владата и мнозинството Германци започнале да признаваат дека контролираната имиграција треба да се дозволи врз основа на определени стандарди.<ref>{{Наведена книга | first = Friedrich | last = Heckmann | title = The Integration of Immigrants in European Societies: national differences and trends of convergence| publisher=Lucius & Lucius | pages = 51 ff | year = 2003 | isbn = 978-3-8282-0181-1}}</ref> Германија била именувана како втора најценета нација во светот помеѓу 50 држави во 2010.<ref>{{Наведена изјава за печат | title = 2010 Anholt-GfK Roper Nation Brands Index | publisher = [[GfK]] | date = 12 октомври 2010 | url = http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/006688/index.en.html | accessdate = 28 март 2011 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/006688/index.en.html |title=архивски примерок |accessdate=2012-04-26 |archive-date=2010-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016162033/http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/006688/index.en.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Глобалната анкета спроведена од британскиот јавен сервис [[BBC]], покажала дека за Германија се верува дека има најголемо позитивно влијание во светот во 2011.<ref>{{Наведени вести | url = http://www.worldpublicopinion.org/pipa/articles/views_on_countriesregions_bt/680.php?nid=&id=&pnt=680&lb=#ger | title = Views of US Continue to Improve in 2011 BBC Country Rating Poll | work = Worldpublicopinion.org | date = 7 март 2011 | accessdate = 28 март 2011 | archive-date = 2011-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110427045321/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/articles/views_on_countriesregions_bt/680.php?nid=&id=&pnt=680&lb=#ger | url-status = dead }}</ref> === Уметности === {{Главна|Германска уметност|Архитектура во Германија|Музика во Германија}} Бројни германски сликари стекнале меѓународен углед преку нивната работа во различни уметнички стилови. [[Ханс Холбајн Помладиот]], [[Матијас Гриневалд]] и [[Албрехт Дирер]] биле важни уметници на [[ренесанса]]та, [[Каспар Давид Фридрих]] на [[романтизмот]] и [[Макс Ернст]] на [[надреализмот]]. Архитектонските достигнувања од Германија ги вклучува каролиншките и отонските стилови, кои биле претходници на [[романска архитектура|романската]]. Подоцна, регионот станал место на [[Готска архитектура|готската]], [[Ренесансна архитектура|ренесансната]] и [[Барокна архитектура|барокната]] уметност. Германија била особено важна во раното движење на модернизмот, особено преку движењето [[Баухаус]], основано од [[Валтер Гропиус]]. [[Лудвиг Мис ван дер Рое]] станал еден од најпознатите архитекти во светот во втората половина на XX век. Тој ја осмислил стаклената фасада на облакодерите.<ref>{{наведена книга|year=2006|title=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|publisher=Oxford University Press|page=880|isbn=0-19-860678-8}}</ref> Германската музика вклучува дела на некои од најпознатите класични музички композитори во светот, вклучувајќи ги [[Лудвиг ван Бетовен]], [[Јохан Себастијан Бах]], [[Волфганг Амадеус Моцарт]], [[Јоханес Брамс]], [[Рихард Вагнер]] и [[Рихард Штраус]]. До 2008, Германија е четвртиот најголем музички пазар во светот<ref>{{наведени вести|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5200389,00.html|title= Germany's flailing music industry seeks new talent|newspaper=Deutsche Welle|date=2 февруари 2010|accessdate=28 март 2011}}</ref> и има влијание врз популарната музика преку артистите, како што е [[Kraftwerk]], [[Alphaville (band)|Alphaville]], [[Boney M.]], [[Нена]], [[Нико]], [[Нина Хаген]], [[Scorpions (band)|Scorpions]], [[Die Toten Hosen]], [[Tokio Hotel]], [[Rammstein]] и [[Пол ван Дајк]]. === Книжевност и филозофија === {{Главна|Германска книжевност|Германска филозофија}} [[Германска книжевност|Германската книжевност]] може да се проследи сè до средниот век и вклучува дела на писатели, како што се [[Валтер фон дер Фогервајде]] и [[Волфрам фон Ешенбах]]. Познати германски автори се [[Јохан Волфганг фон Гете]], [[Фридрих Шилер]], [[Готхолд Ефрајм Лесинг]] и [[Теодор Фонтан]]. Збирките на народните приказни објавени од [[Браќа Грим|Браќата Грим]] го прошириле германскиот фолклор на меѓународно ниво. Влијателни автори на XX век биле [[Герхарт Хауптман]], [[Томас Ман]], [[Херман Хесе]], [[Хајнрих Бел]] и [[Гинтер Грас]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html |title=The Nobel Prize in Literature |publisher=Nobelprize.org |date=3 декември 1999 |author=Espmark, Kjell |accessdate= 28 март 2011}}</ref> Издавачите на германски јазик издаваат околу 700 милиони книги секоја година, со над 80.000 наслови, скоро 60.000 од нив нови. Германија се наоѓа на третото место во количината на објавени книги, веднаш зад пазарите на англиското говорно подрачје и оној на Народна Република Кина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://land-der-ideen.matrix.de/CDA/facts_printing,4563,0,,en.html|title=Land of ideas|publisher=Land-der-ideen.matrix.de|accessdate=19 март 2011|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427081703/http://land-der-ideen.matrix.de/CDA/facts_printing,4563,0,,en.htm|url-status=dead}}</ref> Франкфуртскиот Саем на книга е најважен саем во светот за склучување меѓународни договори и тргување, со традиција од над 500 години.<ref>{{наведена книга |title =A History of the Frankfurt Book Fair |isbn=9781550027440 |first =Peter |last =Weidhaas |first2 =Carolyn |last2 =Gossage |first3 =Wendy A. |last3 =Wright |publisher=Dundurn Press Ltd. | pages = 11 ff|year = 2007}}</ref> Германската филозофија е историски значајна. Придонесите на [[Готфрид Лајбниц]] кон рационализмот; основањето на класичниот германски идеализам од [[Имануел Кант]], [[Јохан Готлиб Фихте]], [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел]] и [[Фридрих Вилхелм Јозеф Шелинг]]; делото на [[Артур Шопенхауер]] за метафизичкиот песимизам; формулирањето на комунистичката теорија од [[Карл Маркс]] и [[Фридрих Енгелс]]; развојот на перспективизмот од [[Фридрих Ниче]]; придонесите на [[Готлоб Фреге]] за почетокот на аналитичката филозофија; делата на [[Мартин Хајдегер]] за битието и развојот на франкфуртската школа од [[Макс Хоркхајмер]], [[Теодор Адорно]], [[Херберт Маркус]] и [[Јирген Хабермас]] се смета за исклучително влијателна. Во овој век, Германија придонесува кон развојот на современата аналитичка филозофија во континентална Европа, заедно со Франција, Австрија, Швајцарија и скандинавските држави.<ref>{{наведена книга|author=Searle, John|year=1987|title=The Blackwell Companion to Philosophy|department=Introduction|publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> === Медиуми === Германскиот филм потекнува од најраните години на овој медиум со делата на [[Макс Складановски]], кој бил особено влијателен со германските експресионисти, како што се [[Роберт Вине]] и [[Фридрих Вилхелм Мурнау]]. Режисерот [[Фриц Ланг]] и неговиот филм „[[Метрополис (филм)|Метрополис]]“ (1927) се смета за првиот модерен научнофанатастичен филм. Во 1930, Американецот со австриско потекло [[Јозеф фон Стернберг]] го снимил „[[Синиот ангел]]“, првиот важен германски филм со звук.<ref>{{Наведена книга |last= Bordwell |first= David |author2= Thompson, Kristin |title= Film History: An Introduction |origyear= 1994 |edition=2 |year= 2003 |publisher=McGraw-Hill |isbn= 978-0-07-115141-2 |page= 204 |department= The Introduction of Sound}}</ref> Во текот на 1970-тите и 1980-тите, режисерите од Новиот германски филм, како што се [[Фолкер Шендорф]], [[Вернер Херцог]], [[Вим Вендерс]] и [[Рајнер Вернер Фасбиндер]] го поставил западногерманскиот филм на меѓународна сцена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home|title=Rainer Werner Fassbinder|publisher=Fassbinder Foundation|accessdate=28 March 2011|archive-date=2011-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026222235/http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home|url-status=dead}}</ref> Годишната церемонија за доделување на Европската филмска награда се одржува секоја друга година во Берлин седиштето на Европската филмска академија (EFA); [[Берлински филмски фестивал|Берлинскиот филмски фестивал]], кој се одржува секоја година од 1951, е еден од најистакнатите филмски фестивали во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf|title=2006 FIAPF accredited Festivals Directory|publisher=International Federation of Film Producers Associations|accessdate=28 март 2011|archive-date=2007-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070109173533/http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf|url-status=dead}}</ref> Во поново време, филмовите како ''Збогум, Ленин!'' (2003), ''Gegen die Wand'' („Против ѕидот“) (2004), ''Падот'' (2004) и ''Baader Meinhof Complex'' (2008) имале меѓународен успех. Оскарот за најдобар филм од неанглиско говорно подрачје отишол за германската продуција ''Калај тапан'' во 1979, за ''Никаде во Африка'' во 2002 и за ''Животот на другите'' во 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imdb.com/title/tt0405094/awards|title=Awards:Das Leben der Anderen|publisher=IMDb|accessdate=28 март 2011}}</ref> Германскиот телевизиски пазар е најголем во Европа, со околу 34 милиони ТВ-домаќинства. Околу 90% од германските домаќинства имаат кабелска или сателитска телевизија, со различни слободни јавни и комерцијални канали.<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm |title=Профил на држава: Германија|work=BBC News |accessdate=28 март 2011}}</ref> === Храна === {{Главна|Германска кујна}} Германската кујна се разликува од еден регион до друг. Јужните региони на Баварија и Швабија, на пример, делат слична кујна со Швајцарија и Австрија. Во сите региони е присутно месото, особено колбасите.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.germanfoods.org/consumer/facts/guidetosausages.cfm | title = Guide to German Sausages & Meat Products | publisher = German Foods North America | accessdate = 6 април 2012 | archive-date = 2010-03-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100329100340/http://www.germanfoods.org/consumer/facts/guidetosausages.cfm | url-status = dead }}</ref> Органската храна придобила пазарно учество од околу 2% и тоа се очекува да се зголемува.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fao.org/organicag/display/work/display_2.asp?country=DEU&lang=en&disp=summaries | title = Germany Country Profiles for Organic Agriculture | publisher = Food and Agriculture Organization | accessdate = 6 мај 2011 | archive-date = 2012-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120121061337/http://www.fao.org/organicag/display/work/display_2.asp?country=DEU&lang=en&disp=summaries }}</ref> Иако, виното станува сè попопуларно во многу делови на Германија, национален алкохолен пијалак е пивото. Потрошувачката на пиво по лице во Германија опаѓа, но со 121,4 литри во 2009, сè уште е меѓу највисоките во светот.<ref>{{наведени вести | url = http://www.dw.de/dw/article/0,,5489225,00.html | title = Brewers not worried by beer consumption drop | work = Deutsche Welle | location = Бон| accessdate= 6 април 2012 | author = Schneibel, Gerhard | date = 23 април 2010}}</ref> Водичот Мишелин на девет рестораи во Германија им има доделено три ѕвезди, највисока оценка, додека уште 15 имаат добиено две ѕвезди.<ref>{{наведени вести | url = http://www.dw.de/dw/article/0,,2914502_page_0,00.html | title = Schnitzel Outcooks Spaghetti in Michelin Guide | work = Deutsche Welle | location = Bonn | accessdate = 6 април 2012 | date = 15 ноември 2007 | archive-date = 2020-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200615232140/https://www.dw.com/en/schnitzel-outcooks-spaghetti-in-michelin-guide/a-2914502-0 | url-status = dead }}</ref> Со тоа, германските ресторани станале вторите по бројност означени ресторани од Мишелин, зад оние од Франција.<ref>{{наведени вести | url = http://in.reuters.com/article/2007/11/14/us-germany-food-idINL1447732320071114 | title = German cuisine beats Italy, Spain in gourmet stars | work = Reuters | accessdate = 19 март 2011 | date = 28 март 2011 | archive-date = 2015-11-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151117021928/http://in.reuters.com/article/2007/11/14/us-germany-food-idINL1447732320071114 | url-status = dead }}</ref> === Спорт === {{Главна|Спорт во Германија}} {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Black Forest gateau.jpg|200px]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Westfalenstadion von oben.jpg|200px]] |- | style="padding:0 5px; font-size:85%; line-height:14px;"|* A ''[[Schwarzwälder Kirschtorte]]'' (буквално, „Торта со црешни од Шварцвалд“.)<br />* [[Сигнал Идуна Парк]] е најголемиот стадион во Германија |} Дваесет и седум милиони Германци се членови на спортски клуб и дополнителни дванаесет милиони практикуваат некој спорт поединечно.<ref name="sports">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | title = Germany Info: Culture & Life: Sports | publisher = Germany Embassy in Washington, D.C | accessdate = 28 март 2011 | archive-date = 2011-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110430172943/http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | url-status = dead }}</ref> [[Фудбал]]от е најпознатиот спорт. Со повеќе од 6,3 милиони официјални членови, [[Фудбалска Асоцијација на Германија|Германскиот фудбалски сојуз]] (''Deutscher Fußball-Bund'') е најголемата спортска организација од овој вид во светот<ref name="sports"/> [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] е на второто место по просечниот број на посети во однос на која било професионална спортска лига во светот. [[Фудбалска репрезентација на Германија|Националната фудбалска репрезентација]] ги освоила [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства во фудбал]] во 1954, 1974 и 1990 и [[Европско првенство во фудбал|Европските првенства во фудбал]] во 1972, 1980 и 1996. Германија била домаќин на светските првенства во фудбал во [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] и [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] и европското првенство во [[Европско првенство во фудбал 1988|1988]]. Меѓу најпознатите фудбалери се [[Франц Бекенбауер]], [[Герд Милер]], [[Јирген Клинсман]], [[Лотар Матхојс]] и [[Оливер Кан]]. Други распространети спортови се [[ракомет]]от, [[одбојка]]та, [[кошарка]]та, [[Хокеј на мраз|хокејот на мраз]] и [[тенис]]от.<ref name="sports"/> Германија е една од водечките држави во мото-спортот во светот. Конструкторите како [[BMW]] и [[Mercedes-Benz|Mercedes]] се познати производители во мото-спортот. Дополнително, [[Porsche]] има победено на [[24 часа Ле Ман]], годишна трка на издржливост во франција, 16 пати и [[Audi]], кој има освоено 9 победи. Возачот во [[Формула 1]] [[Михаел Шумахер]] има поставено многу рекорди во овој спорт во текот на неговата кариера, имајќи освоено повеќе титули во првенството и повеќе победи на трките од кој било друг возач; тој е еден од најмногу платените спортисти во историјата.<ref>{{Наведени вести | url = http://www.guardian.co.uk/sport/2006/oct/23/formulaone.sport | title = What we will miss about Michael Schumacher | newspaper=The Guardian | date = 23 октомври 2006 | accessdate= 19 март 2011 | location=UK | first=David | last=Ornstein }}</ref> Историски, германските спортисти биле успешни натпреварувачи на Олимписките игри, сместувајќи се на третото место на по бројот на медали на сите времиња, кога ќе се земат предвид медалите на Источна и Западна Германија. На [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри 2008]], Германија завршила петта по бројот на медали,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.olympic.org/medallists-results?athletename=&category=343488&games=1333952&sport=&event=&mengender=false&womengender=false&mixedgender=false&teamclassification=false&individualclassification=false&continent=&country=&goldmedal=true&silvermedal=true&bronzemedal=true&worldrecord=false&olympicrecord=false&targetresults=true | title = Beijing 2008 Medal Table | publisher=International Olympic Committee | accessdate= 19 март 2011}}</ref> додека на [[Зимски олимписки игри 2006|Зимските олимписки игри 2006]] завршила на првото место.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.olympic.org/medallists-results?athletename=&category=343486&games=1334152&sport=&event=&mengender=false&womengender=false&mixedgender=false&teamclassification=false&individualclassification=false&continent=&country=&goldmedal=true&silvermedal=true&bronzemedal=true&worldrecord=false&olympicrecord=false&targetresults=true&sortorder=medal&sortorder=country | title = Turin 2006 Medal Table | publisher=International Olympic Committee | accessdate= 19 март 2011}}</ref> Германија била домаќин на Летните олимписки игри двапати, во [[Берлин]] во [[Летни олимписки игри 1936|1936]] и во [[Минхен]] во [[Летни олимписки игри 1972|1972]]. Зимските олимписки игри се одржале во Германија еднаш во [[Зимски олимписки игри 1936|1936]] во споените градови [[Гармиш]] и [[Партенкирхен]]. ==Германија како тема во уметноста и во популарната култура== * „На германскиот јазик“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 89-90.</ref> * „[[Колку е сето тоа германско]]“ — книга на [[Волтер Ебиш]]. * „Германските девојки“ (''Deutscher Girls'') — песна на британската [[панк-рок]] група [[Адам енд д антс]] (''Adam & The Ants'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Original-Adam-The-Ants-Deutscher-Girls/master/63441 Discogs, The Original Adam & The Ants* ‎– Deutscher Girls (пристапено на 4.9.2019)]</ref> * „Западна Германија“ ([[англиски]]: ''West Germany'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Минитмен (рок-група)|Минитмен]] (''Minutemen'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/Minutemen-Double-Nickels-On-The-Dime/release/421057 Discogs, Minutemen ‎– Double Nickels On The Dime (пристапено на 22.1.2021)]</ref> == Наводи == {{наводи|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{Sister project links|Germany}} * [http://www.deutschland.de/en/home-page.html?tx_fdfxyaml_pi1 deutschland.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120324002758/http://www.deutschland.de/en/home-page.html?tx_fdfxyaml_pi1 |date=2012-03-24 }} – Официјална германски портал (непрофитен) * [http://www.bundeskanzlerin.de/Webs/BK/En/Homepage/home.html Официјална страница на германскиот канцелар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121014034607/http://www.bundeskanzlerin.de/Webs/BK/En/Homepage/home.html |date=2012-10-14 }} * {{Wikiatlas|Germany}} * [http://www.dw-world.de/ Deutsche Welle] – германскиот меѓународен сервис * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/germany.htm Германија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090221174544/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/germany.htm |date=2009-02-21 }} на ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Europe/Germany}} * [http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/en/ Факти околу Германија] – од германското сојузно министертсво за надворешни работи * [https://www.destatis.de/EN/Homepage.html Destatis.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160717075757/https://www.destatis.de/EN/Homepage.html |date=2016-07-17 }} – Сојузно статистичко биро на Германија {{Сојузни покраини во Германија}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Средна Европа]] [[Категорија:Западна Европа]] [[Категорија:Членки на Г8]] [[Категорија:Земји од германското говорно подрачје]] [[Категорија:Земји членки на Европската Унија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1990 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1949 година]] 3bhjd94wy92mx7jngcgj3vc66m78lyr 0 10283 5652673 5637103 2026-11-03T11:16:12Z ~2026-58187-63 138322 /* Родови */ додавање презиме 5652673 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Trubarevo-MKD.jpg | опис=Поглед на дел од селото Трубарево | име=Трубарево | регион= | општина=[[Општина Гази Баба|Гази Баба]] | население=2.470 | поштенски број= 1000 | надморска височина=224 | географска широчина= 41° 59' 0" сев. ш. | географска должина= 21° 31' 46" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=58 | lat_sec=1 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=32 | lon_sec=15 | мрежно место= | карта= Трубарево во Општина Гази Баба.svg }} '''Трубарево''' — село во [[Општина Гази Баба]], во непосредна близина на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == Трубарево се наоѓа на 21°31'46" источна географска должина и 41°59'0" северна географска ширина. [[Надморската височина]] на селото е 240 м. Сместено е во [[Скопската Котлина]]. Трубарево е низинско место. Во Трубарево поминува реката [[Вардар]]. Трубарево е опкружено со Планината [[Китка]] на југ, [[Скопска Црна Гора]] на север, [[Водно]] на југозапад и [[Шар Планина]] на запад. Селото се наоѓа на 10 километри источно од центарот на Скопје на регионалниот пат Скопје - Велес. Во близина на селото се наоѓаат населените места [[Маџари]], [[Гоце Делчев (село)|Гоце Делчев]], [[Јурумлери]], [[Горно Лисиче]] и [[Долно Лисиче]]. Трубарево зафаќа површина од {{км2|4,4}}. == Клима == Климата во Трубарево е топла сува континентална. Трубарево поради својата местоположба е суво и топло село. Најтопли се летните месеци јуни, јули и август, кога температурата често достигнува до 40&nbsp;°C а најладните се декември, јануари и февруари кога температурата се спушта до -10&nbsp;°C. Средните температури во лето се 35&nbsp;°C а во зима -1&nbsp;°C. Во лето просечно 17 дена се со 40&nbsp;°C а во зима 5 дена се со температура од -10&nbsp;°C и пониска. Планините кои го опкружуваат го задржуваат дождот и затоа Трубарево е многу суво. Годишното количество на дожд изнесува 432 мм. Дождот најчесто паѓа од октомври до декември и од април до јуни. Од јули до септември има многу малку дожд со просечно 4 врнежливи денови. Трубарево е многу сончево, со околу 310 сончеви денови во годината. == Историја == Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Чаирско Поле'' ([[Скопска Блатија|Блатија]]) во [[Скопска Каза|Скопската Каза]] во [[Отоманското Царство]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Христијанство|христијанско]], со 10 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 32 мажи христијани, со 5 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 74 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> [[Стефан Верковиќ]] во 1857 го бележи со 118 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Трубарево живееле 85 жители [[Бугари]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}} христијани. Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Инџиковo имало 56 [[Бугарска егзархија|егзархисти]]. Во 1913 година, во селото биле евидентирани 113 жители. Било дел од Општина [[Ченто (населба)|Асанбегово]].<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]] и 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604213909/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|archive-date=2022-06-04|url-status=dead}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|410 |1953|1047 |1961|1078 |1971|— |1981|— |1991|— |1994|— |2002|2669 |2021|2470 }} На пописот од 2002 година, селото имало 2.669 жители, од кои 1.973 Македонци, 494 Албанци, 12 Турци, 14 Роми, 124 Срби и 52 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 — Книга X]</ref> Поголемиот дел од попишаните Албанци се всушност Роми, познати во скопските села под името „Маљуци“, кои го прифаќаат албанскиот јазик и национална свест. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.470 жители, од кои 1.772 [[Македонци]], 334 [[Македонски Албанци|Албанци]], 8 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Роми|Роми]], 85 [[Македонски Срби|Срби]], 2 [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]], 44 останати и 221 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|85|56|410|1.047|1.078|—|—|—|—|2.669|2.470}} === Родови === Според исражувањата од 1953 година, родови во Трубарево се '''Македонски''' * '''Доселеници:''' ''Кацовци (3 к.)'' по потекло се од [[Кичевско]]. Имаат истоимени роднини во селото [[Мралино]]. По доселувањето во скопско, нивните предци најпрво се задржале во некои други околни села; ''Трпковци (2 к.)'' доселени се однекаде; ''Кумановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Матејче]] кај [[Куманово]]. Имаат роднини во [[Идризово]], [[Јурумлери]] и [[Мралино]]; ''Кукачовци (4 к.)'' доселени се однекаде; ''Минчевци (2 к.)'' доселени се од [[Идризово]]; ''Боцевци (3 к.)'' доселени се од [[Горно Лисиче]]. А таму од [[Ракотинци]]; ''Дандаровци (2 к.)'' доселени се [[Горно Лисиче]]; ''Симоновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Сопиште]]. Таму припаѓале на родот ''Белевци''; ''Ивановци (1 к.) и Ѓоргијовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Говрлево]]. Таму биле староседелци; ''Славко (1 к.)'' Славко дошол како домазет од селото [[Бродец (Скопско)|Бродец]].и така исто и СТОЈАНОВСКИ. '''Српски''' * '''Доселеници:''' ''Радоњиќи (1 к.)'' доселени се во 1922 година од [[Цетиње]] во [[Црна Гора]]; ''Миниќи (1 к.)'' доселени се во 1922 година од селото [[Локошница]] кај [[Лесковац]]; ''Васовиќи (1 к.)'' доселени се во 1935 година од селото [[Гајтана]] кај [[Јабланица (појаснување)|Јабланица]]; ''Богдановиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кралева Куќа]] кај [[Бујановац]] во 1937 година; ''Мишиќи (1 к.)'' доселени се во 1947 година од селото [[Љиљаљанца]] кај [[Бујановац]]; ''Ташковиќи (1 к.)'' доселени од исто место како и претходниот род во 1949 година. '''Албански''' * '''Доселеници:''' ''Фејзовци (6 к.), Еминови (2 к.), Рамаданови (2 к.), Јашарови (1 к.), Риза Кадри (1 к.), Шаќировци (1 к.), Амзови (1 к.), Бислимови (1 к.), Реџепови (1 к.), Меметови (1 к.), Пајазитови (1 к.), Реџепови (2 к.), Риза Реџеп (1 к.), Алија Адем (1 к.), Шаќирови (2 к.), Мурат Зеќир (1 к.)'' сите се албанизирани [[Роми]], наречени [[Маљоци]]. И доселени се од разни места во [[Република Косово|Косово]] (околината на [[Гнилане]], [[Призрен]], [[Урошевац]], [[Качаник]]).<ref>{{Наведена книга|title=Скопско поле|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|publisher=|others=|year=1955|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Sv.Gjorgji-Trubarevo-MK.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Ѓорѓи Победоносец“ во Трубарево]] ===Цркви=== *[[Црква „Св. Ѓорѓи Победоносец“ - Трубарево|Црква „Св. Ѓорѓи Победоносец“ — Трубарево]]<ref name="цркви">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazibaba.gov.mk/znamenitosti/verski-objekti|title=Верски објекти|publisher=Општина Гази Баба|language=македонски|accessdate=2010-11-28}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == *[[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] — [[арборетум]] кој постои од 1953 година; *[[Острово (Трубарево)|Острово]] — остаток од поранешниот остров на Вардар кој во 1976 г. бил прогласен за заштитено подрачје во категоријата споменик на природата; *[[Езерце (Трубарево)|Езерце]] — од 1994 година прогласено како заштитено подрачје во категоријата споменик на природата; == Редовни настани == Традиционално се одржува турнир во кошарка Бапка Ноќе. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Гази Баба}} {{Скопски села}} [[Категорија:Трубарево| ]] 4clwe9i55ayg29gacdfhqsqs84qisjs 0 16499 5652663 5237832 2026-11-03T10:48:06Z Lasko.l 116212 Поправка на печатна грешка како и бришење на дупликатот за .org (во делот за државни домени) 5652663 wikitext text/x-wiki <center> {| border="1px" cellspacing="0" cellpadding="2px" |- style="background-color: #a0d0ff;" !Домен!!Ентитет!!Напомена |- |[[.aero]]||Авио-индустрија||&nbsp; |- |[[.arpa]]||Инфраструктурни||&nbsp; |- |[[.biz]]||Бизнис||&nbsp; |- |[[.cat]]||Каталонски||Домен за Мрежни места на [[каталонски јазик]]. |- |[[.com]]||Комерцијални||&nbsp; |- |[[.coop]]||Кооперативни||&nbsp; |- |[[.edu]]||Образовни||&nbsp; |- |[[.info]]||Информативни||&nbsp; |- |[[.int]]||Меѓународни организации||&nbsp; |- |[[.museum]]||Музеи||&nbsp; |- |[[.name]]||Поединци, по име||&nbsp; |- |[[.net (домен)|.net]]||Мрежи||&nbsp; |- |[[.org]]||Организации||&nbsp; |- |[[.pro]]||Професии||&nbsp; |- |[[.travel]]||Туристички организации||&nbsp; |- |- style="background-color: #a0d0ff;" !Домен!!Земја!!Напомена |- |[[.ad]] || [[Андора]]||&nbsp; |- |[[.ae]] || [[Обединети Арапски Емирати]]||&nbsp; |- |[[.af]] || [[Авганистан]]||&nbsp; |- |[[.ag]] || [[Антигва и Барбуда]]||&nbsp; |- |[[.ai]] || [[Ангвила]]||&nbsp; |- |[[.al]] || [[Албанија]]||&nbsp; |- |[[.am]] || [[Ерменија]]||&nbsp; |- |[[.an]] || [[Холандски Антили]]||&nbsp; |- |[[.ao]] || [[Ангола]]||&nbsp; |- |[[.aq]] || [[Антарктик]]||&nbsp; |- |[[.ar]] || [[Аргентина]]||&nbsp; |- |[[.arpa]] || [[Стар Арпанет]]||&nbsp; |- |[[.as]] || [[Американска Самоа]]||&nbsp; |- |[[.at]] || [[Австрија]]||&nbsp; |- |[[.au]] || [[Австралија]]||&nbsp; |- |[[.aw]] || [[Аруба]]||&nbsp; |- |[[.az]] || [[Азербејџан]]||&nbsp; |- |[[.ba]] || [[Босна и Херцеговина]]||&nbsp; |- |[[.bb]] || [[Барбадос]]||&nbsp; |- |[[.bd]] || [[Бангладеш]]||&nbsp; |- |[[.be]] || [[Белгија]]||&nbsp; |- |[[.bf]] || [[Буркина Фасо]]||&nbsp; |- |[[.bg]] || [[Бугарија]]||&nbsp; |- |[[.bh]] || [[Бахреин]]||&nbsp; |- |[[.bi]] || [[Бурунди]]||&nbsp; |- |[[.bj]] || [[Бенин]]||&nbsp; |- |[[.bm]] || [[Бермуда]]||&nbsp; |- |[[.bn]] || [[Брунеј]]||&nbsp; |- |[[.bo]] || [[Боливија]]||&nbsp; |- |[[.br]] || [[Бразил]]||&nbsp; |- |[[.bs]] || [[Бахами]]||&nbsp; |- |[[.bt]] || [[Бутан]]||&nbsp; |- |[[.bv]] || [[Буве]]||&nbsp; |- |[[.bw]] || [[Боцвана]]||&nbsp; |- |[[.by]] || [[Белорусија]]||&nbsp; |- |[[.bz]] || [[Белиз]]||&nbsp; |- |[[.ca]] || [[Канада]]||&nbsp; |- |[[.cc]] || [[Кокосови Острови]]||&nbsp; |- |[[.cf]] || [[Централноафриканска република]]||&nbsp; |- |[[.cd]] || [[Демократска република Конго]]||&nbsp; |- |[[.cg]] || [[Конго]]||&nbsp; |- |[[.ch]] || [[Швајцарија]]||&nbsp; |- |[[.ci]] || [[Брег на Слоновата коска]]||&nbsp; |- |[[.ck]] || [[Кукови Острови]]||&nbsp; |- |[[.cl]] || [[Чиле]]||&nbsp; |- |[[.cm]] || [[Камерун]]||&nbsp; |- |[[.cn]] || [[Народна Република Кина]]||&nbsp; |- |[[.co]] || [[Колумбија]]||&nbsp; |- |[[.cr]] || [[Костарика]]||&nbsp; |- |[[.cs]] || [[Србија и Црна Гора]]||&nbsp; |- |[[.cu]] || [[Куба]]||&nbsp; |- |[[.cv]] || [[Зеленортска Република]] (Капе Верде)||&nbsp; |- |[[.cx]] || [[Божиќен Остров]]||&nbsp; |- |[[.cy]] || [[Кипар]]||&nbsp; |- |[[.cz]] || [[Чешка]]||&nbsp; |- |[[.de]] || [[Германија]]||&nbsp; |- |[[.dj]] || [[Џибути]]||&nbsp; |- |[[.dk]] || [[Данска]]||&nbsp; |- |[[.dm]] || [[Доминика]]||&nbsp; |- |[[.do]] || [[Доминиканска Република]]||&nbsp; |- |[[.dz]] || [[Алжир]]||&nbsp; |- |[[.ec]] || [[Еквадор]]||&nbsp; |- |[[.ee]] || [[Естонија]]||&nbsp; |- |[[.eg]] || [[Египет]]||&nbsp; |- |[[.eh]] || [[Западна Сахара]]||&nbsp; |- |[[.er]] || [[Еритреја]]||&nbsp; |- |[[.es]] || [[Шпанија]]||&nbsp; |- |[[.et]] || [[Етиопија]]||&nbsp; |- |[[.fi]] || [[Финска]]||&nbsp; |- |[[.fj]] || [[Фиџи]]||&nbsp; |- |[[.fk]] || [[Фоклендски Острови]]||&nbsp; |- |[[.fm]] || [[Микронезија]]||&nbsp; |- |[[.fo]] || [[Острови Фаро]]||&nbsp; |- |[[.fr]] || [[Франција]]||&nbsp; |- |[[.fx]] || [[Франција метропола]]||европска територија |- |[[.ga]] || [[Габон]]||&nbsp; |- |[[.gb]] || [[Обединети Кралство]]||&nbsp; |- |[[.gd]] || [[Гренада]]||&nbsp; |- |[[.ge]] || [[Грузија]]||&nbsp; |- |[[.gf]] || [[Франција Гвајана]]||&nbsp; |- |[[.gh]] || [[Гана]]||&nbsp; |- |[[.gi]] || [[Гибралтар]]||&nbsp; |- |[[.gl]] || [[Гренланд]]||&nbsp; |- |[[.gm]] || [[Гамбија]]||&nbsp; |- |[[.gn]] || [[Гвинеја]]||&nbsp; |- |[[.gov]] || [[влада на САД]]||&nbsp; |- |[[.gp]] || [[Гваделупе (Франција)]]||&nbsp; |- |[[.gq]] || [[Екваторска Гвинеја]]||&nbsp; |- |[[.gr]] || [[Грција]]||&nbsp; |- |[[.gs]] || [[Сендвички Острови]]||&nbsp; |- |[[.gt]] || [[Гватемала]]||&nbsp; |- |[[.gu]] || [[Гуам (САД)]]||&nbsp; |- |[[.gw]] || [[Гвинеја-Бисао]]||&nbsp; |- |[[.gy]] || [[Гвајана]]||&nbsp; |- |[[.hk]] || [[Хонгконг]]||&nbsp; |- |[[.hm]] || [[Херд и Макдоналд]]||&nbsp; |- |[[.hn]] || [[Хондурас]]||&nbsp; |- |[[.hr]] || [[Хрватска]]||&nbsp; |- |[[.ht]] || [[Хаити]]||&nbsp; |- |[[.hu]] || [[Унгарија]]||&nbsp; |- |[[.id]] || [[Индонезија]]||&nbsp; |- |[[.ie]] || [[Ирска]]||&nbsp; |- |[[.il]] || [[Израел]]||&nbsp; |- |[[.in]] || [[Индија]]||&nbsp; |- |[[.int]] || [[Меѓународни]]||&nbsp; |- |[[.io]] || [[Британска територија на Индискиот Океан]]||&nbsp; |- |[[.iq]] || [[Ирак]]||&nbsp; |- |[[.ir]] || [[Иран]]||&nbsp; |- |[[.is]] || [[Исланд]]||&nbsp; |- |[[.it]] || [[Италија]]||&nbsp; |- |[[.jm]] || [[Јамајка]]||&nbsp; |- |[[.jo]] || [[Јордан]]||&nbsp; |- |[[.jp]] || [[Јапонија]]||&nbsp; |- |[[.ke]] || [[Кенија]]||&nbsp; |- |[[.kg]] || [[Киргистан]]||&nbsp; |- |[[.kh]] || [[Камбоџа]]||&nbsp; |- |[[.ki]] || [[Кирибати]]||&nbsp; |- |[[.km]] || [[Комори]]||&nbsp; |- |[[.kn]] || [[Свети Китс и Невис Ангвиља]]||&nbsp; |- |[[.kp]] || [[Северна Кореја]]||&nbsp; |- |[[.kr]] || [[Јужна Кореја]]||&nbsp; |- |[[.kw]] || [[Кувајт]]||&nbsp; |- |[[.ky]] || [[Кајмански Острови]]||&nbsp; |- |[[.kz]] || [[Казахстан]]||&nbsp; |- |[[.la]] || [[Лаос]]||&nbsp; |- |[[.lb]] || [[Либан]]||&nbsp; |- |[[.lc]] || [[Света Луција]]||&nbsp; |- |[[.li]] || [[Лихтенштајн]]||&nbsp; |- |[[.lk]] || [[Шри Ланка]]||&nbsp; |- |[[.lr]] || [[Либерија]]||&nbsp; |- |[[.ls]] || [[Лесото]]||&nbsp; |- |[[.lt]] || [[Литванија]]||&nbsp; |- |[[.lu]] || [[Луксембург]]||&nbsp; |- |[[.lv]] || [[Летонија]]||&nbsp; |- |[[.ly]] || [[Либија]]||&nbsp; |- |[[.ma]] || [[Мароко]]||&nbsp; |- |[[.mc]] || [[Монако]]||&nbsp; |- |[[.md]] || [[Молдавија]]||&nbsp; |- |[[.mg]] || [[Мадагаскар]]||&nbsp; |- |[[.mh]] || [[Маршалови Острови]]||&nbsp; |- |[[.mil]] || [[војска на САД]]||&nbsp; |- |[[.mk]] || [[Република Македонија|Македонија]]||&nbsp; |- |[[.ml]] || [[Мали]]||&nbsp; |- |[[.mm]] || [[Мјанмар]]||&nbsp; |- |[[.mn]] || [[Монголија]]||&nbsp; |- |[[.mo]] || [[Макао]]||&nbsp; |- |[[.mp]] || [[Северни Маријански Острови]]||&nbsp; |- |[[.mq]] || [[Мартиник (Франција)]]||&nbsp; |- |[[.mr]] || [[Мавританија]]||&nbsp; |- |[[.ms]] || [[Монтсерат]]||&nbsp; |- |[[.mt]] || [[Малта]]||&nbsp; |- |[[.mu]] || [[Маврициус]]||&nbsp; |- |[[.mv]] || [[Малдиви]]||&nbsp; |- |[[.mw]] || [[Малави]]||&nbsp; |- |[[.mx]] || [[Мексико]]||&nbsp; |- |[[.my]] || [[Малезија]]||&nbsp; |- |[[.mz]] || [[Мозамбик]]||&nbsp; |- |[[.na]] || [[Намибија]]||&nbsp; |- |[[.nato]] || [[НАТО (пред 1996)]]||&nbsp; |- |[[.nc]] || [[Нова Каледонија]] (Франција)||&nbsp; |- |[[.ne]] || [[Нигер]]||&nbsp; |- |[[.nf]] || [[Остров Норфолк|Норфолк]]||&nbsp; |- |[[.ng]] || [[Нигерија]]||&nbsp; |- |[[.ni]] || [[Никарагва]]||&nbsp; |- |[[.nl]] || [[Холандија]]||&nbsp; |- |[[.no]] || [[Норвешка]]||&nbsp; |- |[[.np]] || [[Непал]]||&nbsp; |- |[[.nr]] || [[Науру]]||&nbsp; |- |[[.nt]] || [[неутрална зона]]||&nbsp; |- |[[.nu]] || [[Ниуе]]||&nbsp; |- |[[.nz]] || [[Нов Зеланд]]||&nbsp; |- |[[.om]] || [[Оман]]||&nbsp; |- |[[.pa]] || [[Панама]]||&nbsp; |- |[[.pe]] || [[Перу]]||&nbsp; |- |[[.pf]] || [[Полинезија (Франција)]]||&nbsp; |- |[[.pg]] || [[Папуа Нова Гвинеја]]||&nbsp; |- |[[.ph]] || [[Филипини]]||&nbsp; |- |[[.pk]] || [[Пакистан]]||&nbsp; |- |[[.pl]] || [[Полска]]||&nbsp; |- |[[.pm]] || [[Свети Петар и Микелон]]||&nbsp; |- |[[.pn]] || [[Питкерн]]||&nbsp; |- |[[.pr]] || [[Порторико]]||&nbsp; |- |[[.pt]] || [[Португалија]]||&nbsp; |- |[[.pw]] || [[Палау]]||&nbsp; |- |[[.py]] || [[Парагвај]]||&nbsp; |- |[[.qa]] || [[Катар]]||&nbsp; |- |[[.re]] || [[Реинион]] ([[Франција]])||&nbsp; |- |[[.ro]] || [[Романија]]||&nbsp; |- |[[.rs]] || [[Србија]]||&nbsp; |- |[[.ru]] || [[Русија|Руска Федерација]]||&nbsp; |- |[[.rw]] || [[Руанда]]||&nbsp; |- |[[.sa]] || [[Саудиска Арабија]]||&nbsp; |- |[[.sb]] || [[Соломоновi Острови]]||&nbsp; |- |[[.sc]] || [[Сејшели]]||&nbsp; |- |[[.sd]] || [[Судан]]||&nbsp; |- |[[.se]] || [[Шведска]]||&nbsp; |- |[[.sg]] || [[Сингапур]]||&nbsp; |- |[[.sh]] || [[Света Елена]]||&nbsp; |- |[[.si]] || [[Словенија]]||&nbsp; |- |[[.sj]] || [[Острови Свалбард и Јан Мајен]]||&nbsp; |- |[[.sk]] || [[Словачка]]||&nbsp; |- |[[.sl]] || [[Сиера Леоне]]||&nbsp; |- |[[.sm]] || [[Сан Марино]]||&nbsp; |- |[[.sn]] || [[Сенегал]]||&nbsp; |- |[[.so]] || [[Сомалија]]||&nbsp; |- |[[.sr]] || [[Суринам]]||&nbsp; |- |[[.st]] || [[Саун Томе и Принсип]]||&nbsp; |- |[[.su]] || [[СССР]]||и понатаму во употреба; |- |[[.sv]] || [[Ел Салвадор]]||&nbsp; |- |[[.sy]] || [[Сирија]]||&nbsp; |- |[[.sz]] || [[Свазиленд]]||&nbsp; |- |[[.tc]] || [[Острови Туркс и Кејкес]]||&nbsp; |- |[[.td]] || [[Чад]]||&nbsp; |- |[[.tf]] || [[Француски јужни територии]]||&nbsp; |- |[[.tg]] || [[Того]]||&nbsp; |- |[[.th]] || [[Тајланд]]||&nbsp; |- |[[.tj]] || [[Таџикистан]]||&nbsp; |- |[[.tk]] || [[Токелау]]||&nbsp; |- |[[.tm]] || [[Туркменистан]]||&nbsp; |- |[[.tn]] || [[Тунис]]||&nbsp; |- |[[.to]] || [[Тонга]]||&nbsp; |- |[[.tp]] || [[Источен Тимор]]||&nbsp; |- |[[.tr]] || [[Турција]]||&nbsp; |- |[[.tt]] || [[Тринидад и Тобаго]]||&nbsp; |- |[[.tv]] || [[Тувалу]]||&nbsp; |- |[[.tw]] || [[Тајван]]||&nbsp; |- |[[.tz]] || [[Танзанија]]||&nbsp; |- |[[.ua]] || [[Украина]]||&nbsp; |- |[[.ug]] || [[Уганда]]||&nbsp; |- |[[.uk]] || [[Обединето Кралство]]||&nbsp; |- |[[.um]] || [[помалку оддалечени Острови од САД]]||&nbsp; |- |[[.us]] || [[САД]]||&nbsp; |- |[[.uy]] || [[Уругвај]]||&nbsp; |- |[[.uz]] || [[Узбекистан]]||&nbsp; |- |[[.va]] || [[Ватикан]]||&nbsp; |- |[[.vc]] || [[Свети Винсент и Гренадини]]||&nbsp; |- |[[.ve]] || [[Венецуела]]||&nbsp; |- |[[.vg]] || [[Девствени Острови (Британија)]]||&nbsp; |- |[[.vi]] || [[Девствени Острови (САД)]]||&nbsp; |- |[[.vn]] || [[Виетнам]]||&nbsp; |- |[[.vu]] || [[Вануату]]||&nbsp; |- |[[.wf]] || [[Валис и Футуна]]||&nbsp; |- |[[.ws]] || [[Самоа]]||&nbsp; |- |[[.ye]] || [[Јемен]]||&nbsp; |- |[[.yt]] || [[Мајот]]||&nbsp; |- |[[.yu]] || [[Србија и Црна Гора]]|| ИСО кодот е променет во '''.cs'''; [[.cs]] овој домен е усвоен и резервиран но не и имплементиран заради распадот на Србија и Црна Гора. |- |[[.za]] || [[Јужна Африка]]||&nbsp; |- |[[.zm]] || [[Замбија]]||&nbsp; |- |[[.zw]] || [[Зимбабве]]||&nbsp; |- |} </center> {{Домени}} [[Категорија:Семрежни омени|*Највисок]] [[Категорија:Државни кодови|Највисок домен]] [[es:Dominio de nivel superior geográfico#Lista de dominios de nivel superior geográfico]] [[he:סיומת אינטרנט#סיומות מדינה]] ri00wlrvnlck2foo1frmqxswkaodzsk 4 20515 5652583 5652317 2026-11-02T19:53:02Z Ehrlich91 24281 /* Вонредни избори во Брвеница, Гостивар, Маврово и Ростуша, Центар Жупа и Врапчиште */ Одговор 5652583 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-10-28|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-10-28|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 октомври 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Предлог за создавање страница за дискусија за страници поврзани со политиката на значајност == Здраво, Изминатиот период заедницата ги донесе [[Википедија:Значајност|политиките за значајност]], поради што мислам дека сега треба да воведеме посебна страница каде би ги дискутирале веќе создадените или можните идни нови статии поврзани со оваа област. На таа страница, според мене би можело да се дискутира неколку дена (3-4 на пример) за одредена статија и подоцна да се гласа по предлогот за зачувување или бришење на статијата. На овој начин тие дискусии не би се вршеле на главната страница на Селската чешма, туку на специјализирана страница и би се водела некоја историја исто така. Правилата за гласање би можеле да бидат слични на јубилејната статија или да ги измениме, но оставам најпрвин да дискутираме во следните неколку дена. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:31, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Се сложувам со предлогот. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:43, 27 октомври 2026 (CET) : {{за}} - Јас мислам дека порано имавме таква страница, одамна не ја користиме. Исто така сметам дека постојат новосоздадени статии кои воопшто не се енциклопедиски, па би сакала да биде јасно дека ќе има статии кои веднаш ќе се бришат без дискусија и гласање. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:21, 27 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] Ако ја најдеш таа страница, слободно додај ја тука, па може само да ја обновиме, бидејќи јас не се сеќавам на такво нешто. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:33, 27 октомври 2026 (CET) :::Мислев ќе ми треба време да ја најдам, ама еве ја - [[Википедија:Статии за бришење]]. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:37, 27 октомври 2026 (CET) == Предлог за општо уредувачко напатствие за историската употреба на поимот „македонски Бугари“ == По предлог на [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], отворам посебна дискусија со конкретни извори и предлог за разгледување од страна на заедницата. Целта не е со гласање да утврдуваме национална припадност на историски личности. Предлагам да се договориме како енциклопедиски да постапуваме кога определен историски поим е документиран во изворите, но неговото значење и толкување се предмет на историографски спор. === Извори === '''1. Македонска академија на науките и уметностите''' ''Македонска енциклопедија'', том I, главен и одговорен редактор Блаже Ристовски, Скопје: МАНУ, 2009, одредница „Бугарското име во Македонија“. Во одредницата изречно се употребува поимот „македонски Бугари“, при што неговата употреба се разгледува критички, во контекст на бугарската национална и државна политика. Овој извор е значаен затоа што покажува дека поимот е предмет на обработка и во македонската академска енциклопедиска литература, без тоа да значи дека енциклопедијата ја прифаќа бугарската национална интерпретација. [https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/бугарското-име-во-македонија/ Одредницата во електронски препис] '''2. Проф. д-р Марија Пандевска''' Во авторскиот текст „Како говореше Гоце!“, објавен во 2023 година, историчарката Марија Пандевска од Институтот за национална историја во Скопје го наведува терминот „Македонски Бугари“ како пример за историска форма на внатрешно именување, во рамките на пошироката расправа за именувањата и самоименувањата во османлиска Македонија. Авторката притоа упатува на својот рецензиран научен труд: Maria Pandevska, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', 40(5), 2012, стр. 747–766, DOI: 10.1080/00905992.2012.705265. [https://vidivaka.mk/kako-govoreshe-goce/ Авторски текст] · [https://doi.org/10.1080/00905992.2012.705265 Научен труд] '''3. Д-р Ирена Авировиќ Бундалевска''' ''Македонската емиграција во Соединетите Американски Држави меѓу двете светски војни'', Филозофски факултет, Скопје, 2024, ISBN 978-608-238-245-6. На стр. 160 и 176 авторката го употребува и анализира поимот „македонски Бугари“ во контекст на Македонската политичка организација и нејзиното разбирање на националната припадност. Притоа се разграничува историската терминологија на организацијата од подоцнежните толкувања на националниот идентитет. [https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/30223 Изданието во репозиториумот на УКИМ] === Предлог за начело === Предлагам заедницата да го разгледа следново уредувачко напатствие: '''„Историски засведочените национални, регионални, верски и политички определби, вклучително и поимот ‘македонски Бугари’, може да се употребуваат во енциклопедиски статии кога нивната употреба е релевантна за предметот и е поткрепена со веродостојни извори. Нивното значење треба да се претставува во соодветниот историски контекст, со јасно припишување на авторот или изворот кога постојат различни толкувања. Самото присуство на поимот во историските извори не претставува доволен основ тој автоматски да се примени како национална определба на која било историска личност.“''' Ова би значело дека: * поимот не се отфрла однапред како „псевдоисториски“ само поради неговата национална конотација; * неговото постоење во изворите не се изедначува со прифаќање на определена национална историографска теза; * регионалната припадност, националното самоопределување, верската припадност и политичката програма се разграничуваат; * употребата во конкретна биографија се оценува според документите и релевантната секундарна литература за таа личност; * поимот не се внесува автоматски во воведот, инфокутијата или категориите; * значајните спротивставени историографски толкувања се претставуваат правично и пропорционално. === Прашање до заедницата === Дали заедницата го прифаќа предложеното начело како општо уредувачко напатствие за историската терминологија? Предлагам најпрво да се разгледаат забелешките и евентуалните подобрувања на формулацијата, а потоа, доколку е потребно, да се спроведе гласање според [[Википедија:Правила за гласање|правилата за гласање]]. Не предлагам оваа дискусија да ги замени расправите за [[Гоце Делчев]], [[Тодор Александров]] или [[Александар Протогеров]]. Напротив, целта е да се разјасни општиот уредувачки пристап, додека секоја биографија и понатаму ќе се оценува според нејзините сопствени извори. Ги поканувам уредниците да дадат мислење, да предложат дополнителни академски извори и, доколку не се согласуваат со некој дел, да наведат конкретна алтернативна формулација. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 00:40, 29 октомври 2026 (CET) :Јас навистина не разбирам за што е предлогов и каде би стоил и за што би се користел. Ова повеќе ми личи расправа за некаква посебна статија за овој термин, отколку нешто што би се користело нашироко. Која е поентата да имаме вакво нешто? --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 10:25, 29 октомври 2026 (CET) ::Ако не го применуваме во биографии, како национална определба на која било историска личност, како што се вели во дефинираниот предлог за начело, нема потреба ни да го гласаме ова нешто. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:37, 29 октомври 2026 (CET) == Населението на Лешок == Добар ден на сите, Покренувам разговор во врска со демографските податоци наведени во статијата за село [[Лешок]], [[Општина Теарце]], а кои се однесуваат на [[Попис на населението во Македонија (2021)|Пописот од 2021 година]]. Според официјалната публикација на Државниот завод за статистика, во селото се евидентирани 696 жители, од кои 381 [[Македонци|Македонец]] и 280 [[Албанци]]. Меѓутоа, разгледувајќи ги релевантните етнографски и ономастички студии за областа Подгор (како што се истражувањата за топонимијата и етничката структура во Полог), селото Лешок историски и традиционално е населено место со исклучително македонско население, за разлика од соседните населени места. Разликата меѓу официјалните пописни податоци и традиционалниот етнички состав на теренот произлегува од специфичноста на пописните кругови од 2021 година, каде одредени опфати граничат или се преклопуваат со атарските и катастарските граници на соседното село [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Согласно правилата '''[[Википедија:Неутрална гледна точка]]''' и '''[[Википедија:Проверливост]]''', предлагам официјалната табела од ДЗС да се задржи како примарен статистички показател, но во текстот на статијата да се додаде соодветно објаснување поддржано со академиски извори: „Според Пописот од 2021 година, во селото се евидентирани 280 жители кои се изјасниле како Албанци. Во демографските и онмастичките проучувања за Подгор се истакнува дека оваа бројка се должи на специфичната опфатеност на пописните кругови и катастарските меѓи кои граничат со соседното село Слатино, додека самото село Лешок низ историјата и до денешен ден се одликува со доминантно македонски етнички состав.“ Ве молам за ваше мислење и консензус со цел дополнување на статијата согласно високите стандарди за проверливост [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 15:55, 29 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:Инквизитор771|Инквизитор771]] Здраво, пописот се врши врз основа на катастарските општини, поради што се јавува и проблеми во однос на реалното население, поради што етапни спроведувам и додавам измени во инфокутиите по селата каде има вакви разлики, пример битолското село [[Крстоар]]. Се согласувам со тебе дека во примери за етнички села треба да има вакви дообјаснувања, но не можеме да ги бришеме и менуваме официјалните податоци, како што направи на статијата претходно. Но, вакво објаснување е добро да го имаме. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :но не значи ако нешто предлагам дека тоа мора да се направи, сакам да го знам вашето мислење, и како да најдеме заеднички консензус за овој проблем. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 16:19, 29 октомври 2026 (CET) :::Јас не сум многу корисна во оваа дискусија, дека со пописите не сум во тек. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:34, 29 октомври 2026 (CET) :Пописите во 2021 година од секогаш биле оспорени, [[Спор за пописот на населението во Македонија (2021)|имаме и статија посветена кон таа тема]]. Не помага тоа што ВМРО-ДПМНЕ и други опозициски партии бојкотирале. Јас мислам дека подобро би било да има некаква фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. Слично како што има во [[Општина Аеродром#Белешки|статијата Општина Аеродром]]. Поздрав. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:34, 29 октомври 2026 (CET) ::@[[Корисник:Gurther|Gurther]] Пописот го имаме разгледувано на Википедија ([[Википедија:Селска чешма/Архива 34#Попис 2021|повеќе тука]]) за делот за лица додадени од административни извори и религиски искажувања. Проблемот тука е поради катастарската општина, бидејќи пописот се спроведува преку тие општини и иако самото село можеби нема други етнички припадности, во самата општина (атарот) може да има, што е реална појава поради близината на соседното Слатино. Вакви примери сепак се многу малку, но може да се стави објаснување. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:03, 30 октомври 2026 (CET) : Според овој [https://telma.com.mk/2026/09/10/leshok-selo-shto-se-menuva-no-ne-go-gubi-duhot-reportaza-na-telma/ извор] селото Лешок се во последните години проширува каде се градат нови куќи - викендички. Можеби тоа работат Албанци од Слатино. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:56, 29 октомври 2026 (CET) ::Мислам дека е најдобра идеа населението да го среди @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] според примерот што го кажа за битолското село Крстоар, но и исто така ја подржувам идејата на @[[Корисник:Gurther|Gurther]] за додавање на фуснота или забелешка дека резултатите се оспорени. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 18:51, 30 октомври 2026 (CET) == Одобрување на статијата „Ангел Нанчевски“ == Здраво, Ја создадов статијава за мојот дедо со цел да го зачувам неговото богато творештво со Народниот оркестар на Радио Скопје. Бидејќи статијата сè уште стои со ознака „Непроверена“, би ве замолил некој од активните патролери или администратори да ја прегледа и да ја одобри како официјална верзија. Внесени се релевантни извори од МРТ, Discogs, и други. Еве ја страната [[Ангел Нанчевски]] [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 22:50, 31 октомври 2026 (CET) :@[[Корисник:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] Здраво, статијата ја средив и ја одобрив. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:20, 1 ноември 2026 (CET) ::Благодарам [[User:A.NancevskiJr|A.NancevskiJr]] <small>([[User talk:A.NancevskiJr|разговор]])</small> 20:57, 1 ноември 2026 (CET) == Вонредни избори во Брвеница, Гостивар, Маврово и Ростуша, Центар Жупа и Врапчиште == Вчера се одржале вонредни избори за градоначалник во [[Општина Гостивар]], [[Општина Маврово и Ростуша]], [[Општина Центар Жупа]] и [[Општина Врапчиште]]. Истовремено биле одржани втор круг на избори за градоначалник во [[Општина Брвеница]] по повод на смртта на Јовица Илиевски од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Не сум сигурен дали да направиме нова статија за овие вонредни избори или да ги додадиме како поглавје во статијата [[Локални избори во Македонија (2025)]]? [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 10:26, 2 ноември 2026 (CET) :@[[Корисник:Gurther|Gurther]] Досега никогаш не сме правеле посебни статии за вакви вонредни локални избори. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:53, 2 ноември 2026 (CET) 4072v7us7m6reomrt5b87lvyzhgkit3 0 26616 5652586 5052173 2026-11-02T20:04:42Z Vlad5250 77190 5652586 wikitext text/x-wiki {{OSIModel}} '''Применето ниво''' ({{langx|en|application layer}}) — седмото ниво во моделот [[OSI-модел|OSI]]. На ова ниво се извршуваат служби на ниво на извршни програми ([[прилог (програмска опрема)|прилози]]). Ова ниво на моделите со четири односно пет нивоа ([[TCP/IP модел]]) одговара на [[претставно ниво|претставното ниво]] и [[седничко ниво|седничкото ниво]] во моделот OSI. == Примери == {{IPstack}} * [[9P]], [[Plan 9 од Bell Labs]] распределен податочен системски протокол * [[AFP]], [[Apple Filing Protocol]] * [[AIM]], [[AOL Instant Messenger Protocol]] * [[APPC]], [[Advanced Program-to-Program Communication]] * [[BitTorrent]] * [[BOOTP]], [[Bootstrap Protocol]] * [[CFDP]], Coherent File Distribution Protocol * [[DCAP]], Data Link Switching Client Access Protocol * [[DHCP]], [[Dynamic Host Configuration Protocol]] * [[DeviceNet]] * [[DNS]], [[Domain Name System|Domain Name System (Service) Protocol]] * [[ENRP]], [[Endpoint Handlespace Redundancy Protocol]] * [[FastTrack (protocol)|FastTrack]] (KaZaa, Grokster, iMesh) * [[Finger protocol|Finger]], User Information Protocol * [[Freenet]] * [[FTAM]], File Transfer Access and Management * [[FTP]], [[протокол за пренос на податотеки]] * [[Gopher]], [[Gopher (protocol)|Gopher Protocol]] * [[HTTP]], [[HyperText Transfer Protocol]] * [[H.323]], Packet-Based Multimedia Communications System * [[IMAP]], [[IMAP4]], [[Internet Message Access Protocol]] (version 4) * [[IRCP]], [[Internet Relay Chat]] Protocol * [[LDAP]], [[Lightweight Directory Access Protocol]] * [[LPD]], [[Line Printer Daemon]] Protocol * MIME (S-MIME), [[Multipurpose Internet Mail Extensions]] and Secure MIME * [[Modbus]] * [[MSN Messenger]] [Instant Messaging Service] * [[Netconf]] * [[NFS]], [[Network File System (Sun)|Network File System]] * [[NIS]], [[Network Information Service]] * [[NNTP]], [[Network News Transfer Protocol]] * [[NTP]], [[Network Time Protocol]] * [[PNRP]], [[Peer Name Resolution Protocol]] * [[POP]], [[POP3]], [[Post Office Protocol]] (верзија 3) * [[Rlogin]], Remote Login in UNIX Systems * [[RTSP]], [[RTSP|Real Time Streaming Protocol]] * [[Session Announcement Protocol|SAP]], [[Session Announcement Protocol]] * [[Session Description Protocol|SDP]], [[Session Description Protocol]] * [[Session Initiation Protocol|SIP]], [[Session Initiation Protocol]] * [[SLP]], [[Service Location Protocol]] * [[SMB]], [[Server Message Block]] * [[SMTP]], [[Simple Mail Transfer Protocol]] * [[SNMP]] [[Simple Network Management Protocol]] * [[SNTP]], [[Simple Network Time Protocol]] * [[SOAP]], [[SOAP|Simple Object Access Protocol]] * [[SSH]], Secure Shell * [[TCAP]], [[Transaction Capabilities Application Part]] * [[TELNET]], Terminal Emulation Protocol of TCP/IP * [[TFTP]], [[Trivial протокол за пренос на податотеки]] * [[TSP]], [[Time Stamp Protocol]] * [[VTP]], Virtual Terminal Protocol * [[Whois]] (and RWhois), Remote Directory Access Protocol * [[WebDAV]] * [[X.400]], Message Handling Service Protocol * [[X.500]], Directory Access Protocol (DAP) * [[XMPP]], [[Extensible Messaging and Presence Protocol]] * [[Yahoo! Messenger Protocol]] [[Категорија:OSI-протоколи]] [[Категорија:Протоколи на применето ниво| ]] [[Категорија:Мрежни протоколи]] [[Категорија:Семрежни протоколи]] qt3fivtvt21q61p0vhlexukflacjbls 0 29628 5652644 5480701 2026-11-03T09:26:29Z Lasko.l 116212 Нова директорка (в.д.) како и мал додаток во финанцирање 5652644 wikitext text/x-wiki {{другизначења|ОУ „Св. Климент Охридски“}} {{Инфокутија Основно училиште | име = Св. Климент Охридски | слика = Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 01.jpg | опис = Поглед на училиштето | место = [[Битола]] | општина = [[Општина Битола]] | наречено_по = [[Свети Климент Охридски]] | адреса = ул. „Димче Лахчански” бб, Битола | основање = {{start date|1989}} | актуелен директор = Катерина Наумовска (в.д.) | број на ученици = 1.055 <small>(2022/23)</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ousvklimentohridskibt.weebly.com/uploads/1/1/5/2/11523421/godisna_programa_2022-23.pdf|title=Годишна програма 2022-23}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | настава на = македонски | веб = ousvklimentohridskibt.weebly.com | е-пошта = ouklimentbt@yahoo.com | телефон = 047/255-737 | факс = 047/255-737 }} '''Основно училиште „Св. Климент Охридски“''' (официјално: '''Основно општинско училиште „Св. Климент Охридски“ - Битола'''; скратено: '''ООУ „Св. Климент Охридски“''') — централно основно училиште во населбата [[Нова Битола]], во градот [[Битола]], [[Општина Битола]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mon.gov.mk/page/?id=2053|title=Листа на активни регистри|work=[[Министерство за образование и наука на Македонија|Министерство за образование и наука]]|accessdate=2024-11-23|archive-date=2025-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250616180325/https://mon.gov.mk/page/?id=2053|url-status=dead}}</ref> Училиштето е именувано по словенскиот просветител и светец [[Свети Климент Охридски]]. Зградата на училиштето е дело на архитектот [[Станко Бутурац]].<ref name=SB>{{нмс | last=Штериова | first=Мартина | author= | title=Станко Буторац / 1932 – 2020 | url=https://marh.mk/stanko-butorac/ | date= | work= | publisher=[[МАРХ]] | accessdate=6 декември 2025}}</ref><ref name=SBBB>{{нмс | last= | first= | author= | title=Битолчанецот кој ја проектира цела модерна Битола| url=https://babambitola.mk/bitolchanecot-koj-ja-proektira-cela-moderna-bitola/| date=17 октомври 2018 | work= | publisher=Бабам Битола | accessdate=6 декември 2025}}</ref> == Ресурси == Училиштето располага со следните 2 специјализирани училници за подготвителна настава, 10 универзални училници за одделенска настава, 11 универзални училници за предметна настава, специјализирани кабинети за [[информатика]] и [[техничко образование|ТО]], библиотека со значителен книжевен фонд поврзана со читална, модерна фискултурна сала според високи стандарди со трибини, семафор, туш-кабини и други спортски терени. Во склоп на училиштето има исто така и амбуланта, високо стандардизирана трпезарија со кујна и посебен административен дел. Училиштето располага со 305 десктоп компјутери, 209 Intel Classmate ученички лаптопи, 16 лаптопи УСАИД, 27 Intel Classmate таблети, 4 смарт табли, 2 телевизори, 4 печатачи, дигитални камери, лаптоп компјутери за наставниците и 30 микробит уреди. За учениците со посебни потреби има: монитор на допир, 8 тастатури од кои 5 се со кирилично писмо и 3 со латинично писмо, 2 trackball, joystick, 2 одвоени кликови и 2 едукативни софтвери. За учениците со оштетен вид се користат следниве уреди: компјутер и принтер за рапаво печатење. === Финансирање === Освен средствата што ги обезбедува Министерството за образование и наука, училиштето обезбезбедува сопствени приходи од донации од родители, спонзорства, провизии од списанија, училишна кујна, организирање на училишни панаѓури, посета на кина, театри, концерти екскурзии и викенди, како и издавање на фискултурната сала на спортски клубови. == Учество на натпревари == * Учество и освено прво место на регионалниот натпревар по физика 2007 * Учество и освоено прво место на 44. олимпијада на млади техничари и природници 2007 * Учество и освоено второ место на регионален натпревар по Англиски јазик 2010 - Емир Сулејман. * Учество и освоено трето место на републички натпревар по Англиски јазик 2010 - Емир Сулејман. == Настава == Во училиштето наставата се изведува на [[Македонски јазик|македонски наставен јазик]]. == Подрачни училишта == Во составот на училиштето влегувало следново подрачно училиште: * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Лавци]], подрачно петгодишно училиште на македонски наставен јазик (во мирување) == Галерија == <gallery mode=packed heights=100px> Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 07.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 08.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 09.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 10.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 02.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 03.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 04.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 05.jpg| Податотека:Основно Училиште Свети Климент Охридски,Битола. 06.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|St. Clement of Ohrid Elementary School, Bitola}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Свети Климент Охридски, Битола}} [[Категорија:Основни училишта во Општина Битола]] [[Категорија:Училишта посветени на Свети Климент Охридски|Битола]] [[Категорија:Основни училишта во Битола]] [[Категорија:Основни училишта во Македонија]] kvzc8rpxaqr76mabmrz7pj1ludj39v9 0 31547 5652674 5620886 2026-11-03T11:20:09Z Buli 2648 /* Причини */ 5652674 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Младотурска револуција |partof= |image= [[Податотека:Young_Turks_1909_2.jpg|250п]] |caption= Влегување на Младотурците во Цариград |date=[[1908]] |place= [[Отоманско Царство]] |territory= |result= Победа на револуционерите * Започнала [[Втора уставна ера (Отоманско Царство)|втората уставна ера]] * Повторно прогласување на [[Отомански устав (1876)|Уставот]] * Бугарија прогласила независност * Започнала [[Босанска криза|Босанската криза]] | combatant1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Младотурци]]<br/>{{знаменце|İttihat ve Terakki amblemi.jpg|size=22px}} [[Комитет за единство и прогрес]]<br/>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Османлиска армија]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Ерменска револуционерна федерација|Дашнаци]]<ref name="Dashnaktsutiun and Committee of Union and Progress">{{cite book |first=Aykut |last=Kansu |title=The Revolution of 1908 in Turkey |publisher=Brill Academic Publishers |pages=78 |year=1997 |isbn=978-90-04-10283-5 }}</ref><br/> {{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[ВМРО]] | combatant2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} Османлиска влада | commander1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Енвер-паша|Исмаил Енвер]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ахмед Нијази-бег|Ахмед Нијази]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Реџеп-паша]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ејуп Сабри]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Хачадур Малумјан]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Јане Сандански]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Христо Чернопеев]] | commander2 = {{nowrap|{{знаменце|Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg}} [[Абдул Хамид II]]}} <br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Мехмед Ферид-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Шемси-паша]]{{KIA}} |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Младотурска револуција''' — голем општествен пресврт во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во [[1908]] г. против апсолутизмот на султанот [[Абдул Хамид II]]. Револуцијата била крената од [[Младотурци]]те кои имале формирано својата партија уште во [[1889]] година. == Причини == [[File:Младотурска револуција во Битола.jpg|thumb|мини|лево|Македонските востаници влегуваат во [[Битола]] за време на Младотурската револуција]] Кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] се соочувало со политичка нестабилност, економски тешкотии и сè поголем притисок од европските сили. Незадоволството од авторитарното владеење на султанот [[Абдул Хамид II]] се зголемувало меѓу дел од османлиската интелигенција, државните службеници и воените офицери. Приврзаниците на уставното уредување сметале дека воспоставувањето парламентарна власт, спроведувањето административни реформи и модернизацијата на државните институции се неопходни за зачувување на територијалниот интегритет на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Корените на младотурското движење се поврзани со уставните реформи од втората половина на XIX век. Во [[1876]] година, за време на политичката криза во империјата, бил прогласен првиот [[Отомански устав (1876)|османлиски устав]], во чие донесување значајна улога одиграл [[Митхат Паша]]. Меѓутоа, во [[1878]] година султанот Абдул Хамид II ја прекинал работата на парламентот и воспоставил авторитарен начин на владеење. Ограничувањето на политичките слободи, цензурата и прогонот на политичките противници придонеле за создавање тајни опозициски организации, чија главна цел била обновувањето на уставниот поредок.<ref>{{Наведено списание|last=Sidara|first=Kunihiro|title=A Genealogy of the Committee of Union and Progress|journal=Bulletin of the Society for Near Eastern Studies in Japan|year=1992|volume=35|issue=1|pages=1–15|doi=10.5356/jorient.35.1}}</ref> Една од најзначајните организации била основана во [[1889]] година од група студенти на Военомедицинското училиште во [[Цариград]], меѓу кои биле [[Ибрахим Темо]], [[Абдулах Џевдет]], [[Исхак Сукути]] и Мехмед Решид. Организацијата, првично позната како Османлиско друштво за обединување, подоцна се развила во [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]]. Поради прогонот од султанските власти, дел од нејзините членови ја напуштиле империјата и продолжиле со политичката дејност во европските земји, особено во [[Франција]]. Во [[Париз]], [[Ахмед Риза]] станал еден од главните претставници на движењето, застапувајќи го обновувањето на уставноста и модернизацијата на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Младотурското движење, сепак, не било идеолошки единствено: меѓу неговите припадници постоеле разлики околу начинот на спроведување на реформите, централизацијата на државата и употребата на револуционерни средства. Особено значење за развојот на младотурското движење имале состојбите во [[Македонија]], каде што на почетокот на XX век се заостриле меѓуетничките судири и дејноста на различни револуционерни и вооружени организации. По [[Илинденско востание|Илинденското востание]] од [[1903]] година, големите европски сили го засилиле притисокот врз османлиската влада за спроведување реформи. Со [[Мирцштешки реформи|Мирцштешката реформска програма]] од 1903 година било предвидено и меѓународно надгледување на дел од управните и безбедносните реформи во Македонија. Овие мерки предизвикале загриженост меѓу османлиските офицери и државни службеници, кои стравувале дека понатамошното странско вмешување може да доведе до губење на преостанатите европски владенија на империјата.<ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> Во такви околности, во септември [[1906]] година, во [[Солун]] било основано тајното [[Османлиско друштво за слобода]] (''Osmanlı Hürriyet Cemiyeti''), составено претежно од османлиски офицери и државни службеници. Организацијата постепено го проширила своето влијание меѓу припадниците на [[Трета османлиска армија|Третата османлиска армија]], особено во Солун и [[Битола]]. Во [[1907]] година таа се обединила со Комитетот за обединување и напредок, чие емигрантско раководство дејствувало во Париз. Со обединувањето, младотурското движење добило посилна организациска основа во османлиската војска, а Солун станал едно од неговите главни политички и организациски средишта.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–149|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Koltuk|first=Nuran|title=Osmanlı Hürriyet Cemiyeti (18 Eylül 1906-27 Eylül 1907)|journal=International Journal of Humanities and Education|year=2024|volume=10|issue=21|pages=198–219|doi=10.59304/ijhe.1457697}}</ref> Непосреден поттик за избувнувањето на револуцијата биле вестите за средбата меѓу британскиот крал [[Едвард VII]] и рускиот цар [[Николај II]] во [[Ревал]] (денешен [[Талин]]) во јуни [[1908]] година. Меѓу младотурските офицери се проширило уверувањето дека [[Обединето Кралство|Велика Британија]] и [[Руска Империја|Русија]] подготвуваат нови мерки за Македонија, кои би можеле да доведат до нејзино одвојување од Османлиското Царство. Истовремено, султанските власти ги засилиле активностите за откривање и разбивање на тајната младотурска организација. Стравувањето од странска интервенција и од непосреден удар врз Комитетот го забрзало започнувањето на вооруженото востание во Македонија во јули 1908 година. Со него започнала Младотурската револуција, која довела до обновување на уставниот поредок и повторно свикување на османлискиот парламент.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=149–150|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> == Почеток на револуцијата == Во текот на овој период Големите сили постојано барале спроведување на реформи од империјата главно во [[Македонија]]. Овие барања го забрзале почетокот на Младотурската револуција. Солунскиот воен комитет ја подготвувал воената револуција, а Парискиот комитет се занимавал со политички работи. Така дошло до првите немири меѓу војската во [[Солун]], [[Едрене]], [[Скопје]] и [[Битола]]. На [[3 јули]] [[1908]] година во [[Ресен]] младиот офицер [[Ахмед Нијази-бег]] организирал прва востаничка чета заминувајќи во најблиската шума во знак на протест против султанот и барање за враќање на уставот од [[1876]] година. Слоганите на [[Младотурци]]те биле ''Слобода, еднаквост и братство'' кое го покажало влијанието на [[Француската револуција]]. На [[6 јули]] излегол и мајор [[Енвер бег]], кој потоа станал водач во младотурското движење. Османлиската влада се обидувала да го изгасне овие први чекори на Младотурската револуција преку префрлање на војници од Едрене и Солун. Наскоро востанието се проширило низ цела [[Македонија]]. Битола била заземена на [[22 јули]] и при тоа биле ослободени сите политички затвореници: [[Македонци]] и [[Албанци]]. Исто така сите телефонски централи во Македонија биле заземени и од таму започнало да се праќаат телеграми до престолнината. Настанало општо збратимување меѓу до вчера закрвените народи. На 22 јули до султанот бил упатен дводневен ултиматум да го врати Уставот, а на [[23 јули]] во [[Солун]] избувнале масовни демонстрации организирани од Младотурците, на кои учествувале околу 30.000 луѓе. И во Солун биле ослободени политичките затвореници. Под притисок на ова масовно движење, [[султан]]от на [[24 јули]] [[1908]] година го обновил [[Отомански устав (1876)|Уставот од 1876 година]] и распишал избори за Претставничкиот дом (меџлисот). На изборите кои се одржале есента 1908 година од Македонија, меѓу останатите, биле избрани и [[Тодор Павлов (дипломат)|Тодор Павлов]], [[Панчо Дорев]], [[Христо Далчев]] и [[Димитар Влахов]].<ref>Јусуф Хамза, „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995, 236 стр.</ref> == Цел на Младотурците == [[Податотека:Young_Turks_1909_1.jpg|ляво|мини|250п|Младотурски револуционери во борбен автомобил, 1909 г.]] Целта на [[Младотурци]]те се темелела врз фактот дека Османлиското царство пропаѓа и ги губи сите свои освоени области. Но, по нивното стапување на власт се покажало дека ниту тие не се во состојба да го спречат губењето на турските територии. Во текот на оваа владеење, [[Бугарија]] ја прогласила својата независност во 1908 година. Покрај тоа, од нив се очекувало модернизација, уставотворност, а можеби и демократизација на земјата, но кога дошле на власт и овие очекувања не биле исполнети. По доаѓањето на Младотурците на власт уследиле мерки за давање политички слободи. Овој период на слободен живот кој траел кратко време е познат под името ''Хуриет'' (Слобода). Младотруската револуција успеала, но многу бргу се покажало дека Младотурците не располагале со потребните кадри за управување со државата. Тие главно биле подготвени во воен план, но не и во политички. Во следниот период султанската институција не била ликвидирана туку го голема мера ограничена. Биле убиени најомразените султански приврзаници и во следниот период презеле голем број на мерки за задоволување на првичните свои барања и слогани кои ги извикувале во времето на револуцијата. Но многу бргу успехот на Младотурците се претворил во националистичка и шовинистичка цел. Заедно со тоа започнале да се организираат и конзервативните сили во [[Истанбул]] против Младотурците. == Контрареволуција и нејзино задушување == На [[13 април]] [[1909]] година избувнало востание против младотурците. Младотурците биле истерани од парламентот и од владата, а голем дел од младотурските водачи биле убиени. Оние кои побегнале, свое засолниште нашле во [[Солун]] каде решиле овој револт да биде уништен. За таа цел била основана т.н. Армија на акцијата во која учествувале и [[Јане Сандански]], [[Тодор Паница]] и [[Христо Чернопеев]] заедно со уште 1.200 македонски револуционери. По тридневни борби, на [[24 април]], контрареволуцијата е совладана. На [[27 април]] султанот [[Абдул Хамид II]] е сменет, а за нов султан е поставен [[Мехмед V|Мехмед Решад V]]. Абдул Хамид II бил прогонет во Солун. На пат кон Солун, соборениот султан на еден младотурски офицер му рекол: „Македонија е една убава роза со големи боцки. Откако ме отстранивте од престолот, соседните држави меѓусебно ќе се убијат по оваа роза“. == Мерки на Младотурците == Во втората фаза од управувањето, Младотурците ја зеле власта под своја управа. И покрај функционирањето на парламентот, демократија немало. Во текот на овој период биле направени голем број на воени реформи. Набрзо Младотурците воведуваат рестриктивни мерки. Биле донесени закони против вооружените чети, против политичките партии и организации формирани на етнички и верски основи (од октомври 1909 година). Донеле закони и против штрајковите на работниците, откако веднаш по избувнувањето на Младотурската револуција следел голем број на штрајкови во поголемите градови на империјата. Така, од [[30 јули]] до [[20 декември]] [[1908]] година имало најмалку 119 штрајкови во поголем број градови во империјата, вклучително и во македонските градови.<ref>[International Communist Current, ''After the 1908 mutiny: mass strikes and the socialist movement''], 2013.</ref> Со тоа била отфрлена можноста за добивање на автономија на [[Македонија]] во рамките на Турција за што се залагала [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. == Младотурците и ВМОРО == [[Податотека:Sandanski, Dimo Hadzhi Dimov, Todor Panitsa with Young Turks.jpg|мини|десно|250п|Санданисти и младотурски офицери]] [[Податотека:Jane_Sandanski_Manifest_1908.jpg|мини|десно|250п|Манифестот до сите народности во Османлиското Царство]] [[Податотека:Izvestaj za anarhijata predizvikana od Arnautite.JPG|мини|Извештај за анархичната состојба предизвикана со арнаутското движење и зулуми во Битолскиот Вилает. (16 октомври 1909)]] Во [[Младотурската револуција]] било инволвирано и македонското население. Во неа учество зеле и [[Македонци]] на чело со [[Јане Сандански]] кои се бореле за целите на Младотурците како и за добивање на автономија. Откако уставот бил вратен на сила, четите на [[ВМОРО]] по наредба на Јане Сандански слегле од планините во градовите и учествувале во свеченостите по повод победата на Младотурците. На [[31 јули]] [[1908]] година (нов стил) Сандански упатува Манифест до сите народности во Османлиското Царство, во кој меѓу другото истакнал: {{Цитатник|''Сонародници, ''Вие, кои дадовте толку скапи жртви пред олтарот на слободата, можете радосно да здивнете. Сега вие не сте сами - ете зошто вашата борба станува уште полесна и понадежна. Со заедничките усилби на сите народности ние ќе ја извојуваме нашата слобода. Не подавајте им се на престапната агитација која можеби ќе ја поведат официјалните власти во Бугарија против вашата заедничка борба со турскиот народ и неговата интелигенција којашто се стреми кон слобода.''}} {{Цитатник|''Драги сотатковници,'' ''Ждрепката е веќе фрлена. Враќање назад нема, а и кој од вас би посакал да се врати повторно кон смрдливата атмосфера на неправдата и развратот на бившата тиранија? Да си дадеме сите збор дека ја претпочитаме смртта на светата слобода пред гнасниот јарем на ропскиот живот''. ''Бодроста, самопожртвуваноста и постојаната подготвеност за борба - ете што треба да не воодушевува во овој голем момент.'' ''Смрт на тиранијата - за да живее народот! Да живее слободата! да живее солидарноста меѓу народите! Да живее големата народна борба! Да живее народот!'' <ref>[[:b:Манифест до сите народности во Османлиското Царство 31 јули 1908 г.|Манифест до сите народности во Османлиското Царство]]</ref> }} Хуриетската Османлиско Царство во Македонија искрено била прифатена единствено од левицата, на чело со санданистите. Од левицата изникнала [[Народната федеративна партија]] (НФП), чија програма предвидувала спроведување на радикални економско-политички реформи, кои требало да го задоволат големото мнозинство од обесправеното и бедно население, да го приврзат кон Младотурската револуција, да ја зацврстат нејзината победа и да ја спасат Империјата од сигурниот распад. Основното барање на НФП било преуредувањето на Османлиското Царство врз принципот на децентрализацијата и самоуправувањето на народите, со што сите етнички средини и малцинства во Империјата би стекнале национална рамноправност. Притоа, се тргнувало од фактот дека само така и македонскиот народ ќе ги стекне своите национални права и ќе ја зачува својата територијална целост, а Империјата својот демократски развиток и опстанок. По задушувањето на контрареволуцијата од 1909 година младотурците, чувствувајќи се силни, наместо да продолжат со реформите што народот во [[Македонија]] и пошироко со нетрпение ги очекувале и на таков начин да ги зацврстат своите позиции, тргнале по друга насока. Под изговор дека е нужно да се осигура безбедноста на државата, тие донеле закони со кои насилството врз оние што со воодушевување ја пречекале нивната победа го претвориле во систем на владеење. Меѓу најпознатите биле Законот против четите и Законот за колонизација на Македонија, чија примена предизвикала огромно незадоволство меѓу христијанското население. Веќе кон [[1910]] година поголемиот дел од придобивките стекнати во јули 1908 г. биле уништени од самите младотурци. Поради тоа многу се влошиле односите и меѓу османлиските власти и [[Јане Сандански]], иако тој од редовите на христијанското население во [[Македонија]] имал најголеми заслуги во борбата против апсолутизмот на султанската власт и им бил најискрен пријател на младотурците. Со напуштањето на хуриетските принципи на владеење, прогласени во јули 1908 г., враќајќи се во значителна мера на стариот систем на управување, младотурците им дале повод на трите балкански соседи, кои одамна го очекувале моментот да го извршат своето „национално обединување” преку заграбување делови од македонската земја, да се здружат и со војна да го остварат тоа. Планот на младотурците, преку ликвидирање на апсолутизмот, но без радикални реформи во економско-општествениот систем (аграрна реформа и др.), да ги придобијат широките обесправени и незадоволни слоеви во Македонија и пошироко на Балканот и да ја спасат државата од неизбежниот распад, се покажал нереален. == Поврзано == * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарските конституциони клубови]] * [[Османизам]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://books.google.com/books?id=gTPuMKq2nVkC&printsec=frontcover&dq=Mladoturskata+revolucija+vo+Osmanskata+imperija++By+Jusuf+Hamza#v=onepage&q&f=false Јусуф Хамза „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995.] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=3&ppid=48&tid=165 „Македонски револуционери и Младотурска револуција“] * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_16.html „Младотурска револуција“, Македонски документи] {{Филмови на браќа Манаки за Хуриетот}} [[Категорија:Младотурска револуција]] [[Категорија:Отоманското Царство во 20 век]] [[Категорија:Политика на Отоманското Царство]] [[Категорија:Револуции во 20 век]] [[Категорија:Револуции по земја|Турција]] 8jgfqouwyj637au107b9ix57latiqzg 5652675 5652674 2026-11-03T11:23:20Z Buli 2648 /* Причини */ 5652675 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Младотурска револуција |partof= |image= [[Податотека:Young_Turks_1909_2.jpg|250п]] |caption= Влегување на Младотурците во Цариград |date=[[1908]] |place= [[Отоманско Царство]] |territory= |result= Победа на револуционерите * Започнала [[Втора уставна ера (Отоманско Царство)|втората уставна ера]] * Повторно прогласување на [[Отомански устав (1876)|Уставот]] * Бугарија прогласила независност * Започнала [[Босанска криза|Босанската криза]] | combatant1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Младотурци]]<br/>{{знаменце|İttihat ve Terakki amblemi.jpg|size=22px}} [[Комитет за единство и прогрес]]<br/>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Османлиска армија]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Ерменска револуционерна федерација|Дашнаци]]<ref name="Dashnaktsutiun and Committee of Union and Progress">{{cite book |first=Aykut |last=Kansu |title=The Revolution of 1908 in Turkey |publisher=Brill Academic Publishers |pages=78 |year=1997 |isbn=978-90-04-10283-5 }}</ref><br/> {{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[ВМРО]] | combatant2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} Османлиска влада | commander1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Енвер-паша|Исмаил Енвер]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ахмед Нијази-бег|Ахмед Нијази]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Реџеп-паша]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ејуп Сабри]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Хачадур Малумјан]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Јане Сандански]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Христо Чернопеев]] | commander2 = {{nowrap|{{знаменце|Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg}} [[Абдул Хамид II]]}} <br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Мехмед Ферид-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Шемси-паша]]{{KIA}} |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Младотурска револуција''' — голем општествен пресврт во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во [[1908]] г. против апсолутизмот на султанот [[Абдул Хамид II]]. Револуцијата била крената од [[Младотурци]]те кои имале формирано својата партија уште во [[1889]] година. == Причини == {{Main|Пад на Отоманското Царство}} [[File:Младотурска револуција во Битола.jpg|thumb|мини|лево|Македонските востаници влегуваат во [[Битола]] за време на Младотурската револуција]] Кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] се соочувало со политичка нестабилност, економски тешкотии и сè поголем притисок од европските сили. Незадоволството од авторитарното владеење на султанот [[Абдул Хамид II]] се зголемувало меѓу дел од османлиската интелигенција, државните службеници и воените офицери. Приврзаниците на уставното уредување сметале дека воспоставувањето парламентарна власт, спроведувањето административни реформи и модернизацијата на државните институции се неопходни за зачувување на територијалниот интегритет на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Корените на младотурското движење се поврзани со уставните реформи од втората половина на XIX век. Во [[1876]] година, за време на политичката криза во империјата, бил прогласен првиот [[Отомански устав (1876)|османлиски устав]], во чие донесување значајна улога одиграл [[Митхат Паша]]. Меѓутоа, во [[1878]] година султанот Абдул Хамид II ја прекинал работата на парламентот и воспоставил авторитарен начин на владеење. Ограничувањето на политичките слободи, цензурата и прогонот на политичките противници придонеле за создавање тајни опозициски организации, чија главна цел била обновувањето на уставниот поредок.<ref>{{Наведено списание|last=Sidara|first=Kunihiro|title=A Genealogy of the Committee of Union and Progress|journal=Bulletin of the Society for Near Eastern Studies in Japan|year=1992|volume=35|issue=1|pages=1–15|doi=10.5356/jorient.35.1}}</ref> Една од најзначајните организации била основана во [[1889]] година од група студенти на Военомедицинското училиште во [[Цариград]], меѓу кои биле [[Ибрахим Темо]], [[Абдулах Џевдет]], [[Исхак Сукути]] и Мехмед Решид. Организацијата, првично позната како Османлиско друштво за обединување, подоцна се развила во [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]]. Поради прогонот од султанските власти, дел од нејзините членови ја напуштиле империјата и продолжиле со политичката дејност во европските земји, особено во [[Франција]]. Во [[Париз]], [[Ахмед Риза]] станал еден од главните претставници на движењето, застапувајќи го обновувањето на уставноста и модернизацијата на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Младотурското движење, сепак, не било идеолошки единствено: меѓу неговите припадници постоеле разлики околу начинот на спроведување на реформите, централизацијата на државата и употребата на револуционерни средства. Особено значење за развојот на младотурското движење имале состојбите во [[Македонија]], каде што на почетокот на XX век се заостриле меѓуетничките судири и дејноста на различни револуционерни и вооружени организации. По [[Илинденско востание|Илинденското востание]] од [[1903]] година, големите европски сили го засилиле притисокот врз османлиската влада за спроведување реформи. Со [[Мирцштешки реформи|Мирцштешката реформска програма]] од 1903 година било предвидено и меѓународно надгледување на дел од управните и безбедносните реформи во Македонија. Овие мерки предизвикале загриженост меѓу османлиските офицери и државни службеници, кои стравувале дека понатамошното странско вмешување може да доведе до губење на преостанатите европски владенија на империјата.<ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> Во такви околности, во септември [[1906]] година, во [[Солун]] било основано тајното [[Османлиско друштво за слобода]] (''Osmanlı Hürriyet Cemiyeti''), составено претежно од османлиски офицери и државни службеници. Организацијата постепено го проширила своето влијание меѓу припадниците на [[Трета османлиска армија|Третата османлиска армија]], особено во Солун и [[Битола]]. Во [[1907]] година таа се обединила со Комитетот за обединување и напредок, чие емигрантско раководство дејствувало во Париз. Со обединувањето, младотурското движење добило посилна организациска основа во османлиската војска, а Солун станал едно од неговите главни политички и организациски средишта.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–149|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Koltuk|first=Nuran|title=Osmanlı Hürriyet Cemiyeti (18 Eylül 1906-27 Eylül 1907)|journal=International Journal of Humanities and Education|year=2024|volume=10|issue=21|pages=198–219|doi=10.59304/ijhe.1457697}}</ref> Непосреден поттик за избувнувањето на револуцијата биле вестите за средбата меѓу британскиот крал [[Едвард VII]] и рускиот цар [[Николај II]] во [[Ревал]] (денешен [[Талин]]) во јуни [[1908]] година. Меѓу младотурските офицери се проширило уверувањето дека [[Обединето Кралство|Велика Британија]] и [[Руска Империја|Русија]] подготвуваат нови мерки за Македонија, кои би можеле да доведат до нејзино одвојување од Османлиското Царство. Истовремено, султанските власти ги засилиле активностите за откривање и разбивање на тајната младотурска организација. Стравувањето од странска интервенција и од непосреден удар врз Комитетот го забрзало започнувањето на вооруженото востание во Македонија во јули 1908 година. Со него започнала Младотурската револуција, која довела до обновување на уставниот поредок и повторно свикување на османлискиот парламент.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=149–150|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> == Почеток на револуцијата == Во текот на овој период Големите сили постојано барале спроведување на реформи од империјата главно во [[Македонија]]. Овие барања го забрзале почетокот на Младотурската револуција. Солунскиот воен комитет ја подготвувал воената револуција, а Парискиот комитет се занимавал со политички работи. Така дошло до првите немири меѓу војската во [[Солун]], [[Едрене]], [[Скопје]] и [[Битола]]. На [[3 јули]] [[1908]] година во [[Ресен]] младиот офицер [[Ахмед Нијази-бег]] организирал прва востаничка чета заминувајќи во најблиската шума во знак на протест против султанот и барање за враќање на уставот од [[1876]] година. Слоганите на [[Младотурци]]те биле ''Слобода, еднаквост и братство'' кое го покажало влијанието на [[Француската револуција]]. На [[6 јули]] излегол и мајор [[Енвер бег]], кој потоа станал водач во младотурското движење. Османлиската влада се обидувала да го изгасне овие први чекори на Младотурската револуција преку префрлање на војници од Едрене и Солун. Наскоро востанието се проширило низ цела [[Македонија]]. Битола била заземена на [[22 јули]] и при тоа биле ослободени сите политички затвореници: [[Македонци]] и [[Албанци]]. Исто така сите телефонски централи во Македонија биле заземени и од таму започнало да се праќаат телеграми до престолнината. Настанало општо збратимување меѓу до вчера закрвените народи. На 22 јули до султанот бил упатен дводневен ултиматум да го врати Уставот, а на [[23 јули]] во [[Солун]] избувнале масовни демонстрации организирани од Младотурците, на кои учествувале околу 30.000 луѓе. И во Солун биле ослободени политичките затвореници. Под притисок на ова масовно движење, [[султан]]от на [[24 јули]] [[1908]] година го обновил [[Отомански устав (1876)|Уставот од 1876 година]] и распишал избори за Претставничкиот дом (меџлисот). На изборите кои се одржале есента 1908 година од Македонија, меѓу останатите, биле избрани и [[Тодор Павлов (дипломат)|Тодор Павлов]], [[Панчо Дорев]], [[Христо Далчев]] и [[Димитар Влахов]].<ref>Јусуф Хамза, „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995, 236 стр.</ref> == Цел на Младотурците == [[Податотека:Young_Turks_1909_1.jpg|ляво|мини|250п|Младотурски револуционери во борбен автомобил, 1909 г.]] Целта на [[Младотурци]]те се темелела врз фактот дека Османлиското царство пропаѓа и ги губи сите свои освоени области. Но, по нивното стапување на власт се покажало дека ниту тие не се во состојба да го спречат губењето на турските територии. Во текот на оваа владеење, [[Бугарија]] ја прогласила својата независност во 1908 година. Покрај тоа, од нив се очекувало модернизација, уставотворност, а можеби и демократизација на земјата, но кога дошле на власт и овие очекувања не биле исполнети. По доаѓањето на Младотурците на власт уследиле мерки за давање политички слободи. Овој период на слободен живот кој траел кратко време е познат под името ''Хуриет'' (Слобода). Младотруската револуција успеала, но многу бргу се покажало дека Младотурците не располагале со потребните кадри за управување со државата. Тие главно биле подготвени во воен план, но не и во политички. Во следниот период султанската институција не била ликвидирана туку го голема мера ограничена. Биле убиени најомразените султански приврзаници и во следниот период презеле голем број на мерки за задоволување на првичните свои барања и слогани кои ги извикувале во времето на револуцијата. Но многу бргу успехот на Младотурците се претворил во националистичка и шовинистичка цел. Заедно со тоа започнале да се организираат и конзервативните сили во [[Истанбул]] против Младотурците. == Контрареволуција и нејзино задушување == На [[13 април]] [[1909]] година избувнало востание против младотурците. Младотурците биле истерани од парламентот и од владата, а голем дел од младотурските водачи биле убиени. Оние кои побегнале, свое засолниште нашле во [[Солун]] каде решиле овој револт да биде уништен. За таа цел била основана т.н. Армија на акцијата во која учествувале и [[Јане Сандански]], [[Тодор Паница]] и [[Христо Чернопеев]] заедно со уште 1.200 македонски револуционери. По тридневни борби, на [[24 април]], контрареволуцијата е совладана. На [[27 април]] султанот [[Абдул Хамид II]] е сменет, а за нов султан е поставен [[Мехмед V|Мехмед Решад V]]. Абдул Хамид II бил прогонет во Солун. На пат кон Солун, соборениот султан на еден младотурски офицер му рекол: „Македонија е една убава роза со големи боцки. Откако ме отстранивте од престолот, соседните држави меѓусебно ќе се убијат по оваа роза“. == Мерки на Младотурците == Во втората фаза од управувањето, Младотурците ја зеле власта под своја управа. И покрај функционирањето на парламентот, демократија немало. Во текот на овој период биле направени голем број на воени реформи. Набрзо Младотурците воведуваат рестриктивни мерки. Биле донесени закони против вооружените чети, против политичките партии и организации формирани на етнички и верски основи (од октомври 1909 година). Донеле закони и против штрајковите на работниците, откако веднаш по избувнувањето на Младотурската револуција следел голем број на штрајкови во поголемите градови на империјата. Така, од [[30 јули]] до [[20 декември]] [[1908]] година имало најмалку 119 штрајкови во поголем број градови во империјата, вклучително и во македонските градови.<ref>[International Communist Current, ''After the 1908 mutiny: mass strikes and the socialist movement''], 2013.</ref> Со тоа била отфрлена можноста за добивање на автономија на [[Македонија]] во рамките на Турција за што се залагала [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. == Младотурците и ВМОРО == [[Податотека:Sandanski, Dimo Hadzhi Dimov, Todor Panitsa with Young Turks.jpg|мини|десно|250п|Санданисти и младотурски офицери]] [[Податотека:Jane_Sandanski_Manifest_1908.jpg|мини|десно|250п|Манифестот до сите народности во Османлиското Царство]] [[Податотека:Izvestaj za anarhijata predizvikana od Arnautite.JPG|мини|Извештај за анархичната состојба предизвикана со арнаутското движење и зулуми во Битолскиот Вилает. (16 октомври 1909)]] Во [[Младотурската револуција]] било инволвирано и македонското население. Во неа учество зеле и [[Македонци]] на чело со [[Јане Сандански]] кои се бореле за целите на Младотурците како и за добивање на автономија. Откако уставот бил вратен на сила, четите на [[ВМОРО]] по наредба на Јане Сандански слегле од планините во градовите и учествувале во свеченостите по повод победата на Младотурците. На [[31 јули]] [[1908]] година (нов стил) Сандански упатува Манифест до сите народности во Османлиското Царство, во кој меѓу другото истакнал: {{Цитатник|''Сонародници, ''Вие, кои дадовте толку скапи жртви пред олтарот на слободата, можете радосно да здивнете. Сега вие не сте сами - ете зошто вашата борба станува уште полесна и понадежна. Со заедничките усилби на сите народности ние ќе ја извојуваме нашата слобода. Не подавајте им се на престапната агитација која можеби ќе ја поведат официјалните власти во Бугарија против вашата заедничка борба со турскиот народ и неговата интелигенција којашто се стреми кон слобода.''}} {{Цитатник|''Драги сотатковници,'' ''Ждрепката е веќе фрлена. Враќање назад нема, а и кој од вас би посакал да се врати повторно кон смрдливата атмосфера на неправдата и развратот на бившата тиранија? Да си дадеме сите збор дека ја претпочитаме смртта на светата слобода пред гнасниот јарем на ропскиот живот''. ''Бодроста, самопожртвуваноста и постојаната подготвеност за борба - ете што треба да не воодушевува во овој голем момент.'' ''Смрт на тиранијата - за да живее народот! Да живее слободата! да живее солидарноста меѓу народите! Да живее големата народна борба! Да живее народот!'' <ref>[[:b:Манифест до сите народности во Османлиското Царство 31 јули 1908 г.|Манифест до сите народности во Османлиското Царство]]</ref> }} Хуриетската Османлиско Царство во Македонија искрено била прифатена единствено од левицата, на чело со санданистите. Од левицата изникнала [[Народната федеративна партија]] (НФП), чија програма предвидувала спроведување на радикални економско-политички реформи, кои требало да го задоволат големото мнозинство од обесправеното и бедно население, да го приврзат кон Младотурската револуција, да ја зацврстат нејзината победа и да ја спасат Империјата од сигурниот распад. Основното барање на НФП било преуредувањето на Османлиското Царство врз принципот на децентрализацијата и самоуправувањето на народите, со што сите етнички средини и малцинства во Империјата би стекнале национална рамноправност. Притоа, се тргнувало од фактот дека само така и македонскиот народ ќе ги стекне своите национални права и ќе ја зачува својата територијална целост, а Империјата својот демократски развиток и опстанок. По задушувањето на контрареволуцијата од 1909 година младотурците, чувствувајќи се силни, наместо да продолжат со реформите што народот во [[Македонија]] и пошироко со нетрпение ги очекувале и на таков начин да ги зацврстат своите позиции, тргнале по друга насока. Под изговор дека е нужно да се осигура безбедноста на државата, тие донеле закони со кои насилството врз оние што со воодушевување ја пречекале нивната победа го претвориле во систем на владеење. Меѓу најпознатите биле Законот против четите и Законот за колонизација на Македонија, чија примена предизвикала огромно незадоволство меѓу христијанското население. Веќе кон [[1910]] година поголемиот дел од придобивките стекнати во јули 1908 г. биле уништени од самите младотурци. Поради тоа многу се влошиле односите и меѓу османлиските власти и [[Јане Сандански]], иако тој од редовите на христијанското население во [[Македонија]] имал најголеми заслуги во борбата против апсолутизмот на султанската власт и им бил најискрен пријател на младотурците. Со напуштањето на хуриетските принципи на владеење, прогласени во јули 1908 г., враќајќи се во значителна мера на стариот систем на управување, младотурците им дале повод на трите балкански соседи, кои одамна го очекувале моментот да го извршат своето „национално обединување” преку заграбување делови од македонската земја, да се здружат и со војна да го остварат тоа. Планот на младотурците, преку ликвидирање на апсолутизмот, но без радикални реформи во економско-општествениот систем (аграрна реформа и др.), да ги придобијат широките обесправени и незадоволни слоеви во Македонија и пошироко на Балканот и да ја спасат државата од неизбежниот распад, се покажал нереален. == Поврзано == * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарските конституциони клубови]] * [[Османизам]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://books.google.com/books?id=gTPuMKq2nVkC&printsec=frontcover&dq=Mladoturskata+revolucija+vo+Osmanskata+imperija++By+Jusuf+Hamza#v=onepage&q&f=false Јусуф Хамза „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995.] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=3&ppid=48&tid=165 „Македонски револуционери и Младотурска револуција“] * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_16.html „Младотурска револуција“, Македонски документи] {{Филмови на браќа Манаки за Хуриетот}} [[Категорија:Младотурска револуција]] [[Категорија:Отоманското Царство во 20 век]] [[Категорија:Политика на Отоманското Царство]] [[Категорија:Револуции во 20 век]] [[Категорија:Револуции по земја|Турција]] q059k3t5ignkh2ugcyvh8qpm3y1rtoi 5652676 5652675 2026-11-03T11:28:53Z Buli 2648 /* Причини */ 5652676 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Младотурска револуција |partof= |image= [[Податотека:Young_Turks_1909_2.jpg|250п]] |caption= Влегување на Младотурците во Цариград |date=[[1908]] |place= [[Отоманско Царство]] |territory= |result= Победа на револуционерите * Започнала [[Втора уставна ера (Отоманско Царство)|втората уставна ера]] * Повторно прогласување на [[Отомански устав (1876)|Уставот]] * Бугарија прогласила независност * Започнала [[Босанска криза|Босанската криза]] | combatant1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Младотурци]]<br/>{{знаменце|İttihat ve Terakki amblemi.jpg|size=22px}} [[Комитет за единство и прогрес]]<br/>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Османлиска армија]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Ерменска револуционерна федерација|Дашнаци]]<ref name="Dashnaktsutiun and Committee of Union and Progress">{{cite book |first=Aykut |last=Kansu |title=The Revolution of 1908 in Turkey |publisher=Brill Academic Publishers |pages=78 |year=1997 |isbn=978-90-04-10283-5 }}</ref><br/> {{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[ВМРО]] | combatant2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} Османлиска влада | commander1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Енвер-паша|Исмаил Енвер]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ахмед Нијази-бег|Ахмед Нијази]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Реџеп-паша]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ејуп Сабри]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Хачадур Малумјан]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Јане Сандански]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Христо Чернопеев]] | commander2 = {{nowrap|{{знаменце|Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg}} [[Абдул Хамид II]]}} <br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Мехмед Ферид-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Шемси-паша]]{{KIA}} |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Младотурска револуција''' — голем општествен пресврт во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во [[1908]] г. против апсолутизмот на султанот [[Абдул Хамид II]]. Револуцијата била крената од [[Младотурци]]те кои имале формирано својата партија уште во [[1889]] година. == Причини == {{Main|Пад на Отоманското Царство}}Кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] се соочувало со политичка нестабилност, економски тешкотии и сè поголем притисок од европските сили. Незадоволството од авторитарното владеење на султанот [[Абдул Хамид II]] се зголемувало меѓу дел од османлиската интелигенција, државните службеници и воените офицери. Приврзаниците на уставното уредување сметале дека воспоставувањето парламентарна власт, спроведувањето административни реформи и модернизацијата на државните институции се неопходни за зачувување на територијалниот интегритет на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Корените на младотурското движење се поврзани со уставните реформи од втората половина на XIX век. Во [[1876]] година, за време на политичката криза во империјата, бил прогласен првиот [[Отомански устав (1876)|османлиски устав]], во чие донесување значајна улога одиграл [[Митхат Паша]]. Меѓутоа, во [[1878]] година султанот Абдул Хамид II ја прекинал работата на парламентот и воспоставил авторитарен начин на владеење. Ограничувањето на политичките слободи, цензурата и прогонот на политичките противници придонеле за создавање тајни опозициски организации, чија главна цел била обновувањето на уставниот поредок.<ref>{{Наведено списание|last=Sidara|first=Kunihiro|title=A Genealogy of the Committee of Union and Progress|journal=Bulletin of the Society for Near Eastern Studies in Japan|year=1992|volume=35|issue=1|pages=1–15|doi=10.5356/jorient.35.1}}</ref> Една од најзначајните организации била основана во [[1889]] година од група студенти на Военомедицинското училиште во [[Цариград]], меѓу кои биле [[Ибрахим Темо]], [[Абдулах Џевдет]], [[Исхак Сукути]] и Мехмед Решид. Организацијата, првично позната како Османлиско друштво за обединување, подоцна се развила во [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]]. Поради прогонот од султанските власти, дел од нејзините членови ја напуштиле империјата и продолжиле со политичката дејност во европските земји, особено во [[Франција]]. Во [[Париз]], [[Ахмед Риза]] станал еден од главните претставници на движењето, застапувајќи го обновувањето на уставноста и модернизацијата на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Младотурското движење, сепак, не било идеолошки единствено: меѓу неговите припадници постоеле разлики околу начинот на спроведување на реформите, централизацијата на државата и употребата на револуционерни средства. Особено значење за развојот на младотурското движење имале состојбите во [[Македонија]], каде што на почетокот на XX век се заостриле меѓуетничките судири и дејноста на различни револуционерни и вооружени организации. По [[Илинденско востание|Илинденското востание]] од [[1903]] година, големите европски сили го засилиле притисокот врз османлиската влада за спроведување реформи. Со [[Мирцштешки реформи|Мирцштешката реформска програма]] од 1903 година било предвидено и меѓународно надгледување на дел од управните и безбедносните реформи во Македонија. Овие мерки предизвикале загриженост меѓу османлиските офицери и државни службеници, кои стравувале дека понатамошното странско вмешување може да доведе до губење на преостанатите европски владенија на империјата.<ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> [[Податотека:Members of the Central Committee of the Committee of Union and Progress.jpg|лево|мини|Членови на Централниот комитет на Комитетот за единство и прогрес, меѓу кои Ахмед Риза, Талат-бег и Енвер-бег, 19 септември 1908 година.]] Во такви околности, во септември [[1906]] година, во [[Солун]] било основано тајното [[Османлиско друштво за слобода]] (''Osmanlı Hürriyet Cemiyeti''), составено претежно од османлиски офицери и државни службеници. Организацијата постепено го проширила своето влијание меѓу припадниците на [[Трета османлиска армија|Третата османлиска армија]], особено во Солун и [[Битола]]. Во [[1907]] година таа се обединила со Комитетот за обединување и напредок, чие емигрантско раководство дејствувало во Париз. Со обединувањето, младотурското движење добило посилна организациска основа во османлиската војска, а Солун станал едно од неговите главни политички и организациски средишта.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–149|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Koltuk|first=Nuran|title=Osmanlı Hürriyet Cemiyeti (18 Eylül 1906-27 Eylül 1907)|journal=International Journal of Humanities and Education|year=2024|volume=10|issue=21|pages=198–219|doi=10.59304/ijhe.1457697}}</ref> Непосреден поттик за избувнувањето на револуцијата биле вестите за средбата меѓу британскиот крал [[Едвард VII]] и рускиот цар [[Николај II]] во [[Ревал]] (денешен [[Талин]]) во јуни [[1908]] година. Меѓу младотурските офицери се проширило уверувањето дека [[Обединето Кралство|Велика Британија]] и [[Руска Империја|Русија]] подготвуваат нови мерки за Македонија, кои би можеле да доведат до нејзино одвојување од Османлиското Царство. Истовремено, султанските власти ги засилиле активностите за откривање и разбивање на тајната младотурска организација. Стравувањето од странска интервенција и од непосреден удар врз Комитетот го забрзало започнувањето на вооруженото востание во Македонија во јули 1908 година. Со него започнала Младотурската револуција, која довела до обновување на уставниот поредок и повторно свикување на османлискиот парламент.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=149–150|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> == Почеток на револуцијата == [[File:Младотурска револуција во Битола.jpg|thumb|мини|лево|Македонските востаници влегуваат во [[Битола]] за време на Младотурската револуција]] Во текот на овој период Големите сили постојано барале спроведување на реформи од империјата главно во [[Македонија]]. Овие барања го забрзале почетокот на Младотурската револуција. Солунскиот воен комитет ја подготвувал воената револуција, а Парискиот комитет се занимавал со политички работи. Така дошло до првите немири меѓу војската во [[Солун]], [[Едрене]], [[Скопје]] и [[Битола]]. На [[3 јули]] [[1908]] година во [[Ресен]] младиот офицер [[Ахмед Нијази-бег]] организирал прва востаничка чета заминувајќи во најблиската шума во знак на протест против султанот и барање за враќање на уставот од [[1876]] година. Слоганите на [[Младотурци]]те биле ''Слобода, еднаквост и братство'' кое го покажало влијанието на [[Француската револуција]]. На [[6 јули]] излегол и мајор [[Енвер бег]], кој потоа станал водач во младотурското движење. Османлиската влада се обидувала да го изгасне овие први чекори на Младотурската револуција преку префрлање на војници од Едрене и Солун. Наскоро востанието се проширило низ цела [[Македонија]]. Битола била заземена на [[22 јули]] и при тоа биле ослободени сите политички затвореници: [[Македонци]] и [[Албанци]]. Исто така сите телефонски централи во Македонија биле заземени и од таму започнало да се праќаат телеграми до престолнината. Настанало општо збратимување меѓу до вчера закрвените народи. На 22 јули до султанот бил упатен дводневен ултиматум да го врати Уставот, а на [[23 јули]] во [[Солун]] избувнале масовни демонстрации организирани од Младотурците, на кои учествувале околу 30.000 луѓе. И во Солун биле ослободени политичките затвореници. Под притисок на ова масовно движење, [[султан]]от на [[24 јули]] [[1908]] година го обновил [[Отомански устав (1876)|Уставот од 1876 година]] и распишал избори за Претставничкиот дом (меџлисот). На изборите кои се одржале есента 1908 година од Македонија, меѓу останатите, биле избрани и [[Тодор Павлов (дипломат)|Тодор Павлов]], [[Панчо Дорев]], [[Христо Далчев]] и [[Димитар Влахов]].<ref>Јусуф Хамза, „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995, 236 стр.</ref> == Цел на Младотурците == [[Податотека:Young_Turks_1909_1.jpg|ляво|мини|250п|Младотурски револуционери во борбен автомобил, 1909 г.]] Целта на [[Младотурци]]те се темелела врз фактот дека Османлиското царство пропаѓа и ги губи сите свои освоени области. Но, по нивното стапување на власт се покажало дека ниту тие не се во состојба да го спречат губењето на турските територии. Во текот на оваа владеење, [[Бугарија]] ја прогласила својата независност во 1908 година. Покрај тоа, од нив се очекувало модернизација, уставотворност, а можеби и демократизација на земјата, но кога дошле на власт и овие очекувања не биле исполнети. По доаѓањето на Младотурците на власт уследиле мерки за давање политички слободи. Овој период на слободен живот кој траел кратко време е познат под името ''Хуриет'' (Слобода). Младотруската револуција успеала, но многу бргу се покажало дека Младотурците не располагале со потребните кадри за управување со државата. Тие главно биле подготвени во воен план, но не и во политички. Во следниот период султанската институција не била ликвидирана туку го голема мера ограничена. Биле убиени најомразените султански приврзаници и во следниот период презеле голем број на мерки за задоволување на првичните свои барања и слогани кои ги извикувале во времето на револуцијата. Но многу бргу успехот на Младотурците се претворил во националистичка и шовинистичка цел. Заедно со тоа започнале да се организираат и конзервативните сили во [[Истанбул]] против Младотурците. == Контрареволуција и нејзино задушување == На [[13 април]] [[1909]] година избувнало востание против младотурците. Младотурците биле истерани од парламентот и од владата, а голем дел од младотурските водачи биле убиени. Оние кои побегнале, свое засолниште нашле во [[Солун]] каде решиле овој револт да биде уништен. За таа цел била основана т.н. Армија на акцијата во која учествувале и [[Јане Сандански]], [[Тодор Паница]] и [[Христо Чернопеев]] заедно со уште 1.200 македонски револуционери. По тридневни борби, на [[24 април]], контрареволуцијата е совладана. На [[27 април]] султанот [[Абдул Хамид II]] е сменет, а за нов султан е поставен [[Мехмед V|Мехмед Решад V]]. Абдул Хамид II бил прогонет во Солун. На пат кон Солун, соборениот султан на еден младотурски офицер му рекол: „Македонија е една убава роза со големи боцки. Откако ме отстранивте од престолот, соседните држави меѓусебно ќе се убијат по оваа роза“. == Мерки на Младотурците == Во втората фаза од управувањето, Младотурците ја зеле власта под своја управа. И покрај функционирањето на парламентот, демократија немало. Во текот на овој период биле направени голем број на воени реформи. Набрзо Младотурците воведуваат рестриктивни мерки. Биле донесени закони против вооружените чети, против политичките партии и организации формирани на етнички и верски основи (од октомври 1909 година). Донеле закони и против штрајковите на работниците, откако веднаш по избувнувањето на Младотурската револуција следел голем број на штрајкови во поголемите градови на империјата. Така, од [[30 јули]] до [[20 декември]] [[1908]] година имало најмалку 119 штрајкови во поголем број градови во империјата, вклучително и во македонските градови.<ref>[International Communist Current, ''After the 1908 mutiny: mass strikes and the socialist movement''], 2013.</ref> Со тоа била отфрлена можноста за добивање на автономија на [[Македонија]] во рамките на Турција за што се залагала [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. == Младотурците и ВМОРО == [[Податотека:Sandanski, Dimo Hadzhi Dimov, Todor Panitsa with Young Turks.jpg|мини|десно|250п|Санданисти и младотурски офицери]] [[Податотека:Jane_Sandanski_Manifest_1908.jpg|мини|десно|250п|Манифестот до сите народности во Османлиското Царство]] [[Податотека:Izvestaj za anarhijata predizvikana od Arnautite.JPG|мини|Извештај за анархичната состојба предизвикана со арнаутското движење и зулуми во Битолскиот Вилает. (16 октомври 1909)]] Во [[Младотурската револуција]] било инволвирано и македонското население. Во неа учество зеле и [[Македонци]] на чело со [[Јане Сандански]] кои се бореле за целите на Младотурците како и за добивање на автономија. Откако уставот бил вратен на сила, четите на [[ВМОРО]] по наредба на Јане Сандански слегле од планините во градовите и учествувале во свеченостите по повод победата на Младотурците. На [[31 јули]] [[1908]] година (нов стил) Сандански упатува Манифест до сите народности во Османлиското Царство, во кој меѓу другото истакнал: {{Цитатник|''Сонародници, ''Вие, кои дадовте толку скапи жртви пред олтарот на слободата, можете радосно да здивнете. Сега вие не сте сами - ете зошто вашата борба станува уште полесна и понадежна. Со заедничките усилби на сите народности ние ќе ја извојуваме нашата слобода. Не подавајте им се на престапната агитација која можеби ќе ја поведат официјалните власти во Бугарија против вашата заедничка борба со турскиот народ и неговата интелигенција којашто се стреми кон слобода.''}} {{Цитатник|''Драги сотатковници,'' ''Ждрепката е веќе фрлена. Враќање назад нема, а и кој од вас би посакал да се врати повторно кон смрдливата атмосфера на неправдата и развратот на бившата тиранија? Да си дадеме сите збор дека ја претпочитаме смртта на светата слобода пред гнасниот јарем на ропскиот живот''. ''Бодроста, самопожртвуваноста и постојаната подготвеност за борба - ете што треба да не воодушевува во овој голем момент.'' ''Смрт на тиранијата - за да живее народот! Да живее слободата! да живее солидарноста меѓу народите! Да живее големата народна борба! Да живее народот!'' <ref>[[:b:Манифест до сите народности во Османлиското Царство 31 јули 1908 г.|Манифест до сите народности во Османлиското Царство]]</ref> }} Хуриетската Османлиско Царство во Македонија искрено била прифатена единствено од левицата, на чело со санданистите. Од левицата изникнала [[Народната федеративна партија]] (НФП), чија програма предвидувала спроведување на радикални економско-политички реформи, кои требало да го задоволат големото мнозинство од обесправеното и бедно население, да го приврзат кон Младотурската револуција, да ја зацврстат нејзината победа и да ја спасат Империјата од сигурниот распад. Основното барање на НФП било преуредувањето на Османлиското Царство врз принципот на децентрализацијата и самоуправувањето на народите, со што сите етнички средини и малцинства во Империјата би стекнале национална рамноправност. Притоа, се тргнувало од фактот дека само така и македонскиот народ ќе ги стекне своите национални права и ќе ја зачува својата територијална целост, а Империјата својот демократски развиток и опстанок. По задушувањето на контрареволуцијата од 1909 година младотурците, чувствувајќи се силни, наместо да продолжат со реформите што народот во [[Македонија]] и пошироко со нетрпение ги очекувале и на таков начин да ги зацврстат своите позиции, тргнале по друга насока. Под изговор дека е нужно да се осигура безбедноста на државата, тие донеле закони со кои насилството врз оние што со воодушевување ја пречекале нивната победа го претвориле во систем на владеење. Меѓу најпознатите биле Законот против четите и Законот за колонизација на Македонија, чија примена предизвикала огромно незадоволство меѓу христијанското население. Веќе кон [[1910]] година поголемиот дел од придобивките стекнати во јули 1908 г. биле уништени од самите младотурци. Поради тоа многу се влошиле односите и меѓу османлиските власти и [[Јане Сандански]], иако тој од редовите на христијанското население во [[Македонија]] имал најголеми заслуги во борбата против апсолутизмот на султанската власт и им бил најискрен пријател на младотурците. Со напуштањето на хуриетските принципи на владеење, прогласени во јули 1908 г., враќајќи се во значителна мера на стариот систем на управување, младотурците им дале повод на трите балкански соседи, кои одамна го очекувале моментот да го извршат своето „национално обединување” преку заграбување делови од македонската земја, да се здружат и со војна да го остварат тоа. Планот на младотурците, преку ликвидирање на апсолутизмот, но без радикални реформи во економско-општествениот систем (аграрна реформа и др.), да ги придобијат широките обесправени и незадоволни слоеви во Македонија и пошироко на Балканот и да ја спасат државата од неизбежниот распад, се покажал нереален. == Поврзано == * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарските конституциони клубови]] * [[Османизам]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://books.google.com/books?id=gTPuMKq2nVkC&printsec=frontcover&dq=Mladoturskata+revolucija+vo+Osmanskata+imperija++By+Jusuf+Hamza#v=onepage&q&f=false Јусуф Хамза „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995.] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=3&ppid=48&tid=165 „Македонски револуционери и Младотурска револуција“] * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_16.html „Младотурска револуција“, Македонски документи] {{Филмови на браќа Манаки за Хуриетот}} [[Категорија:Младотурска револуција]] [[Категорија:Отоманското Царство во 20 век]] [[Категорија:Политика на Отоманското Царство]] [[Категорија:Револуции во 20 век]] [[Категорија:Револуции по земја|Турција]] hvibnwjq03dyw3pe6smzcbtzgrcdgkb 5652680 5652676 2026-11-03T11:31:52Z Buli 2648 /* Почеток на револуцијата */ 5652680 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Младотурска револуција |partof= |image= [[Податотека:Young_Turks_1909_2.jpg|250п]] |caption= Влегување на Младотурците во Цариград |date=[[1908]] |place= [[Отоманско Царство]] |territory= |result= Победа на револуционерите * Започнала [[Втора уставна ера (Отоманско Царство)|втората уставна ера]] * Повторно прогласување на [[Отомански устав (1876)|Уставот]] * Бугарија прогласила независност * Започнала [[Босанска криза|Босанската криза]] | combatant1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Младотурци]]<br/>{{знаменце|İttihat ve Terakki amblemi.jpg|size=22px}} [[Комитет за единство и прогрес]]<br/>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Османлиска армија]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Ерменска револуционерна федерација|Дашнаци]]<ref name="Dashnaktsutiun and Committee of Union and Progress">{{cite book |first=Aykut |last=Kansu |title=The Revolution of 1908 in Turkey |publisher=Brill Academic Publishers |pages=78 |year=1997 |isbn=978-90-04-10283-5 }}</ref><br/> {{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[ВМРО]] | combatant2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} Османлиска влада | commander1 = {{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Енвер-паша|Исмаил Енвер]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ахмед Нијази-бег|Ахмед Нијази]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Реџеп-паша]]<br/>{{знаменце|Flag of the Young Turk Revolution.svg}} [[Ејуп Сабри]]<br/>{{знаменце|Armenian Revolutionary Federation logo 1915.png}} [[Хачадур Малумјан]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Јане Сандански]]<br/>{{знаменце|Flag of the IMRO.svg}} [[Христо Чернопеев]] | commander2 = {{nowrap|{{знаменце|Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg}} [[Абдул Хамид II]]}} <br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Мехмед Ферид-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Шемси-паша]]{{KIA}} |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Младотурска револуција''' — голем општествен пресврт во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во [[1908]] г. против апсолутизмот на султанот [[Абдул Хамид II]]. Револуцијата била крената од [[Младотурци]]те кои имале формирано својата партија уште во [[1889]] година. == Причини == {{Main|Пад на Отоманското Царство}}Кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] се соочувало со политичка нестабилност, економски тешкотии и сè поголем притисок од европските сили. Незадоволството од авторитарното владеење на султанот [[Абдул Хамид II]] се зголемувало меѓу дел од османлиската интелигенција, државните службеници и воените офицери. Приврзаниците на уставното уредување сметале дека воспоставувањето парламентарна власт, спроведувањето административни реформи и модернизацијата на државните институции се неопходни за зачувување на територијалниот интегритет на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Корените на младотурското движење се поврзани со уставните реформи од втората половина на XIX век. Во [[1876]] година, за време на политичката криза во империјата, бил прогласен првиот [[Отомански устав (1876)|османлиски устав]], во чие донесување значајна улога одиграл [[Митхат Паша]]. Меѓутоа, во [[1878]] година султанот Абдул Хамид II ја прекинал работата на парламентот и воспоставил авторитарен начин на владеење. Ограничувањето на политичките слободи, цензурата и прогонот на политичките противници придонеле за создавање тајни опозициски организации, чија главна цел била обновувањето на уставниот поредок.<ref>{{Наведено списание|last=Sidara|first=Kunihiro|title=A Genealogy of the Committee of Union and Progress|journal=Bulletin of the Society for Near Eastern Studies in Japan|year=1992|volume=35|issue=1|pages=1–15|doi=10.5356/jorient.35.1}}</ref> Една од најзначајните организации била основана во [[1889]] година од група студенти на Военомедицинското училиште во [[Цариград]], меѓу кои биле [[Ибрахим Темо]], [[Абдулах Џевдет]], [[Исхак Сукути]] и Мехмед Решид. Организацијата, првично позната како Османлиско друштво за обединување, подоцна се развила во [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]]. Поради прогонот од султанските власти, дел од нејзините членови ја напуштиле империјата и продолжиле со политичката дејност во европските земји, особено во [[Франција]]. Во [[Париз]], [[Ахмед Риза]] станал еден од главните претставници на движењето, застапувајќи го обновувањето на уставноста и модернизацијата на империјата.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=145–147|isbn=9780691134529}}</ref> Младотурското движење, сепак, не било идеолошки единствено: меѓу неговите припадници постоеле разлики околу начинот на спроведување на реформите, централизацијата на државата и употребата на револуционерни средства. Особено значење за развојот на младотурското движење имале состојбите во [[Македонија]], каде што на почетокот на XX век се заостриле меѓуетничките судири и дејноста на различни револуционерни и вооружени организации. По [[Илинденско востание|Илинденското востание]] од [[1903]] година, големите европски сили го засилиле притисокот врз османлиската влада за спроведување реформи. Со [[Мирцштешки реформи|Мирцштешката реформска програма]] од 1903 година било предвидено и меѓународно надгледување на дел од управните и безбедносните реформи во Македонија. Овие мерки предизвикале загриженост меѓу османлиските офицери и државни службеници, кои стравувале дека понатамошното странско вмешување може да доведе до губење на преостанатите европски владенија на империјата.<ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> [[Податотека:Members of the Central Committee of the Committee of Union and Progress.jpg|лево|мини|Членови на Централниот комитет на Комитетот за единство и прогрес, меѓу кои [[Ахмед Риза]], Талат-бег и Енвер-бег, 19 септември 1908 година.]] Во такви околности, во септември [[1906]] година, во [[Солун]] било основано тајното [[Османлиско друштво за слобода]] (''Osmanlı Hürriyet Cemiyeti''), составено претежно од османлиски офицери и државни службеници. Организацијата постепено го проширила своето влијание меѓу припадниците на [[Трета османлиска армија|Третата османлиска армија]], особено во Солун и [[Битола]]. Во [[1907]] година таа се обединила со Комитетот за обединување и напредок, чие емигрантско раководство дејствувало во Париз. Со обединувањето, младотурското движење добило посилна организациска основа во османлиската војска, а Солун станал едно од неговите главни политички и организациски средишта.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–149|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Koltuk|first=Nuran|title=Osmanlı Hürriyet Cemiyeti (18 Eylül 1906-27 Eylül 1907)|journal=International Journal of Humanities and Education|year=2024|volume=10|issue=21|pages=198–219|doi=10.59304/ijhe.1457697}}</ref> Непосреден поттик за избувнувањето на револуцијата биле вестите за средбата меѓу британскиот крал [[Едвард VII]] и рускиот цар [[Николај II]] во [[Ревал]] (денешен [[Талин]]) во јуни [[1908]] година. Меѓу младотурските офицери се проширило уверувањето дека [[Обединето Кралство|Велика Британија]] и [[Руска Империја|Русија]] подготвуваат нови мерки за Македонија, кои би можеле да доведат до нејзино одвојување од Османлиското Царство. Истовремено, султанските власти ги засилиле активностите за откривање и разбивање на тајната младотурска организација. Стравувањето од странска интервенција и од непосреден удар врз Комитетот го забрзало започнувањето на вооруженото востание во Македонија во јули 1908 година. Со него започнала Младотурската револуција, која довела до обновување на уставниот поредок и повторно свикување на османлискиот парламент.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=149–150|isbn=9780691134529}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zürcher|first=Erik Jan|title=The Young Turk Revolution: Comparisons and Connections|journal=Middle Eastern Studies|year=2019|volume=55|issue=4|pages=481–498|doi=10.1080/00263206.2019.1566124}}</ref> == Почеток на револуцијата == [[File:Младотурска револуција во Битола.jpg|thumb|мини|лево|Македонските востаници влегуваат во [[Битола]] за време на Младотурската револуција]] Во текот на овој период Големите сили постојано барале спроведување на реформи од империјата главно во [[Македонија]]. Овие барања го забрзале почетокот на Младотурската револуција. Солунскиот воен комитет ја подготвувал воената револуција, а Парискиот комитет се занимавал со политички работи. Така дошло до првите немири меѓу војската во [[Солун]], [[Едрене]], [[Скопје]] и [[Битола]]. На [[3 јули]] [[1908]] година во [[Ресен]] младиот офицер [[Ахмед Нијази-бег]] организирал прва востаничка чета заминувајќи во најблиската шума во знак на протест против султанот и барање за враќање на уставот од [[1876]] година. Слоганите на [[Младотурци]]те биле ''Слобода, еднаквост и братство'' кое го покажало влијанието на [[Француската револуција]]. На [[6 јули]] излегол и мајор [[Енвер бег]], кој потоа станал водач во младотурското движење. Османлиската влада се обидувала да го изгасне овие први чекори на Младотурската револуција преку префрлање на војници од Едрене и Солун. Наскоро востанието се проширило низ цела [[Македонија]]. Битола била заземена на [[22 јули]] и при тоа биле ослободени сите политички затвореници: [[Македонци]] и [[Албанци]]. Исто така сите телефонски централи во Македонија биле заземени и од таму започнало да се праќаат телеграми до престолнината. Настанало општо збратимување меѓу до вчера закрвените народи. На 22 јули до султанот бил упатен дводневен ултиматум да го врати Уставот, а на [[23 јули]] во [[Солун]] избувнале масовни демонстрации организирани од Младотурците, на кои учествувале околу 30.000 луѓе. И во Солун биле ослободени политичките затвореници. Под притисок на ова масовно движење, [[султан]]от на [[24 јули]] [[1908]] година го обновил [[Отомански устав (1876)|Уставот од 1876 година]] и распишал избори за Претставничкиот дом (меџлисот). На изборите кои се одржале есента 1908 година од Македонија, меѓу останатите, биле избрани и [[Тодор Павлов (дипломат)|Тодор Павлов]], [[Панчо Дорев]], [[Христо Далчев]] и [[Димитар Влахов]].<ref>Јусуф Хамза, „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995, 236 стр.</ref> == Цел на Младотурците == [[Податотека:Young_Turks_1909_1.jpg|ляво|мини|250п|Младотурски револуционери во борбен автомобил, 1909 г.]] Целта на [[Младотурци]]те се темелела врз фактот дека Османлиското царство пропаѓа и ги губи сите свои освоени области. Но, по нивното стапување на власт се покажало дека ниту тие не се во состојба да го спречат губењето на турските територии. Во текот на оваа владеење, [[Бугарија]] ја прогласила својата независност во 1908 година. Покрај тоа, од нив се очекувало модернизација, уставотворност, а можеби и демократизација на земјата, но кога дошле на власт и овие очекувања не биле исполнети. По доаѓањето на Младотурците на власт уследиле мерки за давање политички слободи. Овој период на слободен живот кој траел кратко време е познат под името ''Хуриет'' (Слобода). Младотруската револуција успеала, но многу бргу се покажало дека Младотурците не располагале со потребните кадри за управување со државата. Тие главно биле подготвени во воен план, но не и во политички. Во следниот период султанската институција не била ликвидирана туку го голема мера ограничена. Биле убиени најомразените султански приврзаници и во следниот период презеле голем број на мерки за задоволување на првичните свои барања и слогани кои ги извикувале во времето на револуцијата. Но многу бргу успехот на Младотурците се претворил во националистичка и шовинистичка цел. Заедно со тоа започнале да се организираат и конзервативните сили во [[Истанбул]] против Младотурците. == Контрареволуција и нејзино задушување == На [[13 април]] [[1909]] година избувнало востание против младотурците. Младотурците биле истерани од парламентот и од владата, а голем дел од младотурските водачи биле убиени. Оние кои побегнале, свое засолниште нашле во [[Солун]] каде решиле овој револт да биде уништен. За таа цел била основана т.н. Армија на акцијата во која учествувале и [[Јане Сандански]], [[Тодор Паница]] и [[Христо Чернопеев]] заедно со уште 1.200 македонски револуционери. По тридневни борби, на [[24 април]], контрареволуцијата е совладана. На [[27 април]] султанот [[Абдул Хамид II]] е сменет, а за нов султан е поставен [[Мехмед V|Мехмед Решад V]]. Абдул Хамид II бил прогонет во Солун. На пат кон Солун, соборениот султан на еден младотурски офицер му рекол: „Македонија е една убава роза со големи боцки. Откако ме отстранивте од престолот, соседните држави меѓусебно ќе се убијат по оваа роза“. == Мерки на Младотурците == Во втората фаза од управувањето, Младотурците ја зеле власта под своја управа. И покрај функционирањето на парламентот, демократија немало. Во текот на овој период биле направени голем број на воени реформи. Набрзо Младотурците воведуваат рестриктивни мерки. Биле донесени закони против вооружените чети, против политичките партии и организации формирани на етнички и верски основи (од октомври 1909 година). Донеле закони и против штрајковите на работниците, откако веднаш по избувнувањето на Младотурската револуција следел голем број на штрајкови во поголемите градови на империјата. Така, од [[30 јули]] до [[20 декември]] [[1908]] година имало најмалку 119 штрајкови во поголем број градови во империјата, вклучително и во македонските градови.<ref>[International Communist Current, ''After the 1908 mutiny: mass strikes and the socialist movement''], 2013.</ref> Со тоа била отфрлена можноста за добивање на автономија на [[Македонија]] во рамките на Турција за што се залагала [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. == Младотурците и ВМОРО == [[Податотека:Sandanski, Dimo Hadzhi Dimov, Todor Panitsa with Young Turks.jpg|мини|десно|250п|Санданисти и младотурски офицери]] [[Податотека:Jane_Sandanski_Manifest_1908.jpg|мини|десно|250п|Манифестот до сите народности во Османлиското Царство]] [[Податотека:Izvestaj za anarhijata predizvikana od Arnautite.JPG|мини|Извештај за анархичната состојба предизвикана со арнаутското движење и зулуми во Битолскиот Вилает. (16 октомври 1909)]] Во [[Младотурската револуција]] било инволвирано и македонското население. Во неа учество зеле и [[Македонци]] на чело со [[Јане Сандански]] кои се бореле за целите на Младотурците како и за добивање на автономија. Откако уставот бил вратен на сила, четите на [[ВМОРО]] по наредба на Јане Сандански слегле од планините во градовите и учествувале во свеченостите по повод победата на Младотурците. На [[31 јули]] [[1908]] година (нов стил) Сандански упатува Манифест до сите народности во Османлиското Царство, во кој меѓу другото истакнал: {{Цитатник|''Сонародници, ''Вие, кои дадовте толку скапи жртви пред олтарот на слободата, можете радосно да здивнете. Сега вие не сте сами - ете зошто вашата борба станува уште полесна и понадежна. Со заедничките усилби на сите народности ние ќе ја извојуваме нашата слобода. Не подавајте им се на престапната агитација која можеби ќе ја поведат официјалните власти во Бугарија против вашата заедничка борба со турскиот народ и неговата интелигенција којашто се стреми кон слобода.''}} {{Цитатник|''Драги сотатковници,'' ''Ждрепката е веќе фрлена. Враќање назад нема, а и кој од вас би посакал да се врати повторно кон смрдливата атмосфера на неправдата и развратот на бившата тиранија? Да си дадеме сите збор дека ја претпочитаме смртта на светата слобода пред гнасниот јарем на ропскиот живот''. ''Бодроста, самопожртвуваноста и постојаната подготвеност за борба - ете што треба да не воодушевува во овој голем момент.'' ''Смрт на тиранијата - за да живее народот! Да живее слободата! да живее солидарноста меѓу народите! Да живее големата народна борба! Да живее народот!'' <ref>[[:b:Манифест до сите народности во Османлиското Царство 31 јули 1908 г.|Манифест до сите народности во Османлиското Царство]]</ref> }} Хуриетската Османлиско Царство во Македонија искрено била прифатена единствено од левицата, на чело со санданистите. Од левицата изникнала [[Народната федеративна партија]] (НФП), чија програма предвидувала спроведување на радикални економско-политички реформи, кои требало да го задоволат големото мнозинство од обесправеното и бедно население, да го приврзат кон Младотурската револуција, да ја зацврстат нејзината победа и да ја спасат Империјата од сигурниот распад. Основното барање на НФП било преуредувањето на Османлиското Царство врз принципот на децентрализацијата и самоуправувањето на народите, со што сите етнички средини и малцинства во Империјата би стекнале национална рамноправност. Притоа, се тргнувало од фактот дека само така и македонскиот народ ќе ги стекне своите национални права и ќе ја зачува својата територијална целост, а Империјата својот демократски развиток и опстанок. По задушувањето на контрареволуцијата од 1909 година младотурците, чувствувајќи се силни, наместо да продолжат со реформите што народот во [[Македонија]] и пошироко со нетрпение ги очекувале и на таков начин да ги зацврстат своите позиции, тргнале по друга насока. Под изговор дека е нужно да се осигура безбедноста на државата, тие донеле закони со кои насилството врз оние што со воодушевување ја пречекале нивната победа го претвориле во систем на владеење. Меѓу најпознатите биле Законот против четите и Законот за колонизација на Македонија, чија примена предизвикала огромно незадоволство меѓу христијанското население. Веќе кон [[1910]] година поголемиот дел од придобивките стекнати во јули 1908 г. биле уништени од самите младотурци. Поради тоа многу се влошиле односите и меѓу османлиските власти и [[Јане Сандански]], иако тој од редовите на христијанското население во [[Македонија]] имал најголеми заслуги во борбата против апсолутизмот на султанската власт и им бил најискрен пријател на младотурците. Со напуштањето на хуриетските принципи на владеење, прогласени во јули 1908 г., враќајќи се во значителна мера на стариот систем на управување, младотурците им дале повод на трите балкански соседи, кои одамна го очекувале моментот да го извршат своето „национално обединување” преку заграбување делови од македонската земја, да се здружат и со војна да го остварат тоа. Планот на младотурците, преку ликвидирање на апсолутизмот, но без радикални реформи во економско-општествениот систем (аграрна реформа и др.), да ги придобијат широките обесправени и незадоволни слоеви во Македонија и пошироко на Балканот и да ја спасат државата од неизбежниот распад, се покажал нереален. == Поврзано == * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарските конституциони клубови]] * [[Османизам]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://books.google.com/books?id=gTPuMKq2nVkC&printsec=frontcover&dq=Mladoturskata+revolucija+vo+Osmanskata+imperija++By+Jusuf+Hamza#v=onepage&q&f=false Јусуф Хамза „Младотурската револуција во Османлиското Царство“, „Логос-А“, Скопје, 1995.] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=3&ppid=48&tid=165 „Македонски револуционери и Младотурска револуција“] * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_16.html „Младотурска револуција“, Македонски документи] {{Филмови на браќа Манаки за Хуриетот}} [[Категорија:Младотурска револуција]] [[Категорија:Отоманското Царство во 20 век]] [[Категорија:Политика на Отоманското Царство]] [[Категорија:Револуции во 20 век]] [[Категорија:Револуции по земја|Турција]] fohj09zameaibivqirmtf5gzbqhh6l5 0 47058 5652505 5645751 2026-11-02T15:17:42Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg|Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch 5652505 wikitext text/x-wiki {{about|Сојузната Република Германија во Студената војна|Новата Сојузна Република Германија|Германија}} {{Infobox Former Country |_noautocat = yes |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">Сојузна Република Германија</span> |native_name = <span style="line-height:1.33em;">{{јаз|de|''Bundesrepublik Deutschland''}}</span> |common_name = Западна Германија |continent = Европа |region = Германија |country = Германија |p1 = Окупациски зони на Германија |flag_p1 = Flag of Germany (1946-1949).svg |p2 = Сар (протекторат) |flag_p2 = Flag of Saar.svg |s1 = Германија |flag_s1=Flag of Germany.svg |image_flag = Flag of Germany.svg |image_coat = Coat of Arms of Germany.svg |image_map = West Germany 1956-1990.svg |national_motto = {{јаз|de|„[[Песната на Германците|Einigkeit und Recht und Freiheit]]"}}<br/><small>„Единство и правда и слобода“</small> |national_anthem = {{јаз|de|''[[Песната на Германците|Das Lied der Deutschen (Deutschlandlied)]]''}}&nbsp;^a<br/><small>''Песната на Германците''</small> |capital = Бон |latd=50 |latm=44 |latNS=N |longd=7 |longm=6 |longEW=E |largest_city = [[Хамбург]] |common_languages = [[Германски јазик|германски]] |government_type = [[Сојузна република|Сојузна]] [[парламентарна република]] |leader1 = Теодор Хојс |year_leader1 = 1949&ndash;1959 |leader2 = Хајнрих Либке |year_leader2 = 1959&ndash;1969 |leader3 = Густав Хајнеман |year_leader3 = 1969&ndash;1974 |leader4 = Валтер Шел |year_leader4 = 1974&ndash;1979 |leader5 = Карл Карстенс |year_leader5 = 1979&ndash;1984 |leader6 = [[Рихард фон Вајцзекер]]^b |year_leader6 = 1984&ndash;1990 |title_deputy = [[Канцелар на Германија (Сојузна Република Германија)|Канцелар]] |deputy1 = Конрад Аденауер |year_deputy1 = 1949&ndash;1963 |deputy2 = Лудвиг Ерхард |year_deputy2 = 1963&ndash;1966 |deputy3 = Курт Георг Кизингер |year_deputy3 = 1966&ndash;1969 |deputy4 = Вили Брант |year_deputy4 = 1969&ndash;1974 |deputy5 = Хелмут Шмит |year_deputy5 = 1974&ndash;1982 |deputy6 = [[Хелмут Кол]]^c |year_deputy6 = 1982&ndash;1990 |legislature = Бундестаг |era = Студена војна |event_start = [[Историја на Германија|Основана]] |date_start = 23 мај |year_start = 1949 |event_end = [[Повторно обединување на Германија|Повторно обединување]] |date_end = 3 октомври |year_end = 1990 |stat_year1 = 1990 |stat_area1 = 248577 |stat_pop1 = 63254000 |GDP_PPP_year = 1990 |GDP = 946 милијарди $ |GDP_rank = 4. |currency = [[Германска марка]]^d&nbsp;(DM) |currency_code = DEM |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |cctld = [[.de]] |calling_code = 49 |states = 10 |footnote_a = Од 1952 до 1991, официјална државна химна на Германија била ''Deutschlandlied'' во целост, но само третата строфа била пеена на официјална настани.<big><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bundesregierung.de/Bundesregierung/-,8394/Nationalhymne.htm |title=архивски примерок |accessdate=2011-09-06 |archive-date=2011-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205175152/http://www.bundesregierung.de/Bundesregierung/-,8394/Nationalhymne.htm |url-status=dead }}</ref></big> |footnote_b = Продолжил како Претседател на обединета Германија до 1994. |footnote_c = Продолжил као Канцелар на обединета Германија до 1998. |footnote_d = Во [[Сар]], помеѓу јануари 1957 и јули 1959 се користел [[Француски франк|францускиот франк]] и франкот на Сар. }} '''Западна Германија''' ({{langx|de|Westdeutschland}}) — колоквијален израз што се користи за означување на '''Сојузна Република Германија''' ('''СРГ'''; {{langx|de|Bundesrepublik Deutschland}}) помеѓу нејзиното формирање на 23 мај 1949 година и [[Повторно обединување на Германија|нејзиното повторно обединување]] со [[Германска Демократска Република|Источна Германија]] на 3 октомври 1990 година. За време на [[Студена војна|Студената војна]], западниот дел на Германија и поврзаната територија на [[Западен Берлин]] биле дел од т.н. Западен блок. Западна Германија била формирана како политички ентитет за време на [[Сојузничка окупација на Германија|сојузничката окупација на Германија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], формирана од 12 [[Сојузни покраини во Германија|држави]] формирани во трите сојузнички зони на окупација што ги држиле [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и [[Франција]]. Привремениот главен град на СРГ бил градот [[Бон]], а земјата од времето на Студената војна била ретроспективно означена како '''Република Бон''' ({{Јаз|de|Bonner Republik}}).<ref>''The Bonn Republic&nbsp;— West German democracy, 1945–1990,'' Anthony James Nicholls, Longman, 1997</ref> На почетокот на Студената војна, Европа била поделена меѓу западниот и [[Источен блок|источниот блок]]. Германија била поделена на двете земји. Првично, Западна Германија барала ексклузивен мандат за цела Германија, претставувајќи се себеси како единствено демократски реорганизирано продолжение на Германскиот Рајх од 1871-1945 година.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=9 May 2022}}</ref> Три југозападни покраини на Западна Германија се споиле за да го формираат [[Баден-Виртемберг]] во 1952 година, а [[Сар]] ѝ се придружил на Западна Германија како држава во 1957 година, откако бил одвоен како Сарски протекторат од [[Сојузничка окупација на Германија|Германија окупирана од сојузниците]] од Франција (одвојувањето не било целосно легално бидејќи се спротивставил [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]). Покрај добиените десет држави, [[Западен Берлин]] се сметал за неофицијална де факто единаесеттата држава. Додека де јуре тој не бил дел од Западна Германија, бидејќи Берлин бил под контрола на Сојузничкиот контролен совет (СКС), Западен Берлин политички се усогласил со Западна Германија и бил директно или индиректно претставен во нејзините федерални институции. Темелите за влијателната позиција на Германија биле поставени за време на економското чудо од 1950-тите ({{Јаз|de|[[Wirtschaftswunder]]}}), кога Западна Германија станала втора по големина економија во светот по огромното уништување предизвикано од Втората светска војна. Првиот канцелар [[Конрад Аденауер]], кој останал на функцијата до 1963 година, работел на целосно усогласување со [[НАТО]] наместо неутралност и обезбедил членство во воената алијанса. Аденауер исто така бил поборник на договори кои се развиле во денешната [[Европска Унија]]. Кога Г6 била основана во 1975 година, немало сериозна дебата за тоа дали Западна Германија ќе стане негова членка. По [[Револуции од 1989 година|распадот на Источниот блок]], симболизиран со отворањето на [[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]], двете држави презеле акција за да се постигне [[Повторно обединување на Германија|германско обединување]]. Источна Германија гласала за распуштање и пристапување кон Сојузна Република Германија во 1990 година. Петте повоени држави ({{Јаз|de|Länder}}) биле реконституирани, заедно со [[Берлин|обединетиот Берлин]], кој го завршил својот специјален статус и формирал дополнителна „земја“. Тие формално ѝ се придружиле на федералната република на 3 октомври 1990 година, зголемувајќи го вкупниот број на држави од десет на шеснаесет и ставиле крај на поделбата на Германија. Повторната обединета Германија е директно продолжение на државата претходно неформално наречена Западна Германија, а не нова држава, бидејќи процесот во суштина бил доброволен чин на пристапување: Сојузна Република Германија била проширена за да ги вклучи дополнителните шест држави на [[Германска Демократска Република]]. Проширената Сојузна Република ја задржала политичката култура на Западна Германија и го продолжила своето постојно членство во меѓународните организации, како и усогласувањето на западната надворешна политика и припадноста кон западните сојузи како што се [[Обединети нации|Обединетите нации]], [[НАТО]], [[Организација за економска соработка и развој|ОЕЦД]] и [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]]. == Именување == Пред повторното обединување, Германија била поделена помеѓу Сојузна Република Германија, попозната како Западна Германија, и Германска Демократска Република; попозната како Источна Германија. Обединувањето било постигнато со пристапувањето од Германската Демократска Република во Сојузна Република Германија, па Сојузна Република Германија {{Јаз|de|Bundesrepublik Deutschland}} станало официјално име на обединетата Германија. Во Источна Германија, термините {{Јаз|de|Westdeutschland}} (Западна Германија) или {{Јаз|de|westdeutsche Bundesrepublik}} (Федеративна Република Западна Германија) биле претпочитани во текот на 1950-тите и 1960-тите. Ова се променило со уставниот амандман во 1974 година, кога идејата за единствена германска нација била напуштена од Источна Германија. Како резултат на тоа, таа официјално ги сметала западногерманците и западноберлинците за странци. Иницијализмот ''BRD'' започнал да преовладува во источногерманската употреба во раните 1970-ти, започнувајќи од весникот {{Јаз|de|[[Neues Deutschland]]}}. Другите земји од [[Источен блок|источниот блок]] наскоро го следеле примерот. Во 1965 година, западногерманскиот сојузен министер за сегермански прашања, Ерих Менде, ги издал „Директивите за ознака на Германија“, препорачувајќи да се избегне иницијализмот BRD. На 31 мај 1974 година, шефовите на западногерманските сојузни и државни влади препорачале секогаш да се користи целото име во официјалните публикации. Оттогаш, западногерманските извори ја избегнувале скратената форма, со исклучок на левичарските организации кои ја прифатиле. Во ноември 1979 година, федералната влада го информирала [[Бундестаг]]от дека западногерманските јавни радиодифузери АРД и [[ZDF|ЗДФ]] се согласиле да одбијат да го користат иницијализмот.<ref>See in general: [https://web.archive.org/web/20110605033550/https://www.bundestag.de/dokumente/analysen/2009/abkuerzung_brd.pdf Stefan Schmidt, "Die Diskussion um den Gebrauch der Abkürzung «BRD»"], in: ''Aktueller Begriff'', Deutscher Bundestag&nbsp;– Wissenschaftliche Dienste (ed.</ref> [[ISO 3166-1 алфа-2|ИСО 3166-1 алфа-2]] кодот на земјата на Западна Германија бил DE (за ''Дојчланд'', Германија), кој останал код на државата на Германија по повторното обединување. ISO 3166-1 алфа-2 шифрите се најшироко користените шифри на земјата, а кодот DE особено се користи како идентификатор на земјата, што го проширува поштенскиот број и како домен на највисоко ниво [[.de]] шифрата на државата на [[Интернет]]. Помалку користениот ISO 3166-1 алфа-3 код на земјата на Западна Германија бил DEU, кој останал код на државата на повторно обединета Германија. Сега веќе избришаните кодови за Источна Германија, од друга страна, биле DD во ISO 3166-1 алфа-2 и DDR во ISO 3166-1 алфа-3. Колоквијалниот израз ''Западна Германија'', или неговите еквиваленти, се користел на многу јазици. {{Јаз|de|Westdeutschland}} бил исто така широко распространета колоквијална форма што се користела во земјите од германско говорно подрачје, обично без политички призвук. == Историја == Од 4 до 11 февруари 1945 година, водачите од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] ја одржале [[Кримска конференција|Конференцијата во Јалта]] на која биле преговарани идните аранжмани во врска со повоената Европа и сојузничката стратегија против Јапонија во Тихиот Океан. Тие се согласиле дека границите на Германија од 31 декември 1937 година ќе бидат избрани како демаркација на германската национална територија од територијата окупирана од Германија; сите германски анексии по 1937 година биле автоматски ништовни. Последователно, и во 1970-тите, западногерманската држава требала да тврди дека овие граници од 1937 година продолжиле да бидат „''валидни во меѓународното право''“; иако сојузниците веќе се договориле помеѓу себе дека териториите источно од линијата Одер-Најсе мора да бидат префрлени на [[Полска]] и на [[Советскиот Сојуз]] во секој мировен договор. Конференцијата се согласила дека повоена Германија, без овие трансфери, ќе биде поделена на [[Сојузничка окупација на Германија|четири окупациски зони]]: Француска зона на крајниот запад; британска зона на северозапад; американска зона на југ; и советска зона на исток. Берлин бил посебно поделен на четири зони. Овие поделби не биле наменети за распарчување на Германија, туку само за одредување зони на администрација. [[Податотека:Vogelsang_(West-Duitsland)._Legeroefeningen_32e_regiment._Centuriontanks_en_infa,_Bestanddeelnr_050-0522.jpg|лево|мини| Холандски тенкови, сликани во Западна Германија во 1956 година како дел од големото странско воено присуство предводено од Британија и Америка во земјата]] Со подоцнежниот Потсдамски договор, четирите сојузнички сили потврдиле заеднички суверенитет над „''Германија како целина''“, дефиниран како севкупност на територијата во окупациските зони. Поранешните германски области источно од реките [[Одра]] и [[Лужичка Ниса|Ниса]] и надвор од „''Германија како целина''“ биле официјално одвоени од германскиот суверенитет во август 1945 година и биле префрлени од советската воена окупација на полската и советската (во случајот со територијата на [[Калининград]]) цивилна администрација, нивниот полски и советски статус да биде потврден со конечен мировен договор. По воените обврски од страна на сојузниците кон владите во [[егзил]] на [[Чехословачка]] и [[Полска]], Протоколите од Потсдам исто така се согласиле на „''уреден и хуман''“ трансфер во Германија како целина на етничкото германско население во Полска, Чехословачка и Унгарија. Осум милиони германски протерани луѓе и бегалци на крајот се населиле во Западна Германија. Помеѓу 1946 и 1949 година, три од окупационите зони почнале да се спојуваат. Најпрвин, британската и американската зона биле комбинирани во квазидржава Бизонија. Набргу потоа, француската зона била вклучена во Тризонија. Спротивно на тоа, советската зона станала [[Германска Демократска Република|Источна Германија]]. Во исто време, нови сојузни држави биле формирани во сојузничките зони; заменувајќи ја географијата на преднацистичките германски држави, како што се [[Слободна Држава Прусија|Слободната Држава Прусија]] и Република Баден, кои на крајот потекнуваат од поранешните независни германски кралства и кнежевства. Во доминантниот повоен наратив на Западна Германија, [[Трет Рајх|нацистичкиот]] режим бил окарактеризиран како „''криминална''“ држава, {{Sfnp|Collings|2015}} нелегална и нелегитимна од самиот почеток; додека [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]] била окарактеризирана како „''пропадната''“ држава, {{Sfnp|Collings|2015}} чии инхерентни институционални и уставни недостатоци биле искористени од [[Адолф Хитлер|Хитлер]] во неговото незаконско преземање на диктаторските овластувања. Следствено, по смртта на Хитлер во 1945 година и последователната капитулација на германските вооружени сили, националните политички, судски, административни и уставни инструменти и на [[нацистичка Германија]] и на [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]] биле разбрани како целосно непостоечки, така што новата Западна Германија можела да се утврди во состојба на уставна ништовност.<ref>{{Наведување|url=https://www.law.hku.hk/ccpl/Docs/JuttaLimbach.pdf|title=How a constitution can safeguard democracy:The German Experience|last=Jutta Limbach|publisher=Goethe-Institut|access-date=7 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220115032/https://www.law.hku.hk/ccpl/Docs/JuttaLimbach.pdf|archivedate=20 December 2016}}</ref> Како и да е, новата Западна Германија го потврдила својот фундаментален континуитет со „''севкупната''“ германска држава за која се сметало дека го отелотворува обединетиот германски народ уште од [[Франкфуртско собрание|Парламентот во Франкфурт]] во 1848 година, и која од 1871 година била претставена во германскиот Рајх; иако оваа севкупна држава била ефективно неактивна долго пред 8 мај 1945 година. Во 1949 година, со продолжувањето и заострувањето на [[Студената војна]] (на пример, Берлинскиот воздушен лифт од 1948-49 година), двете германски држави кои потекнуваат од Западните сојузнички и советските зони станале меѓународно познати како Западна Германија и Источна Германија. Општо познато на англиски македонски како [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], поранешната советска окупациска зона, на крајот станала ''[[Германска Демократска Република]]'' или ''ГДР''. Во 1990 година Западна Германија и Источна Германија заеднички го потпишале Договорот за конечното решение во однос на Германија (исто така познат како „''Два плус четири договор''“); со кој транзицискиот статус на Германија по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] бил дефинитивно завршен и четирите сојузнички сили се откажале од нивната заедничка преостаната суверена власт за Германија како целина, вклучително и областа на Западен Берлин, која официјално останала под сојузничка окупација за целите на меѓународното право и правото на ГДР. (статус што западните земји го применувале на Берлин како целина и покрај тоа што Советите еднострано прогласиле крај на окупацијата на Источен Берлин многу децении претходно). Договорот Два плус четири, исто така, покажал дека двата дела на Германија ги потврдиле нивните повоени надворешни граници како конечни и неповратни (вклучувајќи го и трансферот на поранешните германски земји во 1945 година источно од линијата Одер-Најсе), а сојузничките сили ја потврдиле нивната согласност до обединување на Германија. Од 3 октомври 1990 година, по реформацијата на земјите на ГДР, Источногерманските покраини и Источен Берлин и се [[Повторно обединување на Германија|придружиле на Сојузна Република]]. === Членство во НАТО === [[Податотека:Deutschland_Bundeslaender_1957.png|лево|мини| Западна Германија (сина) и Западен Берлин (жолта) по пристапувањето на Сар во 1957 година и пред петте земји-области од ГДР и Источен Берлин се приклучат во 1990 г]] Со територии и граници кои во голема мера се совпаѓале со оние од стариот [[среден век]] Источна Франција и [[Наполеон Бонапарт|наполеоновата]] [[Рајнски Сојуз|конфедерација на Рајна]] од 19 век, Сојузна Република Германија била основана на 23 мај 1949 година според условите на конвенциите Бон-Париз и го добила „''целосниот авторитет на суверена држава''“ на 5 мај 1955 година (иако „''целосниот суверенитет''“ не бил добиен до Договорот Два плус четири во 1990 година){{refn|Детлеф Јункер од {{lang|de|[[Хајделбершкиот универзитет]]}} вели „Во Париските договори од 23 октомври 1954 година, Аденауер ја протурка следнава лаконска формулација: „Сојузната република соодветно [по престанокот на окупацијата режим] има целосна власт на суверена држава над нејзините внатрешни и надворешни работи.' Ако ова беше замислено како изјава на факт, мора да се признае дека тоа беше делумно фикција и, ако се протолкува како желба, тоа беше ветување што остана неисполнето до 1990 година. Сојузниците ги задржаа своите права и одговорности во однос на Берлин и Германија како целина, особено одговорноста за идното повторно обединување и идниот мировен договор".<ref>Detlef Junker (editor), Translated by Sally E. Robertson, ''[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511192180&ss=exc The United States and Germany in the Era of the Cold War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221838/http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511192180&ss=exc |date=23 September 2015 }}'', A Handbook Volume 1, 1945–1968 Series: ''Publications of the [[German Historical Institutes]]'' {{ISBN|0-511-19218-5}}. See Section "The Presence of the Past" paragraph 9.</ref>|name=Sovereignty|group=б}}. Поранешните окупаторски трупи на Западот останале на теренот, сега како дел од [[НАТО|Организацијата на Северноатлантскиот договор]] (НАТО), на која Западна Германија и се приклучила на 9 мај 1955 година, ветувајќи дека наскоро ќе се вооружи.<ref>{{Наведено списание|last=Kaplan|first=Lawrence S.|year=1961|title=NATO and Adenauer's Germany: Uneasy Partnership|url=https://archive.org/details/sim_international-organization_autumn-1961_15_4/page/618|journal=[[International Organization (journal)|International Organization]]|volume=15|issue=4|pages=618–629|doi=10.1017/S0020818300010663}}</ref> Западна Германија станала фокус на [[Студена војна|Студената војна]] со нејзиното сопоставување со [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], членка на подоцна основаниот [[Варшавски договор|Варшавски пакт]]. Поранешниот главен град, [[Берлин]], бил поделен на четири сектори, при што западните сојузници им се придружиле на нивните сектори за да го формираат [[Западен Берлин]], додека Советите го држеле [[Источен Берлин]]. Западен Берлин бил целосно опкружен со територијата на Источна Германија и претрпел советска блокада во 1948-49 година, која била надмината со берлинскиот воздушен лифт. Избувнувањето на [[Корејска војна|Корејската војна]] во јуни 1950 година довела до повици на САД за повторно вооружување на Западна Германија за да помогне во одбраната [[Западна Европа|на Западна Европа]] од согледаната [[Советски Сојуз|советска]] закана. Партнерите на Германија во [[Европска заедница за јаглен и челик|Европската заедница за јаглен и челик]] предложиле да се формира [[Европска Заедница за Одбрана|Европска одбранбена заедница]] (ЕЗО), со интегрирана армија, морнарица и воздухопловство, составена од вооружените сили на нејзините земји-членки. Војската на Западна Германија била подложена на целосна контрола на ЕЗО, но другите земји-членки на ЕЗО ([[Белгија]], [[Франција]], [[Италија]], [[Луксембург]] и [[Холандија]]) требало да соработуваат во ЕЗО додека одржуваат независна контрола врз сопствените вооружени сили. Иако договорот за ЕЗО бил потпишан (мај 1952), тој никогаш не стапил во сила. Француските Голии го отфрлиле со образложение дека го загрозува националниот суверенитет, а кога француското Национално собрание одбило да го ратификува (август 1954 година), договорот умрел. Француските голисти и комунисти го убиле предлогот на француската влада. Потоа требало да се пронајдат други средства за да се дозволи повторно вооружување на Западна Германија. Како одговор, на Конференциите во Лондон и Париз, Договорот од Брисел бил изменет за да ја вклучи Западна Германија и да ја формира Западноевропската унија (ЗЕУ). На Западна Германија требало да ѝ биде дозволено повторно да се вооружи (идеја што многу Германци ја отфрлиле) и да има целосна суверена контрола врз својата војска, наречена {{Јаз|de|[[Bundeswehr]]}}. ЗЕУ, сепак, ја регулирал големината на вооружените сили дозволени за секоја од нејзините земји-членки. Исто така, германскиот устав забранил каква било воена акција, освен во случај на надворешен напад против Германија или нејзините сојузници ({{Јаз|de|Bündnisfall}}). Исто така, Германците би можеле да ја одбијат воената служба на основа на совест и наместо тоа да служат за цивилни цели.<ref>John A. Reed Jr, ''Germany and NATO'' (National Defense University, 1987) [https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a264257.pdf Online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210308041411/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a264257.pdf |date=2021-03-08 }}.</ref> Тројцата западни [[Сојузници во Втората светска војна|сојузници]] ги задржале окупационите овластувања во Берлин и одредени одговорности за Германија како целина. Според новите аранжмани, сојузниците стационирале војници во Западна Германија за одбрана на [[НАТО]], во согласност со договорите за стационирање и статус на силите. Со исклучок на 55.000 француски војници, сојузничките сили биле под заедничка одбранбена команда на НАТО. (Франција се повлекла од колективната воена командна структура на НАТО во 1966 година. ) === Реформи во текот на 1960-тите === [[Конрад Аденауер]] имал 73 години кога станал канцелар во 1949 година, и поради оваа причина првично бил сметан за „чувар“. Сепак, тој останал на власт 14 години. Големиот старец на германската повоена политика морал да биде извлечен - речиси буквално - од функцијата во [[1963]] година <ref>William Glenn Gray, "Adenauer, Erhard, and the Uses of Prosperity."</ref> Во октомври 1962 година, неделниот информативен магазин {{Јаз|de|[[Der Spiegel]]}} објавил анализа на западногерманската воена одбрана. Заклучокот бил дека има неколку слабости во системот. Десет дена по објавувањето, канцелариите на {{Јаз|de|Der Spiegel}} во Хамбург биле упаднати од полицијата и биле запленети количества документи. Канцеларот Аденауер во Бундестагот изјавил дека написот е еднаков на велепредавство и дека авторите ќе бидат кривично гонети. Уредникот/сопственикот на списанието, Рудолф Аугштајн поминал извесно време во затвор, пред јавното негодување поради кршењето на законите за слобода на печатот да стане премногу гласно за да биде игнориран. Членовите на СРГ од кабинетот на Аденауер поднеле оставка од владата, барајќи оставка од Франц Јозеф Штраус, министер за одбрана, кој дефинитивно ја пречекорил својата надлежност за време на кризата. Аденауер сè уште бил повреден од неговата кратка кандидатура за претседател, а оваа епизода уште повеќе ја нарушило неговата репутација. Тој најавил дека ќе се повлече во есента 1963 година. Негов наследник требало да стане Лудвиг Ерхард.<ref>Alfred C. Mierzejewski, ''Ludwig Erhard: A Biography'' (Univ of North Carolina Press, 2005) p 179.</ref> Во раните 1960-ти, стапката на економски раст значително се забавила. Во 1962 година стапката на раст изнесувала 4,7%, а следната година 2,0%. По краткото закрепнување, стапката на раст повторно забавила во рецесија, без раст во 1967 година. Била формирана нова коалиција за справување со овој проблем. Ерхард поднел оставка во 1966 година и бил наследен од Курт Георг Кизингер. Тој ја предводел големата коалиција помеѓу двете најголеми партии во Западна Германија, ЦДУ/ЦСУ и [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија]] (СПД). Ова било важно за воведувањето на нови вонредни акти: големата коалиција им дала на владејачките партии двотретинско мнозинство од гласовите потребни за нивна ратификација. Овие контроверзни акти дозволиле да се ограничат основните уставни права како што е слободата на движење во случај на вонредна состојба. [[Податотека:Rudi.jpg|мини|Руди Дучке, студентски водач]] За време на донесувањето на законите имало жестоко противење против нив, пред сè од Слободната демократска партија, подемот на западногерманското студентско движење, група која себеси се нарекувала {{Јаз|de|Notstand der Demokratie}} („Демократијата во криза“) и членовите на Кампањата против јадреното вооружување. Клучен настан во развојот на отворената демократска дебата се случил во 1967 година, кога шахот на Иран, [[Мухамед Реза Пахлеви|Мохамад Реза Пахлави]], го посетил [[Западен Берлин]]. Неколку илјади демонстранти се собрале пред операта каде тој требал да присуствува на специјална изведба. Поддржувачите на Шахот, вооружени со стапови и цигли ги нападнале демонстрантите додека полицијата стоела и гледала. Демонстрациите во центарот биле насилно растерани кога случаен минувач по име Бено Онесорг бил застрелан во главата и убиен од полицаец во цивилна облека. (Денес е утврдено дека полицаецот Курас бил платен шпион на источногерманските безбедносни сили. Протестните демонстрации продолжиле, а биле упатени повици за поактивно спротивставување од страна на некои групи студенти, што било објавено од печатот, особено таблоидот {{Јаз|de|[[Bild]]-Zeitung}}, како масовно нарушување на животот во Берлин, во масовна кампања против демонстрантите. Протестите против [[Виетнамска војна|американската интервенција во Виетнам]], помешани со гневот поради енергичноста со која биле потиснати демонстрациите, довеле до зголемена милитантност меѓу студентите на универзитетите во Берлин. Еден од најистакнатите активисти бил млад човек од Источна Германија, Руди Дучке, кој исто така ги критикувал формите на капитализам што требало да се видат во Западен Берлин. Непосредно пред [[Велигден]] 1968 година, еден млад човек се обидел да го убие Дучке додека со велосипед се движел до студентскиот сојуз, при што тешко го повредил. Низ цела Западна Германија, илјадници демонстрирале против весниците Спрингер, кои се сметале за главната причина за насилството врз студентите. Биле запалени камиони со весници, а искршени прозорците на деловните згради.<ref name="Kraushaar">Wolfgang Kraushaar, ''Frankfurter Schule und Studentenbewegung'', vol. 2 ''Dokumente'', Rogner und Bernhard, 1998 Dokument Nr. 193, p. 356</ref> По овие демонстрации, во кои прашањето за улогата на Америка во Виетнам почнало да игра поголема улога, дошла желба кај учениците да дознаат повеќе за улогата на родителската генерација во нацистичкиот период. Постапките на [[Нирнбершки процес|Трибуналот за воени злосторства во Нирнберг]] биле широко публикувани во Германија, но додека новата генерација учители, образовани со наодите од историските студии, не можела да почне да ја открива вистината за војната и злосторствата извршени во име на германскиот човек, еден храбар адвокат, Фриц Бауер стрпливо собирал докази за чуварите на [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]] и на дваесетината на кои им се судело во Франкфурт во 1963 година. Извештаите на дневните весници и посетите на училишните класови на постапката ѝ ја откриле на германската јавност природата на системот на концентрациониот логор и станало очигледно дека [[холокаустот]] бил со многу поголеми димензии отколку што верувало претходно во германското општество. (Терминот „Холокауст“ за систематско масовно убивање на Евреите првпат стапил во употреба во 1979 година, кога американската мини-серија од 1978 година со тоа име била прикажана на западногерманската телевизија.) Процесите започнати со судењето во [[Аушвиц]] одекнале децении подоцна. Повикувањето во прашање на акциите и политиките на владата довеле до нова клима на дебата. Прашањата на еманципацијата, колонијализмот, екологијата и основната демократија биле дискутирани на сите нивоа на општеството. Во 1979 година, еколошката партија, Зелените, ја достигнала границата од 5% потребна за добивање пратенички места на провинциските избори [[Бремен (покраина)|на слободниот ханзиски град Бремен]]. Исто така, од големо значење бил постојаниот раст на феминистичкото движење во кое жените демонстрирале за еднакви права. До 1977 година, мажената жена морала да има дозвола од сопругот доколку сака да се вработи или да отвори сметка во банка.<ref>{{Наведена книга|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-531-91924-9|title=Reconciliation Policy in Germany 1998–2008, Construing the 'Problem' of the Incompatibility of Paid Employment and Care Work|last=Cornelius Grebe|publisher=Verlag für Sozialwissenschaften|year=2010|isbn=978-3-531-91924-9|page=92|doi=10.1007/978-3-531-91924-9|quote=However, the 1977 reform of marriage and family law by Social Democrats and Liberals formally gave women the right to take up employment without their spouses' permission. This marked the legal end of the 'housewife marriage' and a transition to the ideal of 'marriage in partnership'.|access-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416053908/http://link.springer.com/book/10.1007/978-3-531-91924-9|archive-date=16 April 2017}}</ref> Понатамошните реформи во 1979 година на законот за родителски права им дале еднакви законски права на мајката и таткото, укинувајќи го законското овластување на таткото.<ref>''Comparative Law: Historical Development of the Civil Law Tradition in Europe, Latin America, and East Asia'', by John Henry Merryman, David Scott Clark, John Owen Haley, p. 542</ref> Паралелно со ова, геј движењето започнало да расте во поголемите градови, особено во Западен Берлин, каде што хомосексуалноста била широко прифатена во текот на дваесеттите години во [[Вајмарска Република]]. [[Податотека:RAF-Logo.svg|мини| Лого на [[Фракција на црвената армија|фракцијата на Црвената армија]]]] Гневот поради третманот на демонстрантите по смртта на Бено Онесорг и нападот врз Руди Дучке, заедно со зголемената фрустрација поради недостигот на успех во постигнувањето на нивните цели, довел до зголемена милитантност меѓу студентите и нивните поддржувачи. Во мај 1968 година, тројца млади луѓе запалиле две стоковни куќи во [[Франкфурт]]; тие биле изведени на суд и јасно му било дадено на судот дека тие ја сметаат нивната постапка како легитимен чин во, како што ја опишале, „''борбата против империјализмот''“.<ref name="Kraushaar"/> Студентското движење почнало да се дели на различни фракции, почнувајќи од неврзани либерали до маоисти и поддржувачи на директна акција во секој облик - [[анархисти]]<nowiki/>те. Неколку групи ја поставиле како своја цел да ги радикализираат индустриските работници и да земат пример од активностите во Италија на [[Црвени бригади|Црвените бригади]] ({{Јаз|de|Brigate Rosse}}), многу студенти заминале да работат во фабриките, но со мал или никаков успех. Најозлогласената од подземните групи била [[Фракција на црвената армија|Фракцијата на Црвената армија]] која започнала со напади на банки за да ги финансира нивните активности и на крајот заминала во илегала убивајќи голем број полицајци, неколку случајни минувачи и на крајот двајца истакнати западногерманци, кои ги заробиле. Во 1990-тите напади сè уште се извршувале под името „РАФ“. Последната акција се случила во 1993 година и групата објавила дека се откажува од своите активности во [[1998]] година. Оттогаш се појавиле докази дека групите биле инфилтрирани од тајни агенти на германското разузнавање, делумно преку инсистирањето на синот на една од нивните истакнати жртви, државниот советник Бабак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zeit.de/2011/32/Buback-Tragoedie|title=RAF: Gefangen in der Geschichte|date=13 August 2011|work=[[Die Zeit]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508122346/http://www.zeit.de/2011/32/Buback-Tragoedie|archive-date=8 May 2013|accessdate=25 May 2013}}</ref> === Вили Брант === На изборите во 1969 година, [[СПД]] - на чело со [[Вили Брант]] - добила доволно гласови за да формира коалициска влада со ФДП.<ref>[[Hélène Miard-Delacroix]], ''Willy Brandt: Life of a Statesman'' (2016)</ref> Иако бил канцелар само нешто повеќе од четири години, Вили Брант станал еден од најпопуларните политичари во целиот период. Тој бил надарен говорник и неговата личност значително придонела за зголемената популарност на социјалдемократите. Брант започнал политика на зближување со источните соседи на Западна Германија, политика на која се спротивставила [[ЦДУ]]. Прашањето за подобрување на односите со [[Полска]], [[Чехословачка]] и [[Источна Германија]] предизвикало сè поагресивен тон во јавните дебати, но тоа бил огромен чекор напред кога Вили Брант и министерот за надворешни работи, Валтер Шел (ФДП) преговарале за договори со сите три земји. (Московски договор, август 1970 година, Варшавски договор, декември 1970 година, договор за четири сили за статусот на Западен Берлин во 1971 година и договор за односите меѓу Западна и Источна Германија, потпишан во декември 1972 година. ) <ref>Informationen zur Politische Bildung Heft 258, p. 32</ref> Овие договори претставувале основа за брзо подобрување на односите помеѓу истокот и западот и долгорочно довеле до укинување на Варшавскиот договор и контрола на Советскиот Сојуз над Источна Европа. Канцеларот Брант бил принуден да поднесе оставка во мај 1974 година, откако Гинтер Гијом, висок член на неговиот персонал, бил откриен како шпион на источногерманската разузнавачка служба, Штази. Придонесите на Брант за светскиот мир довеле до негова номинација за Нобеловата награда за мир во 1971 година. ==== Канцелар за домашни реформи ==== Иако Брант е можеби најпознат по неговите достигнувања во надворешната политика, неговата влада го надгледувала спроведувањето на широк опсег на социјални реформи и тој бил познат како „Kanzler der inneren Reformen“ („Канцелар за домашни реформи“).<ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> Според историчарот Дејвид Чајлдс, „''Брант беше загрижен дека неговата влада треба да биде реформска администрација и беа преземени голем број реформи''“.<ref name="Childs">Childs, David (1992).</ref> Во рок од неколку години, буџетот за образование се зголемил од 16 милијарди на 50 милијарди германски марки, додека еден од секои три потрошени германски марки од новата влада бил наменет за цели на социјална помош. Како што истакнала новинарката и историчар Марион Донхоф:<blockquote>„''Луѓето беа обземени од сосема ново чувство за животот.'' ''Манија за големи реформи се прошири како шумски пожар, погодувајќи ги училиштата, универзитетите, администрацијата, семејното законодавство.'' Во есента 1970 година, Јирген Вишњовски од СПД изјавил: ''„Секоја недела повеќе од три планови за реформи излегуваат на одлука во кабинетот и во Собранието''“ <ref name="Dönhoff">Dönhoff, Marion (1982).</ref>.</blockquote>Според Хелмут Шмит, домашната реформска програма на [[Вили Брант]] постигнала повеќе од која било претходна програма за споредлив период.<ref name="Braunthal">{{Harvp|Braunthal|1994}}</ref> Нивоата на социјалните трошоци биле зголемени,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cicred.org/Eng/Publications/pdf/c-c17.pdf|title=The Population of the Federal Republic of Germany|work=Cicred.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406232622/http://www.cicred.org/Eng/Publications/pdf/c-c17.pdf|archive-date=6 April 2017|accessdate=17 April 2017}}</ref> со повеќе средства доделени за домување, транспорт, училишта и комуникација,<ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> и биле обезбедени значителни федерални бенефиции за земјоделците.<ref name="Binder">Binder, David (1975).</ref> Биле воведени различни мерки за проширување на здравствената заштита,<ref>{{Наведена книга|url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/80776/E68952.pdf|title=Health Care Systems in Transition: Germany|publisher=European Observatory on Health Care Systems, World Health Organization|access-date=13 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513054407/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/80776/E68952.pdf|archive-date=13 May 2011}}</ref> додека федералната помош за спортските организации била зголемена.<ref name="Binder" /> Исто така биле воспоставени голем број либерални социјални реформи <ref name="Sinn">Sinn, Hans-Werner (2007).</ref> додека државата на благосостојба била значително проширена <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=C5gvBgAAQBAJ&pg=PA187|title=The Port Huron Statement: Sources and Legacies of the New Left's Founding Manifesto|last=Flacks|first=Richard|last2=Lichtenstein|first2=Nelson|date=3 February 2015|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812246926|via=Google Books}}</ref> (со вкупните јавни трошоци за социјалните програми речиси двојно се зголемија помеѓу 1969 и 1975 година),<ref name="socsci">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socsci.uci.edu/~rdalton/germany/ch10/chap10.htm|title=Dalton, Politics in Germany – Chapter 10|publisher=Socsci.uci.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020034124/http://www.socsci.uci.edu/~rdalton/germany/ch10/chap10.htm|archive-date=20 October 2018|accessdate=14 November 2012}}</ref> со законодавството за здравство, домување и социјална заштита,<ref name="Binder" /> и до крајот на канцеларството на Брант, Западна Германија имала еден од најнапредните системи на благосостојба во светот.<ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> ===== Социјално осигурување ===== Во текот на овој период биле направени значителни зголемувања на бенефициите за социјално осигурување, како што се надоместоци за повреда и болест,<ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> пензии, {{Sfnp|Callaghan|2000}} надоместоци за невработеност,<ref name="Radice" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://core.ac.uk/download/pdf/6356755.pdf?repositoryId=153|title=Ursachen der Wachstumsschwäche in Deutschland 1995–2005|work=core.ac.uk|language=de}}</ref> надоместоци за домување,<ref name="Flora">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GaWtd5zJfB8C|title=Growth to Limits: The Western European Welfare States Since World War II|last=Flora|first=Peter|date=1 January 1986|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11011131-6|via=Google Books}}</ref> надоместоци за основна помош за егзистенција,<ref name="Walker">Walker, Robert; Lawson, Roger; Townsend, Peter, eds. (1984).</ref> и семејни додатоци и надоместоци за живот.<ref name="Wilsford">{{Harvp|Wilsford|1995}}</ref> Во првиот владин буџет, надоместоците за боледување биле зголемени за 9,3%, пензиите за воените вдовици за 25%, пензиите за ранетите во војната за 16%, а пензиските пензии за 5%.<ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> Нумерички, пензиите се зголемиле за 6,4% (1970), 5,5% (1971), 9,5% (1972), 11,4% (1973) и 11,2% (1974). Приспособени за промените на годишниот индекс на цените, пензиите реално пораснале за 3,1% (1970), 0,3% (1971), 3,9% (1972), 4,4% (1973) и 4,2% (1974). {{Sfnp|Potthoff|Miller|2006}} Помеѓу 1972 и 1974 година, куповната моќ на пензионерите се зболемила за 19%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=1655|title=GHDI – Document – Page|publisher=Germanhistorydocs.ghi-dc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107232856/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=1655|archive-date=7 January 2019|accessdate=14 November 2012}}</ref> Во 1970 година, воените пензии исто така биле зголемени за 16%.<ref name="Surveyof">{{Harvp|Schewe|Nordhorn|Schenke|1972}}</ref> Пензиите на жртвите од војната се зголемиле за 5,5% во јануари 1971 година и за 6,3% во јануари 1972 година. До 1972 година, воените пензии за деца без родители и родители се зголемиле за околу 40%, а за вдовиците за околу 50%. Помеѓу 1970 и 1972 година, „Landabgaberente“ (пензија за пренос на земјиште) се зголемила за 55%.<ref name="archive.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/WahlprogrammDerSpdMitWillyBrandtFrFriedenSicherheitUndEine|title=Wahlprogramm der SPD : mit Willy Brandt fur Frieden, Sicherheit und eine bessere Qualitat des Lebens|last=Sozialdemokratischen Partei Deutschlands|date=1 January 1972|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201020312/https://archive.org/details/WahlprogrammDerSpdMitWillyBrandtFrFriedenSicherheitUndEine|archive-date=1 February 2017|accessdate=13 September 2019}}</ref> Помеѓу 1969 и 1974 година, просечната реална стандардна стапка на поддршка на приходите се зголемила (во цените во 1991 година) од околу 300 DM на околу 400 DM.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ftp.iza.org/dp124.pdf|title=IZA Discussion Paper No. 124|work=Ftp.iza.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810065835/http://ftp.iza.org/dp124.pdf|archive-date=10 August 2017|accessdate=17 April 2017}}</ref> Помеѓу 1970 и 1974 година, бенефициите за невработеност се зголемиле од околу 300 евра на околу 400 евра месечно, а помошта за невработеност од нешто помалку од 200 евра месечно на нешто помалку од 400 евра месечно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ifw-members.ifw-kiel.de/publications/zur-entwicklung-des-anspruchslohns-in-deutschland/KWP_1463.pdf|title=Zur Entwicklung des Anspruchslohns in Deutschland|last=Boss|first=Alfred|date=November 2008|work=Ifw-mewmbers.ifw-kiel.de|publisher=[[Kiel Institute for the World Economy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029174159/https://www.ifw-members.ifw-kiel.de/publications/zur-entwicklung-des-anspruchslohns-in-deutschland/KWP_1463.pdf|archive-date=29 October 2016|accessdate=4 June 2017}}</ref> Во цените во 2001 година, просечното стандардно ниво на бенефиции за социјална помош се зголемило од околу 200 евра месечно во 1969 година на над 250 евра месечно во 1974 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/---sro-moscow/documents/publication/wcms_344665.pdf|title=Table of Contents|work=Ilo.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406231238/http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/---sro-moscow/documents/publication/wcms_344665.pdf|archive-date=6 April 2017|accessdate=17 April 2017}}</ref> Во поголемиот дел од годините на Брант како канцелар, поголемиот дел од придобивките биле зголемени како процент од просечната нето заработка.<ref name="Flora" /> Во 1970 година, морските пилоти станале ретроспективно осигурливи и се здобиле со целосна социјална сигурност како членови на Институтот за осигурување на работници кои не се физички работници. Истата година стапила на сила посебна регулатива за окружните мајстори за чистење оџаци, што ги направило целосно осигурливи според Шемата за осигурување на занаетчиите.<ref name="Surveyof"/> Било спроведено и зголемување на ослободените од данок за деца, што им овозможило на 1.000.000 семејства да побараат додаток за второ дете, наспроти 300.000 семејства претходно.<ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> Вториот закон за изменување и дополнување (1970) го зголемил и додатокот за трето дете од 50 на 60 марки, го зголемил лимитот на приходот за додатокот за второ дете од 7.800 на 13.200 марки; последователно се зголемил на 15.000 DM со третиот закон за измена (декември 1971), 16.800 DM со четвртиот закон за измена (ноември 1973 година) и на 18.360 DM со петтиот закон за измена (декември 1973 година). Била воведена флексибилна возраст за пензионирање по 62 години (1972) за инвалиди, а социјалната помош била проширена на оние на кои претходно морале да им помагаат нивните роднини.<ref name="Sinn"/> Од 1971 година, биле обезбедени специјални субвенции за да им се овозможи на младите земјоделци да се откажат од земјоделството „''и да го олеснат нивниот влез во неземјоделскиот пензиски систем со заостанати плаќања''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e4h3iUhlfdkC&pg=PA43|title=Small Town and Village in Bavaria: The Passing of a Way of Life|last=Merkl|first=Peter H.|date=1 January 2012|publisher=Berghahn Books|isbn=9780857453471|via=Google Books}}</ref> Законот за трета измена (1974) ги проширил поединечните права на социјална помош со помош на лимити со повисоки примања компатибилни со примање бенефиции и ги намалил старосните граници за одредени посебни бенефиции. Биле продолжени и мерките за рехабилитација, детските додатоци биле изразени како проценти од стандардните износи и на тој начин биле индексирани на нивните промени, а бабите и дедовците на примателите биле ослободени од потенцијалната обврска за надоместување на трошоците на носителот на социјалната помош. Третиот закон за измена на социјалната заштита (1974) придонел за значителни подобрувања за лицата со посебни потреби, оние на кои им била потребна грижа и постарите лица,<ref name="autogenerated7">Schmidt, Helmut (1982).</ref> и бил основан нов фонд од 100 милиони марки за децата со посебни потреби.<ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> Исто така биле зголемени и додатоците за преквалификација и напредна обука и за бегалците од Источна Германија,<ref name="Prittie" /> заедно со федералните грантови за спорт.<ref name="Prittie" /> Покрај тоа, биле зголемени и пензиите на 2,5 милиони воени жртви.<ref name="Dönhoff">Dönhoff, Marion (1982).</ref> По ненадејното зголемување на цената на нафтата, во декември 1973 година бил донесен закон со кој на примателите на социјална помош и станбен додаток им бил доделен единствен додаток за масло за греење (постапка повторена зимата 1979 година за време на администрацијата на Шмит).<ref name="TheEvolution">Kohler, Peter A.; Zacher, Hans F.; [[Partington, Martin]], eds. (1982).</ref> Биле извршени и подобрувања и автоматско прилагодување на надоместоците за одржување на учесниците во мерките за стручна обука, и биле обезбедени зголемени надоместоци за обука и преквалификација, заедно со посебни додатоци за бегалците од Источна Германија.<ref name="ReferenceA">The Velvet Chancellors: A History of Post-war Germany by Terence Prittie</ref> Со законски пропис издаден во февруари 1970 година била утврдена категоријата на лица со најтешки инвалиди „''на кои, во однос на помошта за одржување, им се доделува зголемена побарувачка (50% од соодветната стапка), а во рамките на олеснување во посебни услови за живот: повисока стапка на медицинска помош''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=HWcWAAAAYAAJ&q=There%20has,%20by%20statutory%20regulation%20issued%20on%2024%20February%201970,%20furthermore%20been%20determined%20the%20category%20of%20persons%20most%20seriously%20disabled%20(e.g.%20people%20suffering%20from%20paiaplegia),%20to%20whom|title=Information Bulletin on Social Policy|date=1 January 1972|publisher=Council of Europe, Documentation Section and Library}}</ref> Во 1971 година, старосната граница за пензионирање на рударите била намалена на 50 години <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aei.pitt.edu/41190/|title=Study of the European Communities re-adaptation aids in the coal and steel industries – Archive of European Integration|date=26 March 2013|work=Aei.pitt.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910200627/http://aei.pitt.edu/41190/|archive-date=10 September 2015|accessdate=17 April 2017}}</ref> Закон од април 1972 година кој предвидувал „''унапредување на услугите за социјална помош''“ со цел да се поправи, преку различни корисни мерки (особено во областа на националното осигурување и работните услови), недостигот на кадар што го претрпеле социјалните установи во нивните медицинско-социјални, образовни и друга работа. Предлог-законот за усогласување на бенефициите за преобразование и друг предлог-закон за лицата со тешки инвалиди станале закон во мај и септември 1972 година, соодветно. Во 1972 година биле воведени зимски плаќања за градежни работници.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KEv7CwAAQBAJ&pg=PA360|title=The Politics of West German Trade Unions: Strategies of Class and Interest Representation in Growth and Crisis|last=Markovits|first=Andrei|date=14 April 2016|publisher=Routledge|isbn=9781317230762|via=Google Books}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ValbA8Kp3loC&pg=PA102|title=Federalism and Labour Market Policy: Comparing Different Governance and Employment Strategies|last=No[Ux00eb]l|first=Alain|last2=Relations|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Institute of Intergovernmental|date=1 January 2004|publisher=IIGR, Queen's University|isbn=9781553390060|via=Google Books}}</ref><ref>[http://www.bundesbank.de/Redaktion/EN/Downloads/Publications/Monthly_Report/1979/1979_04_monthly_report.pdf?__blob=publicationFile Bundesbank]{{Мртва_врска|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=April 2017}}</ref> За да помогне во планирањето на семејството и водењето за брак и семејство, владата одвоила 2 232 000 германски марки во 1973 година за плаќање и за основна и понатамошна обука на персоналот. Посебен напор бил направен и во 1973 година да се организира рекреација на [[Попреченост|лицата со посебни потреби]], со празничен водич за лицата со посебни потреби, издаден со помош на Сојузното Министерство за семејство и младински прашања и здравје, со цел да им се помогне да најдат соодветно сместување за одмор за себе и нивните семејства. Од 1972 до 1973 година, вкупниот износ на поединечна помош доделена од Гарантниот фонд за интеграција на младите имигранти се зголемила од 17 милиони германски марки на 26 милиони германски марки. Според законот донесен во април 1974 година, заштитата дотогаш доделена на жртвите на војна или индустриски несреќи заради нивната професионална и социјална реинтеграција била проширена на сите инвалиди, без оглед на причината за нивниот хендикеп, под услов нивниот капацитет за работа да има е намален за најмалку 50%<ref name="aei.pitt_c">{{cite web |url=http://aei.pitt.edu/9842/1/9842.pdf |title=Report on the Development of the Social Situation in the Community in 1974 |website=Aei.pitt.edu |access-date=17 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190645/http://aei.pitt.edu/9842/1/9842.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }}</ref>. ===== Здравје ===== Во областа на здравствената заштита биле воведени различни мерки за подобрување на квалитетот и достапноста на обезбедувањето здравствена заштита. Била воведена бесплатна болничка нега за 9 милиони приматели на социјална помош,<ref name="Dönhoff">Dönhoff, Marion (1982).</ref> додека била воведена помошна медицинска услуга за 23 милиони пациенти.<ref name="Dönhoff" /> Пензионерите биле ослободени од плаќање придонес за здравствено осигурување од 2%, додека биле извршени подобрувања во обезбедувањето здравствено осигурување,<ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> што се карактеризирало со проширена шема за осигурување за боледување <ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> со вклучување на превентивен третман. Ограничувањето на приходот за задолжително осигурување за боледување било индексирано со промените во нивото на платата (1970) <ref name="Flora" /> и било воведено правото на медицински скрининг за рак за 23,5 милиони луѓе.<ref name="spiegel.de">{{Наведен нестручен часопис|access-date=14 November 2012}}</ref> Во јануари 1971 година, намалувањето на додатокот за боледување во случај на хоспитализација било прекинато. Истата година, задолжителното здравствено осигурување било проширено и на самовработените. {{Sfnp|Tomka|2004}} Во 1970 година, владата вклучила немедицински психотерапевти и психоаналитичари во националната програма за здравствено осигурување.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VhS8y2tRf6YC&pg=PA369|title=Psychotherapy in the Third Reich: The Göring Institute|last=Cocks|first=Geoffrey|date=1 January 1997|publisher=Transaction Publishers|isbn=9781412832366|via=Google Books}}</ref> Учениците, студентите и децата во градинките биле вклучени во шемата за осигурување од незгода, од која корист имале 11 милиони деца.<ref name="Dönhoff">Dönhoff, Marion (1982).</ref> Истата година биле воведени бесплатни медицински прегледи,<ref name="hdg.de">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hdg.de/lemo/html/DasGeteilteDeutschland/KontinuitaetUndWandel/SozialLiberaleKoalition/innereReformen.html|title=Innere Reformen|publisher=Hdg.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528005900/http://www.hdg.de/lemo/html/DasGeteilteDeutschland/KontinuitaetUndWandel/SozialLiberaleKoalition/innereReformen.html|archive-date=28 May 2014|accessdate=14 November 2012}}</ref> додека Законот за осигурување од боледување на фармерите (1972) вовел задолжително осигурување за боледување за независните земјоделци, семејните работници во земјоделството и пензионерите според пензиската шема на фармерите, медицински бенефиции за сите опфатени групи, и паричен надоместок за семејните работници под задолжително покритие за пензиско осигурување.<ref name="Flora" /> Учеството во здравственото осигурување на работодавачот се проширило на четири милиони вработени. Законот за развој од декември 1970 година им овозможило на сите вработени доброволно да станат членови на законското осигурување за боледување. Нивото на приход за задолжително осигурување за боледување било индексирано на 75% од соодветното ниво на проценка за пензиско осигурување, додека на доброволно осигурените вработени им било одобрено барање за надоместок за нивното боледување од работодавачот. Со овој закон бил воведен и нов вид на бенефиции за осигурување за боледување, имено објекти во кои била идентифицирана рана дијагноза на болеста. Освен дискреционата служба за превенција на болести која постоела од 1923 година, осигурениците во тоа време имале и право во одредени околности на медицински прегледи насочени кон рана дијагноза на болеста. Според една студија, ова означило промена во концептот на осигурување за боледување која има за цел да обезбеди добро здравје.<ref name="TheEvolution"/> Законот за финансирање на болниците (1972) го обезбедил снабдувањето со болници и ги намалил трошоците за болничка нега, „''го дефинираше финансирањето на болничките инвестиции како јавна одговорност, поединечните држави да издаваат планови за развој на болницата, а федералната влада да ги сноси трошоците за болничките инвестиции опфатени во плановите, стапките за болничка нега на тој начин само врз основа на тековните трошоци, болниците да обезбедат јавните субвенции заедно со исплатите на осигурителниот фонд за пациентите да ги покриваат вкупните трошоци''“. Законот за подобрување на придобивките (1973) го направил правото на болничка нега правно обврзувачко (правата кои веќе ги уживале во пракса), ги укинал временските ограничувања за болничка нега, вовел право на помош во домаќинството под одредени услови, а исто така вовел право на отсуство од работа и готовина. придобивките во случај на болест на детето.<ref name="Flora" /> Во 1971 година, за да го поттикне растот на регистрираните семејни центри за одмор, Федералната влада доделила субвенции за изградба и назначување на 28 од овие центри со вкупна цена од 8 милиони германски марки. Биле воведени бесплатни прелиминарни истраги за 2,5 милиони деца до 4-годишна возраст за рано откривање и корекција на развојни нарушувања, а биле проширени и здравствените истражувања. Биле зголемени федералните грантови, особено за Центарот за истражување на ракот во Хајделберг, додека бил формиран Федерален институт за спортска наука, заедно со Институтот за социјална медицина и епидемиологија во Берлин. Дополнително, се зголемиле средствата за нови објекти за рехабилитација. ===== Пензии ===== Законот за пензиски реформи (1972) на сите пензионери им гарантирал минимална пензија без оглед на нивните придонеси <ref name="willy-brandt.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.willy-brandt.org/bwbs_biografie/The_first_policy_statement_B403.html|title=August 1970: The first policy statement|date=28 October 1969|publisher=Bundeskanzler-Willy-Brandt-Stiftung|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724201622/http://www.willy-brandt.org/bwbs_biografie/The_first_policy_statement_B403.html|archive-date=24 July 2011|accessdate=14 November 2012}}</ref> и ја институционализирал нормата дека стандардната пензија (на просечните приматели со четириесет години придонеси) не треба да падне под 50% од тековната бруто-заработка. Пензиските реформи од 1972 година ги подобриле условите за подобност и бенефициите за речиси секоја подгрупа на западногерманското население.<ref name="autogenerated6">Mares, Isabela (2006).</ref> Стапката на замена на приходот за вработените кои дале целосни придонеси била зголемена на 70% од просечната заработка. Реформата, исто така, ја заменила 65-тата година како задолжителна возраст за пензионирање со „''прозорец за пензионирање''“ кој се движел помеѓу 63 и 65 години за вработените кои работеле најмалку триесет и пет години. На вработените кои се квалификувале како инвалиди и работеле најмалку триесет и пет години, им бил продолжен подарежлив рок за пензионирање, кој се движел помеѓу 60 и 62 години. Жените кои работеле најмалку петнаесет години (од кои десет морале да бидат по 40-годишна возраст) и долгорочно невработените, исто така, добиле ист прозорец за пензионирање како и инвалидите. Покрај тоа, немало намалувања на бенефициите за вработените кои решиле да се пензионираат порано од {{Sfnp|Silvia|Stolpe|2007}} 65-годишна возраст. Доколку пензискиот бенефит паднал под одредено ниво, тогаш на таквите работници им било дозволувано да ја заменат бројката за плата од 75% од просечната плата во овој период, со што ќе се создаде нешто како бенефиција од минимална плата. {{Sfnp|Williamson|Pampel|2002}} Според едно проучување, пензиската реформа од 1972 година го „засилила“ намалувањето на сиромаштијата во староста.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lse.ac.uk/europeanInstitute/research/hellenicObservatory/pdf/pensions_conference/Hinrichs.pdf|title=The Politics of Pension Reform in Germany|publisher=London School of Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407083756/http://www.lse.ac.uk/europeanInstitute/research/hellenicObservatory/pdf/pensions_conference/Hinrichs.pdf|archive-date=7 April 2017|accessdate=17 April 2017}}</ref> Освен тоа, било воведено доброволно пензионирање на 63 години без одбитоци во нивото на бенефиции,<ref name="autogenerated6">Mares, Isabela (2006).</ref> заедно со индексирањето на пензиите на жртвите од војната со зголемувањето на платите.<ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> Биле воведени загарантирани минимални пензиски бенефиции за сите Западни Германци, заедно со автоматско зголемување на пензиите за воените вдовици (1970 година). Биле воведени и фиксни минимални стапки за жените кои примаат многу ниски пензии, заедно со еднаков третман за воените вдовици.<ref name="MyLife">Brandt, Willy (1992).</ref> Биле направени подобрувања во пензиското обезбедување за жените и самовработените, {{Sfnp|Blackburn|2003}} била воведена нова минимална пензија за работниците со најмалку дваесет и пет години осигурување,<ref name="Walker"/> било спроведено побрзо пензиско индексирање, со годишно усогласување на пензиите донесено за шест месеци,<ref name="bpb.de">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bpb.de/izpb/10109/sozialliberale-koalition-und-innere-reformen?p=3|title=Sozialliberale Koalition und innere Reformen &#124; bpb|date=5 April 2002|publisher=Bpb.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190613110305/http://www.bpb.de/izpb/10109/sozialliberale-koalition-und-innere-reformen?p=3|archive-date=13 June 2019|accessdate=14 November 2012}}</ref> и седмиот закон за измена (1973) го поврзал индексирањето на пензиите на земјоделците со индексирањето на општата шема за пензиско осигурување. Во 1972 година била воведена еден вид на нова пензија за „''тешко хендикепирани''“ лица,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eCDJ8OAKjygC&pg=PA142|title=Reforming Early Retirement in Europe, Japan and the USA|last=Ebbinghaus|first=Bernhard|date=20 July 2006|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199286119|via=Google Books}}</ref> заедно со исплати доколку дојде до повреда на работа <ref>Unemployment in Theory and Practice edited by Thomas Lange</ref> и посебна пензија за долгогодишен осигуреник од 63-годишна возраст и пензија поради „''ограничена способност за заработка''“ на возраст од 62 години <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rE1BAwAAQBAJ&q=german%20widows%20pension%201972&pg=PA18|title=Sustainability of the German Pension Scheme: Employment at Higher Ages and Incentives for Delayed Retirement|last=Patricia|first=Lewicki, Maria|date=25 March 2014|publisher=KIT Scientific Publishing|isbn=9783731501718|via=Google Books}}</ref> Дополнително, бил воведен посебен пензиски надоместок за работниците на возраст од 60 и повеќе години по невработеност.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QILX3GWEP5kC&pg=PA46|title=Aging and Work|last=Kumashiro|first=Masaharu|date=2 September 2003|publisher=CRC Press|isbn=9780203218556|via=Google Books}}</ref> Според Законот за тешко хендикепирани лица од април 1974 година, сериозно хендикепирано лице може да се пензионира предвреме на старосна пензија на возраст од 62 години, под услов „''да ги почитува другите одредби од законодавството за пензиско осигурување''“. ===== Образование ===== Во образованието, администрацијата на Брант се обидела да ги прошири можностите за образование за сите Западни Германци. Владата претседавала со зголемување на бројот на наставници,<ref name="Dönhoff">Dönhoff, Marion (1982).</ref> биле воведени дарежливи јавни стипендии за студентите за покривање на нивните животни трошоци,<ref name="Sinn"/> и западногерманските универзитети биле претворени од елитни училишта во масовни институции.<ref name="Sinn" /> Возраста за напуштање на училиштето била зголемена на 16 години,<ref name="Lane">{{Harvp|Lane|1985}}</ref> и трошоците за истражување и образование биле зголемени за речиси 300% помеѓу 1970 и 1974 година <ref name="Lane" /> Работејќи преку комитетот за планирање формиран за „''заедничка задача''“ за развој на универзитетот, Федералната влада започнала да ги прави инвестициските трошоци во 1971 година <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4W0vBQAAQBAJ&pg=PA240|title=State & Government in the Federal Republic of Germany: The Executive at Work|last=Johnson|first=N.|date=22 October 2013|publisher=Elsevier|isbn=9781483293011|via=Google Books}}</ref> Надоместоците за високото или понатамошното образование биле укинати,<ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> додека имало значително зголемување и на бројот на високообразовните институции.<ref name="Radice" /> Била спроведена многу потребна програма за изградба на училишта и колеџи,<ref name="Radice" /> заедно со воведување на постдипломска поддршка за висококвалификувани дипломци, обезбедувајќи им можност да ги добијат своите докторати или да преземат истражувачки студии.<ref name="Winkler_Sager">{{Harvp|Winkler|2007}}</ref> Законот за поединечно унапредување на стручната обука стапил на сила во октомври 1971 година, кој предвидувал финансиски грантови за посетување на понатамошни општи или технички наставни установи од втората година на студии во високите технички училишта, академиите и високообразовните установи, центрите за обука на второто диплома или одредени курсеви за телевизиска настава. Во одредени случаи биле доделувани и грантови за присуство во центри за обука сместени надвор од Сојузна Република. [[Податотека:2010-06-05-lueneburg-by-RalfR-02.jpg|мини| Училиште во [[Линебург]] со доградба изградено во 1970-тите]] Буџетот за образование бил удвоен од 3% на 6%, додека се случило проширување на средното образование. Бројот на студенти се зголемил од 100.000 на 650.000, во училиштата биле отворени уште 30.000 места, а дополнителни 1.000 милиони марки биле доделени за нови училишни згради. Дополнително, било проширено обезбедувањето стипендии, при што програмата од 1970 година предвидувала, според зборовите на еден набљудувач, „5.''000 нови стипендии за дипломирани студенти, а двојно повеќе од тој број беа доделени три години подоцна''“.<ref name="ReferenceA"/> Биле воведени грантови за учениците од групи со пониски приходи да останат на училиште, заедно со грантови за оние кои заминуваат во секаков вид на високо или дополнително образование.<ref name="Winkler_Sager">{{Harvp|Winkler|2007}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gew.de/Binaries/Binary37514/GEW_fzs_UN_Opinion.pdf|title=The introduction of tuition fees in Germany and the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (UN ICESCR)|last=Gewerkschaft Erziehung und Wissenschaft (GEW) and the Freier Zusammenscluss von StudentInnenschaften (FZS)|date=2007|work=gew.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805140952/http://www.gew.de/Binaries/Binary37514/GEW_fzs_UN_Opinion.pdf|archive-date=5 August 2013}}</ref> Зголемувања биле направени и во образовните додатоци, како и трошоците за наука.<ref name="Wilsford">{{Harvp|Wilsford|1995}}</ref> Во 1972 година, владата одвоила 2,1 милиони германски марки во грантови за промовирање на брачноти и семејното образование. Според ''Approbationsordnung'' (акт за професијата за медицинско образование) од 1970 година, предметот психосоматска медицина и психотерапија на германските универзитети станал задолжителен предмет за студентите по медицина,<ref>{{Наведено списание|last=Köllner|first=V.|date=February 1995|title=[Education in Psychosomatic medicine and psychotherapy in the German Federal Republic]|journal=Ther Umsch|language=de|volume=52|issue=2|pages=118–122|pmid=7892672}}</ref> и истата година било воведено образование на клинички и биомедицински инженери.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EIeQhdrW2VMC&pg=PA67|title=Clinical Engineering Handbook|last=Dyro|first=Joseph F.|date=1 January 2004|publisher=Academic Press|isbn=9780122265709|via=Google Books}}</ref> До средината на 1980-тите, Берлин имал 25 сеопфатни, додека Баварија имала само 1, а во повеќето сеопфатни ленти сè уште се сметале за „''само експериментални''“. {{Sfnp|Ardagh|1996}} ===== Домување ===== Во областа на домувањето, биле спроведени различни мерки во корист на домаќинствата, како што се подобрување на правата на станарите и зголемување на помошта за кирија. Според Законот за субвенции за кирии (Wohngeldgesetz) од 1970 година, „''закупците со ниски приходи и сопствениците на сместувачките капацитети се поддржани со субвенции за наемнини и оптоварувања''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=aEhDAQAAIAAJ&q=1970|title=Social security, how it works in the Federal Republic of Germany|last=Neuhaus|first=Rolf|date=1 January 1979|publisher=Friedrich-Ebert-Stiftung}}</ref> Утврдувањето на приходите на семејствата земени во предвид за надоместоци за домување било поедноставено, и биле воведени зголемени нивоа на заштита и поддршка за станарите и домаќините со ниски приходи <ref name="Radice">Radice; Radice (1986).</ref> што довело до пад на бројот на известувања за иселување од своите домови. До 1974 година, за субвенции за кирии биле исплатени три пати повеќе отколку во 1969 година, а речиси еден и пол милион домаќинства добиле помош за изнајмување.<ref name="autogenerated7">Schmidt, Helmut (1982).</ref> Биле направени зголемувања во субвенциите за јавни станови, {{Sfnp|Patton|1999}} што се карактеризира со зголемување од 36% во буџетот за социјални станови во 1970 година <ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> и со воведување програма за изградба на 200.000 јавни станбени единици (1971 година). {{Sfnp|Bezelga|Brandon|1991}} Од 1970 до 1971 година, било забележано зголемување од 18,1% во градежните дозволи за социјални станови.<ref name="chroniknet.de">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chroniknet.de/indx_de.0.html?article=259111&year=1971|title=1971 – Frischer Wind durch innere Reformen der Bonner Koalition – chroniknet Artikel und private Fotos|date=29 May 1977|publisher=Chroniknet.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230026/http://www.chroniknet.de/indx_de.0.html?article=259111&year=1971|archive-date=23 September 2015|accessdate=14 November 2012}}</ref> Други реформи насочени кон подобрување на правата на станарите вклучуваче заштита од пренамена на станови за изнајмување во станови, забрана за злоупотреба на простор за живеење, нова регулатива на системот за посредници во станови и скала за надоместоци за инженерите и архитектите. Дополнително, биле зголемени и приспособени ограничувањата на приходите за подобност за социјални станови според општите трендови на приходите. Била воведена лабава форма на регулирање на киријата под името „Vergleichmieten“ („''споредливи кирии''“), {{Sfnp|Power|2002}} заедно со обезбедувањето „''за домување погодно за семејството''“ на субвенции за стоки или закупнини на сопствениците на станови или куќи чиј плафон е приспособен на зголемени расходи или приходи (1970).<ref name="digam.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.digam.net/dokument.php?ID=9019&PHPSESSID=23da32f4275c4cbefc5d9395393ba4cf|title=Digitales Archiv Marburg – Das DigAM Projekt|date=28 October 1969|publisher=Digam.net|archive-url=http://langzeitarchivierung.bib-bvb.de/wayback/20140527191818/http%3A//www.digam.net/dokument.php?ID%3D9019|archive-date=27 May 2014|accessdate=14 November 2012}}</ref> Дополнително, бил донесен закон за создавање имот за работниците, според кој оженет работник вообичаено би задржал до 95% од својата плата, а оценетата даночна ремисија за оженетите наемници се применувала до плата од 48.000 марки, што укажува на економскиот просперитет на Западна Германија во тоа време.<ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> Законот за урбанистичко планирање (1971) го поттикнал зачувувањето на историското наследство и помогнал да се отвори патот кон иднината на многу германски градови,<ref name="MyLife">Brandt, Willy (1992).</ref> додека Законот за урбана обнова (1971) им помогнал на сојузните држави да ги обноват своите внатрешни градови и да развијат нови населби. {{Sfnp|Kommers|1997}} Дополнително, Упатствата од декември 1972 година за користење на федералните фондови за помагање на изградбата на социјални станови утврдиле дека одреден стандард треба да се почитува при изградбата на домови за лица со тешки инвалиди.<ref name="ReferenceB">{{Наведена мрежна страница|url=http://aei.pitt.edu/36404/1/A2595.pdf|title=Comparative study on the Rehabilitation of Handicapped Persons in the Countries of the Community|work=Aei.pitt.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194423/http://aei.pitt.edu/36404/1/A2595.pdf|archive-date=4 March 2016|accessdate=17 April 2017}}</ref> Вториот закон за станбен додаток од декември 1970 година довел до поедноставување на администрацијата на надоместоците за домување и ги проширил правата, го зголемил лимитот на приход на 9.600 германски марки годишно плус 2.400 германски марки за секој член на семејството, го зголемил општиот одбиток од приходот за да се утврди пресметаниот приход од 15% на 20 %, стапките на надоместоци наведени во табелите кои ја заменуваат комплицираната процедура за пресметување врз основа на „''подносливиот товар на киријата''“. Законот за измена на изградба на станови (1971) го зголемил лимитот на приход за пристап до станови со ниска кирија според програмата за социјално домување од 9.000 германски марки на 12.000 германски марки годишно плус 3.000 германски марки (наместо 2.400 германски марки) за секој член на семејството. Законот, исто така, вовел посебни субвенции за намалување на должничкиот товар за градежниците што не ја надминуваат редовната граница на приходи за повеќе од 40%. Според законот од 1973 година, ограничувањата биле зголемени на 1.000 германски марки плус 9.000 германски марки и 4.200 германски марки за дополнителни членови на семејството.<ref name="Flora" /> Законот за подобрување на закупнината (1971) ја зацврстило позицијата на станарите. Според оваа легислатива, известувањето требало да се прогласи за незаконско „''онаму каде што не е достапно соодветно сместување за замена; станоиздавачите се обврзани да ги наведат причините за иселување''“,<ref name="Flora" /> додека Законот за заштита од иселувањето (1971) воспоставил заштита на закупците од зголемување на киријата и известување. Известувањето било законско само доколку е во „''оправдан интерес на сопственикот''“. Според овој закон, повисоките закупнини не се признавале како „''оправдана камата''“.<ref name="Flora" /> Вториот закон за заштита од иселување (1972) ја направил трајна заштитата на закупецот воведена според Законот за заштита од иселување од 1971 година. Според овој нов закон, известувањето било законито единствено кога сопственикот докажувал оправдан личен интерес за станот. Дополнително, зголемувањето на киријата било само законско, ако не и над нормалните споредливи кирии во истата област.<ref name="Flora" /> Директивите за сместување на странски работници стапиле на сила во април 1971 година. Овие директиви наметнале одредени барања за простор, хигиена, безбедност и удобности во сместувањето што го нуделе работодавците. Истата година, Сојузната влада доделила сума од 17 милиони германски марки за подобрување и осовремување на становите изградени пред 21 јуни 1948 година <ref name="aei.pitt_a">{{Наведена мрежна страница|url=http://aei.pitt.edu/9805/1/9805.pdf|title=Report on the Development of the Social Situation in the Community in 1971|work=Aei.pitt.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304022540/http://aei.pitt.edu/9805/1/9805.pdf|archive-date=4 March 2016|accessdate=17 April 2017}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://aei.pitt.edu/9805/1/9805.pdf "Report on the Development of the Social Situation in the Community in 1971"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> Покрај тоа, според регулативата на Одборот на Федералната канцеларија за труд од 1971 година, „''изградбата на работнички хостели квалификувани за финансиска поддршка од владата под одредени услови''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qdRx7qLF8KIC&pg=PA58|title=Muslims in the West: From Sojourners to Citizens|last=Haddad|first=Yvonne Yazbeck|date=11 April 2002|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198033752|via=Google Books}}</ref> „''Германскиот совет за развој на градот''“, кој бил формиран врз основа на член 89 од законот за поттикнување на урбаната градба, делумно имал за цел да планира поволна средина за семејствата (како што е обезбедувањето игралишта). Во 1971 година, Федералната канцеларија за труд ставила на располагање 425 милиони германски марки во форма на заеми чија цел била да обезбедат 157.293 легла во 2.494 хостели. Една година подоцна била промовирана изградба на станови за работниците мигранти. За оваа намена биле издвоени 10 милиони германски марки, со што таа година се финансирале 1650 семејни станови. Развојните мерки биле започнати во 1972 година со федерална финансиска помош доделена на областите за подобрување на мерките поврзани со градовите и селата, а во буџетот од 1972 година биле наменети 50 милиони германски марки, односно третина од вкупните трошоци за околу 300 шеми. Совет за урбан развој бил формиран во мај 1972 година со цел да се промовира идна работа и мерки во областа на урбаното обновување. Во 1973 година, владата обезбедила помош од 28 милиони германски марки за осовремување на старите станови.<ref name="aei.pitt_b">{{Наведена мрежна страница|url=http://aei.pitt.edu/9801/1/9801.pdf|title=Report on the Development of the Social Situation in the Community in 1973|work=Aei.pitt.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191957/http://aei.pitt.edu/9801/1/9801.pdf|archive-date=2016-03-04|accessdate=17 April 2017|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true"> <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> Биле воведени нови правила за подобрување на законот за имот под кирија, а контролата на порастот на кириите и заштитата од откажување на закупот ги заштитувале правата на работниците мигранти во сферата на домувањето.<ref name="aei.pitt" /> Закон од јули 1973 година ги утврдил основните и минималните барања во однос на работните живеалишта, главно во однос на просторот, вентилацијата и осветлувањето, заштитата од влага, топлина и бучава, напојување и греење и санитарни инсталации.<ref name="aei.pitt_b" /> ===== Граѓански права и заштита на животните ===== Во однос на граѓанските права, администрацијата на Брант вовела широк опсег на социјално либерални реформи кои имале за цел да ја направат Западна Германија поотворено општество. Биле воведени поголеми законски права за жените, како што е примерот со стандардизацијата на пензиите, законите за развод, регулативите што ја регулирале употребата на презимињата и воведувањето мерки за внесување на повеќе жени во политиката.<ref name="MyLife">Brandt, Willy (1992).</ref> Возраста за гласање била намалена од 21 на 18 години, {{Sfnp|Pridham|1977}} возраста за подобност за политичка функција била намалена на 21 години,<ref name="Winkler_Sager">{{Harvp|Winkler|2007}}</ref> и возраста за мнозинство била намалена на 18 години во март 1974 година <ref name="Winkler_Sager" /> Третиот закон за либерализација на Кривичниот законик (1970) го либерализирало „''правото на политичка демонстрација''“,<ref name="Braunthal">{{Harvp|Braunthal|1994}}</ref><ref name="Winkler_Sager" /> додека еднакви права им биле доделени на вонбрачните деца истата година.<ref name="Walker"/> Амандманот од 1971 година на нацрт-законот за реформа на федералните државни служби им овозможило на татковците да аплицираат за работа во државна служба со скратено работно време. {{Sfnp|Cooke|Gash|2007}} Во 1971 година, физичкото казнување било забрането во училиштата, {{Sfnp|Kaplan|2012}} и истата година бил воведен нов автопатски законик.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OT1cAQAAQBAJ&pg=PA17|title=Eighteenth Annual Report and Resolutions of the Council of Ministers|last=Transport|first=European Conference of Ministers of|date=1 February 1972|publisher=OECD Publishing|isbn=9789282106303|via=Google Books}}</ref> Во 1973 година била воведена мерка која го олеснила посвојувањето на мали деца со намалување на минималната возраст за посвоителите од 35 на 25 години. Во 1972 година {{Sfnp|Huber|Stephens|2001}} била формирана машинерија за женска политика на национално ниво, додека амнестија била загарантирана за помали прекршоци поврзани со демонстрации.<ref name="Winkler_Sager">{{Harvp|Winkler|2007}}</ref> Од 1970 година наваму, на родителите, како и на сопствениците повеќе не им било законски забрането „''да даваат или изнајмуваат соби или станови на невенчани парови или да им дозволуваат да преноќат''“.<ref>{{Наведена книга|title=[[Discretionary Time]]|last=Goodin|first=Robert E.|date=21 February 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139470773|page=174|display-authors=etal}}</ref> Во октомври 1972 година, системот за правна помош бил подобрен со зголемување на надоместокот што им се исплаќа на приватните адвокати за правни услуги на сиромашните.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YFc5AQAAIAAJ&q=west%20germany%201972%20financing%20legal%20aid|title=A reader on resourcing civil justice|last=Paterson|first=Alan|last2=Goriely|first2=Tamara|date=1 January 1996|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198764618|via=Google Books}}</ref> Законот за Бауспаркасен од 1972 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bausparkassen.de/fileadmin/user_upload/english/Bausparen_in_Deutschland_en_130109.pdf|title=The 'Bauspar' System in Germany|date=January 2013|publisher=European Office German Bausparkassen|location=Brussels|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922045007/http://www.bausparkassen.de/fileadmin/user_upload/english/Bausparen_in_Deutschland_en_130109.pdf|archive-date=22 September 2015|accessdate=28 August 2015}}</ref> ги ставил сите (од јануари 1974 година наваму) под надзор на Федералната канцеларија за надзор на банкарството, и го ограничил Бауспаркасен „''на бизнисот за заштеда на договори и сродните активности''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d-IlR-UVHSgC&pg=PA202|title=National Housing Finance Systems: A Comparative Study|last=Boléat|first=Mark|date=1 January 1985|publisher=Mark Boleat|isbn=9780709932499|via=Google Books}}</ref> Законот за заштита на животните, донесен во 1972 година, вовел различни заштитни мерки за животните, како што е неоправдано предизвикување болка, повреда или страдање на животното и ограничување на експериментите на минималниот неопходен број животни.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M_DjBwAAQBAJ&pg=PA103|title=Animal Research and Ethical Conflict: An Analysis of the Scientific Literature: 1966–1986|last=Phillips|first=Mary T.|last2=Sechzer|first2=Jeri A.|date=6 December 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781461236207|via=Google Books}}</ref> Во 1971 година, биле воведени правила што им овозможиле на поранешните гастарбајтери „''да добијат неограничена дозвола за престој по петгодишен престој''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dFRdBAAAQBAJ&q=federal%20republic%20germany%20language%20law%201973&pg=PA61|title=The Federal Republic of Germany Since 1949: Politics, Society and Economy Before and After Unification|last=Larres|first=Klaus|last2=Panayi|first2=Panikos|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=9781317891741|via=Google Books}}</ref> ===== Вооружени сили ===== [[Податотека:Massale_vredesdemonstratie_in_Bonn_tegen_de_modernisering_van_kernwapens_in_West,_Bestanddeelnr_253-8611.jpg|мини|Протест во Бон против распоредувањето на ракетите Першинг II во Западна Германија, 1981 година]] Биле спроведени голем број реформи во вооружените сили,<ref name="Binder">Binder, David (1975).</ref> што се карактеризирало со намалување на основната воена обука од 18 на 15 месеци, реорганизација на образованието и обуката, како и процедурите за персонал и набавки.<ref name="autogenerated7">Schmidt, Helmut (1982).</ref> Образованието за војниците било подобрено,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=zCNXAAAAYAAJ&q=helmut%20schmidt%20reforms%201969-72%20improved%20education%20for%20the%20troops|title=The Economist|date=1 January 1974|publisher=Economist Newspaper Limited}}</ref> била извршена реконструкција на персоналот на највисокото раководство во Бундесверот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.whoswho.de/bio/helmut-schmidt.html|title=Helmut Schmidt – Biografie ''Who's Who''|work=Whoswho.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517130608/http://www.whoswho.de/bio/helmut-schmidt.html|archive-date=17 May 2019|accessdate=17 April 2017}}</ref> академското образование било наложено за офицерите надвор од нивната основна воена обука и била воведена нова политика за регрутирање на персоналот на Бундесверот со намера да се изгради армија што ќе го одразува плуралистичкото општество на Западна Германија. Министерот за одбрана Хелмут Шмит го предводел развојот на првата Регулатива за заедничка служба ZDv 10/1, која го ревитализирала концептот ''Innere Fuehrung'', истовремено потврдувајќи ја вредноста на „''граѓанин во униформа''“. Според едно проучување, како резултат на оваа реформа, „''силниот граѓански начин на размислување го поместил порано доминантниот воен начин на размислување''“ и ја принудил постарата генерација на Бундесверот да прифати нов тип на војник замислен од Шмит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/2012summer/Koltermann.pdf|title=Citizen in Uniform: Democratic Germany and the Changing Bundeswehr|work=Strategicstudiesinstitute.army.mil/p|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210080849/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/2012summer/Koltermann.pdf|archive-date=10 December 2016|accessdate=17 April 2017}}</ref> Дополнително, Законот за федерални трошоци за преместување го зголемил додатокот за преселување (во сила од 1 ноември 1973 година), при што основните надоместоци биле зголемени за 50 и 100 германски марки соодветно, додека дополнителните додатоци за семејствата биле зголемени на униформа сума од 125 германски марки. [[Податотека:Eingangsbereich_der_Universität_der_Bundeswehr_München.jpg|мини|Влез на Универзитетот Бундесвер во Минхен]] Во 1970 година, Стручните училишта на вооружените сили и Организацијата за стручно усовршување ги прошириле своите услуги за прв пат на регрути, „''колку што дозволувала воената должност''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=JMcxAQAAIAAJ&q=In%201970,%20the%20Armed%20Forces%20Vocational%20Schools%20and%20the%20Vocational%20Advancement%20Organization%20extended%20their%20services%20for%20the%20first%20time%20to%20conscripts,%20so%20far%20as%20military%20duty%20permitted|title=White Paper: the Security of the Federal Republic of Germany and the Development of the Federal Armed Forces|last=Verteidigung|first=Germany (West) Bundesministerium der|date=1 January 1971|publisher=Federal Minister of Defence.}}</ref> Биле одобрени нови бонуси за запишување и биле подобрени претходните шеми за бонуси,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=_aotAAAAIAAJ&q=new%20enlistment%20bonuses|title=White Paper: the Security of the Federal Republic of Germany and the Development of the Federal Armed Forces|date=1 January 1973|publisher=Federal Minister of Defence.}}</ref> и биле воведени нови регулативи за плати кои ја подобриле финансиската состојба на воениот персонал и државните службеници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=_aotAAAAIAAJ&q=bonuses|title=White Paper: the Security of the Federal Republic of Germany and the Development of the Federal Armed Forces|date=1 January 1973|publisher=Federal Minister of Defence.}}</ref> Во јули 1973 година, стапила на сила третата измена на Законот за цивилна служба; „''предуслов за создавање дополнителни места за цивилна служба за признати приговарачи на совест''“. Амандманот предвидувал дека мажите признати како приговарачи на совеста додека служат воена служба треба веднаш да бидат префрлени на служба за цивилна служба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=3s0qAQAAMAAJ&q=n%20July%201,%201973,%20the%203rd%20Amendment%20to%20the%20Civilian%20Service%20Act%20came%20into%20force.%20This%20amendment%20was%20a%20prerequisite%20for%20the%20creation%20of%20additional%20civilian%20service%20places%20for%20recognized%20conscientious%20objecters|title=White Paper 1973/1974: The Security of the Federal Republic of Germany and the Development of the Federal Armed Forces|date=1 January 1974|publisher=Federal Minister of Defence}}</ref> Максималниот износ за војниците кои се пријавуваат најмалку 12 години бил зголемен од 6.000 германски марки на 9.000 германски марки,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=3s0qAQAAMAAJ&q=For%20servicemen%20enlisting%20for%20at%20least%20twelve%20years%20the%20maximum%20amount%20has%20been%20raised%20from%20DM%206,000%20to%20DM%209,000|title=White Paper 1973/1974: The Security of the Federal Republic of Germany and the Development of the Federal Armed Forces|date=1 January 1974|publisher=Federal Minister of Defence}}</ref> и од октомври 1971 година наваму, на долгорочниот персонал им се исплаќале грантови за трошоците за посета на образовните институти на „''втората образовна рута''" или учество на државни признати курсеви за општо образование обезбедени од приватни училишта за кореспонденција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=3s0qAQAAMAAJ&q=Since%20October%201,%201971,%20long-term%20personnel%20have%20been%20paid%20grants%20towards%20the%20cost%20of%20attending%20educational%20institutes%20of|title=White Paper 1973/1974: The Security of the Federal Republic of Germany and the Development of the Federal Armed Forces|date=1 January 1974|publisher=Federal Minister of Defence}}</ref> Во 1972 година, биле основани два универзитети во Бундесверот;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hsu-hh.de/studbereich/index_JpZ7Fen7NtFT1vcw.html|title=Studierendenbereich :: Beitrag aus dem IntranetBw anläßlich des 40 jährigen Bestehens der Universitäten der Bundeswehr|last=Deichen|first=Michael|work=Hsu-hh.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128213910/http://www.hsu-hh.de/studbereich/index_JpZ7Fen7NtFT1vcw.html|archive-date=28 January 2017|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XJ3fAAAAMAAJ&q=helmut%20schmidt%20bundeswehr%20universities%201972|title=The Bundeswehr and Western Security|last=Szabo|first=Stephen F.|date=1 January 1990|publisher=Macmillan Publishers Limited|isbn=9780333498804|via=Google Books}}</ref> реформа која, според еден историчар, „''се борела против затворената природа на војската и гарантирала дека офицерите ќе бидат подобро способни успешно да комуницираат со цивилниот свет''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c48my4z2d8cC&q=helmut%20schmidt%20bundeswehr%20universities%201972&pg=PT82|title=Civil-Military Relations and Shared Responsibility: A Four-Nation Study|last=Herspring|first=Dale R.|date=27 March 2013|publisher=JHU Press|isbn=9781421409290|via=Google Books}}</ref> Од април 1973 година, општите плаќања за издршка според Законот за изменување и дополнување на Законот за обезбедување на одржување и Законот за заштита на работното место биле зголемени, додека зголемени биле и посебниот додаток (божиќен бонус) за воените обврзници, заедно со додатокот за отказ. Бил подобрен надоместокот за трошоци за војниците на дежурни отсуство од местото на вработување, заедно со патните субвенции и одредбите за воена служба оштетени војници и нивните семејства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dserver.bundestag.de/btd/07/017/0701748.pdf|title=Drucksache 7/1748, betr. Wehrgerechrigkeit|date=28 February 1974|publisher=Deutscher Bundestag|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031024211/http://dipbt.bundestag.de/doc/btd/07/017/0701748.pdf|archive-date=31 October 2016|accessdate=11 October 2022}}</ref> Дополнително, била подобрена и положбата на подофицерите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11986614/Helmut-Schmidt-West-German-chancellor-obituary.html|title=Helmut Schmidt, West German chancellor – obituary|date=10 November 2015|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210081749/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11986614/Helmut-Schmidt-West-German-chancellor-obituary.html|archive-date=10 December 2019|accessdate=17 April 2017}}</ref> ===== Работнички права ===== Во однос на условите за работа, биле воведени низа реформи насочени кон зајакнување на правата на работниците и дома и на работното место. Законот за боледување од 1970 година обезбедил еднаков третман на работниците и вработените во случај на неспособност за работа,<ref name="bpb.de"/> додека породилното отсуство било зголемено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://digam.net/dokument0625.html?ID=9020|title=Digitales Archiv Marburg – Das DigAM Projekt|work=digam.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006121730/http://digam.net/dokument0625.html?ID=9020|archive-date=6 October 2014}}</ref> Законодавството било воведено во 1970 година кое обезбедило континуирано плаќање на платите за работниците онеспособени поради болест.<ref name="willy-brandt.org"/> Во 1970 година, на сите вработени единици за работа (со исклучок на жените кои примале породилни надоместоци и привремено и незначително вработени лица) добиле безусловно правно барање против нивниот работодавач за продолжување на исплата на нивната бруто плата во период од 6 недели, како и во случај на бањско лекување одобрено од Фонд за осигурување, Фондот ги сносил целосните трошоци. Претходно исплатата на додатокот на работодавачот и боледувањето се вршела единствено од денот кога лекарот потврдил неспособност за работа.<ref name="Surveyof"/> Во 1972 година, бил донесен Закон за работа во агенцијата, кој се обидувал да ги спречи работните агенции да обезбедуваат услуги за вработување и имал за цел да обезбеди минимална заштита на работното место за вработените во агенциската работа. {{Sfnp|Schiek|2006}} Законот за ангажирање работна сила, донесен во октомври 1972 година, содржел одредби за да се предвиди претходно овластување за ангажирање работна сила, за да се направи разлика помеѓу системот што ги регулира ангажираните работници и распоредувањето на работниците, за регулирање и да се подобрат правата на ангажираните работници во однос на работните услови и социјалното осигурување и да се предвидат построги казни и парични казни за прекршителите. Биле направени и подобрувања во приходите и условите за работа за домашните работници,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=907|title=GHDI – Document|date=24 September 1973|publisher=Germanhistorydocs.ghi-dc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814074840/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=907|archive-date=14 August 2017|accessdate=14 November 2012}}</ref> осигурувањето од несреќи било проширено и на возрасните кои не работат, и Законот за помош на граничните зони (1971) ги зголемил нивоата на помош за опаѓачката зонска периферна област. {{Sfnp|Scheffer|2008}} Законот за заштита при работа (1973) барал од работодавците да обезбедат лекари од компанијата и експерти за безбедност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chroniknet.de/daly_de.0.html?year=1973&month=12|title=Dezember 1973 – Regierung Uruguay Parteien Zeitungen "El Popular" "Cronica" Verband – chroniknet – Schlagzeilen, Ereignisse, Fotos mit Geschichte, Community|publisher=Chroniknet.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225953/http://www.chroniknet.de/daly_de.0.html?year=1973&month=12|archive-date=23 September 2015|accessdate=14 November 2012}}</ref> Во ноември 1970 година била донесена директива за заштита од бучава на работното место. Доколку мерењата покажале или имало причина да се претпостави дека водечката вредност на нивото на бучава е 90&nbsp;dB(A) може да се надмине на работното место, тогаш органот морал да му наложи на работодавачот да организира прегледи на засегнатите вработени и овие вработени морале да користат лични уреди за заштита од бучава. Била воведена и програма за усогласување на фондовите за 15 милиони вработени, што ги стимулирало да акумулираат капитал.<ref name="Binder">Binder, David (1975).</ref> Министерска наредба од јануари 1970 година ја проширила заштитата во случаи на делумна невработеност на домашните работници, додека уредбата од август 1970 година ги фиксирала здравствените услови неопходни за служба во трговската морнарица. Општа одредба од октомври 1970 година детално ги определила околностите во кои надлежниот орган мора да преземе дејствија врз основа на актот за техничките средства за работа. Барањето, исто така, предвидувало до кој степен техничките стандарди воспоставени од национални и меѓународни организации може да се сметаат за „''правила на уметноста''“. Во директива од 10 ноември 1970 година, министерот за труд и социјала им препорачал на повисоките органи за работна заштита на „Лендерот“ да ја донесат директивата објавена, во договор со Министерството за труд, од Германското здружение на инженери на евалуација на бучавата на работната станица во однос на губење на слухот, со цел да се подобрат заштитните мерки за работниците од односните звуци. Во септември 1971 година, била објавена уредба во врска со опасните работни материјали; заштита на лицата кои ги користеле овие материјали од вклучените опасности. Во август 1971 година, стапил на сила закон насочен кон намалување на атмосферското загадување од оловните соединенија во горивата на четиритактните мотори. Како заштита од радијација, уредбата за системот на овластувања за лекови третирани со јонизирачко зрачење или кои содржат радиоактивни супстанци, во својата верзија од 8 август 1967 година, била реконструирана со нова уредба од 10 мај 1971 година, која додала некои радионуклиди на листата на лекови кои лекарите во приватна ординација биле овластени да ги користат. Со декрет на Сојузниот министер за труд и социјален поредок, Сојузниот институт за индустриска заштита станал Федерална агенција за индустриска заштита и истражување на несреќи. Меѓу назначените задачи вклучувало унапредување на индустриската заштита, спречување на несреќи при патување до и од работа и спречување несреќи во домот и рекреативни активности, поттикнување на обука и напредна обука во областа на индустриската заштита и промовирање и координирање на несреќи истражување. Во 1972 година била издадена регулатива која за првпат дозволиила вработување на жени како возачи на трамваи, омнибуси и камиони, додека понатамошните прописи поставиле нови одредби за кранови и работа со компримиран воздух. Законот за фабрички устав (1971) ги зацврстил правата на поединечните вработени „''да бидат информирани и да бидат сослушани за прашања во врска со нивното работно место''“. Работниот совет добил поголеми овластувања додека синдикатите добиле право на влез во фабриката „''под услов да го известат работодавачот за нивната намера да го сторат тоа''“,<ref name="Childs">Childs, David (1992).</ref> додека бил донесен закон за поттикнување на пошироката акционерска сопственост на работниците и други рангирани вработени.<ref name="Childs" /> Законот за индустриски односи (1972) и Законот за застапување на персоналот (1974) ги прошириле правата на вработените за прашања кои веднаш ги засегале нивните работни места, а истовремено ги подобриле можностите за кодетерминирање на оперативните комитети, заедно со пристапот на синдикатите до компаниите.<ref name="willy-brandt.org"/> Законот за работните места од 1972 година барал во случаите на колективно отпуштање во установа која вообичаено вработува повеќе од дваесет вработени, раководството и работниот совет да мора да преговараат за социјален план кој предвидувал компензација за работниците кои би и изгубиле своите работни места. Во случаи кога двете страни не можеле да се договорат за социјален план, законот предвидувал обврзувачка арбитража. {{Sfnp|Abraham|Houseman|1994}} Во 1972 година, правата на работничките совети на информации од раководството не само што биле зајакнати, туку и на работните совети им биле обезбедени целосно кодетерминирачки права за прашања како што се распоредот на работното време во фабриката, одредувањето на стапки на парчиња, системите за плати во фабриката., воспоставување време за одмор, работни паузи, прекувремена и краткорочна работа. {{Sfnp|Thelen|1991}} Била донесена и легислатива која за прв пат го признала присуството на синдикатите на работното место, ги проширила средствата за дејствување на работничките совети и ги подобрила нивните работни основи, како и оние на советите на млади.<ref name="autogenerated8">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bpb.de/publikationen/MXQU1P,0,0,Informationen_zur_politischen|title=IZPB &#124; bpb|publisher=Bpb.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131074330/http://www.bpb.de/publikationen/MXQU1P,0,0,Informationen_zur_politischen|archive-date=31 January 2017|accessdate=14 November 2012}}</ref> Законот од јануари 1972 година за организација на трудот во претпријатијата значително ги проширил правата на работничкиот совет за соработка и заедничко управување во областа на стручното образование. Истата година, Институтот за безбедност на Сојузна Република Германија бил трансформиран во јавна Федерална агенција (Бундесаншталт) со значително зголемени овластувања, во контекст на кои посебен акцент започнало да се става на неговата нова задача за промовирање и координирање на истражувањата во областа за спречување на несреќи. Биле воведени нови одредби за рехабилитација на лицата со тешки инвалидитети („Schwerbehinderte“) и жртви од несреќи.<ref name="MyLife">Brandt, Willy (1992).</ref> Законот за тешки инвалидитети од април 1974 година ги обврзал сите работодавци со повеќе од петнаесет вработени да се погрижат 6% од нивната работна сила да се состои од лица официјално признати како тешки инвалиди. На работодавачите кои не успеале да го направат тоа им биле проценети 100 германски марки месечно за секое работно место што паѓало пред потребната квота. Овие компензаторни плаќања биле искористени за „''субвенционирање на приспособувањето на работните места на барањата на оние кои биле тешко хендикепирани''“.<ref name="Walker"/> Закон донесен во јануари 1974 година, дизајниран да ги заштити членовите на надзорните одбори на компаниите кои поминуваат обука, имал за цел да обезбеди дека претставниците на младите работници и младите членови на работничките совети кои сè уште се на обука можат да ги извршуваат своите должности со поголема независност и без страв од неповолни последици за нивните идни кариери. На барање, претставниците на работниците по завршувањето на нивните курсеви за обука морале да имаат работен однос со неограничено времетраење. Во областа на сообраќајот, Законот за финансирање на општинскиот сообраќај од 1971 година воспоставил федерални упатства за субвенции за општинските власти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jrtr.net/jrtr38/f10_uts.html|title=When will Japan Choose Light Rail Transit?|work=jrtr.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052336/http://www.jrtr.net/jrtr38/f10_uts.html|archive-date=4 March 2016|accessdate=13 December 2018}}</ref> додека Федералниот сообраќаен план од 1973 година обезбедил рамка за целиот сообраќај, вклучувајќи го и јавниот превоз. {{Sfnp|Banister|2002}} Дополнително, Законот за тешко хендикепирани лица од април 1974 година ги продолжил благосостојните и промотивните обврски на работодавачот и обезбедил право на дополнителен одмор кој се состоел од шест работни дена.<ref name="ReferenceB"/> ===== Заштита на животната средина ===== Федерална програма за животна средина била основана во 1971 година, {{Sfnp|Schäfers|1998}} и во 1972 година биле донесени закони за регулирање на елиминацијата на ѓубрето и загадувањето на воздухот преку емисија. {{Sfnp|Glatzer|1992}} Соодветните грантови кои покривале 90% од развојот на инфраструктурата биле доделени на локалните заедници, што довело до драматично зголемување на бројот на јавни базени и други објекти за потрошувачка инфраструктура низ Западна Германија.<ref name="Sinn"/> Покрај тоа, биле направени напори за подобрување на железницата и автопатите.<ref name="Binder">Binder, David (1975).</ref> Во 1971 година бил донесен закон со кој максималната содржина на олово е 0,4 грама на литар бензин,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Q83kxhOsgxYC&pg=PA140|title=Industry and Politics in West Germany: Toward the Third Republic|last=Katzenstein|first=Peter J.|date=1 January 1989|publisher=Cornell University Press|isbn=0801495954|via=Google Books}}</ref> а во 1972 година [[ДДТ]] бил забранет.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2UksBuLkuKsC&pg=PA131|title=Nature Of The Miracle Years: Conservation in West Germany, 1945–1975|last=Chaney|first=Sandra|date=15 July 2013|publisher=Berghahn Books|isbn=9780857458414|via=Google Books}}</ref> Сојузниот закон за контрола на емисиите, донесен во март 1974 година, обезбедил заштита од штетни гасови, бучава и честички што се пренесуваат во воздухот.<ref>Federal Republic of Germany: Spatial Development and Problems by Peter Schöller, Willi Walter Puls, and Hanns Jürgen Buchholz</ref> ===== Економија ===== Под управата на Брант, Западна Германија постигнала пониска стапка на [[инфлација]] отколку во другите индустриски развиени земји во тоа време,<ref name="Prittie">Prittie, Terence (1974).</ref> додека се случил пораст на животниот стандард, потпомогнат од ревалоризацијата на марката.<ref name="Prittie" /> Ова се карактеризира со тоа што реалните приходи на вработените се зголемувале посилно од приходите од претприемничка работа, при што процентот на приходите на вработените во вкупниот национален доход се зголемил од 65% на 70% помеѓу 1969 и 1973 година, додека процентот на приходите од претприемничка работа на имотот паднал во истиот период од нешто помалку од 35% на 30%.<ref name="autogenerated7">Schmidt, Helmut (1982).</ref> Дополнително, процентот на западногерманци кои живееле во сиромаштија (врз основа на различни дефиниции) се намалил помеѓу 1969 и 1973 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chartbookofeconomicinequality.com/inequality-by-country/germany/|title=Germany – Chartbook of Economic Inequality|work=Chartbookofeconomicinequality.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206223338/https://www.chartbookofeconomicinequality.com/inequality-by-country/germany/|archive-date=6 December 2019|accessdate=13 September 2019}}</ref> Според една проценка, процентот на западногерманци кои живеат во сиромаштија паднал од 9,7 проценти на 8,9 проценти помеѓу 1969 и 1973 година, а од 20,2 проценти на 14,0 проценти според друга проценка.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lvKFDAAAQBAJ&q=poverty%20germany%201969-1973&pg=PA95|title=Cities in Transition: New Challenges, New Responsibilities|last=Blanke|first=B.|last2=Smith|first2=R.|date=18 August 1999|publisher=Springer|isbn=9780333982273|via=Google Books}}</ref> Според друга проценка, процентот на западногерманци кои живеел во сиромаштија во овој период паднал од 2,7 проценти на 1,4 проценти. {{Sfnp|Glatzer|1992}} === Хелмут Шмит === Министерот за финансии Хелмут Шмит ([[СПД]]) формирал коалиција и тој бил канцелар од 1974 до 1982 година. Ханс-Дитрих Геншер, водечки функционер на ФДП, станал заменик-канцелар и министер за надворешни работи. Шмит, силен поддржувач на Европската заедница (ЕК) и Атлантската алијанса, ја истакнал својата посветеност на „''политичкото обединување на Европа во партнерство со САД''“.<ref>{{Наведена книга|title=A rising middle power?: German foreign policy in transformation, 1989–1999|url=https://archive.org/details/risingmiddlepowe0000otte|last=Max Otte|last2=Jürgen Greve|year=2000}}</ref> Зголемените надворешни проблеми го принудиле Шмит да се концентрира на надворешната политика и ги ограничи домашните реформи што можел да ги спроведе. [[СССР]] ги унапредил своите ракети со среден дострел, за кои Шмит се пожалил дека се неприфатлива закана за рамнотежата на јадрената моќ, бидејќи ја зголемува веројатноста за политичка принуда и побарал одговор од Западот. [[НАТО]] реагирал во форма на својата двострана политика. Домашните одекнувања биле сериозни внатре во СПД и ја поткопало нејзината коалиција со ФДП.<ref>Frank Fischer, "Von Der 'Regierung Der Inneren Reformen' zum 'Krisenmanagement': Das Verhältnis Zwischen Innen- und Aussenpolitik in der Sozial-Liberalen Ära 1969–1982".</ref> Еден од неговите големи успеси, во соработка со францускиот претседател Валери Жискар д'Естен, било основањето на [[Европски монетарен систем|Европскиот монетарен систем]] (ЕМС) во април 1978 година <ref>Jonathan Story, "The launching of the EMS: An analysis of change in foreign economic policy."</ref> === Хелмут Кол === Во октомври 1982 година, коалицијата СПД-ФДП се распаднала кога ФДП ги здружила силите со [[ЦДУ]]/ЦСУ за да го избере претседателот на ЦДУ [[Хелмут Кол]] за канцелар со конструктивно гласање за недоверба. По националните избори во март 1983 година, Кол се појавил во цврста контрола и на владата и на ЦДУ. ЦДУ/ЦСУ не успеала да добие апсолутно мнозинство, поради влезот во Бундестагот на [[Сојуз 90/Зелени|Зелените]], кои добиле 5,6 отсто од гласовите. Во јануари 1987 година, владата на Кол-Геншер била вратена на функцијата, но ФДП и Зелените добиле на сметка на поголемите партии. ЦДУ на Кол и нејзината баварска сестринска партија, ЦСУ, се намалиле од 48,8 отсто од гласовите во 1983 година на 44,3 отсто. СПД паднал на 37%; Долгогодишниот претседател на СПД, Брант, подоцна поднел оставка во април 1987 година и бил наследен од Ханс-Јохен Фогел. Уделот на ФДП се зголемил од 7% на 9,1%, што е најдобро од 1980 година. Уделот на Зелените се зголемил на 8,3% од нивниот удел од 5,6% од 1983 година. === Обединување === Со [[Револуции од 1989 година|распадот на источниот блок]] во 1989 година, симболизиран со отворањето на [[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]], следувал брз чекор кон [[повторно обединување на Германија]]; и конечно решавање на повоениот специјален статус на Германија. По демократските избори, Источна Германија го прогласила своето пристапување во Сојузна Република зависно од условите на Договорот за обединување меѓу двете држави; а потоа и Западна Германија и Источна Германија радикално ги промениле своите устави во согласност со одредбите на тој Договор. Источна Германија потоа се распуштила, а нејзините пет повоени држави биле реконституирани, заедно со обединетиот Берлин кој го завршил својот специјален статус и формирал дополнителна област. Тие формално се приклучиле на Сојузна Република на 3 октомври 1990 година, зголемувајќи го бројот на држави од 10 на 16, со што завршила поделбата на Германија. Проширената Сојузна Република ја задржала политичката култура на Западна Германија и го продолжила своето постојно членство во меѓународните организации, како и усогласувањето на западната надворешна политика и припадноста кон западните сојузи како [[НАТО]] и [[Европската унија]]. Официјалната церемонија на обединување на Германија на 3 октомври 1990 година се одржала во зградата на Рајстагот, вклучувајќи ги [[Канцелар на Германија|канцеларот]] [[Хелмут Кол]], [[Претседател на Германија|претседателот]] Ричард фон Вајцекер, поранешниот канцелар [[Вили Брант]] и многу други. Еден ден подоцна, парламентот на обединета Германија се соберал во чин на симболика во зградата на Рајхстагот. Меѓутоа, во тоа време, улогата на Берлин сè уште не била решена. Единствено по жестока дебата, која многумина ја сметаат за една од најнезаборавните седници на [[парламент]]от, Бундестагот заклучил на 20 јуни 1991 година, со сосема мало мнозинство, дека и владата и парламентот треба да се преселат во [[Берлин]] од [[Бон]]. == Економско чудо == Западногерманското Wirtschaftswunder („економско чудо“, измислено од Тајмс) започнало во 1950 година. Ова подобрување било одржано со валутната реформа од 1948 година, која ја заменила Рајхсмарката со германската марка и ја запрела неконтролираната инфлација. Сојузничката демонтажа на западногерманската индустрија за јаглен и челик конечно завршила во 1950 година. [[Податотека:Bundesarchiv_B_145_Bild-F038788-0006,_Wolfsburg,_VW_Autowerk,_Käfer.jpg|мини|Фолксваген Буба{{Цп}}за многу години најуспешниот автомобил во светот{{Цп}}на склопување во фабриката Волфсбург, 1973 година]] Како што се зголемила побарувачката за стоки за широка потрошувачка по Втората светска војна, произлезениот недостиг помогнал да се надмине долготрајниот отпор кон купувањето германски производи. Во тоа време Германија имала голем фонд на квалификувана и евтина работна сила, делумно како резултат на бегството и протерувањето на Германците од Средна и Источна Европа, што влијаело до 16,5 милиони Германци. Ова и помогнало на Германија да ја удвои вредноста на својот извоз за време на војната. Освен овие фактори, напорната работа и долгите часови со полн капацитет меѓу населението и во доцните 1950-ти и 1960-тите години дополнителна работна сила обезбедена од илјадници („гастарбајтери“) обезбедиле витална основа за економскиот раст. Ова подоцна имало импликации за последователните германски влади додека се обидувале да ја асимилираат оваа група работници. Со отфрлањето на сојузничките репарации, ослободувањето на германската интелектуална сопственост и влијанието на стимулацијата на [[Маршалов план|Маршаловиот план]], Западна Германија развила една од најсилните економии во светот, речиси исто толку силна како и пред Втората светска војна. Источногерманската економија покажала одреден раст, но не толку како во Западна Германија, делумно поради континуираните репарации за [[СССР]].<ref>{{Наведена книга|title=The fading miracle : four decades of market economy in Germany|url=https://archive.org/details/fadingmiraclefou0000gier|last=Giersch|first=Herbert|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-35351-3|location=Cambridge [England]|oclc=24065456}}</ref> Во 1952 година, Западна Германија станала дел од [[Европска заедница за јаглен и челик|Европската заедница за јаглен и челик]], која подоцна ќе еволуира во [[Европска Унија|Европската унија]]. На 5 мај 1955 година, Западна Германија била прогласена за „''авторитет на суверена држава''“. Британските, француските и [[Вооружени сили на САД|американските војски]] останале во земјата, исто како што [[Црвена армија|Советската армија]] останала во Источна Германија. Четири дена по добивањето на „''авторитетот на суверена држава''“ во 1955 година, Западна Германија се приклучила на [[НАТО]]. Обединетото Кралство и САД задржале особено силно присуство во Западна Германија, делувајќи како пречка во случај на советска инвазија. Во 1976 година, Западна Германија станала една од основачите на Групата шест (Г6). Во 1973 година, Западна Германија - дом на приближно 1,26% од светското население - имала четврти по големина БДП во светот од 944 милијарди (5,9% од вкупниот свет). Во 1987 година, имала удел од 7,4% од вкупното светско производство. == Демографија == === Население и витална статистика === Вкупно население на Западна Германија од 1950 до 1990 година, собрани од {{Јаз|de|[[Statistisches Bundesamt]]}}. {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! ! width="70pt" |Просек (x 1000)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables_/lrbev03.html|title=Population by area in 1,000|work=DESTATIS – Statistisches Bundesamt|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811063442/https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables_/lrbev03.html|archive-date=11 August 2018|accessdate=11 August 2018}}</ref> ! width="70pt" |Родени ! width="70pt" |Починати ! width="70pt" |Промена ! width="70pt" |Стапка на наталитет (на 1000) ! width="70pt" |Стапка на смртност (на 1000) ! width="70pt" |Природни промени (на 1000) ! width="70pt" |TFR |- |1946 | |732 998 |588 331 |144 667 |15.9 |12.7 |3.2 |1.89 |- |1947 | |781 421 |574 628 |206 793 |16.6 |12.2 |4.4 |2.01 |- |1948 | |806 074 |515 092 |290 982 |16.7 |10.6 |6.0 |2.07 |- |1949 | |832 803 |517 194 |315 609 |16.9 |10.5 |6.4 | style="color: blue" |2.14 |- |1950 |50 958 |812 835 |528 747 |284 088 |16.3 |10.6 |5.7 | style="color: blue" |2.10 |- |1951 |51 435 |795 608 |543 897 |251 711 |15.7 |10.8 |4.9 |2.06 |- |1952 |51 864 |799 080 |545 963 |253 117 |15.7 |10.7 |5.0 |2.08 |- |1953 |52 454 |796 096 |578 027 |218 069 |15.5 |11.3 |4.2 |2.07 |- |1954 |52 943 |816 028 |555 459 |260 569 |15.7 |10.7 |5.0 | style="color: blue" |2.12 |- |1955 |53 518 |820 128 |581 872 |238 256 |15.7 |11.1 |4.6 | style="color: blue" |2.11 |- |1956 |53 340 |855 887 |599 413 |256 474 |16.1 |11.3 |4.8 | style="color: blue" |2.19 |- |1957 |54 064 |892 228 |615 016 |277 212 |16.6 |11.5 |5.2 | style="color: blue" |2.28 |- |1958 |54 719 |904 465 |597 305 |307 160 |16.7 |11.0 |5.7 | style="color: blue" |2.29 |- |1959 |55 257 |951 942 |605 504 |346 438 |17.3 |11.0 |6.3 | style="color: blue" |2.34 |- |1960 |55 958 |968 629 |642 962 |325 667 |17.4 |11.6 |5.9 | style="color: blue" |2.37 |- |1961 |56 589 |1 012 687 |627 561 |385 126 |18.0 |11.2 |6.9 | style="color: blue" |2.47 |- |1962 |57 247 |1 018 552 |644 819 |373 733 |17.9 |11.3 |6.6 | style="color: blue" |2.45 |- |1963 |57 865 |1 054 123 |673 069 |381 054 |18.4 |11.7 |6.7 | style="color: blue" |2.52 |- |1964 |58 587 |1 065 437 |644 128 |421 309 |18.3 |11.1 |7.2 | style="color: blue" |2.55 |- |1965 |59 297 |1 044 328 |677 628 |366 700 |17.8 |11.6 |6.3 | style="color: blue" |2.51 |- |1966 |59 793 |1 050 345 |686 321 |364 024 |17.8 |11.6 |6.2 | style="color: blue" |2.54 |- |1967 |59 948 |1 019 459 |687 349 |332 110 |17.2 |11.6 |5.6 | style="color: blue" |2.54 |- |1968 |60 463 |969 825 |734 048 |235 777 |16.3 |12.3 |4.0 | style="color: blue" |2.39 |- |1969 |61 195 |903 456 |744 360 |159 096 |15.0 |12.4 |2.6 | style="color: blue" |2.20 |- |1970 |61 001 |810 808 |734 843 |75 965 |13.4 |12.1 |1.3 |1.99 |- |1971 |61 503 |778 526 |730 670 |47 856 |12.7 |11.9 |0.8 |1.92 |- |1972 |61 809 |701 214 |731 264 | style="color: red" |−30 050 |11.3 |11.8 | style="color: red" |−0.5 |1.72 |- |1973 |62 101 |635 663 |731 028 | style="color: red" |−95 395 |10.3 |11.8 | style="color: red" |−1.5 |1.54 |- |1974 |61 991 |626 373 |727 511 | style="color: red" |−101 138 |10.1 |11.7 | style="color: red" |−1.6 |1.51 |- |1975 |61 645 |600 512 |749 260 | style="color: red" |−148 748 |9.7 |12.1 | style="color: red" |−2.4 |1.45 |- |1976 |61 442 |602 851 |733 140 | style="color: red" |−130 289 |9.8 |11.9 | style="color: red" |−2.1 |1.46 |- |1977 |61 353 |582 344 |704 922 | style="color: red" |−122 578 |9.5 |11.5 | style="color: red" |−2.0 |1.40 |- |1978 |61 322 |576 468 |723 218 | style="color: red" |−146 750 |9.4 |11.8 | style="color: red" |−2.4 |1.38 |- |1979 |61 439 |581 984 |711 732 | style="color: red" |−129 748 |9.5 |11.6 | style="color: red" |−2.1 |1.39 |- |1980 |61 658 |620 657 |714 117 | style="color: red" |−93 460 |10.1 |11.6 | style="color: red" |−1.5 |1.44 |- |1981 |61 713 |624 557 |722 192 | style="color: red" |−97 635 |10.1 |11.7 | style="color: red" |−1.6 |1.43 |- |1982 |61 546 |621 173 |715 857 | style="color: red" |−94 684 |10.1 |11.6 | style="color: red" |−1.5 |1.41 |- |1983 |61 307 |594 177 |718 337 | style="color: red" |−124 160 |9.7 |11.7 | style="color: red" |−2.0 |1.33 |- |1984 |61 049 |584 157 |696 118 | style="color: red" |−111 961 |9.5 |11.4 | style="color: red" |−1.9 |1.29 |- |1985 |61 020 |586 155 |704 296 | style="color: red" |−118 141 |9.6 |11.6 | style="color: red" |−2.0 | style="color: red" |1.28 |- |1986 |61 140 |625 963 |701 890 | style="color: red" |−118 141 |10.3 |11.5 | style="color: red" |−1.2 |1.34 |- |1987 |61 238 |642 010 |687 419 | style="color: red" |−45 409 |10.5 |11.3 | style="color: red" |−0.8 |1.37 |- |1988 |61 715 |677 259 |687 516 | style="color: red" |−10 257 |11.0 |11.2 | style="color: red" |−0.2 |1.41 |- |1989 |62 679 |681 537 |697 730 | style="color: red" |−16 193 |11.0 |11.2 | style="color: red" |−0.2 |1.39 |- |1990 |63 726 |727 199 |713 335 |13 864 |11.5 |11.3 |0.2 |1.45 |- |} === Религија === Верската припадност во Западна Германија се намалила од 1960-тите.<ref name="fowid1">FOWID, Religionszugehörigkeit Bevölkerung 1970–2011 ([http://fowid.de/fileadmin/datenarchiv/Religionszugehoerigkeit/Religionszugehoerigkeit_Bevoelkerung_1970_2011.pdf online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151015230431/http://fowid.de/fileadmin/datenarchiv/Religionszugehoerigkeit/Religionszugehoerigkeit_Bevoelkerung_1970_2011.pdf|date=15 October 2015}}; PDF-Datei; 173&nbsp;kB)</ref> Верската припадност опаднала побрзо меѓу протестантите отколку кај католиците, што предизвикало [[Римокатоличката црква]] да го надмине [[протестанти]]<nowiki/>те како најголема деноминација во земјата во текот на 1970-тите.{{Столбна кутија|title=Религија во Западна Германија, 1970|left1=религија|right1=процент|float=right|bars={{bar percent|[[Протестантство|{Протестанти]]|DeepSkyBlue|49|49%}} {{bar percent|[[Римокатоличка црква|Католици]]|Purple|44.6|44.6%}} {{bar percent|Останати|LightGrey|6.4|6.4%}}}} {| class="wikitable" ! style="width:60pt;" |Година ! style="width:120pt;" |Протестанти [%] ! style="width:120pt;" |Римокатолици [%] ! style="width:120pt;" |Муслимани[%] ! style="width:120pt;" |Останати [%]<ref>Includes [[Протестантство|Protestants]] outside the {{Јаз|de|EKD}}.</ref><ref name="Pollack Rosta West 2017 p. 76">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xfU-DwAAQBAJ&pg=PA76|title=Religion and Modernity: An International Comparison|last=Pollack|first=D.|last2=Rosta|first2=G.|last3=West|first3=D.|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-880166-5|page=76|access-date=2023-07-30}}</ref> |- |1950 | style="text-align:right;" |50.6 | style="text-align:right;" |45.8 | style="text-align:right;" |– | style="text-align:right;" |3.6 |- |1961 | style="text-align:right;" |51.1 | style="text-align:right;" |45.5 | style="text-align:right;" |– | style="text-align:right;" |3.5 |- |1970 | style="text-align:right;" |49.0 | style="text-align:right;" |44.6 | style="text-align:right;" |1.3 | style="text-align:right;" |3.9 |- |1975 | style="text-align:right;" |44.1 | style="text-align:right;" |43.8 | style="text-align:right;" |– | style="text-align:right;" |– |- |1980 | style="text-align:right;" |42.3 | style="text-align:right;" |43.3 | style="text-align:right;" |– | style="text-align:right;" |– |- |1987 | style="text-align:right;" |41.6 | style="text-align:right;" |42.9 | style="text-align:right;" |2.7 | style="text-align:right;" |11.4 |} == Позиција кон Источна Германија == [[Податотека:Bundesarchiv_B_145_Bild-F031406-0017,_Erfurt,_Treffen_Willy_Brandt_mit_Willi_Stoph.jpg|мини| [[Вили Брант]] и Вили Штоф во [[Ерфурт]], 1970 година; првиот пат кога еден канцелар се сретнал со премиер на ГДР]] Официјалниот став на Западна Германија во врска со Источна Германија на самиот почеток бил дека владата на Западна Германија е единствениот демократски избран, а со тоа и единствениот легитимен претставник на германскиот народ. Според доктрината Халштајн, секоја земја (со исклучок на СССР) што ги признала властите на [[Германска Демократска Република|Германската Демократска Република]] нема да има дипломатски односи со Западна Германија. Во раните 1970-ти, политиката на Вили Брант („Источна политика“) довела до форма на меѓусебно признавање меѓу Источна и Западна Германија. Договорот од Москва (август 1970 година), Договорот од Варшава (декември 1970 година), Договорот за четири сили во Берлин (септември 1971 година), договорот за транзит (мај 1972 година) и Основниот договор (декември 1972 година) помогнале да се нормализираат односите меѓу Источна и Западна Германија и довеле до приклучување на двете германски држави во [[Обединети нации|Обединетите нации]]. Доктрината Халштајн била отстапена и Западна Германија престанала да бара ексклузивен мандат за Германија како целина. Следејќи ја политиката, западногерманското гледиште било дека Источна Германија е ''де факто'' влада во рамките на една германска нација и ''de jure'' државна организација на делови од Германија надвор од Сојузна Република. Сојузна Република продолжила да тврди дека не може во рамките на нејзините сопствени структури да ја признае ГДР ''de jure'' како суверена држава според меѓународното право; притоа признавајќи дека, во рамките на структурите на меѓународното право, ГДР била независна суверена држава. По разлика, Западна Германија тогаш се сметала себеси за во своите граници, не само ''де факто'' и ''де јуре'' влада, туку и единствен ''де јуре'' легитимен претставник на „Германија како целина“.<ref>{{Наведување|first=Peter E|last=Quint|title=The Imperfect Union; Constitutional Structures for German Unification|year=1991|publisher=Princeton University Press|page=14}}</ref> Двете Германии се откажале од секое тврдење дека го претставуваат другиот на меѓународно ниво, што тие признале дека нужно подразбира меѓусебно признавање како и двете способни ''де јуре'' да го претставуваат своето население во учеството во меѓународните тела и договори, како што се [[Обединети нации|Обединетите нации]] и Хелсиншките договори Оваа оценка на Основниот договор била потврдена со одлука на Сојузниот уставен суд во 1973 година; {{Sfnp|Kommers|2012}} : „... Германската Демократска Република е во меѓународно-правна смисла држава и како таков субјект на меѓународното право. Овој наод е независен од признавањето во меѓународното право на Германската Демократска Република од страна на Сојузна Република Германија. Таквото признавање не само што никогаш не било формално изречено од Сојузна Република Германија, туку напротив постојано експлицитно е одбиено. Доколку однесувањето на Сојузна Република Германија кон Германската Демократска Република се процени во светлината на нејзината политика на детант, особено склучувањето на Договорот како де факто признавање, тогаш тоа може да се сфати само како де факто признавање од посебен вид. Посебната карактеристика на овој Договор е што иако е билатерален договор меѓу две држави, на кој важат правилата на меѓународното право и кој како и секој друг меѓународен договор има важност, тој е меѓу две држави кои се делови од сè уште постоечка, иако неспособна да дејствува како нереорганизирана, сеопфатна држава на цела Германија со единствено политичко тело.“ <ref>{{Наведување|url=https://law.utexas.edu/transnational/foreign-law-translations/german/case.php?id=589|title=Texas Law: Foreign Law Translations 1973|publisher=[[University of Texas]]|access-date=7 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220152049/https://law.utexas.edu/transnational/foreign-law-translations/german/case.php?id=589|archivedate=20 December 2016}}</ref> Западногерманскиот устав („Основен закон“) предвидувал два члена за обединување со другите делови на Германија: * Членот 23 предвидувал можност другите делови на Германија да се приклучат на Сојузна Република (според уставот на Сојузна Република Германија). * Членот 146 предвидувал можност за обединување на сите делови на Германија со нов устав. По мирната револуција од 1989 година во Источна Германија, Фолкскамер на ГДР на 23 август 1990 година го прогласил пристапот на Источна Германија во Сојузна Република според член 23 од Основниот закон и на тој начин го започнал процесот на повторно обединување, кој требало да стапи на сила на 3 октомври 1990 година. Самиот чин на обединување (со многуте специфични услови и услови; вклучително и фундаментални амандмани на западногерманскиот основен закон) бил постигнат уставно со последователниот Договор за обединување од 31 август 1990 година; тоа е преку обврзувачки договор меѓу поранешната ГДР и Сојузна Република сега меѓусебно се признаваат како посебни суверени држави во меѓународното право. {{Sfnp|Kommers|2012}} Овој договор потоа бил изгласан на сила на 20 септември 1990 година и од Фолкскамер и од [[Бундестаг]]от со уставно бараното двотретинско мнозинство; од една страна, истребувањето на ГДР и повторно воспоставување на области на територијата на Источна Германија; а од друга договорените измени на Основниот закон на Сојузна Република. Меѓу овие амандмани бил и укинувањето на самиот член 23 во однос на кој ГДР номинално го прогласила своето застарено пристапување кон Федералната Република. Двете германски покраини влегле во [[Монетарен сојуз|валутна]] и [[Царински сојуз|царинска унија]] во јули 1990 година, а на 3 октомври 1990 година, [[Германска Демократска Република|Германската Демократска Република]] се распуштила и повторно воспоставените пет источногермански области (како и обединет Берлин) се приклучиле на Сојузна Република Германија. ставајќи крај на поделбата Исток-Запад. == Политика == Политичкиот живот во Западна Германија бил неверојатно стабилен и уреден. Периодот на Аденауер (1949–63) бил проследен со краток период под водство на Лудвиг Ерхард (1963–66), кој, пак, бил заменет од Курт Георг Кизингер (1966–69). Сите влади помеѓу 1949 и 1966 година биле формирани од обединетата пратеничка група на Христијанско-демократската унија (ЦДУ) и Христијанско-социјалната унија (ЦСУ), или сами или во коалиција со помалата Слободна демократска партија (ФДП) или други десничарски партии. [[Податотека:Bundesarchiv_B_145_Bild-F038505-0006,_Bonn,_Amtsantritt_Kabinett_Brandt_bei_Heinemann.jpg|мини|Кабинетона Брант од 1969 година на скалите од резиденцијата на претседателот]] „Големата коалиција“ на Кизингер од 1966–69 година била помеѓу двете најголеми партии во Западна Германија, ЦДУ/ЦСУ и [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија]] (СПД). Ова било важно за воведувањето на нови вонредни акти - Големата коалиција им го дала на владејачките партии потребното двотретинско мнозинство гласови. Овие контроверзни акти дозволиле да се ограничат основните уставни права како што е слободата на движење во случај на [[вонредна состојба]]. Пред донесувањето на законите, имало жестоко противење на нив, пред сè од ФДП, растечкото германско студентско движење, група која себеси се нарекувала {{Меѓујазична врска|Notstand der Demokratie|de|Kuratorium „Notstand der Demokratie“}} („Демократија во вонредна состојба“) и [[синдикат]]ите. Демонстрациите и протестите се зголемиле на број, а во 1967 година студентот Бено Онесорг бил застрелан во глава од полицаец. Печатот, особено таблоидот {{Јаз|de|[[Bild-Zeitung]]}}, започнал кампања против демонстрантите. До 1968 година се појавила посилна желба за соочување со [[Националсоцијализам|нацистичкото]] минато. Во 1970-тите екологијата и [[Национализам|антинационализмот]] станале фундаментални вредности кај левичарските Германци. Како резултат на тоа, во 1979 година [[Сојуз 90/Зелени|Зелените]] биле во можност да го достигнат минимумот од 5% потребни за да добијат пратенички места на државните избори за [[Бремен (покраина)|слободниот град Бремен]], а со основањето на националната партија во 1980 година се развиле во една од политички најуспешните зелени движења во светот. Друг резултат на немирите во 1960-тите било основањето на [[Фракција на црвената армија|фракцијата на Црвената армија]] (РАФ). РАФ била активна од 1968 година, извршувајќи низа терористички напади во Западна Германија во текот на 1970-тите. Дури и во 1990-тите, нападите сè уште се извршувале под името ''РАФ''. Последната акција се случила во 1993 година, а во 1998 година групата објавила дека престанува со активностите. [[Податотека:Bundesarchiv_B_145_Bild-F074398-0021_Kohl_(cropped).jpg|мини| [[Хелмут Кол]] во 1987 година]] На изборите во 1969 година, СПД добила доволно гласови за да формира коалициска влада со ФДП. Лидерот на СПД и канцелар [[Вили Брант]] останал на чело на владата до мај 1974 година, кога поднел оставка по аферата Гијом, во која висок член на неговиот персонал бил откриен како шпион на источногерманската разузнавачка служба, Штази. Сепак, нашироко се смета дека аферата била само поттик за оставката на Брант, а не основна причина. Наместо тоа, Брант, опседнат со скандалот поврзан со алкохолот и депресијата <ref>Gregor Schöllgen: ''Willy Brandt. ''</ref> како и со економските последици од нафтената криза во 1973 година, речиси се чини дека едноставно му е било доста од функцијата. Како што самиот Брант подоцна изјавил, „''бев исцрпен, од причини кои немаа никаква врска со процесот што се одвиваше во тоа време''“.<ref>quoted in: Gregor Schöllgen.</ref> Министерот за финансии Хелмут Шмит (СПД) тогаш формирал влада, продолжувајќи ја коалицијата СПД-ФДП. Тој бил канцелар од 1974 до 1982 година. Ханс-Дитрих Геншер, водечки функционер на ФДП, бил вицеканцелар и министер за надворешни работи во истите години. Шмит, силен поддржувач на [[Европска економска заедница|Европската заедница]] (ЕК) и Атлантската алијанса, ја истакнал својата посветеност на „''политичкото обединување на Европа во партнерство со САД''“. Целите на СПД и ФДП сепак се оддалечиле во доцните 1970-ти и раните 1980-ти. На 1 октомври 1982 година ФДП ги здружил силите со ЦДУ/ЦСУ за да го избере претседателот на ЦДУ [[Хелмут Кол]] за канцелар со конструктивно гласање за недоверба. По националните избори во март 1983 година, Кол се појавил во цврста контрола и на владата и на ЦДУ. ЦДУ/ЦСУ не успеала да добие апсолутно мнозинство, поради влезот во Бундестагот на Зелените, кои добиле 5,6 отсто од гласовите. Во јануари 1987 година, владата на Кол-Геншер била вратена на функцијата, но ФДП и Зелените добиле на сметка на поголемите партии. Социјалдемократите заклучиле дека не само што е малку веројатно Зелените да формираат коалиција, туку и дека таквата коалиција ќе биде далеку од мнозинство. Ниту едната состојба не била променета до 1998 година. === Денацификација === Во 1951 година биле донесени неколку закони, со што завршила денацификацијата. Како резултат на тоа, многу луѓе со поранешно нацистичко минато повторно завршиле во политичкиот апарат на Западна Германија. Западногерманскиот претседател Валтер Шел и канцеларот Курт Георг Кизингер биле поранешни членови на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија]]. Во 1957 година, 77% од високите функционери на Министерството за правда на Западна Германија биле поранешни членови на Нацистичката партија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/10/germanys-post-war-justice-ministry-was-infested-with-nazis-prote/|title=Germany's post-war justice ministry was infested with Nazis protecting former comrades, study reveals|date=10 October 2016|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123223605/https://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/10/germanys-post-war-justice-ministry-was-infested-with-nazis-prote/|archive-date=23 January 2019}}</ref> Државниот секретар на Конрад Аденауер, Ханс Глобке, одиграл голема улога во изготвувањето на антисемитските [[Нирнбершки закони|закони на Нирнберг]] во нацистичка Германија.<ref>Tetens, T.H. ''The New Germany and the Old Nazis'', New York: Random House, 1961 pages 37–40.</ref> == Култура == Во многу аспекти, германската култура продолжила и покрај диктатурата и војната. Старите и новите форми коегзистирале една до друга, а американското влијание, веќе силно во 1920-тите, растело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eu.boell.org/en/2014/06/02/impact-first-world-war-and-its-implications-europe-today|title=The Impact of the First World War and Its Implications for Europe Today {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Brussels office – European Union|work=Heinrich-Böll-Stiftung|accessdate=2021-07-08}}</ref> === Спорт === Во 20 век, [[Фудбал|асоцијативниот фудбал]] станал најголемиот спорт во Германија. [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германската фудбалска репрезентација]], основана во 1900 година, ја продолжила својата традиција со седиште во Сојузна Република Германија, освојувајќи го [[Светско првенство во фудбал 1954|Светското првенство во ФИФА во 1954 година]] со неверојатен натпревар наречен чудото од Берн. Претходно германскиот тим не важел за дел од меѓународниот врв. [[Светско првенство во фудбал 1974|Светското првенство во фудбал во 1974 година]] се одржало во градовите на Западна Германија и Западен Берлин. Откако биле поразени од нивните колеги од Источна Германија во првото коло, екипата на [[Фудбалски сојуз на Германија|Германскиот фудбалски сојуз]] повторно го освоила купот, победувајќи ја [[Холандија]] со 2-1 во финалето. Со процесот на обединување во полн замав во летото 1990 година, Германците го освоиле третото Светско првенство, со играчи на кои им било дозволено да учествуваат во Источна Германија сè уште не им било дозволено да придонесат. Европските првенства кои исто така биле освоени биле оние во 1972, 1980 и 1996 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1972/|title=Season 1972 {{!}} UEFA EURO 1972|last=UEFA.com|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2023-08-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1980/|title=Season 1980 {{!}} UEFA EURO 1980|last=UEFA.com|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2023-08-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1996/|title=Season 1996 {{!}} UEFA EURO 1996|last=UEFA.com|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2023-08-20}}</ref> Откако двете [[Летни олимписки игри 1936|Олимписки игри од 1936 година]] се одржале во Германија, [[Минхен]] бил избран за домаќин на [[Летни олимписки игри 1972|Летните олимписки игри во 1972 година]]. Ова биле и првите летни игри на кои источногерманците се појавиле со посебното знаме и химна на ГДР. Од 1950-тите, [[Германија на Олимписките игри|Германија на Олимпијадата]] била претставувана со обединет тим предводен од предвоените германски претставници на НОК, бидејќи МОК ги негирала барањата на Источна Германија за посебен тим. На [[Летни олимписки игри 1956|Летните олимписки игри 1956 година]], олимписките тимови на Западна Германија, Источна Германија и Сар биле споени за да ја претставуваат Германија заедно. Четири години претходно Сар присуствувал како посебен тимов, додека Источна Германија не присуствувала. По 1956, 1962 и 1964 година; Источна Германија се натпреварувала на Летните олимписки игри како посебна членка на МОК. Студијата на 800 страници ''„Допингот во Германија од 1950 година до денес“'' детализира како владата на Западна Германија помогнала во финансирањето на широка програма за допинг.<ref>{{Наведени вести|url=https://eu.usatoday.com/story/sports/olympics/2013/08/03/report-west-germany-systematically-doped-athletes-olympics/2615323/|title=Report: West Germany systematically doped athletes|date=3 August 2013|work=USA Today}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/08/09/sports/west-germany-engaged-in-sports-doping-in-1970s-study-says.html|title=Study Says West Germany Engaged in Sports Doping|date=8 August 2013|work=The New York Times}}</ref> Западна Германија со децении ја охрабрувала и прикривала културата на допинг во многу спортови.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/20130805-doping-rife-among-west-german-athletes-decades-says-report|title=Report exposes decades of West German doping|date=5 August 2013|work=France 24}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/sports/west-germany-cultivated-doping-culture-among-athletes-report-1.1363590|title=West Germany cultivated doping culture among athletes: report|date=5 August 2013|work=CBC News}}</ref> Како и во 1957 година, кога Сар пристапил, источногерманските спортски организации престанале да постојат кон крајот на 1990 година, бидејќи нивните поделби и нивните членови се приклучиле на нивните западни колеги. Така, сегашните германски организации и тимови во фудбал, Олимпијада и на други места се идентични со оние кои неформално се нарекувале „''западногермански''“ пред 1991 година. Единствените разлики биле поголемото членство и различното име што го користиле некои странци. Овие организации и тимови пак главно ги продолжиле традициите на оние кои ја претставувале Германија пред Втората светска војна, па дури и Првата светска војна, обезбедувајќи на тој начин вековен континуитет и покрај политичките промени. Од друга страна, одделните источногермански тимови и организации биле основани во 1950-тите; тие биле епизода која траела помалку од четири децении, но сепак доста успешна во тоа време. Западна Германија одиграла 43 натпревари на ЕП, повеќе од која било друга репрезентација.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/guinnessworldrec0000unse_r3e7/page/257|title=Guinness World Records 2014|last=Glenday|first=Craig|publisher=2013 Guinness World Records Limited|year=2013|isbn=978-1-908843-15-9|pages=[https://archive.org/details/guinnessworldrec0000unse_r3e7/page/257 257]}}</ref> === Книжевна сцена === Покрај интересот за постарата генерација писатели, се појавиле и нови автори на позадината на искуствата од војната и повоениот период. Волфганг Борхерт, поранешен војник кој починал млад во 1947 година, е еден од најпознатите претставници на {{Јаз|de|[[Trümmerliteratur]]}}. [[Хајнрих Бел|Хајнрих Бол]] се смета за набљудувач на младата федерална република од 1950-тите до 1970-тите и предизвикал некои политички контроверзии поради неговиот сè покритички поглед на општеството. [[Франкфуртски саем на книгата|Саемот на книгата во Франкфурт]] (и неговата награда за мир на германската трговија со книги) наскоро се развила во ценета институција. Пример за литературата на Западна Германија се – меѓу другите – Зигфрид Ленц (со ''Лекцијата по германски'') и [[Гинтер Грас]] (со ''Лимениот тапан'' и ''Пробивањето''). == Географска распространетост на власта == Во Западна Германија, повеќето политички агенции и згради биле сместени во Бон, додека германската берза се наоѓала во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] кој станал економски центар. Судскиот огранок на германскиот Сојузен уставен суд и највисокиот Апелационен суд, ниле сместени во [[Карлсруе]]. Западногерманската влада била познато дека е многу [[Децентрализација|подецентрализирана]] од нејзиниот државен социјалистички сосед од Источна Германија, првата била [[Федерација|сојузна држава]], а втората [[Унитарна држава|унитарна]]. Додека Источна Германија била поделена на 15 административни области кои биле само локални ограноци на националната влада, Западна Германија била поделена на држави со независно избрани државни парламенти и контрола на Бундесратот, вториот законодавен дом на Сојузната влада. == Поврзано == * [[Источна Германија]] ==Белешки== ===Белешки=== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ===Извори=== {{div col|colwidth=45em}} * {{cite book|last1=Abraham|first1=Katharine G.|last2=Houseman|first2=Susan N.|year=1994|chapter=Does employment protection inhibit labor market flexibility? Lessons from Germany, France, and Belgium|editor=Rebecca M. Blank|title=Social Protection versus Economic Flexibility: Is There a Trade-Off?|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-05678-3}} * {{cite book|last=Ardagh|first=John|year=1996|title=Germany and the Germans|publisher=Penguin Books|isbn=9780140252668}} * {{cite book|last=Banister|first=David|year=2002|title=Transport Planning|url=https://archive.org/details/transportplannin0000davi|publisher=Spon|isbn=9780415261715}} * {{cite book|last1=Bezelga|first1=Artur|last2=Brandon|first2=Peter S.|year=1991|title=Management, Quality and Economics in Building|publisher=Spon|isbn=9780419174707}} * {{cite book|last=Blackburn|first=Robin|year=2003|title=Banking on Death: or, Investing in Life: the History and Future of Pensions|url=https://archive.org/details/bankingondeathor0000blac|publisher=Verso Books|isbn=9781859844090}} * {{cite book|last=Braunthal|first=Gerard|year=1994|title=The German Social Democrats since 1969: a Party in Power and Opposition|url=https://archive.org/details/germansocialdemo0000brau|publisher=Westview Press|isbn=9780813315355}} * {{cite book|last=Callaghan|first=John T.|year=2000|title=The Retreat of Social Democracy|url=https://archive.org/details/retreatofsociald0000call|publisher=Manchester University Press|isbn=9780719050312}} * {{cite book|last=Collings|first=Justin|title=Democracy's Guardian: A History of the German Federal Constitutional Court|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=2015}} * {{citation|last1=Cooke|first1=Lynn Prince|last2=Gash|first2=Vanessa|year=2007|title=Panacea or Pitfall? Women's Part-time Employment and Marital Stability in West Germany, the United Kingdom and the United States|work=GeNet Working Paper|publisher=Gender Equality Network}} * {{cite book|last=Glatzer|first=Wolfgang|title=Recent Social Trends in West Germany, 1960–1990|others=International Research Group on the Comparative Charting of Social Change in Advanced Industrial Societies|date=21 August 1992|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=9780773509092|url=https://books.google.com/books?id=pyWtQkfScAEC|via=Google Books}} * {{cite book|last1=Huber|first1=Evelyne|last2=Stephens|first2=John D.|year=2001|title=Development and Crisis of the Welfare State. Parties and Policies in Global Markets|url=https://archive.org/details/developmentcrisi0000hube|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226356471}} * {{cite book|last=Kaplan|first=Gisela|year=2012|title=Contemporary Western European Feminism|publisher=Routledge|isbn=9780415636810}} * {{cite book|last=Kommers|first=Donald P.|year=1997|title=The Constitutional Jurisprudence of the Federal Republic of Germany|url=https://archive.org/details/constitutionalju0000komm_u5l6|publisher=Duke University Press|isbn=9780822318385}} * {{cite book|last=Kommers|first=Donald P.|year=2012|title=The Constitutional Jurisprudence of the Federal Republic of Germany|url=https://archive.org/details/constitutionalju0000komm_r2b9|edition=3rd|publisher=Duke University Press|isbn=9780822352662}} * {{cite book|last=Lane|first=Peter|year=1985|title=Europe Since 1945: an Introduction|url=https://archive.org/details/europesince1945i0000lane|publisher=Barnes & Noble|isbn=9780389205753}} * {{cite book|last=Patton|first=David F.|year=1999|title=Cold War Politics in Postwar Germany|url=https://archive.org/details/coldwarpoliticsi0000patt|location=New York|publisher=St. Martin's Press|isbn=9780312213619}} * {{cite book|last1=Potthoff|first1=Heinrich|last2=Miller|first2=Susanne|year=2006|title=The Social Democratic Party of Germany 1848–2005|translator=Martin Kane|publisher=Dietz Verlag J. H. W. Nachf.|isbn=9783801203658}} * {{cite book|last=Power|first=Anne|year=2002|title=Hovels to High Rise: State Housing in Europe Since 1850|url=https://archive.org/details/hovelstohighrise0000powe|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780415089357}} * {{cite book|last=Pridham|first=Geoffrey|year=1977|title=Christian Democracy in Western Germany: the CDU/CSU in Government and Opposition 1945–1976|url=https://archive.org/details/christiandemocra0000prid_e1w2|publisher=Croom Helm|isbn=9780856645082}} * {{cite book|last=Schäfers|first=Bernhard|year=1998|title=The State of Germany Atlas|url=https://archive.org/details/stateofgermanyat0000scha|publisher=Routledge|isbn=9780415188265}} * {{cite book|last=Scheffer|year=2008|title=Burned Bridge: How East and West Germans Made the Iron Curtain|isbn=9781109097603}}{{full citation needed|date=October 2022|First name?}}{{Failed verification|date=October 2022|reason=No such book with this ISBN and year; there is this title in 2011 from OUP, ISBN 9780199737048, with a full name 'Edith Scheffer'.}} * {{cite book|last1=Schewe|first1=Dieter|last2=Nordhorn|first2=Karlhugo|last3=Schenke|first3=Klaus|year=1972|title=Survey of Social Security in the Federal Republic of Germany|url=https://archive.org/details/surveyofsocialse0000unse_jun1970|translator=Frank Kenny|location=Bonn|publisher=Federal Minister for Labour and Social Affairs}} * {{cite journal|last=Schiek|first=Dagmar|year=2006|title=Agency work – from marginalisation towards acceptance? Agency work in EU social and employment policy and the 'implementation' of the draft directive on agency work into German law|type=PDF|journal=[[German Law Journal]]|volume=5|number=10|pages=1233–1257|doi=10.1017/S2071832200013195 |s2cid=141058426 |url=https://pure.qub.ac.uk/en/publications/201a12e0-6839-4777-8b69-2e6e68bd46ed }} * {{cite journal|last1=Silvia|first1=Stephen J.|last2=Stolpe|first2=Michael|year=2007|title=Health Care and Pension Reforms|type=PDF|journal=AICGS Policy Report|volume=30|publisher=American Institute for Contemporary German Studies, Johns Hopkins University Press|isbn=978-1-933942-08-7}} * {{cite book|last=Thelen|first=Kathleen Ann|year=1991|title=Union of Parts: Labor Politics in Postwar Germany|url=https://archive.org/details/unionofpartslabo00thel|publisher=Cornell University Press|isbn=9780801425868}} * {{cite book|last=Tomka|first=Béla|year=2004|title=Welfare in East and West: Hungarian Social Security in an International Comparison, 1918–1990|publisher=Akademie-Verlag|isbn=9783050038711}} * {{cite book|last1=Williamson|first1=John B.|last2=Pampel|first2=Fred C.|year=2002|title=Old-Age Security in Comparative Perspective|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195068597}} * {{cite book|editor-last=Wilsford|editor-first=David|year=1995|title=Political Leaders of Contemporary Western Europe: a Biographical Dictionary|url=https://archive.org/details/politicalleaders00wils|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313286230}} * {{cite book|last=Winkler|first=Heinrich August|year=2007|editor-last=Sager|editor-first=Alexander|title=Germany: The Long Road West, Volume II: 1933–1990|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-926598-5}} {{div col end}} ==Дополнителна литература== {{div col|colwidth=45em}} * Bark, Dennis L., and David R. Gress. ''A History of West Germany Vol 1: From Shadow to Substance, 1945–1963'' (1992); {{ISBN|978-0-631-16787-7}}; vol 2: ''Democracy and Its Discontents 1963–1988'' (1992) {{ISBN|978-0-631-16788-4}} * Berghahn, Volker Rolf. ''Modern Germany: society, economy, and politics in the twentieth century'' (1987) [http://hdl.handle.net/2027/heb.01673 ACLS E-book online] * Hanrieder, Wolfram F. ''Germany, America, Europe: Forty Years of German Foreign Policy'' (1989) {{ISBN|0-300-04022-9}} * Henderson, David R. "German Economic Miracle." ''The Concise Encyclopedia of Economics'' (2008). * Jarausch, Konrad H. ''After Hitler: Recivilizing Germans, 1945–1995'' (2008) * Junker, Detlef, ed. ''The United States and Germany in the Era of the Cold War'' (2 vol 2004), 150 short essays by scholars covering 1945–1990 * MacGregor, Douglas A. ''The Soviet-East German Military Alliance'', New York, Cambridge University Press, 1989. * Main, Steven J. "The Soviet Occupation of Germany. Hunger, Mass Violence and the Struggle for Peace, 1945–1947." ''Europe-Asia Studies'' (2014) 66#8 pp.&nbsp;1380–1382. * Maxwell, John Allen. "Social Democracy in a Divided Germany: Kurt Schumacher and the German Question, 1945–52." PhD dissertation, West Virginia University, 1969. * Merkl, Peter H. ed. ''The Federal Republic of Germany at Fifty'' (1999) * Mierzejewski, Alfred C. ''Ludwig Erhard: A Biography'' (2004) [https://www.questia.com/library/120073119/ludwig-erhard-a-biography online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412065325/https://www.questia.com/library/120073119/ludwig-erhard-a-biography |date=12 April 2020 }} * Pruys, Karl Hugo. ''Kohl: Genius of the Present : A Biography of Helmut Kohl'' (1996) * Schwarz, Hans-Peter. ''Konrad Adenauer: A German Politician and Statesman in a Period of War, Revolution and Reconstruction'' (2 vol 1995) [https://books.google.com/books?id=T4vQw1RNkQ8C excerpt and text search vol 2]; also [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=11134689 full text vol 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628211509/https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=11134689 |date=28 June 2011 }}; and [https://www.questia.com/read/98804131 full text vol 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628222415/http://www.questia.com/read/98804131 |date=28 June 2011 }} * Smith, Gordon, ed, ''Developments in German Politics'' (1992) {{ISBN|0-8223-1266-2}}, broad survey of reunified nation * Smith, Helmut Walser, ed. ''The Oxford Handbook of Modern German History'' (2011) pp.&nbsp;593–753. * Weber, Jurgen. ''Germany, 1945–1990'' (Central European University Press, 2004) [https://web.archive.org/web/20120210024250/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=115015309 online edition] * Williams, Charles. ''Adenauer: The Father of the New Germany'' (2000) [https://www.questia.com/library/106754929/adenauer-the-father-of-the-new-germany Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412065327/https://www.questia.com/library/106754929/adenauer-the-father-of-the-new-germany |date=12 April 2020 }} {{div col end}} ===Примарни извори=== * Beate Ruhm Von Oppen, ed. ''Documents on Germany under Occupation, 1945–1954'' (Oxford University Press, 1955) [https://web.archive.org/web/20150614032322/https://www.questia.com/library/407620/documents-on-germany-under-occupation-1945-1954 online] == Надворешни врски == {{Commons category-inline|West Germany}} {{coord|50|44|02|N|7|05|59|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Западна Германија| ]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1949 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1990 година]] sfptca16fg5hjzuk68qx5dnlqg54c47 0 48019 5652694 5494247 2026-11-03T11:46:09Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5652694 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox royalty | name = Николај II | image = Mikola II (cropped)-2.jpg | caption = Николај II во 1912 | alt = Nicholas is pale-eyed, bearded, of slim build and wearing a uniform and medals. | succession = [[Император на Русија]] | reign = 1 ноември 1894{{Efn|name=note 1|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 20 October 1894}} – {{Nowrap|15 March 1917{{Efn|name=note 2|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 2 March 1917}}}} | coronation = 26 мај 1896{{Efn|name=note 3|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 14 May 1896}} | cor-type = [[Coronation of Nicholas II and Alexandra Feodorovna|Coronation]] | predecessor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | successor = [[Февруарска револуција|''Монархијата била укината'']] | reg-type = {{Nowrap|Prime Ministers}} | regent = ''[[List of heads of government of Russia#Russian Empire (1726–1905)|See list]]'' | spouse = {{Marriage|[[Александра Фјодоровна]]|26 ноември 1894}} | issue = {{Plainlist| * [[Олга Николаевна|Великата кнегиња Олга]] * [[Татјана Николаевна Романова|Великата кнегиња Татјана]] * [[Марија Николаевна|Великата кнегиња Марија]] * [[Анастасија Николаевна Романова|Великата кнегиња Анастасија]] * [[Алексеј Николаевич Романов|Царевич Алексеј]]}} | full name = Николај Александрович Романов | house = [[Романови]] | father = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | mother = [[Maria Feodorovna (Dagmar of Denmark)|Dagmar of Denmark]] | birth_date = {{Birth date|1868|5|18|df=y}} | birth_place = [[Александровски дворец]], [[Царское Село]], Русија | death_date = {{Death date and age|1918|7|17|1868|5|18|df=y}} | death_place = [[Ипатиев дом]], [[Екатеринбург]], Русија {{Infobox person | child = yes | death_cause= [[Murder of the Romanov family|Murder]]}} | burial_date = 17 јули 1998 | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]] | religion = [[Russian Orthodox]] | signature = Nicholas II Signature.svg }} '''Николај II Александрович''' ([[руски јазик|руски]]: '''Николай II Александрович''') бил последниот [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]]. Со империјата раководил во периодот од [[1894]] до својата абдикација во [[1917]] година. Во времето на неговото владеење, империјата доживеала пораз во руско-јапонската војна како и многу загуби во [[Прва светска војна]]. Со преземање на власта од страна на [[комунизам|комунистите]], Николај II и неговото семејство биле убиени. == Ран живот и образование == [[Николај II]] е роден на [[18 мај]] [[1868]] година (6 мај според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]) во [[Александровска палата|Александровската палата]] во [[Царское Село]], во близина на [[Санкт Петербург]]. Бил најстар син на идниот руски император [[Александар III (Русија)|Александар III]] и неговата сопруга [[Марија Фјодоровна (Дагмар од Данска)|Марија Фјодоровна]], родена како принцеза Дагмар од Данска. Детството го поминал претежно во [[Гатчинска палата|Гатчинската палата]], каде што растел во семејна средина во која особено се нагласувале верноста кон династијата, православната вера и воената дисциплина. По убиството на неговиот дедо, императорот [[Александар II (Русија)|Александар II]], во [[1881]] година, неговиот татко го наследил престолот, а тринаесетгодишниот Николај станал престолонаследник (цесаревич).<ref name="prlib">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/node/619250|title=Родился последний российский император Николай II|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Образованието на Николај се одвивало во домашни услови, според посебна наставна програма приспособена за идниот владетел на [[Руско Царство|Руското Царство]]. Неговото школување траело тринаесет години и било поделено на два дела. Првите осум години биле посветени на општообразовните предмети, меѓу кои руската книжевност, историјата, природните науки и странските јазици. Николај особено добро ги владеел англискиот, францускиот и германскиот јазик. Во следните пет години изучувал право, политичка економија, финансии, воена стратегија и други предмети неопходни за вршење на државните должности.<ref name="prlib"/><ref name="msu">{{Наведена мрежна страница|url=https://letopis.msu.ru/peoples/1838|title=Николай Александрович (будущий император Николай II)|publisher=Летопись Московского университета|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Неговото образование било организирано под надзор на генералот Григориј Данилович, а меѓу наставниците се наоѓале истакнати руски научници, воени стручњаци и државници. Правните науки му ги предавал [[Константин Победоносцев]], влијателен конзервативен мислител и висок државен службеник, додека економијата и финансиските прашања ги изучувал под раководство на [[Николај Бунге]], поранешен министер за финансии. Победоносцев имал значително влијание врз политичките убедувања на Николај, особено врз неговата приврзаност кон [[Автократија|самодржавието]] и уверувањето во божественото потекло на монархиската власт.<ref name="pravenc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravenc.ru/text/2566092.html|title=Николай II Александрович|publisher=Православная энциклопедия|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Покрај теоретското образование, Николај стекнувал и практично искуство во вооружените сили. Во [[1884]] година започнал со воена служба, а од [[1887]] година служел во [[Преображенски полк|Преображенскиот полк]]. Од мај [[1889]] година присуствувал на заседанијата на [[Државен совет на Руското Царство|Државниот совет]] и Комитетот на министрите, со цел да се запознае со функционирањето на државната управа. Во периодот [[1890]]–[[1891]] година презел долго патување низ Европа и Азија, при што ги посетил, меѓу другите, Египет, Индија, Кина и Јапонија, а во Русија се вратил преку Сибир.<ref name="msu"/><ref name="prlib"/> И покрај разновидното образование и одреденото искуство во државните работи, неговата подготовка за самостојно владеење останала нецелосна. Александар III не го вклучувал целосно својот син во донесувањето на најважните државни одлуки, поради што Николај немал доволен увид во пошироките насоки на државната политика. Историчарите даваат различни оценки за неговите способности и образованост. Додека дел од нив го опишуваат како човек со ограничени политички видици, други нагласуваат дека стекнал солидно образование и бил запознаен со значителен дел од проблемите на империјата. Сепак, ненадејната смрт на Александар III во [[1894]] година го довела Николај на престолот на возраст од само 26 години, кога самиот се чувствувал недоволно подготвен да ја преземе одговорноста за управување со огромната империја.<ref name="peeling">{{Наведена мрежна страница|last=Peeling|first=Siobhan|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/pdf/1914-1918-Online-nicholas_ii_emperor_of_russia-2014-10-08.pdf|title=Nicholas II, Emperor of Russia|work=1914-1918-online: International Encyclopedia of the First World War|date=2014-10-08|doi=10.15463/ie1418.10334|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> == Лична историја и семејство == Николај се оженил со принцезата Алиса од Хесен и Рајна, позната како Александра Фјодоровна, во 1894 година, кратко по смртта на неговиот татко. Љубовта меѓу нив била длабока, но нивниот брак бил контроверзен поради германското потекло на Александра и нејзината непопуларност меѓу рускиот двор и народ. Парот имал пет деца: четири ќерки (Олга, Татјана, Марија и Анастасија) и еден син, Алексеј, кој боледувал од хемофилија, болест што имала големо влијание врз семејството и владеењето на Николај. == Владеење (1894–1917) == Николај II станал цар на 26-годишна возраст по ненадејната смрт на Александар III во 1894 година. Неговото владеење било обележано со економски, социјални и политички предизвици, вклучувајќи ја индустријализацијата, растечките социјални нееднаквости и незадоволството од автократскиот систем. === Крунисувањето и трагедијата на Ходинка (1896) === За време на прославата на крунисувањето во Москва, стампедо на полето Ходинка предизвикало смрт на над 1.300 луѓе. Одлуката на Николај да продолжи со прославите и покрај трагедијата го нарушила неговиот углед. === Руско-јапонската војна (1904–1905) === {{Main|Руско-јапонска војна}} Конфликтот со Јапонија, предизвикан од амбициите за контрола над Манџурија и Кореја, особено околу Порт Артур, ја изложил слабоста на руската војска и морнарица. Николај, уверен во руската воена моќ, поддржувал агресивна политика во Источна Азија, но поразите кај Мукден и Цушима, каде руската флота била уништена, ја поткопале неговата репутација. Русија доживеала понижувачки пораз од Јапонија, што ги истакнало слабостите на руската војска и администрација. Овој пораз ги засилил внатрешните тензии. === Револуцијата од 1905 година === По „Крвавата недела“, кога царските трупи убиле стотици мирни демонстранти во Санкт Петербург, избувнале масовни протести. Николај бил принуден да го издаде Октомврискиот манифест, со кој ветил уставни реформи и создавање на Дума (парламент). Сепак, тој подоцна ги ограничил овластувањата на Думата, што предизвикало дополнително незадоволство. === Првата светска војна (1914–1918) === Николај ја предводел Русија во војната, но воените неуспеси и економските тешкотии довеле до масовно незадоволство. Во 1915 година, тој лично ја презел командата на армијата, оставајќи ја Александра да управува со државата. Нејзиното влијание и врската со контроверзниот монах Григориј Распутин дополнително го нарушиле угледот на царското семејство. == Абдикација и крај на монархијата == {{Wikisource|en|Abdication of Nicholas II}} Во март 1917 година, среде Февруарската револуција, Николај бил принуден да абдицира поради масовните протести, воените порази и губењето на поддршката од армијата и елитите. Тој абдицирал во корист на неговиот брат Михаил, кој одбил да го прифати престолот, со што Романови ја изгубиле власта. == Заточение и смрт == [[Податотека:Ipatjew-Haus2.jpg|мини|Ипатиевиот дом во Екатеринбург]] По абдикацијата, Николај и неговото семејство биле ставени во домашен притвор во Царское Село, а подоцна биле преместени во Тоболск и Екатеринбург. Во јули 1918 година, во услови на Граѓанската војна, [[болшевици]]те, предводени од Ленин, го погубиле Николај, Александра и нивните деца во подрумот на куќата Ипатиев во Екатеринбург. Заедно со нив биле убиени и неколку верни слуги. Останките на царското семејство биле откриени во 1990-тите и идентификувани преку ДНК-анализа. == Титули == Целосната титула на Николај II како император, како што е наведено во член 59 во Уставот од 1906 година, гласела: {{Quote|По милоста Божја, Ние Николај, Император и Самодржец Серусиски, [[Големо Московско Кнежевство|Московски]], [[Киев]]ски, [[Владимирско-суздаљско Кнежевство|Владимирски]], [[Новгородска Република|Новгородски]]; Цар [[Казањски ханат|Казањски]], Цар [[Астрахански ханат|Астрахански]], Цар [[Конгресна Полска|Полски]], Цар [[Сибирски]], Цар на Херсон Тауриски, Цар [[Кралство Грузија|Грузиски]]; Господар [[Псковска република|Псковски]], и Велик кнез [[Смоленск]]и, Литовски, [[Волинија|Волински]], [[Подоље (област)|Подољски]], и [[Велико кнежевство Финска|Фински]]; Кнез Естонски, Лифландски, Курландски и Семигалски, Самогитски, [[Бјалисток|Белостокски]], Карелски, [[Твер]]ски, Југорски, [[Перм]]ски, [[Киров|Вјатски]], [[Волшка Бугарија|Болгарски]] и други; Господар и Велик кнез на [[Нижни Новгород]], [[Чернигов]]ски, [[Рјазан]]ски, [[Полоцк]]и, [[Ростов]]ски, [[Јарослављ|Јарославски]], [[Белозерск]]и, Удорски, Обдорски, Кондиски, [[Витебск]]и, Мстиславски, и Владетел на сите Северни земји; и Господар [[Кралство Иберија|Иберски]], [[Картлија|Карталински]], и на [[Кабардинци|Кабардинските земји]] и области Ерменски: на Черкеските и Горските Кнезови и други Наследен Господар и Владетел; Господар [[Туркестан]]ски, Наследник [[Норвешка|Норвешки]], Херцог [[Шлезвиг-Холштајн]]ски, Стормарнски, Дитмарсенски, и Олденбургски, и така натаму, и така натаму, и така натаму.<ref>[http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html "On the Title of His Imperial Majesty and the State Coat of Arms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809122911/http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html |date=9 August 2018}}, ''Russian Imperial House: Official site of the Romanov Dynasty''. Retrieved 9 August 2018.</ref>}} == Деца == Големата кнегиња Олга Николаевна (рус. Великая Княжна Ольга Николаевна) била најстарата ќерка на Николај. Родена е на 16 ноември 1895 година. Големата кнегиња Татјана Николаевна (рус. Великая Княжна Татьяна Николаевна) — втората ќерка, родена на 11 јуни 1897 година. Големата кнегиња Марија Николаевна (рус. Великая Княжна Мария Николаевна) — третата ќерка на императорот, родена на 27 јуни 1899 во Петерхоф, Русија. Големата кнегиња Анастасија Николаевна (рус. Великая Княжна Анастасия Николаевна) родена на 18 јуни 1901 во Петерхоф. Многумина ја оспоруваат нејзината смрт, дека наводно побегнала во Париз, каде што подоцна се појави девојка која што тврдеше дека е Анастасија, но никогаш не успеа да го докаже тоа. Меѓутоа каде што е пронајдена гробницата на Романови, најдени се пет тела, кои потоа се погребани со сите почести. Големиот кнез и царевиќ(титула за рускиот престолонаследник) Алексеј Николаевич (рус. Наследник-Цесаревич и Великий Князь Алексей Николаевич) бил единственото машко дете на Николај. Роден е на 12 август 1904 во Петерхоф. Бил често болен и со кревко здравје. Убиен е заедно со сите Романови на 17 јули 1918 година. == Предци == {{Ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''Николај II''' |2= 2. [[Александар III (Русија)|Александар III]] |3= 3. [[Марија Фјодоровна (Дагмар Данска)|Дагмар Данска]] |4= 4. [[Александар II (Русија)|Александар II]]<ref name="EB-Alexander III">{{Britannica|14102|Alexander III, Emperor of Russia}}</ref> |5= 5. [[Марија Хесенска и Прирајнска]]<ref name="EB-Alexander III"/> |6= 6. [[Кристијан IX Дански]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX">{{Cite web |title=Christian IX |url=http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403232709/http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-date=3 April 2005 |access-date=14 July 2018 |publisher=The Danish Monarchy}}</ref> |7= 7. [[Лујза од Хесен-Касела]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |8= 8. [[Николај I (Русија)|Николај I]]<ref name="EB-Alexander II">{{Britannica|14059|Alexander II, Emperor of Russia}}</ref> |9= 9. [[Шарлота од Прусија]]<ref name="EB-Alexander II"/> |10= 10. [[Лудвиг II фон Хесен-Дармштад]]<ref name="Zeepvat1995">[[Charlotte Zeepvat|Zeepvat, Charlotte]]. ''Heiligenberg: Our Ardently Loved Hill''. Published in ''Royalty Digest''. No 49. July 1995.</ref> |11= 11. [[Вилхелмина Баденска]]<ref name="Zeepvat1995"/> |12= 12. [[Фридрих Вилхелм]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |13= 13. [[Луиза Каролина фон Хесен-Касел]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |14= 14. [[Вилхелм фон Хесен-Касел]]<ref name="DBL-Louise">{{Cite encyclopedia |title=Louise (1817–1898) |encyclopedia=[[Dansk Biografisk Leksikon]] |url=http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |access-date=15 July 2018 |last=Vammen |first=Tinne |date=15 May 2003 |author-link=Tinne Vammen |language=da |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223181753/http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |archive-date=23 February 2012}}</ref> |15= 15. [[Луиза Шарлота Датска]]<ref name="DBL-Louise"/> }} == Белешки == * {{Note|dates|O.S./N.S.}}Over the course of Nicholas's life, two calendars were used: the [[Old Style]] [[Julian Calendar]] and the [[New Style]] [[Gregorian Calendar]]. Russia switched from the Julian to the Gregorian calendar on 1 February (O.S.) / 14 February (N.S.) 1918. {{Notelist|30em}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{S-start}} {{S-hou|[[Романови|Династија Холштајн-Готорп-Романов]]|18 мај|1868|17 јули|1918}} {{S-reg|}} {{S-bef|rows=3|before=[[Александар III (Русија)|Александар III]]}} {{S-ttl|title=[[Император на Русија]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-non|reason=Монархијата била укината}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Велик кнез на Финска]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-vac|next=[[Фридрих Карл]]}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Крал на Полска]]|years=1 ноември 1894–19 септември 1915}} {{S-vac|reason=Основање на [[Владиниот генерал на Варшава]] од страна на [[Германско Царство|Германија]]}} {{S-pre|}} {{S-new|loss|reason=Империјата била укината}} {{S-tul|title=[[Император на Русија]]|years=1917|reason=[[Февруарска револуција|Империјата била укината во 1917]]}} {{S-aft|after=[[Кирил Владимирович]]}} {{S-end}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 20 век]] s4tbjbal40r77b1bwco4qh5ahp988gl 5652695 5652694 2026-11-03T11:47:25Z Buli 2648 5652695 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox royalty | name = Николај II | image = Mikola II (cropped)-2.jpg | caption = Николај II во 1912 | alt = Nicholas is pale-eyed, bearded, of slim build and wearing a uniform and medals. | succession = [[Император на Русија]] | reign = 1 ноември 1894{{Efn|name=note 1|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 20 October 1894}} – {{Nowrap|15 March 1917{{Efn|name=note 2|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 2 March 1917}}}} | coronation = 26 мај 1896{{Efn|name=note 3|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 14 May 1896}} | cor-type = [[Coronation of Nicholas II and Alexandra Feodorovna|Coronation]] | predecessor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | successor = [[Февруарска револуција|''Монархијата била укината'']] | reg-type = {{Nowrap|Prime Ministers}} | regent = ''[[List of heads of government of Russia#Russian Empire (1726–1905)|See list]]'' | spouse = {{Marriage|[[Александра Фјодоровна]]|26 ноември 1894}} | issue = {{Plainlist| * [[Олга Николаевна|Великата кнегиња Олга]] * [[Татјана Николаевна Романова|Великата кнегиња Татјана]] * [[Марија Николаевна|Великата кнегиња Марија]] * [[Анастасија Николаевна Романова|Великата кнегиња Анастасија]] * [[Алексеј Николаевич Романов|Царевич Алексеј]]}} | full name = Николај Александрович Романов | house = [[Романови]] | father = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | mother = [[Maria Feodorovna (Dagmar of Denmark)|Dagmar of Denmark]] | birth_date = {{Birth date|1868|5|18|df=y}} | birth_place = [[Александровски дворец]], [[Царское Село]], Русија | death_date = {{Death date and age|1918|7|17|1868|5|18|df=y}} | death_place = [[Ипатиев дом]], [[Екатеринбург]], Русија {{Infobox person | child = yes | death_cause= [[Murder of the Romanov family|Murder]]}} | burial_date = 17 јули 1998 | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]] | religion = [[Russian Orthodox]] | signature = Nicholas II Signature.svg }} '''Николај II Александрович''' ([[руски јазик|руски]]: '''Николай II Александрович''') бил последниот [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]]. Со империјата раководил во периодот од [[1894]] до својата абдикација во [[1917]] година. Во времето на неговото владеење, империјата доживеала пораз во руско-јапонската војна како и многу загуби во [[Прва светска војна]]. Со преземање на власта од страна на [[комунизам|комунистите]], Николај II и неговото семејство биле убиени. == Ран живот и образование == [[Николај II]] е роден на [[18 мај]] [[1868]] година (6 мај според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]) во [[Александровска палата|Александровската палата]] во [[Царское Село]], во близина на [[Санкт Петербург]]. Бил најстар син на идниот руски император [[Александар III (Русија)|Александар III]] и неговата сопруга [[Марија Фјодоровна (Дагмар од Данска)|Марија Фјодоровна]], родена како принцеза Дагмар од Данска. Детството го поминал претежно во [[Гатчинска палата|Гатчинската палата]], каде што растел во семејна средина во која особено се нагласувале верноста кон династијата, православната вера и воената дисциплина. По убиството на неговиот дедо, императорот [[Александар II (Русија)|Александар II]], во [[1881]] година, неговиот татко го наследил престолот, а тринаесетгодишниот Николај станал престолонаследник (''цесаревич'').<ref name="prlib">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/node/619250|title=Родился последний российский император Николай II|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Образованието на Николај се одвивало во домашни услови, според посебна наставна програма приспособена за идниот владетел на [[Руско Царство|Руското Царство]]. Неговото школување траело тринаесет години и било поделено на два дела. Првите осум години биле посветени на општообразовните предмети, меѓу кои руската книжевност, историјата, природните науки и странските јазици. Николај особено добро ги владеел англискиот, францускиот и германскиот јазик. Во следните пет години изучувал право, политичка економија, финансии, воена стратегија и други предмети неопходни за вршење на државните должности.<ref name="prlib"/><ref name="msu">{{Наведена мрежна страница|url=https://letopis.msu.ru/peoples/1838|title=Николай Александрович (будущий император Николай II)|publisher=Летопись Московского университета|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Неговото образование било организирано под надзор на генералот Григориј Данилович, а меѓу наставниците се наоѓале истакнати руски научници, воени стручњаци и државници. Правните науки му ги предавал [[Константин Победоносцев]], влијателен конзервативен мислител и висок државен службеник, додека економијата и финансиските прашања ги изучувал под раководство на [[Николај Бунге]], поранешен министер за финансии. Победоносцев имал значително влијание врз политичките убедувања на Николај, особено врз неговата приврзаност кон [[Автократија|самодржавието]] и уверувањето во божественото потекло на монархиската власт.<ref name="pravenc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravenc.ru/text/2566092.html|title=Николай II Александрович|publisher=Православная энциклопедия|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Покрај теоретското образование, Николај стекнувал и практично искуство во вооружените сили. Во [[1884]] година започнал со воена служба, а од [[1887]] година служел во [[Преображенски полк|Преображенскиот полк]]. Од мај [[1889]] година присуствувал на заседанијата на [[Државен совет на Руското Царство|Државниот совет]] и Комитетот на министрите, со цел да се запознае со функционирањето на државната управа. Во периодот [[1890]]–[[1891]] година презел долго патување низ Европа и Азија, при што ги посетил, меѓу другите, Египет, Индија, Кина и Јапонија, а во Русија се вратил преку Сибир.<ref name="msu"/><ref name="prlib"/> И покрај разновидното образование и одреденото искуство во државните работи, неговата подготовка за самостојно владеење останала нецелосна. Александар III не го вклучувал целосно својот син во донесувањето на најважните државни одлуки, поради што Николај немал доволен увид во пошироките насоки на државната политика. Историчарите даваат различни оценки за неговите способности и образованост. Додека дел од нив го опишуваат како човек со ограничени политички видици, други нагласуваат дека стекнал солидно образование и бил запознаен со значителен дел од проблемите на империјата. Сепак, ненадејната смрт на Александар III во [[1894]] година го довела Николај на престолот на возраст од само 26 години, кога самиот се чувствувал недоволно подготвен да ја преземе одговорноста за управување со огромната империја.<ref name="peeling">{{Наведена мрежна страница|last=Peeling|first=Siobhan|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/pdf/1914-1918-Online-nicholas_ii_emperor_of_russia-2014-10-08.pdf|title=Nicholas II, Emperor of Russia|work=1914-1918-online: International Encyclopedia of the First World War|date=2014-10-08|doi=10.15463/ie1418.10334|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> == Лична историја и семејство == Николај се оженил со принцезата Алиса од Хесен и Рајна, позната како Александра Фјодоровна, во 1894 година, кратко по смртта на неговиот татко. Љубовта меѓу нив била длабока, но нивниот брак бил контроверзен поради германското потекло на Александра и нејзината непопуларност меѓу рускиот двор и народ. Парот имал пет деца: четири ќерки (Олга, Татјана, Марија и Анастасија) и еден син, Алексеј, кој боледувал од хемофилија, болест што имала големо влијание врз семејството и владеењето на Николај. == Владеење (1894–1917) == Николај II станал цар на 26-годишна возраст по ненадејната смрт на Александар III во 1894 година. Неговото владеење било обележано со економски, социјални и политички предизвици, вклучувајќи ја индустријализацијата, растечките социјални нееднаквости и незадоволството од автократскиот систем. === Крунисувањето и трагедијата на Ходинка (1896) === За време на прославата на крунисувањето во Москва, стампедо на полето Ходинка предизвикало смрт на над 1.300 луѓе. Одлуката на Николај да продолжи со прославите и покрај трагедијата го нарушила неговиот углед. === Руско-јапонската војна (1904–1905) === {{Main|Руско-јапонска војна}} Конфликтот со Јапонија, предизвикан од амбициите за контрола над Манџурија и Кореја, особено околу Порт Артур, ја изложил слабоста на руската војска и морнарица. Николај, уверен во руската воена моќ, поддржувал агресивна политика во Источна Азија, но поразите кај Мукден и Цушима, каде руската флота била уништена, ја поткопале неговата репутација. Русија доживеала понижувачки пораз од Јапонија, што ги истакнало слабостите на руската војска и администрација. Овој пораз ги засилил внатрешните тензии. === Револуцијата од 1905 година === По „Крвавата недела“, кога царските трупи убиле стотици мирни демонстранти во Санкт Петербург, избувнале масовни протести. Николај бил принуден да го издаде Октомврискиот манифест, со кој ветил уставни реформи и создавање на Дума (парламент). Сепак, тој подоцна ги ограничил овластувањата на Думата, што предизвикало дополнително незадоволство. === Првата светска војна (1914–1918) === Николај ја предводел Русија во војната, но воените неуспеси и економските тешкотии довеле до масовно незадоволство. Во 1915 година, тој лично ја презел командата на армијата, оставајќи ја Александра да управува со државата. Нејзиното влијание и врската со контроверзниот монах Григориј Распутин дополнително го нарушиле угледот на царското семејство. == Абдикација и крај на монархијата == {{Wikisource|en|Abdication of Nicholas II}} Во март 1917 година, среде Февруарската револуција, Николај бил принуден да абдицира поради масовните протести, воените порази и губењето на поддршката од армијата и елитите. Тој абдицирал во корист на неговиот брат Михаил, кој одбил да го прифати престолот, со што Романови ја изгубиле власта. == Заточение и смрт == [[Податотека:Ipatjew-Haus2.jpg|мини|Ипатиевиот дом во Екатеринбург]] По абдикацијата, Николај и неговото семејство биле ставени во домашен притвор во Царское Село, а подоцна биле преместени во Тоболск и Екатеринбург. Во јули 1918 година, во услови на Граѓанската војна, [[болшевици]]те, предводени од Ленин, го погубиле Николај, Александра и нивните деца во подрумот на куќата Ипатиев во Екатеринбург. Заедно со нив биле убиени и неколку верни слуги. Останките на царското семејство биле откриени во 1990-тите и идентификувани преку ДНК-анализа. == Титули == Целосната титула на Николај II како император, како што е наведено во член 59 во Уставот од 1906 година, гласела: {{Quote|По милоста Божја, Ние Николај, Император и Самодржец Серусиски, [[Големо Московско Кнежевство|Московски]], [[Киев]]ски, [[Владимирско-суздаљско Кнежевство|Владимирски]], [[Новгородска Република|Новгородски]]; Цар [[Казањски ханат|Казањски]], Цар [[Астрахански ханат|Астрахански]], Цар [[Конгресна Полска|Полски]], Цар [[Сибирски]], Цар на Херсон Тауриски, Цар [[Кралство Грузија|Грузиски]]; Господар [[Псковска република|Псковски]], и Велик кнез [[Смоленск]]и, Литовски, [[Волинија|Волински]], [[Подоље (област)|Подољски]], и [[Велико кнежевство Финска|Фински]]; Кнез Естонски, Лифландски, Курландски и Семигалски, Самогитски, [[Бјалисток|Белостокски]], Карелски, [[Твер]]ски, Југорски, [[Перм]]ски, [[Киров|Вјатски]], [[Волшка Бугарија|Болгарски]] и други; Господар и Велик кнез на [[Нижни Новгород]], [[Чернигов]]ски, [[Рјазан]]ски, [[Полоцк]]и, [[Ростов]]ски, [[Јарослављ|Јарославски]], [[Белозерск]]и, Удорски, Обдорски, Кондиски, [[Витебск]]и, Мстиславски, и Владетел на сите Северни земји; и Господар [[Кралство Иберија|Иберски]], [[Картлија|Карталински]], и на [[Кабардинци|Кабардинските земји]] и области Ерменски: на Черкеските и Горските Кнезови и други Наследен Господар и Владетел; Господар [[Туркестан]]ски, Наследник [[Норвешка|Норвешки]], Херцог [[Шлезвиг-Холштајн]]ски, Стормарнски, Дитмарсенски, и Олденбургски, и така натаму, и така натаму, и така натаму.<ref>[http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html "On the Title of His Imperial Majesty and the State Coat of Arms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809122911/http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html |date=9 August 2018}}, ''Russian Imperial House: Official site of the Romanov Dynasty''. Retrieved 9 August 2018.</ref>}} == Деца == Големата кнегиња Олга Николаевна (рус. Великая Княжна Ольга Николаевна) била најстарата ќерка на Николај. Родена е на 16 ноември 1895 година. Големата кнегиња Татјана Николаевна (рус. Великая Княжна Татьяна Николаевна) — втората ќерка, родена на 11 јуни 1897 година. Големата кнегиња Марија Николаевна (рус. Великая Княжна Мария Николаевна) — третата ќерка на императорот, родена на 27 јуни 1899 во Петерхоф, Русија. Големата кнегиња Анастасија Николаевна (рус. Великая Княжна Анастасия Николаевна) родена на 18 јуни 1901 во Петерхоф. Многумина ја оспоруваат нејзината смрт, дека наводно побегнала во Париз, каде што подоцна се појави девојка која што тврдеше дека е Анастасија, но никогаш не успеа да го докаже тоа. Меѓутоа каде што е пронајдена гробницата на Романови, најдени се пет тела, кои потоа се погребани со сите почести. Големиот кнез и царевиќ(титула за рускиот престолонаследник) Алексеј Николаевич (рус. Наследник-Цесаревич и Великий Князь Алексей Николаевич) бил единственото машко дете на Николај. Роден е на 12 август 1904 во Петерхоф. Бил често болен и со кревко здравје. Убиен е заедно со сите Романови на 17 јули 1918 година. == Предци == {{Ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''Николај II''' |2= 2. [[Александар III (Русија)|Александар III]] |3= 3. [[Марија Фјодоровна (Дагмар Данска)|Дагмар Данска]] |4= 4. [[Александар II (Русија)|Александар II]]<ref name="EB-Alexander III">{{Britannica|14102|Alexander III, Emperor of Russia}}</ref> |5= 5. [[Марија Хесенска и Прирајнска]]<ref name="EB-Alexander III"/> |6= 6. [[Кристијан IX Дански]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX">{{Cite web |title=Christian IX |url=http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403232709/http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-date=3 April 2005 |access-date=14 July 2018 |publisher=The Danish Monarchy}}</ref> |7= 7. [[Лујза од Хесен-Касела]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |8= 8. [[Николај I (Русија)|Николај I]]<ref name="EB-Alexander II">{{Britannica|14059|Alexander II, Emperor of Russia}}</ref> |9= 9. [[Шарлота од Прусија]]<ref name="EB-Alexander II"/> |10= 10. [[Лудвиг II фон Хесен-Дармштад]]<ref name="Zeepvat1995">[[Charlotte Zeepvat|Zeepvat, Charlotte]]. ''Heiligenberg: Our Ardently Loved Hill''. Published in ''Royalty Digest''. No 49. July 1995.</ref> |11= 11. [[Вилхелмина Баденска]]<ref name="Zeepvat1995"/> |12= 12. [[Фридрих Вилхелм]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |13= 13. [[Луиза Каролина фон Хесен-Касел]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |14= 14. [[Вилхелм фон Хесен-Касел]]<ref name="DBL-Louise">{{Cite encyclopedia |title=Louise (1817–1898) |encyclopedia=[[Dansk Biografisk Leksikon]] |url=http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |access-date=15 July 2018 |last=Vammen |first=Tinne |date=15 May 2003 |author-link=Tinne Vammen |language=da |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223181753/http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |archive-date=23 February 2012}}</ref> |15= 15. [[Луиза Шарлота Датска]]<ref name="DBL-Louise"/> }} == Белешки == * {{Note|dates|O.S./N.S.}}Over the course of Nicholas's life, two calendars were used: the [[Old Style]] [[Julian Calendar]] and the [[New Style]] [[Gregorian Calendar]]. Russia switched from the Julian to the Gregorian calendar on 1 February (O.S.) / 14 February (N.S.) 1918. {{Notelist|30em}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{S-start}} {{S-hou|[[Романови|Династија Холштајн-Готорп-Романов]]|18 мај|1868|17 јули|1918}} {{S-reg|}} {{S-bef|rows=3|before=[[Александар III (Русија)|Александар III]]}} {{S-ttl|title=[[Император на Русија]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-non|reason=Монархијата била укината}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Велик кнез на Финска]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-vac|next=[[Фридрих Карл]]}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Крал на Полска]]|years=1 ноември 1894–19 септември 1915}} {{S-vac|reason=Основање на [[Владиниот генерал на Варшава]] од страна на [[Германско Царство|Германија]]}} {{S-pre|}} {{S-new|loss|reason=Империјата била укината}} {{S-tul|title=[[Император на Русија]]|years=1917|reason=[[Февруарска револуција|Империјата била укината во 1917]]}} {{S-aft|after=[[Кирил Владимирович]]}} {{S-end}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 20 век]] nsoc49fwx8qpqzsmt6yhwdlpt30ldnf 5652696 5652695 2026-11-03T11:48:29Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5652696 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox royalty | name = Николај II | image = Mikola II (cropped)-2.jpg | caption = Николај II во 1912 | alt = Nicholas is pale-eyed, bearded, of slim build and wearing a uniform and medals. | succession = [[Император на Русија]] | reign = 1 ноември 1894{{Efn|name=note 1|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 20 October 1894}} – {{Nowrap|15 March 1917{{Efn|name=note 2|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 2 March 1917}}}} | coronation = 26 мај 1896{{Efn|name=note 3|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 14 May 1896}} | cor-type = [[Coronation of Nicholas II and Alexandra Feodorovna|Coronation]] | predecessor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | successor = [[Февруарска револуција|''Монархијата била укината'']] | reg-type = {{Nowrap|Prime Ministers}} | regent = ''[[List of heads of government of Russia#Russian Empire (1726–1905)|See list]]'' | spouse = {{Marriage|[[Александра Фјодоровна]]|26 ноември 1894}} | issue = {{Plainlist| * [[Олга Николаевна|Великата кнегиња Олга]] * [[Татјана Николаевна Романова|Великата кнегиња Татјана]] * [[Марија Николаевна|Великата кнегиња Марија]] * [[Анастасија Николаевна Романова|Великата кнегиња Анастасија]] * [[Алексеј Николаевич Романов|Царевич Алексеј]]}} | full name = Николај Александрович Романов | house = [[Романови]] | father = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | mother = [[Maria Feodorovna (Dagmar of Denmark)|Dagmar of Denmark]] | birth_date = {{Birth date|1868|5|18|df=y}} | birth_place = [[Александровски дворец]], [[Царское Село]], Русија | death_date = {{Death date and age|1918|7|17|1868|5|18|df=y}} | death_place = [[Ипатиев дом]], [[Екатеринбург]], Русија {{Infobox person | child = yes | death_cause= [[Murder of the Romanov family|Murder]]}} | burial_date = 17 јули 1998 | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]] | religion = [[Russian Orthodox]] | signature = Nicholas II Signature.svg }} '''Николај II Александрович''' ([[руски јазик|руски]]: '''Николай II Александрович''') бил последниот [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]]. Со империјата раководил во периодот од [[1894]] до својата абдикација во [[1917]] година. Во времето на неговото владеење, империјата доживеала пораз во руско-јапонската војна како и многу загуби во [[Прва светска војна]]. Со преземање на власта од страна на [[комунизам|комунистите]], Николај II и неговото семејство биле убиени. == Ран живот и образование == [[File:Maria Fyodorovna and her son Niki.jpg|thumb|left|upright=.8|Николај со својата мајка, Марија Фјодоровна, во 1870]] [[Николај II]] е роден на [[18 мај]] [[1868]] година (6 мај според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]) во [[Александровска палата|Александровската палата]] во [[Царское Село]], во близина на [[Санкт Петербург]]. Бил најстар син на идниот руски император [[Александар III (Русија)|Александар III]] и неговата сопруга [[Марија Фјодоровна (Дагмар од Данска)|Марија Фјодоровна]], родена како принцеза Дагмар од Данска. Детството го поминал претежно во [[Гатчинска палата|Гатчинската палата]], каде што растел во семејна средина во која особено се нагласувале верноста кон династијата, православната вера и воената дисциплина. По убиството на неговиот дедо, императорот [[Александар II (Русија)|Александар II]], во [[1881]] година, неговиот татко го наследил престолот, а тринаесетгодишниот Николај станал престолонаследник (''цесаревич'').<ref name="prlib">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/node/619250|title=Родился последний российский император Николай II|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Образованието на Николај се одвивало во домашни услови, според посебна наставна програма приспособена за идниот владетел на [[Руско Царство|Руското Царство]]. Неговото школување траело тринаесет години и било поделено на два дела. Првите осум години биле посветени на општообразовните предмети, меѓу кои руската книжевност, историјата, природните науки и странските јазици. Николај особено добро ги владеел англискиот, францускиот и германскиот јазик. Во следните пет години изучувал право, политичка економија, финансии, воена стратегија и други предмети неопходни за вршење на државните должности.<ref name="prlib"/><ref name="msu">{{Наведена мрежна страница|url=https://letopis.msu.ru/peoples/1838|title=Николай Александрович (будущий император Николай II)|publisher=Летопись Московского университета|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Неговото образование било организирано под надзор на генералот Григориј Данилович, а меѓу наставниците се наоѓале истакнати руски научници, воени стручњаци и државници. Правните науки му ги предавал [[Константин Победоносцев]], влијателен конзервативен мислител и висок државен службеник, додека економијата и финансиските прашања ги изучувал под раководство на [[Николај Бунге]], поранешен министер за финансии. Победоносцев имал значително влијание врз политичките убедувања на Николај, особено врз неговата приврзаност кон [[Автократија|самодржавието]] и уверувањето во божественото потекло на монархиската власт.<ref name="pravenc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravenc.ru/text/2566092.html|title=Николай II Александрович|publisher=Православная энциклопедия|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Покрај теоретското образование, Николај стекнувал и практично искуство во вооружените сили. Во [[1884]] година започнал со воена служба, а од [[1887]] година служел во [[Преображенски полк|Преображенскиот полк]]. Од мај [[1889]] година присуствувал на заседанијата на [[Државен совет на Руското Царство|Државниот совет]] и Комитетот на министрите, со цел да се запознае со функционирањето на државната управа. Во периодот [[1890]]–[[1891]] година презел долго патување низ Европа и Азија, при што ги посетил, меѓу другите, Египет, Индија, Кина и Јапонија, а во Русија се вратил преку Сибир.<ref name="msu"/><ref name="prlib"/> И покрај разновидното образование и одреденото искуство во државните работи, неговата подготовка за самостојно владеење останала нецелосна. Александар III не го вклучувал целосно својот син во донесувањето на најважните државни одлуки, поради што Николај немал доволен увид во пошироките насоки на државната политика. Историчарите даваат различни оценки за неговите способности и образованост. Додека дел од нив го опишуваат како човек со ограничени политички видици, други нагласуваат дека стекнал солидно образование и бил запознаен со значителен дел од проблемите на империјата. Сепак, ненадејната смрт на Александар III во [[1894]] година го довела Николај на престолот на возраст од само 26 години, кога самиот се чувствувал недоволно подготвен да ја преземе одговорноста за управување со огромната империја.<ref name="peeling">{{Наведена мрежна страница|last=Peeling|first=Siobhan|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/pdf/1914-1918-Online-nicholas_ii_emperor_of_russia-2014-10-08.pdf|title=Nicholas II, Emperor of Russia|work=1914-1918-online: International Encyclopedia of the First World War|date=2014-10-08|doi=10.15463/ie1418.10334|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> == Лична историја и семејство == Николај се оженил со принцезата Алиса од Хесен и Рајна, позната како Александра Фјодоровна, во 1894 година, кратко по смртта на неговиот татко. Љубовта меѓу нив била длабока, но нивниот брак бил контроверзен поради германското потекло на Александра и нејзината непопуларност меѓу рускиот двор и народ. Парот имал пет деца: четири ќерки (Олга, Татјана, Марија и Анастасија) и еден син, Алексеј, кој боледувал од хемофилија, болест што имала големо влијание врз семејството и владеењето на Николај. == Владеење (1894–1917) == Николај II станал цар на 26-годишна возраст по ненадејната смрт на Александар III во 1894 година. Неговото владеење било обележано со економски, социјални и политички предизвици, вклучувајќи ја индустријализацијата, растечките социјални нееднаквости и незадоволството од автократскиот систем. === Крунисувањето и трагедијата на Ходинка (1896) === За време на прославата на крунисувањето во Москва, стампедо на полето Ходинка предизвикало смрт на над 1.300 луѓе. Одлуката на Николај да продолжи со прославите и покрај трагедијата го нарушила неговиот углед. === Руско-јапонската војна (1904–1905) === {{Main|Руско-јапонска војна}} Конфликтот со Јапонија, предизвикан од амбициите за контрола над Манџурија и Кореја, особено околу Порт Артур, ја изложил слабоста на руската војска и морнарица. Николај, уверен во руската воена моќ, поддржувал агресивна политика во Источна Азија, но поразите кај Мукден и Цушима, каде руската флота била уништена, ја поткопале неговата репутација. Русија доживеала понижувачки пораз од Јапонија, што ги истакнало слабостите на руската војска и администрација. Овој пораз ги засилил внатрешните тензии. === Револуцијата од 1905 година === По „Крвавата недела“, кога царските трупи убиле стотици мирни демонстранти во Санкт Петербург, избувнале масовни протести. Николај бил принуден да го издаде Октомврискиот манифест, со кој ветил уставни реформи и создавање на Дума (парламент). Сепак, тој подоцна ги ограничил овластувањата на Думата, што предизвикало дополнително незадоволство. === Првата светска војна (1914–1918) === Николај ја предводел Русија во војната, но воените неуспеси и економските тешкотии довеле до масовно незадоволство. Во 1915 година, тој лично ја презел командата на армијата, оставајќи ја Александра да управува со државата. Нејзиното влијание и врската со контроверзниот монах Григориј Распутин дополнително го нарушиле угледот на царското семејство. == Абдикација и крај на монархијата == {{Wikisource|en|Abdication of Nicholas II}} Во март 1917 година, среде Февруарската револуција, Николај бил принуден да абдицира поради масовните протести, воените порази и губењето на поддршката од армијата и елитите. Тој абдицирал во корист на неговиот брат Михаил, кој одбил да го прифати престолот, со што Романови ја изгубиле власта. == Заточение и смрт == [[Податотека:Ipatjew-Haus2.jpg|мини|Ипатиевиот дом во Екатеринбург]] По абдикацијата, Николај и неговото семејство биле ставени во домашен притвор во Царское Село, а подоцна биле преместени во Тоболск и Екатеринбург. Во јули 1918 година, во услови на Граѓанската војна, [[болшевици]]те, предводени од Ленин, го погубиле Николај, Александра и нивните деца во подрумот на куќата Ипатиев во Екатеринбург. Заедно со нив биле убиени и неколку верни слуги. Останките на царското семејство биле откриени во 1990-тите и идентификувани преку ДНК-анализа. == Титули == Целосната титула на Николај II како император, како што е наведено во член 59 во Уставот од 1906 година, гласела: {{Quote|По милоста Божја, Ние Николај, Император и Самодржец Серусиски, [[Големо Московско Кнежевство|Московски]], [[Киев]]ски, [[Владимирско-суздаљско Кнежевство|Владимирски]], [[Новгородска Република|Новгородски]]; Цар [[Казањски ханат|Казањски]], Цар [[Астрахански ханат|Астрахански]], Цар [[Конгресна Полска|Полски]], Цар [[Сибирски]], Цар на Херсон Тауриски, Цар [[Кралство Грузија|Грузиски]]; Господар [[Псковска република|Псковски]], и Велик кнез [[Смоленск]]и, Литовски, [[Волинија|Волински]], [[Подоље (област)|Подољски]], и [[Велико кнежевство Финска|Фински]]; Кнез Естонски, Лифландски, Курландски и Семигалски, Самогитски, [[Бјалисток|Белостокски]], Карелски, [[Твер]]ски, Југорски, [[Перм]]ски, [[Киров|Вјатски]], [[Волшка Бугарија|Болгарски]] и други; Господар и Велик кнез на [[Нижни Новгород]], [[Чернигов]]ски, [[Рјазан]]ски, [[Полоцк]]и, [[Ростов]]ски, [[Јарослављ|Јарославски]], [[Белозерск]]и, Удорски, Обдорски, Кондиски, [[Витебск]]и, Мстиславски, и Владетел на сите Северни земји; и Господар [[Кралство Иберија|Иберски]], [[Картлија|Карталински]], и на [[Кабардинци|Кабардинските земји]] и области Ерменски: на Черкеските и Горските Кнезови и други Наследен Господар и Владетел; Господар [[Туркестан]]ски, Наследник [[Норвешка|Норвешки]], Херцог [[Шлезвиг-Холштајн]]ски, Стормарнски, Дитмарсенски, и Олденбургски, и така натаму, и така натаму, и така натаму.<ref>[http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html "On the Title of His Imperial Majesty and the State Coat of Arms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809122911/http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html |date=9 August 2018}}, ''Russian Imperial House: Official site of the Romanov Dynasty''. Retrieved 9 August 2018.</ref>}} == Деца == Големата кнегиња Олга Николаевна (рус. Великая Княжна Ольга Николаевна) била најстарата ќерка на Николај. Родена е на 16 ноември 1895 година. Големата кнегиња Татјана Николаевна (рус. Великая Княжна Татьяна Николаевна) — втората ќерка, родена на 11 јуни 1897 година. Големата кнегиња Марија Николаевна (рус. Великая Княжна Мария Николаевна) — третата ќерка на императорот, родена на 27 јуни 1899 во Петерхоф, Русија. Големата кнегиња Анастасија Николаевна (рус. Великая Княжна Анастасия Николаевна) родена на 18 јуни 1901 во Петерхоф. Многумина ја оспоруваат нејзината смрт, дека наводно побегнала во Париз, каде што подоцна се појави девојка која што тврдеше дека е Анастасија, но никогаш не успеа да го докаже тоа. Меѓутоа каде што е пронајдена гробницата на Романови, најдени се пет тела, кои потоа се погребани со сите почести. Големиот кнез и царевиќ(титула за рускиот престолонаследник) Алексеј Николаевич (рус. Наследник-Цесаревич и Великий Князь Алексей Николаевич) бил единственото машко дете на Николај. Роден е на 12 август 1904 во Петерхоф. Бил често болен и со кревко здравје. Убиен е заедно со сите Романови на 17 јули 1918 година. == Предци == {{Ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''Николај II''' |2= 2. [[Александар III (Русија)|Александар III]] |3= 3. [[Марија Фјодоровна (Дагмар Данска)|Дагмар Данска]] |4= 4. [[Александар II (Русија)|Александар II]]<ref name="EB-Alexander III">{{Britannica|14102|Alexander III, Emperor of Russia}}</ref> |5= 5. [[Марија Хесенска и Прирајнска]]<ref name="EB-Alexander III"/> |6= 6. [[Кристијан IX Дански]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX">{{Cite web |title=Christian IX |url=http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403232709/http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-date=3 April 2005 |access-date=14 July 2018 |publisher=The Danish Monarchy}}</ref> |7= 7. [[Лујза од Хесен-Касела]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |8= 8. [[Николај I (Русија)|Николај I]]<ref name="EB-Alexander II">{{Britannica|14059|Alexander II, Emperor of Russia}}</ref> |9= 9. [[Шарлота од Прусија]]<ref name="EB-Alexander II"/> |10= 10. [[Лудвиг II фон Хесен-Дармштад]]<ref name="Zeepvat1995">[[Charlotte Zeepvat|Zeepvat, Charlotte]]. ''Heiligenberg: Our Ardently Loved Hill''. Published in ''Royalty Digest''. No 49. July 1995.</ref> |11= 11. [[Вилхелмина Баденска]]<ref name="Zeepvat1995"/> |12= 12. [[Фридрих Вилхелм]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |13= 13. [[Луиза Каролина фон Хесен-Касел]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |14= 14. [[Вилхелм фон Хесен-Касел]]<ref name="DBL-Louise">{{Cite encyclopedia |title=Louise (1817–1898) |encyclopedia=[[Dansk Biografisk Leksikon]] |url=http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |access-date=15 July 2018 |last=Vammen |first=Tinne |date=15 May 2003 |author-link=Tinne Vammen |language=da |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223181753/http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |archive-date=23 February 2012}}</ref> |15= 15. [[Луиза Шарлота Датска]]<ref name="DBL-Louise"/> }} == Белешки == * {{Note|dates|O.S./N.S.}}Over the course of Nicholas's life, two calendars were used: the [[Old Style]] [[Julian Calendar]] and the [[New Style]] [[Gregorian Calendar]]. Russia switched from the Julian to the Gregorian calendar on 1 February (O.S.) / 14 February (N.S.) 1918. {{Notelist|30em}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{S-start}} {{S-hou|[[Романови|Династија Холштајн-Готорп-Романов]]|18 мај|1868|17 јули|1918}} {{S-reg|}} {{S-bef|rows=3|before=[[Александар III (Русија)|Александар III]]}} {{S-ttl|title=[[Император на Русија]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-non|reason=Монархијата била укината}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Велик кнез на Финска]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-vac|next=[[Фридрих Карл]]}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Крал на Полска]]|years=1 ноември 1894–19 септември 1915}} {{S-vac|reason=Основање на [[Владиниот генерал на Варшава]] од страна на [[Германско Царство|Германија]]}} {{S-pre|}} {{S-new|loss|reason=Империјата била укината}} {{S-tul|title=[[Император на Русија]]|years=1917|reason=[[Февруарска револуција|Империјата била укината во 1917]]}} {{S-aft|after=[[Кирил Владимирович]]}} {{S-end}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 20 век]] 01lertnb9r6xoi6aqbja9ax2fbwylku 5652699 5652696 2026-11-03T11:50:35Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5652699 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox royalty | name = Николај II | image = Mikola II (cropped)-2.jpg | caption = Николај II во 1912 | alt = Nicholas is pale-eyed, bearded, of slim build and wearing a uniform and medals. | succession = [[Император на Русија]] | reign = 1 ноември 1894{{Efn|name=note 1|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 20 October 1894}} – {{Nowrap|15 March 1917{{Efn|name=note 2|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 2 March 1917}}}} | coronation = 26 мај 1896{{Efn|name=note 3|[[Old Style and New Style dates|O.S.]] 14 May 1896}} | cor-type = [[Coronation of Nicholas II and Alexandra Feodorovna|Coronation]] | predecessor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | successor = [[Февруарска револуција|''Монархијата била укината'']] | reg-type = {{Nowrap|Prime Ministers}} | regent = ''[[List of heads of government of Russia#Russian Empire (1726–1905)|See list]]'' | spouse = {{Marriage|[[Александра Фјодоровна]]|26 ноември 1894}} | issue = {{Plainlist| * [[Олга Николаевна|Великата кнегиња Олга]] * [[Татјана Николаевна Романова|Великата кнегиња Татјана]] * [[Марија Николаевна|Великата кнегиња Марија]] * [[Анастасија Николаевна Романова|Великата кнегиња Анастасија]] * [[Алексеј Николаевич Романов|Царевич Алексеј]]}} | full name = Николај Александрович Романов | house = [[Романови]] | father = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | mother = [[Maria Feodorovna (Dagmar of Denmark)|Dagmar of Denmark]] | birth_date = {{Birth date|1868|5|18|df=y}} | birth_place = [[Александровски дворец]], [[Царское Село]], Русија | death_date = {{Death date and age|1918|7|17|1868|5|18|df=y}} | death_place = [[Ипатиев дом]], [[Екатеринбург]], Русија {{Infobox person | child = yes | death_cause= [[Murder of the Romanov family|Murder]]}} | burial_date = 17 јули 1998 | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]] | religion = [[Russian Orthodox]] | signature = Nicholas II Signature.svg }} '''Николај II Александрович''' ([[руски јазик|руски]]: '''Николай II Александрович''') бил последниот [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]]. Со империјата раководил во периодот од [[1894]] до својата абдикација во [[1917]] година. Во времето на неговото владеење, империјата доживеала пораз во руско-јапонската војна како и многу загуби во [[Прва светска војна]]. Со преземање на власта од страна на [[комунизам|комунистите]], Николај II и неговото семејство биле убиени. == Ран живот и образование == [[File:Maria Fyodorovna and her son Niki.jpg|thumb|left|upright=.8|Николај со својата мајка, Марија Фјодоровна, во 1870]] [[Николај II]] е роден на [[18 мај]] [[1868]] година (6 мај според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]) во [[Александровска палата|Александровската палата]] во [[Царское Село]], во близина на [[Санкт Петербург]]. Бил најстар син на идниот руски император [[Александар III (Русија)|Александар III]] и неговата сопруга [[Марија Фјодоровна (Дагмар Данска)|Марија Фјодоровна]], родена како принцеза Дагмар од Данска. Детството го поминал претежно во [[Гатчинска палата|Гатчинската палата]], каде што растел во семејна средина во која особено се нагласувале верноста кон династијата, православната вера и воената дисциплина. По убиството на неговиот дедо, императорот [[Александар II (Русија)|Александар II]], во [[1881]] година, неговиот татко го наследил престолот, а тринаесетгодишниот Николај станал престолонаследник (''цесаревич'').<ref name="prlib">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/node/619250|title=Родился последний российский император Николай II|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Образованието на Николај се одвивало во домашни услови, според посебна наставна програма приспособена за идниот владетел на [[Руско Царство|Руското Царство]]. Неговото школување траело тринаесет години и било поделено на два дела. Првите осум години биле посветени на општообразовните предмети, меѓу кои руската книжевност, историјата, природните науки и странските јазици. Николај особено добро ги владеел англискиот, францускиот и германскиот јазик. Во следните пет години изучувал право, политичка економија, финансии, воена стратегија и други предмети неопходни за вршење на државните должности.<ref name="prlib"/><ref name="msu">{{Наведена мрежна страница|url=https://letopis.msu.ru/peoples/1838|title=Николай Александрович (будущий император Николай II)|publisher=Летопись Московского университета|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Неговото образование било организирано под надзор на генералот Григориј Данилович, а меѓу наставниците се наоѓале истакнати руски научници, воени стручњаци и државници. Правните науки му ги предавал [[Константин Победоносцев]], влијателен конзервативен мислител и висок државен службеник, додека економијата и финансиските прашања ги изучувал под раководство на [[Николај Бунге]], поранешен министер за финансии. Победоносцев имал значително влијание врз политичките убедувања на Николај, особено врз неговата приврзаност кон [[Автократија|самодржавието]] и уверувањето во божественото потекло на монархиската власт.<ref name="pravenc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravenc.ru/text/2566092.html|title=Николай II Александрович|publisher=Православная энциклопедия|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Покрај теоретското образование, Николај стекнувал и практично искуство во вооружените сили. Во [[1884]] година започнал со воена служба, а од [[1887]] година служел во [[Преображенски полк|Преображенскиот полк]]. Од мај [[1889]] година присуствувал на заседанијата на [[Државен совет на Руското Царство|Државниот совет]] и Комитетот на министрите, со цел да се запознае со функционирањето на државната управа. Во периодот [[1890]]–[[1891]] година презел долго патување низ Европа и Азија, при што ги посетил, меѓу другите, Египет, Индија, Кина и Јапонија, а во Русија се вратил преку Сибир.<ref name="msu"/><ref name="prlib"/> И покрај разновидното образование и одреденото искуство во државните работи, неговата подготовка за самостојно владеење останала нецелосна. Александар III не го вклучувал целосно својот син во донесувањето на најважните државни одлуки, поради што Николај немал доволен увид во пошироките насоки на државната политика. Историчарите даваат различни оценки за неговите способности и образованост. Додека дел од нив го опишуваат како човек со ограничени политички видици, други нагласуваат дека стекнал солидно образование и бил запознаен со значителен дел од проблемите на империјата. Сепак, ненадејната смрт на Александар III во [[1894]] година го довела Николај на престолот на возраст од само 26 години, кога самиот се чувствувал недоволно подготвен да ја преземе одговорноста за управување со огромната империја.<ref name="peeling">{{Наведена мрежна страница|last=Peeling|first=Siobhan|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/pdf/1914-1918-Online-nicholas_ii_emperor_of_russia-2014-10-08.pdf|title=Nicholas II, Emperor of Russia|work=1914-1918-online: International Encyclopedia of the First World War|date=2014-10-08|doi=10.15463/ie1418.10334|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> == Лична историја и семејство == Николај се оженил со принцезата Алиса од Хесен и Рајна, позната како Александра Фјодоровна, во 1894 година, кратко по смртта на неговиот татко. Љубовта меѓу нив била длабока, но нивниот брак бил контроверзен поради германското потекло на Александра и нејзината непопуларност меѓу рускиот двор и народ. Парот имал пет деца: четири ќерки (Олга, Татјана, Марија и Анастасија) и еден син, Алексеј, кој боледувал од хемофилија, болест што имала големо влијание врз семејството и владеењето на Николај. == Владеење (1894–1917) == Николај II станал цар на 26-годишна возраст по ненадејната смрт на Александар III во 1894 година. Неговото владеење било обележано со економски, социјални и политички предизвици, вклучувајќи ја индустријализацијата, растечките социјални нееднаквости и незадоволството од автократскиот систем. === Крунисувањето и трагедијата на Ходинка (1896) === За време на прославата на крунисувањето во Москва, стампедо на полето Ходинка предизвикало смрт на над 1.300 луѓе. Одлуката на Николај да продолжи со прославите и покрај трагедијата го нарушила неговиот углед. === Руско-јапонската војна (1904–1905) === {{Main|Руско-јапонска војна}} Конфликтот со Јапонија, предизвикан од амбициите за контрола над Манџурија и Кореја, особено околу Порт Артур, ја изложил слабоста на руската војска и морнарица. Николај, уверен во руската воена моќ, поддржувал агресивна политика во Источна Азија, но поразите кај Мукден и Цушима, каде руската флота била уништена, ја поткопале неговата репутација. Русија доживеала понижувачки пораз од Јапонија, што ги истакнало слабостите на руската војска и администрација. Овој пораз ги засилил внатрешните тензии. === Револуцијата од 1905 година === По „Крвавата недела“, кога царските трупи убиле стотици мирни демонстранти во Санкт Петербург, избувнале масовни протести. Николај бил принуден да го издаде Октомврискиот манифест, со кој ветил уставни реформи и создавање на Дума (парламент). Сепак, тој подоцна ги ограничил овластувањата на Думата, што предизвикало дополнително незадоволство. === Првата светска војна (1914–1918) === Николај ја предводел Русија во војната, но воените неуспеси и економските тешкотии довеле до масовно незадоволство. Во 1915 година, тој лично ја презел командата на армијата, оставајќи ја Александра да управува со државата. Нејзиното влијание и врската со контроверзниот монах Григориј Распутин дополнително го нарушиле угледот на царското семејство. == Абдикација и крај на монархијата == {{Wikisource|en|Abdication of Nicholas II}} Во март 1917 година, среде Февруарската револуција, Николај бил принуден да абдицира поради масовните протести, воените порази и губењето на поддршката од армијата и елитите. Тој абдицирал во корист на неговиот брат Михаил, кој одбил да го прифати престолот, со што Романови ја изгубиле власта. == Заточение и смрт == [[Податотека:Ipatjew-Haus2.jpg|мини|Ипатиевиот дом во Екатеринбург]] По абдикацијата, Николај и неговото семејство биле ставени во домашен притвор во Царское Село, а подоцна биле преместени во Тоболск и Екатеринбург. Во јули 1918 година, во услови на Граѓанската војна, [[болшевици]]те, предводени од Ленин, го погубиле Николај, Александра и нивните деца во подрумот на куќата Ипатиев во Екатеринбург. Заедно со нив биле убиени и неколку верни слуги. Останките на царското семејство биле откриени во 1990-тите и идентификувани преку ДНК-анализа. == Титули == Целосната титула на Николај II како император, како што е наведено во член 59 во Уставот од 1906 година, гласела: {{Quote|По милоста Божја, Ние Николај, Император и Самодржец Серусиски, [[Големо Московско Кнежевство|Московски]], [[Киев]]ски, [[Владимирско-суздаљско Кнежевство|Владимирски]], [[Новгородска Република|Новгородски]]; Цар [[Казањски ханат|Казањски]], Цар [[Астрахански ханат|Астрахански]], Цар [[Конгресна Полска|Полски]], Цар [[Сибирски]], Цар на Херсон Тауриски, Цар [[Кралство Грузија|Грузиски]]; Господар [[Псковска република|Псковски]], и Велик кнез [[Смоленск]]и, Литовски, [[Волинија|Волински]], [[Подоље (област)|Подољски]], и [[Велико кнежевство Финска|Фински]]; Кнез Естонски, Лифландски, Курландски и Семигалски, Самогитски, [[Бјалисток|Белостокски]], Карелски, [[Твер]]ски, Југорски, [[Перм]]ски, [[Киров|Вјатски]], [[Волшка Бугарија|Болгарски]] и други; Господар и Велик кнез на [[Нижни Новгород]], [[Чернигов]]ски, [[Рјазан]]ски, [[Полоцк]]и, [[Ростов]]ски, [[Јарослављ|Јарославски]], [[Белозерск]]и, Удорски, Обдорски, Кондиски, [[Витебск]]и, Мстиславски, и Владетел на сите Северни земји; и Господар [[Кралство Иберија|Иберски]], [[Картлија|Карталински]], и на [[Кабардинци|Кабардинските земји]] и области Ерменски: на Черкеските и Горските Кнезови и други Наследен Господар и Владетел; Господар [[Туркестан]]ски, Наследник [[Норвешка|Норвешки]], Херцог [[Шлезвиг-Холштајн]]ски, Стормарнски, Дитмарсенски, и Олденбургски, и така натаму, и така натаму, и така натаму.<ref>[http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html "On the Title of His Imperial Majesty and the State Coat of Arms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809122911/http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1/446.html |date=9 August 2018}}, ''Russian Imperial House: Official site of the Romanov Dynasty''. Retrieved 9 August 2018.</ref>}} == Деца == Големата кнегиња Олга Николаевна (рус. Великая Княжна Ольга Николаевна) била најстарата ќерка на Николај. Родена е на 16 ноември 1895 година. Големата кнегиња Татјана Николаевна (рус. Великая Княжна Татьяна Николаевна) — втората ќерка, родена на 11 јуни 1897 година. Големата кнегиња Марија Николаевна (рус. Великая Княжна Мария Николаевна) — третата ќерка на императорот, родена на 27 јуни 1899 во Петерхоф, Русија. Големата кнегиња Анастасија Николаевна (рус. Великая Княжна Анастасия Николаевна) родена на 18 јуни 1901 во Петерхоф. Многумина ја оспоруваат нејзината смрт, дека наводно побегнала во Париз, каде што подоцна се појави девојка која што тврдеше дека е Анастасија, но никогаш не успеа да го докаже тоа. Меѓутоа каде што е пронајдена гробницата на Романови, најдени се пет тела, кои потоа се погребани со сите почести. Големиот кнез и царевиќ(титула за рускиот престолонаследник) Алексеј Николаевич (рус. Наследник-Цесаревич и Великий Князь Алексей Николаевич) бил единственото машко дете на Николај. Роден е на 12 август 1904 во Петерхоф. Бил често болен и со кревко здравје. Убиен е заедно со сите Романови на 17 јули 1918 година. == Предци == {{Ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''Николај II''' |2= 2. [[Александар III (Русија)|Александар III]] |3= 3. [[Марија Фјодоровна (Дагмар Данска)|Дагмар Данска]] |4= 4. [[Александар II (Русија)|Александар II]]<ref name="EB-Alexander III">{{Britannica|14102|Alexander III, Emperor of Russia}}</ref> |5= 5. [[Марија Хесенска и Прирајнска]]<ref name="EB-Alexander III"/> |6= 6. [[Кристијан IX Дански]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX">{{Cite web |title=Christian IX |url=http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403232709/http://kongehuset.dk/artikel.php?dogtag=k_en_his_chrix |archive-date=3 April 2005 |access-date=14 July 2018 |publisher=The Danish Monarchy}}</ref> |7= 7. [[Лујза од Хесен-Касела]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |8= 8. [[Николај I (Русија)|Николај I]]<ref name="EB-Alexander II">{{Britannica|14059|Alexander II, Emperor of Russia}}</ref> |9= 9. [[Шарлота од Прусија]]<ref name="EB-Alexander II"/> |10= 10. [[Лудвиг II фон Хесен-Дармштад]]<ref name="Zeepvat1995">[[Charlotte Zeepvat|Zeepvat, Charlotte]]. ''Heiligenberg: Our Ardently Loved Hill''. Published in ''Royalty Digest''. No 49. July 1995.</ref> |11= 11. [[Вилхелмина Баденска]]<ref name="Zeepvat1995"/> |12= 12. [[Фридрих Вилхелм]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |13= 13. [[Луиза Каролина фон Хесен-Касел]]<ref name="DanishMonarchy-Christian IX"/> |14= 14. [[Вилхелм фон Хесен-Касел]]<ref name="DBL-Louise">{{Cite encyclopedia |title=Louise (1817–1898) |encyclopedia=[[Dansk Biografisk Leksikon]] |url=http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |access-date=15 July 2018 |last=Vammen |first=Tinne |date=15 May 2003 |author-link=Tinne Vammen |language=da |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223181753/http://www.kvinfo.dk/side/597/bio/1915/origin/170 |archive-date=23 February 2012}}</ref> |15= 15. [[Луиза Шарлота Датска]]<ref name="DBL-Louise"/> }} == Белешки == * {{Note|dates|O.S./N.S.}}Over the course of Nicholas's life, two calendars were used: the [[Old Style]] [[Julian Calendar]] and the [[New Style]] [[Gregorian Calendar]]. Russia switched from the Julian to the Gregorian calendar on 1 February (O.S.) / 14 February (N.S.) 1918. {{Notelist|30em}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{S-start}} {{S-hou|[[Романови|Династија Холштајн-Готорп-Романов]]|18 мај|1868|17 јули|1918}} {{S-reg|}} {{S-bef|rows=3|before=[[Александар III (Русија)|Александар III]]}} {{S-ttl|title=[[Император на Русија]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-non|reason=Монархијата била укината}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Велик кнез на Финска]]|years=1 ноември 1894–15 март 1917}} {{S-vac|next=[[Фридрих Карл]]}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Крал на Полска]]|years=1 ноември 1894–19 септември 1915}} {{S-vac|reason=Основање на [[Владиниот генерал на Варшава]] од страна на [[Германско Царство|Германија]]}} {{S-pre|}} {{S-new|loss|reason=Империјата била укината}} {{S-tul|title=[[Император на Русија]]|years=1917|reason=[[Февруарска револуција|Империјата била укината во 1917]]}} {{S-aft|after=[[Кирил Владимирович]]}} {{S-end}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 20 век]] ijy6brrzjs0p25rwzi6ksrnb109c1ak 0 48026 5652706 5547852 2026-11-03T11:57:32Z Buli 2648 5652706 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Александар II | title = {{unbulletedlist | [[Крал на Полска]] | [[Велик кнез на Финска]]}} | image = Zar Alexander II (cropped) (cropped).jpg | caption = Формален портрет, {{circa|1874}} | alt = Black-and-white photograph of Alexander in his 50s | succession = [[Список на руски владетели#Императори на Русија|Император на Русија]] | reign = 2 март 1855{{snd}}13 март 1881 | coronation = 7 септември 1856 | cor-type = Russia | predecessor = [[Николај I (Русија)|Николај I]] | successor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | birth_date = {{birth date|df=yes|1818|4|29}} | birth_place = [[Московски кремљ|Кремљ]], Москва, Русија | death_date = {{Death date and age|df=yes|1881|3|13|1818 |4|29}} <!-- It was 2 March Julian Calendar or 13 March new style --> | death_place = [[Зимски дворец]], Санкт Петербург, Русија | death_cause = Атентат | burial_date = | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]], Русија | spouses = {{plainlist| * {{marriage|[[Марија фон Хесен]]|1841|1880|reason=починала}} * {{marriage|[[Екатерина Михајловна Долгорукова]]|1880}}{{Efn|[[Морганатичен брак]].}} }} | issue = | issue-link = | issue-pipe = | full name = Александр Николајевич Романов<br />({{lang|ru|Алекса́ндр Никола́евич Романов}}) | house = [[Романови]] | father = [[Николај I (Русија)|Николај I]] | mother = | religion = [[Руска православна црква|Православие]] | signature = Alexander II of Russia signature.svg }} '''Александар ІІ Николаевич''' ([[руски јазик|руски]]: ''Александр II Николаевич'' ) бил [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]] ([[1855]] — [[1881]] г.) од династијата ''Романов-Холштаинн-Готорп''. Александар ІІ е многу попознат по либералните реформи кои ги наложил во руското општевство. По [[1866]] година врз него биле извршени дури осум атентати од кој последниот бил успешен<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-II-emperor-of-Russia|title=Alexander II {{!}} emperor of Russia|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=14 May 2018|language=en}}</ref>. == Ран живот == == Надворешна политика == [[File:Nikolai-dmitriev-orenburgsky-grand-prince-nikolai-nikolaevich-enters-trnovo-in-1877-1885.jpg|мини|лево|Во 1877, рускиот генерал [[Јосиф Гурко]] го ослободил [[Велико Трново]], со што се завршило 480-годишното османлиско владеење.]] === Ослободување на Бугарија === {{main|Руско-турска војна (1877-1878)}} Во април 1876 [[Бугари|бугарското]] население се побунило против османлиските власти. Властите го задушиле [[Априлско востание|Априлското востание]], што предизвикало општо негодување низ цела Европа. Некои од најистакнатите интелектуалци и политичари на Континентот, особено [[Виктор Иго]] и [[Вилијам Гладстон]], се обиделе да ја подигнат свеста за злосторствата што Турците ги вршеле врз бугарското население. За да се реши оваа нова криза на крајот на годината во Константинопол била свикана [[Цариградска конференција|конференција]] од страна на Големите Сили. Учесниците на конференцијата не успеале да постигнат конечен договор. По неуспехот на Константинополската конференција, на почетокот на 1877 императорот Александар II започнал дипломатски подготовки со другите Големи Сили за да обезбеди нивна неутралност во случај на војна помеѓу Русија и Османлиите. Александар II сметал дека таквите договори се најважни за да се избегне можноста да и предизвика катастрофа на земјата слична на Кримската војна.<ref name="Ц"/> Рускиот император успеал во своите дипломатски напори. Откако обезбедил договор за неинволвирање на другите Големи Сили, на 17 април 1877, Русија прогласила војна на Османлиското Царство. Русите, потпомогнати од романската војска под водство на кралот Карол I (тогаш принц на Романија), кој исто така се обидел да извојува независност на Романија од Османлиите, биле успешни против Турците и [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877–1878 завршила со потпишување на прелиминарниот [[Санстефански договор|договор во Сан Стефано]] на 19 февруари (3 март нов стил) 1878. Договорот и последователниот [[Берлински конгрес|конгрес во Берлин]] (јуни–јули 1878) обезбедиле независнот на Бугарија за прв пат од 1396, и бугарските парламентарци го избрале внукот на царот, [[Александар I Батенберг|кнезот Александар Батенберг]], за прв бугарски владетел. За неговата социјална реформа во Русија и неговата улога во ослободувањето на Бугарија, Александар II во Бугарија станал познат како „Цар-ослободител на Русите и Бугарите“. [[Цар Ослободител (споменик)|Споменик на Александар II]] бил подигнат во 1907 во Софија, од спротивната страна на бугарското собрание.<ref name="Ц"/> == Галерија == <gallery class="center"> File:Alexander II by E.Botman (1856, Russian museum).jpg|Портрет на Александар II, 1856 File:Alexander_II_of_Russia_by_Monogrammist_V.G._(1888,_Hermitage)_detail.jpg|Портрет на императорот Александар II. c.&nbsp;1865 File:Alexander_II_S_L_Levitsky.JPG|Александар II, од Сергеј Лвович Левицки, 1860 File:Alexander II of Russia by K.Makovskiy (1881, GTG).jpg|Александар II, портрет од [[Константин Маковски]]. 1881 File:Tsar-liberator-imagesfrombulgaria.jpg|[[Цар Ослободител (споменик)|Споменик на Царот-Ослободител]] во [[Софија]] во чест на решавачката улога на Александар II во ослободувањето на Бугарија. File:Chenstokhov.jpg|Споменик на Александар II во [[Јасна Гора (манастир)|Ченстохов]], Полска. File:Monument of Alexander II of Russia in Plovdiv.jpg|Споменик на Александар II во [[Пловдив]], Бугарија. </gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Русија-политичар-никулец}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1881 година]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] hs3ci1lnfgqsdslpg9h1k4jd9crsls2 5652707 5652706 2026-11-03T11:57:44Z Buli 2648 /* Ран живот */ 5652707 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Александар II | title = {{unbulletedlist | [[Крал на Полска]] | [[Велик кнез на Финска]]}} | image = Zar Alexander II (cropped) (cropped).jpg | caption = Формален портрет, {{circa|1874}} | alt = Black-and-white photograph of Alexander in his 50s | succession = [[Список на руски владетели#Императори на Русија|Император на Русија]] | reign = 2 март 1855{{snd}}13 март 1881 | coronation = 7 септември 1856 | cor-type = Russia | predecessor = [[Николај I (Русија)|Николај I]] | successor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | birth_date = {{birth date|df=yes|1818|4|29}} | birth_place = [[Московски кремљ|Кремљ]], Москва, Русија | death_date = {{Death date and age|df=yes|1881|3|13|1818 |4|29}} <!-- It was 2 March Julian Calendar or 13 March new style --> | death_place = [[Зимски дворец]], Санкт Петербург, Русија | death_cause = Атентат | burial_date = | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]], Русија | spouses = {{plainlist| * {{marriage|[[Марија фон Хесен]]|1841|1880|reason=починала}} * {{marriage|[[Екатерина Михајловна Долгорукова]]|1880}}{{Efn|[[Морганатичен брак]].}} }} | issue = | issue-link = | issue-pipe = | full name = Александр Николајевич Романов<br />({{lang|ru|Алекса́ндр Никола́евич Романов}}) | house = [[Романови]] | father = [[Николај I (Русија)|Николај I]] | mother = | religion = [[Руска православна црква|Православие]] | signature = Alexander II of Russia signature.svg }} '''Александар ІІ Николаевич''' ([[руски јазик|руски]]: ''Александр II Николаевич'' ) бил [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]] ([[1855]] — [[1881]] г.) од династијата ''Романов-Холштаинн-Готорп''. Александар ІІ е многу попознат по либералните реформи кои ги наложил во руското општевство. По [[1866]] година врз него биле извршени дури осум атентати од кој последниот бил успешен<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-II-emperor-of-Russia|title=Alexander II {{!}} emperor of Russia|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=14 May 2018|language=en}}</ref>. == Ран живот == == Ран живот и образование == '''Александар II''' е роден на [[29 април]] [[1818]] година (17 април според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]) во [[Московски кремљ|Московскиот кремљ]], како најстар син на големиот кнез [[Николај I (Русија)|Николај Павлович]], идниот руски император Николај I, и неговата сопруга [[Александра Фјодоровна (Шарлота од Прусија)|Александра Фјодоровна]], родена како принцеза Шарлота од Прусија. Бидејќи неговите чичковци, императорот [[Александар I (Русија)|Александар I]] и великиот кнез Константин Павлович, немале машки наследници, Александар уште од раѓањето заземал значајно место во наследниот ред на династијата [[Романови]]. По стапувањето на неговиот татко на престолот во [[1825]] година, седумгодишниот Александар бил прогласен за престолонаследник (цесаревич).<ref name="alex-prlib">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/history/619206|title=Родился российский император Александр II|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Николај I посветувал особено внимание на воспитувањето и образованието на својот син, настојувајќи да го подготви за идните владетелски должности. Неговото рано воспитување му било доверено на офицерот [[Карл Мердер]], кој бил задолжен за воената дисциплина и моралното воспитување на престолонаследникот. Во [[1825]] година за главен наставник бил назначен познатиот руски поет и преведувач [[Василиј Жуковски]], кој изработил дванаесетгодишна образовна програма. Жуковски настојувал Александар да стекне широко образование, но и да развие чувство за морална одговорност, хуманост и почитување на законите.<ref name="alex-education">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/news/1314191|title=«Образование для добродетели»: об обучении и воспитании Александра II рассказывают материалы Президентской библиотеки|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|date=2021|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Образовната програма била поделена на три последователни периоди и опфаќала широк круг предмети. Александар изучувал руска и светска историја, географија, математика, природни науки, филозофија, право, економија и странски јазици, меѓу кои француски, германски, англиски и полски. Покрај Жуковски, меѓу неговите наставници се наоѓале истакнати руски научници и државници. Правните науки му ги предавал реформаторот [[Михаил Сперански]], финансиските прашања ги изучувал под раководство на министерот за финансии [[Егор Канкрин]], додека за запознавање со надворешната политика бил задолжен дипломатот Филип Брунов. Военото образование опфаќало теоретска и практична обука, вклучувајќи стратегија, артилерија и учество во воени вежби.<ref name="alex-prlib"/><ref name="alex-education"/> Врз формирањето на неговите политички убедувања влијаеле две различни воспитни традиции. Неговиот татко, Николај I, бил приврзаник на строгото самодржавие, воената дисциплина и зачувувањето на постојниот политички поредок. Наспроти него, Жуковски застапувал похуманистички погледи и настојувал кај престолонаследникот да развие чувство за општествена одговорност. Иако Александар ги прифатил основните начела на руската автократска монархија, образованието под влијание на Жуковски придонело за формирање на неговите подоцнежни погледи кон неопходноста од одредени општествени промени.<ref name="alex-britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macgregorishistory.com/wp-content/uploads/2021/01/Alexander-II-Article-in-Encyclopedia-Britannica.pdf|title=Alexander II|work=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Важен дел од подготовките за владеење претставувале патувањата низ Руското Царство и странство. Во [[1837]] година Александар презел повеќемесечно патување низ Русија, при што посетил бројни губернии, [[Кавказ]] и [[Западен Сибир]]. Тој бил првиот руски престолонаследник што го посетил Сибир, каде што се сретнал и со некои од прогонетите учесници во [[Декабристичко востание|Декабристичкото востание]]. Патувањето имало за цел непосредно да го запознае со географските, економските и општествените прилики во империјата. Во [[1838]]–[[1839]] година патувал низ повеќе европски земји, каде што се запознал со политичките институции и животот на европските владетелски дворови.<ref name="alex-prlib"/><ref name="alex-encyclopedia">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/people/history/russian-soviet-and-cis-history-biographies/alexander-ii|title=Alexander II|work=Encyclopedia of Russian History|publisher=Encyclopedia.com|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> За време на европското патување ја запознал принцезата Марија од [[Хесен-Дармштат]], со која стапил во брак во [[1841]] година. По преминувањето во [[Руска православна црква|православието]], таа го добила името [[Марија Александровна (царица на Русија)|Марија Александровна]]. Во бракот им се родиле осум деца, меѓу кои и идниот император [[Александар III (Русија)|Александар III]].<ref name="alex-encyclopedia"/> Паралелно со образованието и воената служба, Александар постепено бил воведуван во државните работи. Во периодот од [[1834]] до [[1842]] година станал член на [[Сенат (Руско Царство)|Сенатот]], [[Свет синод на Руската православна црква|Светиот синод]], Државниот совет и Комитетот на министрите. Неговиот татко му доверувал различни административни и воени должности, овозможувајќи му да стекне непосредно искуство во управувањето со империјата. Во [[1846]] година бил назначен за претседател на таен комитет што го разгледувал селанското прашање, иако во тој период сè уште не застапувал радикални промени во постојниот општествен поредок.<ref name="alex-prlib"/><ref name="alex-encyclopedia"/> По смртта на Николај I, на [[2 март]] [[1855]] година, Александар го наследил рускиот престол на возраст од 36 години. Неговото стапување на власт се случило во текот на [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853–1856), во време кога Русија се соочувала со сериозни воени порази и сè поочигледна потреба од административни, економски и општествени реформи.<ref name="alex-britannica"/> == Надворешна политика == [[File:Nikolai-dmitriev-orenburgsky-grand-prince-nikolai-nikolaevich-enters-trnovo-in-1877-1885.jpg|мини|лево|Во 1877, рускиот генерал [[Јосиф Гурко]] го ослободил [[Велико Трново]], со што се завршило 480-годишното османлиско владеење.]] === Ослободување на Бугарија === {{main|Руско-турска војна (1877-1878)}} Во април 1876 [[Бугари|бугарското]] население се побунило против османлиските власти. Властите го задушиле [[Априлско востание|Априлското востание]], што предизвикало општо негодување низ цела Европа. Некои од најистакнатите интелектуалци и политичари на Континентот, особено [[Виктор Иго]] и [[Вилијам Гладстон]], се обиделе да ја подигнат свеста за злосторствата што Турците ги вршеле врз бугарското население. За да се реши оваа нова криза на крајот на годината во Константинопол била свикана [[Цариградска конференција|конференција]] од страна на Големите Сили. Учесниците на конференцијата не успеале да постигнат конечен договор. По неуспехот на Константинополската конференција, на почетокот на 1877 императорот Александар II започнал дипломатски подготовки со другите Големи Сили за да обезбеди нивна неутралност во случај на војна помеѓу Русија и Османлиите. Александар II сметал дека таквите договори се најважни за да се избегне можноста да и предизвика катастрофа на земјата слична на Кримската војна.<ref name="Ц"/> Рускиот император успеал во своите дипломатски напори. Откако обезбедил договор за неинволвирање на другите Големи Сили, на 17 април 1877, Русија прогласила војна на Османлиското Царство. Русите, потпомогнати од романската војска под водство на кралот Карол I (тогаш принц на Романија), кој исто така се обидел да извојува независност на Романија од Османлиите, биле успешни против Турците и [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877–1878 завршила со потпишување на прелиминарниот [[Санстефански договор|договор во Сан Стефано]] на 19 февруари (3 март нов стил) 1878. Договорот и последователниот [[Берлински конгрес|конгрес во Берлин]] (јуни–јули 1878) обезбедиле независнот на Бугарија за прв пат од 1396, и бугарските парламентарци го избрале внукот на царот, [[Александар I Батенберг|кнезот Александар Батенберг]], за прв бугарски владетел. За неговата социјална реформа во Русија и неговата улога во ослободувањето на Бугарија, Александар II во Бугарија станал познат како „Цар-ослободител на Русите и Бугарите“. [[Цар Ослободител (споменик)|Споменик на Александар II]] бил подигнат во 1907 во Софија, од спротивната страна на бугарското собрание.<ref name="Ц"/> == Галерија == <gallery class="center"> File:Alexander II by E.Botman (1856, Russian museum).jpg|Портрет на Александар II, 1856 File:Alexander_II_of_Russia_by_Monogrammist_V.G._(1888,_Hermitage)_detail.jpg|Портрет на императорот Александар II. c.&nbsp;1865 File:Alexander_II_S_L_Levitsky.JPG|Александар II, од Сергеј Лвович Левицки, 1860 File:Alexander II of Russia by K.Makovskiy (1881, GTG).jpg|Александар II, портрет од [[Константин Маковски]]. 1881 File:Tsar-liberator-imagesfrombulgaria.jpg|[[Цар Ослободител (споменик)|Споменик на Царот-Ослободител]] во [[Софија]] во чест на решавачката улога на Александар II во ослободувањето на Бугарија. File:Chenstokhov.jpg|Споменик на Александар II во [[Јасна Гора (манастир)|Ченстохов]], Полска. File:Monument of Alexander II of Russia in Plovdiv.jpg|Споменик на Александар II во [[Пловдив]], Бугарија. </gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Русија-политичар-никулец}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1881 година]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] bvxukgpdet5s30wbm2k8vuokd7wxo0z 5652708 5652707 2026-11-03T11:58:34Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5652708 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Александар II | title = {{unbulletedlist | [[Крал на Полска]] | [[Велик кнез на Финска]]}} | image = Zar Alexander II (cropped) (cropped).jpg | caption = Формален портрет, {{circa|1874}} | alt = Black-and-white photograph of Alexander in his 50s | succession = [[Список на руски владетели#Императори на Русија|Император на Русија]] | reign = 2 март 1855{{snd}}13 март 1881 | coronation = 7 септември 1856 | cor-type = Russia | predecessor = [[Николај I (Русија)|Николај I]] | successor = [[Александар III (Русија)|Александар III]] | birth_date = {{birth date|df=yes|1818|4|29}} | birth_place = [[Московски кремљ|Кремљ]], Москва, Русија | death_date = {{Death date and age|df=yes|1881|3|13|1818 |4|29}} <!-- It was 2 March Julian Calendar or 13 March new style --> | death_place = [[Зимски дворец]], Санкт Петербург, Русија | death_cause = Атентат | burial_date = | burial_place = [[Црква Свети Петар и Свети Павле (Санкт Петербург)]], Русија | spouses = {{plainlist| * {{marriage|[[Марија фон Хесен]]|1841|1880|reason=починала}} * {{marriage|[[Екатерина Михајловна Долгорукова]]|1880}}{{Efn|[[Морганатичен брак]].}} }} | issue = | issue-link = | issue-pipe = | full name = Александр Николајевич Романов<br />({{lang|ru|Алекса́ндр Никола́евич Романов}}) | house = [[Романови]] | father = [[Николај I (Русија)|Николај I]] | mother = | religion = [[Руска православна црква|Православие]] | signature = Alexander II of Russia signature.svg }} '''Александар ІІ Николаевич''' ([[руски јазик|руски]]: ''Александр II Николаевич'' ) бил [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]] ([[1855]] — [[1881]] г.) од династијата ''Романов-Холштаинн-Готорп''. Александар ІІ е многу попознат по либералните реформи кои ги наложил во руското општевство. По [[1866]] година врз него биле извршени дури осум атентати од кој последниот бил успешен<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-II-emperor-of-Russia|title=Alexander II {{!}} emperor of Russia|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=14 May 2018|language=en}}</ref>. == Ран живот == Александар II е роден на [[29 април]] [[1818]] година (17 април според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]) во [[Московски кремљ|Московскиот кремљ]], како најстар син на големиот кнез [[Николај I (Русија)|Николај Павлович]], идниот руски император Николај I, и неговата сопруга [[Александра Фјодоровна (Шарлота од Прусија)|Александра Фјодоровна]], родена како принцеза Шарлота од Прусија. Бидејќи неговите чичковци, императорот [[Александар I (Русија)|Александар I]] и великиот кнез Константин Павлович, немале машки наследници, Александар уште од раѓањето заземал значајно место во наследниот ред на династијата [[Романови]]. По стапувањето на неговиот татко на престолот во [[1825]] година, седумгодишниот Александар бил прогласен за престолонаследник (''цесаревич'').<ref name="alex-prlib">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/history/619206|title=Родился российский император Александр II|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Николај I посветувал особено внимание на воспитувањето и образованието на својот син, настојувајќи да го подготви за идните владетелски должности. Неговото рано воспитување му било доверено на офицерот [[Карл Мердер]], кој бил задолжен за воената дисциплина и моралното воспитување на престолонаследникот. Во [[1825]] година за главен наставник бил назначен познатиот руски поет и преведувач [[Василиј Жуковски]], кој изработил дванаесетгодишна образовна програма. Жуковски настојувал Александар да стекне широко образование, но и да развие чувство за морална одговорност, хуманост и почитување на законите.<ref name="alex-education">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prlib.ru/news/1314191|title=«Образование для добродетели»: об обучении и воспитании Александра II рассказывают материалы Президентской библиотеки|publisher=Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина|date=2021|language=ru|access-date=2026-11-03}}</ref> Образовната програма била поделена на три последователни периоди и опфаќала широк круг предмети. Александар изучувал руска и светска историја, географија, математика, природни науки, филозофија, право, економија и странски јазици, меѓу кои француски, германски, англиски и полски. Покрај Жуковски, меѓу неговите наставници се наоѓале истакнати руски научници и државници. Правните науки му ги предавал реформаторот [[Михаил Сперански]], финансиските прашања ги изучувал под раководство на министерот за финансии [[Егор Канкрин]], додека за запознавање со надворешната политика бил задолжен дипломатот Филип Брунов. Военото образование опфаќало теоретска и практична обука, вклучувајќи стратегија, артилерија и учество во воени вежби.<ref name="alex-prlib"/><ref name="alex-education"/> Врз формирањето на неговите политички убедувања влијаеле две различни воспитни традиции. Неговиот татко, Николај I, бил приврзаник на строгото самодржавие, воената дисциплина и зачувувањето на постојниот политички поредок. Наспроти него, Жуковски застапувал похуманистички погледи и настојувал кај престолонаследникот да развие чувство за општествена одговорност. Иако Александар ги прифатил основните начела на руската автократска монархија, образованието под влијание на Жуковски придонело за формирање на неговите подоцнежни погледи кон неопходноста од одредени општествени промени.<ref name="alex-britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macgregorishistory.com/wp-content/uploads/2021/01/Alexander-II-Article-in-Encyclopedia-Britannica.pdf|title=Alexander II|work=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Важен дел од подготовките за владеење претставувале патувањата низ Руското Царство и странство. Во [[1837]] година Александар презел повеќемесечно патување низ Русија, при што посетил бројни губернии, [[Кавказ]] и [[Западен Сибир]]. Тој бил првиот руски престолонаследник што го посетил Сибир, каде што се сретнал и со некои од прогонетите учесници во [[Декабристичко востание|Декабристичкото востание]]. Патувањето имало за цел непосредно да го запознае со географските, економските и општествените прилики во империјата. Во [[1838]]–[[1839]] година патувал низ повеќе европски земји, каде што се запознал со политичките институции и животот на европските владетелски дворови.<ref name="alex-prlib"/><ref name="alex-encyclopedia">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/people/history/russian-soviet-and-cis-history-biographies/alexander-ii|title=Alexander II|work=Encyclopedia of Russian History|publisher=Encyclopedia.com|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> За време на европското патување ја запознал принцезата Марија од [[Хесен-Дармштат]], со која стапил во брак во [[1841]] година. По преминувањето во [[Руска православна црква|православието]], таа го добила името [[Марија Александровна (царица на Русија)|Марија Александровна]]. Во бракот им се родиле осум деца, меѓу кои и идниот император [[Александар III (Русија)|Александар III]].<ref name="alex-encyclopedia"/> Паралелно со образованието и воената служба, Александар постепено бил воведуван во државните работи. Во периодот од [[1834]] до [[1842]] година станал член на [[Сенат (Руско Царство)|Сенатот]], [[Свет синод на Руската православна црква|Светиот синод]], Државниот совет и Комитетот на министрите. Неговиот татко му доверувал различни административни и воени должности, овозможувајќи му да стекне непосредно искуство во управувањето со империјата. Во [[1846]] година бил назначен за претседател на таен комитет што го разгледувал селанското прашање, иако во тој период сè уште не застапувал радикални промени во постојниот општествен поредок.<ref name="alex-prlib"/><ref name="alex-encyclopedia"/> По смртта на Николај I, на [[2 март]] [[1855]] година, Александар го наследил рускиот престол на возраст од 36 години. Неговото стапување на власт се случило во текот на [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853–1856), во време кога Русија се соочувала со сериозни воени порази и сè поочигледна потреба од административни, економски и општествени реформи.<ref name="alex-britannica"/> == Надворешна политика == [[File:Nikolai-dmitriev-orenburgsky-grand-prince-nikolai-nikolaevich-enters-trnovo-in-1877-1885.jpg|мини|лево|Во 1877, рускиот генерал [[Јосиф Гурко]] го ослободил [[Велико Трново]], со што се завршило 480-годишното османлиско владеење.]] === Ослободување на Бугарија === {{main|Руско-турска војна (1877-1878)}} Во април 1876 [[Бугари|бугарското]] население се побунило против османлиските власти. Властите го задушиле [[Априлско востание|Априлското востание]], што предизвикало општо негодување низ цела Европа. Некои од најистакнатите интелектуалци и политичари на Континентот, особено [[Виктор Иго]] и [[Вилијам Гладстон]], се обиделе да ја подигнат свеста за злосторствата што Турците ги вршеле врз бугарското население. За да се реши оваа нова криза на крајот на годината во Константинопол била свикана [[Цариградска конференција|конференција]] од страна на Големите Сили. Учесниците на конференцијата не успеале да постигнат конечен договор. По неуспехот на Константинополската конференција, на почетокот на 1877 императорот Александар II започнал дипломатски подготовки со другите Големи Сили за да обезбеди нивна неутралност во случај на војна помеѓу Русија и Османлиите. Александар II сметал дека таквите договори се најважни за да се избегне можноста да и предизвика катастрофа на земјата слична на Кримската војна.<ref name="Ц"/> Рускиот император успеал во своите дипломатски напори. Откако обезбедил договор за неинволвирање на другите Големи Сили, на 17 април 1877, Русија прогласила војна на Османлиското Царство. Русите, потпомогнати од романската војска под водство на кралот Карол I (тогаш принц на Романија), кој исто така се обидел да извојува независност на Романија од Османлиите, биле успешни против Турците и [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877–1878 завршила со потпишување на прелиминарниот [[Санстефански договор|договор во Сан Стефано]] на 19 февруари (3 март нов стил) 1878. Договорот и последователниот [[Берлински конгрес|конгрес во Берлин]] (јуни–јули 1878) обезбедиле независнот на Бугарија за прв пат од 1396, и бугарските парламентарци го избрале внукот на царот, [[Александар I Батенберг|кнезот Александар Батенберг]], за прв бугарски владетел. За неговата социјална реформа во Русија и неговата улога во ослободувањето на Бугарија, Александар II во Бугарија станал познат како „Цар-ослободител на Русите и Бугарите“. [[Цар Ослободител (споменик)|Споменик на Александар II]] бил подигнат во 1907 во Софија, од спротивната страна на бугарското собрание.<ref name="Ц"/> == Галерија == <gallery class="center"> File:Alexander II by E.Botman (1856, Russian museum).jpg|Портрет на Александар II, 1856 File:Alexander_II_of_Russia_by_Monogrammist_V.G._(1888,_Hermitage)_detail.jpg|Портрет на императорот Александар II. c.&nbsp;1865 File:Alexander_II_S_L_Levitsky.JPG|Александар II, од Сергеј Лвович Левицки, 1860 File:Alexander II of Russia by K.Makovskiy (1881, GTG).jpg|Александар II, портрет од [[Константин Маковски]]. 1881 File:Tsar-liberator-imagesfrombulgaria.jpg|[[Цар Ослободител (споменик)|Споменик на Царот-Ослободител]] во [[Софија]] во чест на решавачката улога на Александар II во ослободувањето на Бугарија. File:Chenstokhov.jpg|Споменик на Александар II во [[Јасна Гора (манастир)|Ченстохов]], Полска. File:Monument of Alexander II of Russia in Plovdiv.jpg|Споменик на Александар II во [[Пловдив]], Бугарија. </gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Русија-политичар-никулец}} {{Руски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руски императори]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] [[Категорија:Династија Романови]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 19 век]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1881 година]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] pqlid5pvqzux4ia306w8pdljouhq6np 0 62297 5652599 5460704 2026-11-02T22:35:41Z Andrew012p 85224 /* */ 5652599 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за организација |name= Светска здравствена организација<br />''World Health Organization'' |image= Flag of WHO.svg |caption= Знамето на Светската Здравствена Организација |type= специјализирана агенција на [[Обединетите нации]] |acronyms = СЗО<br />{{lang|en|WHO}}<br />{{lang|fr|OMS}} |headquarters=[[Женева]], [[Швајцарија]] |membership=193 земји членки |language= [[арапски]], [[кинески]], [[англиски]], [[француски]], [[руски]] и [[шпански]] |leader_title=Генерален директор |leader_name=[[Тедрос Аданом]] |formation= [[7 април]] [[1948]] |budget= |staff= |website= [http://www.who.int/ who.int] |}} '''Светска здравствена организација''' или '''СЗО''' ({{langx|en|World Health Organization}}, ''WHO'') — посебна организација на [[ООН|Обединетите нации]] што делува како координативно тело на меѓународното јавно здравство. Седиштето ѝ е во [[Женева]], [[Швајцарија]]. СЗО е создадена од [[ООН]] на [[7 април]] [[1948]] година. Тековен генерален директор од 2017 година е [[Тедрос Аданом]]. СЗО е наследничка на [[Здравствена организација|Здравствената организација]] (''Health Organization''), која била агенција на Друштвото на народите. == Поврзано == * [[Светски ден на здравјето]] == Надворешни врски == * [http://www.who.int World Health Organization] * [http://www.accessmeds.org/ Изјава за човековите права на медицинска помош] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928063706/http://www.accessmeds.org/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.who.int/wer/en/ Weekly Epidemiological Record (WER)] * [http://www.aids.gov AIDS.gov - The U.S. Federal Domestic AIDS Resource] * [http://www.opentrainingplatform.org Open Training] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081121105650/http://www.opentrainingplatform.org/ |date=2008-11-21 }} with UNITAR, FAO, ITU, WHO, ILO and UNEP partners {{Commons|World Health Organisation}} {{македонско здравство}} {{никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светска здравствена организација| ]] [[Категорија:Специјализирани агенции на ООН]] g58dx6rcuvz36pi15zvk7r59vso36gv 8 119997 5652577 4433665 2026-11-02T19:42:03Z Maintenance script 54544 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 5652577 javascript text/javascript /** Creates a button to invert checkboxes on Special:Undelete */ if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == "Special" && mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') == "Undelete") { (function () { var form = document.forms["undelete"]; if( !form ) { return; } var elements = form.elements; var submitButton = elements["mw-undelete-submit"]; if( !submitButton ) { return; } var toggleButton = document.createElement("input"); toggleButton.type = "button"; toggleButton.value = "Invert selection"; toggleButton.onclick = function () { for( var i = 0; i < elements.length; ++i ) { var input = elements[i]; if( input.type != "checkbox" ) { continue; } input.checked = !input.checked; } }; submitButton.parentNode.insertBefore( toggleButton, submitButton ); })(); } /** Automatic deletion dropdown ******************************************************* * * Description: Looks for CSD/XFD/PROD templates on a page; if * one is present,picks up the deletion reason that's * hidden on the template and tweaks the 'delete' tab * link to preload that deletion summary. * Maintainers: Happy-melon */ $(function() { if ( document.getElementById('ca-delete') && document.getElementById('delete-criterion') ) { var link = document.getElementById('ca-delete').getElementsByTagName('A')[0]; var reason = document.getElementById('delete-reason').innerHTML; link.setAttribute( 'href' , link.getAttribute('href') + '&wpReason=' + reason ); } }) /** Sensitive IP checker ******************************************************* * * Description: Blocking certain ranges is politically... * sensitive, and must be reported to the * Foundation Communications Committee. * Maintainers: east718 */ if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == "Special" && mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') == "Blockip" && document.getElementById('mw-bi-target')) { ips = Array( Array(/\b63\.162\.143\.21\b/, 'the [[United States Department of Homeland Security|U.S. Department of Homeland Security]]'), Array(/\b82\.148\.9(6\.68|7\.69)\b/, '[[Qatar|Qatar]]'), Array(/\b128\.183\.103\.97\b/, '[[NASA|NASA]]'), Array(/\b(((2|5)?6|7|[12]1|2(2|8|9)|3(0|3)|55)\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))|130\.22)(\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))){2}\b/, 'the [[United States Department of Defense|U.S. Department of Defense]]'), Array(/\b138\.16[23](\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))){2}\b/, 'the [[United States Navy|U.S. Naval Telecommunications Station]]'), Array(/\b143\.2(2[89]|3[01])(\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))){2}\b/, 'the [[United States House of Representatives|U.S. House of Representatives]]'), Array(/\b149\.101(\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))){2}\b/, 'the [[United States Department of Justice|U.S. Department of Justice]]'), Array(/\b156\.33(\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))){2}\b/, 'the [[United States Senate|U.S. Senate]]'), Array(/\b(162\.4[56]\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))|198\.81\.(128|129|1[3-8]\d|191))\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))\b/, 'the [[Central Intelligence Agency|U.S. Central Intelligence Agency]]'), Array(/\b192\.197\.(7[7-9]|8[0-6])\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))\b/, 'the [[Government of Canada|Government of Canada]]'), Array(/\b(51(\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))){2}|194.60.\d[0-5]?)\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))\b/, 'the [[Parliament of the United Kingdom|U.K. Parliament]]'), Array(/\b66\.230\.(19[2-9]|2[0-3]\d)\.([01]?\d\d?|2(5[0-5]|[0-4]\d))\b/, 'the [[Wikimedia Foundation|Wikimedia secure gateway]]'), Array(/\b91\.198\.174\.(19[2-9]|2([01]\d|2[0-3]))\b/, 'the [[m:Toolserver|Wikimedia Toolserver]]') ); ip = document.getElementById('mw-bi-target').value; if (/\b(?:(?:25[0-5]|2[0-4][0-9]|[01]?[0-9][0-9]?)\.){3}(?:25[0-5]|2[0-4][0-9]|[01]?[0-9][0-9]?)\b/.test(ip)) { for (i = 0; i < ips.length; i++) { if (ip.match(ips[i][0])) { jsMsg('<table><tr><td valign="center"><img src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Nuvola_apps_important.svg/48px-Nuvola_apps_important.svg.png" /></td><td valign="center">You are blocking a sensitive IP address belonging to ' + ips[i][1].replace('[[', '<a href="//en.wikipedia.org/wiki/').replace('|', '">').replace(']]', '</a>') + '. Please be sure to <a href="//meta.wikimedia.org/wiki/Communications_committee/Notifications" class="extiw" title="meta:Communications_committee/Notifications">notify</a> the <a href="//meta.wikimedia.org/wiki/Communications_committee" class="extiw" title="meta:Communications_committee">Wikimedia Foundation Communications Committee</a> immediately.</td></tr></table>'); } } } } 5ezcutm6z41oxjefh7rm91j7f8wskhi 0 122051 5652504 5445682 2026-11-02T15:17:37Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg|Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch 5652504 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Конрад Аденауер |office = [[Канцелар на Германија]]<small><br>[[Западна Германија]]</small> |image = |caption = Конрад Аденауер во 1952 |predecessor = нема |president = {{ubl|[[Теодор Хојс]]|[[Хајнрих Љубке]]}} |successor = [[Лудвиг Ерхард]] |signature = Konrad Adenauer signature transparent.png |office2 = Претседател на [[Христијанска Демократска Унија]] |predecessor2 = нема |party = {{ubl |[[Centre Party (Germany)|Centre Party]] (1906–1933) |[[Христијанска Демократска Унија]] (1945–1967)}} |1blankname = {{nowrap|Потпретседател}} |1namedata = {{ubl|[[Франс Блучер]]|[[Лудвиг Ерхард ]]}} |office1 = [[Министер за надворешни работи на Германија|Министер за надворешни работи]]<small><br>[[Западна Германија]]</small> |predecessor1 = [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk|Lutz von Krosigk]] (1945) |successor1 = [[Хајнрих фон Брентано]] |successor2 = [[Лудвиг Ерхард]] |birth_name = Конрад Херман Јозеф Аденауер |birth_date = {{birth date|1876|1|5||df=y}} |birth_place = [[Келн]], [[Германско Царство]] |death_date = {{death date and age|1967|4|19|1876|1|5|df=y}} |death_place = [[Бад Хонеф]], [[Западна Германија]] {{small|(денес [[Германија]])}} |spouse = {{ubl|Ема Бејер (1904–1916)|Августа Цинсер (1919–1948)}} |children = Конард<br>Макс<br>Марија<br>Фердинанд<br>Пол<br>Шарлота<br>Елизабет<br>Георг |alma_mater = {{ubl |[[Универзитет Фрајбург]] |[[Универзитет Лудвиг Максимилијан (Минхе)|Универзитет на Минхен]] |[[Универзитет Бон]]}} |term_start = 15 септември 1949 |term_end = 11 октомври 1963 |term_start1 = 15 март 1951 |term_end1 = 6 јуни 1955 |term_start2 = 21 октомври 1950 |term_end2 = 23 март 1966 |office3 = [[Градоначалник на Келн]] |term_start3 = 4 мај 1945 |term_end3 = 6 октомври 1945 |predecessor3 = Вили Сут |successor3 = Вили Сут |term_start4 = 13 октомври 1917 |term_end4 = 13 март 1933 |predecessor4 = Макс Валраф |successor4 = [[Гунтер Рисен]] |office5 = [[Претседател на Прускиот совет]] |term_start5 = октомври 1921 |term_end5 = 26 април 1933 |predecessor5 = нема |successor5 = [[Роберт Леј]] |religion = [[Римокатоличка црква]] }} '''Конрад Херман Јозеф Аденауер''' (роден на {{роден на|5|јануари|1876}} во {{роден во|Келн}} – починал на {{починал на|19|април|1967}} во {{починал во|Бад Хонеф}}<ref name=oryx>{{Наведена книга|title=Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists|year=2001|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|page=4|url=https://www.questia.com/read/106890738/government-leaders-military-rulers-and-political|editor=David W. Del Testa|chapter=Adenauer, Konrad|access-date=2017-10-06|archive-date=2020-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313231545/https://www.questia.com/read/106890738/government-leaders-military-rulers-and-political|url-status=dead}}{{Subscription required|via=Questia}}</ref>) — [[Германија|германски]] државник. Иако неговата политичка кариера траела 60 години, тој е најзабележителен по неговата улога како [[Канцелар на Германија|првиот канцелар]] на [[Западна Германија]] од [[1949]]-[[1963]] и претседател на [[Христијанска Демократска Унија|Христијанската Демократска Унија]] (''CDU'') од [[1950]] до [[1966]] година. Тој е најстариот Канцелар кој некогаш и служел на Германија, почнувајќи ја својата служба на 73 годишна возраст и напуштајќи ја на 83 години. Само [[Хелмут Кол]] ја извршувал подолго функцијата Канцелар на Сојузна Република Германија (1982-1998) или 16 години, додека [[Ото фон Бизмарк]] ја извршувал подолг период функцијата Канцелар, но како Канцелар на Обединета Германија (1871-1890 во Вториот Рајх или Германското Царство под Прусија, која траело од [[1871]] до [[1918]]). == Животопис == === Ран живот === Конрад Аденауер е роден како трето дете од петте деца на Јохан Конрад Аденауер (1833-1906) и неговата жена Хелена (1849-1919) во [[Келн]], [[Рајнска Покраина|Рајнска Прусија]]. Негови браќа и сестри биле Август (1879-1952), Јоханес (1873-1937), Лили (1879-1950) и Елизабет, која починала набргу по раѓањето во [[1880]] година. Во [[1894]] година [[матура|матурирал]] и ги започнал студиите по право и политика на универзитетите во [[Универзитет на Фрајбург|Фрајбург]], [[Универзитет на Минхен Лудвиг Максимилијан|Минхен]] и [[Универзитет на Бон|Бон]]. Бил член на неколку [[Римокатоличка црква|римскокатолички]] студентски здруженија како на пр. „''[[Katholischer Studentenverein Arminia Bonn|K.St.V Арминија Бон]]''“ во [[Бон]]. Ги завршил студиите во [[1900]] година<ref name=oryx />. Потоа работел како адвокат во судот во Келн. === Почеток на политичката кариера === Како [[Римокатоличка црква|побожен римокатолик]], во [[1906]] година и се приклучил на [[Централна Партија|Централната партија]] и истата година бил избран во Советот на градот [[Келн]]. Во [[1909]] година станал заменик градоначалник на Келн. Од [[1917]] до [[1933]] година ја извршувал функцијата на [[Градоначалник на Келн]]{{sfn|Schwarz Vol.1|1995|pp=128-131}}. Тој имал непријатна задача да го води Келн во периодот на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Северна Ирска|британската]] окупација по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] со [[1926]] година. Успеал да воспостави вистински односи со британските воени авторитети и заговарал со [[Рајнска Република|Рајнскиот сепаратизам]] (Рајна, држава како дел од Германија, но надвор од [[Прусија]]). За време на [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]] бил претседател на Прускиот Државен Совет (''Preußischer Staatsrat'') од [[1922]] до [[1933]] година, кој бил претставнички Совет на пруските градови и покраини. Кога [[Нацистичка Германија|Нацистите]] дошле на власт во [[1933]] година, Централната партија ги изгубила изборите во Келн и Аденауер побегнал во манастирот [[Марија Лах]], бидејќи му се заканувала новата влада откако одбил да се ракува со месниот нацистички началник. Неговиот престој во овој манастир, кој траело една година бил наведен по војната од игуменот на манастирот, кога бил обвинет од [[Хајнрих Бел]] и други за соработка со нацистите. Кратко бил затворен по [[Ноќ на долгите ножеви|Ноќта на Долгите Ножеви]] во средината на [[1934]] година. Во следните две години често го менувал местото на живеење поради стравот од репресалии против него од страна на нацистите. Во [[1937]] година бил успешен во добивањето некаква компензација за неговата некогаш запленета куќа и успеал да живее во изолација неколку години. Според [[Алберт Шпир]] во неговата книга ''[[Шпандау: “Тајните дневници”]]'', [[Хитлер]] му се восхитувал на Аденауер. Но и Хитлер и Спир чувствувале дека политичките погледи и принципи на Аденауер му оневозможиле да има улога во [[Нацизам|нацистичкото движење]] или да биде од помош на [[Нацистичка Партија|Нацистичката партија]]. По [[Заверата на 20-ти јули|неуспешниот обид за убиство на Хитлер]] во [[1944]] година, тој бил затворен по вторпат како противник на режимот. [[Гестапо]] не можел да ја докаже неговата поврзаност во заверата и бил пуштен неколку недели подоцна. Набргу по завршувањето на војната [[САД|Американците]] повторно го поставиле за градоначалник на Келн, но британскиот раководител на воената управа во [[Германија]], [[Џералд Темплер]], го отпуштил поради како што кажал, наводна неспособност{{sfn|Schwarz Vol.1|1995|pp=322-323}}. === По Втората светска војна и основањето на '''CDU''' === [[Податотека:Bundesarchiv B 145 Bild-F019968-0025, Düsseldorf, CDU-Bundesparteitag, Adenauer.jpg|thumb|left]] По неговото отпуштање како [[Листа на градоначалници на Келн|градоначалник на Келн]], Аденауер се посветил на создавање нова политичка партија, [[Христијанско Демократска Унија (Германија)|Христијанско Демократската Унија]], за која се надевал дека ќе ги опфати и [[Протестантство|протестантите]] и римокатолиците во една партија. Во јануари [[1946]] година Аденауер иницирал политичка средба на идната '''CDU''' во британската зона во улога на доајен (најстариот присутен маж, ''Alterpräsident'') и неформално бил назначен за нејзин водач. Аденауер работел неуморно за развивање на контактите и поддршката за '''CDU''' во следните неколку години и со успех што варирал се обидел да ја наметне својата посебна идеологија на партијата. Неговата идеологија била во предност од некои на '''CDU''', кои сакале да ги спојат [[Социјализам|социјализмот]] и [[христијанство]]то. За Аденауер приоритетно бил нагласувањето на достоинството на поединецот и ги зел во обзир погледите кон материјалниот свет на [[Комунизам|комунизмот]] и на [[Нацизам|нацизмот]] кои го повредуваат човековото достоинство<ref>Williams, p. 307</ref>. Улогата на водач на '''CDU''' во британската зона му донела на Аденауер позиција во [[Парламентарно Собрание во 1948 година|парламентарното Собрание во 1948 година]], поканет од западните [[Сојузници]] да создадат устав за трите западни зони во [[Германија]]. Тој бил претседател на уставната конвенција и прескокнувајќи ја оваа позиција бил избран за претседател на владата кога новиот [[Основен Закон за Сојузна Република Германија|„Основен закон“]] бил донесен во мај [[1949]] година Аденауер ја критикувал католичката хиерархија за недоволно критикување на нацистите, за ова тој бил цитиран во книгата „[[Мечот на Константин]]“ од [[Џон Корнвел]].<ref>CORNWELL,John. Constantine's Sword, p. 515</ref> === Канцелар на Западна Германија === На [[Федерални избори во Западна Германија, 1949|федералните избори во Западна Германија во 1949 година]], Аденауер станал првиот [[Канцелар на Германија|Канцелар на Сојузна Република Германија]] ([[германски]]: ''Bundeskanzelar'') по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] на 73 годишна возраст.<ref name="'70s">{{наведена книга |title= How We Got Here: The '70s|last= Frum|first= David|authorlink= David Frum|coauthors= |year= 2000|publisher= Basic Books|location= New York, New York|isbn= 0465041957|page= 8|pages= |url= }}</ref> На оваа позиција бил од [[1949]] и [[1963]] година, период кој покрива голем дел од почетната фаза на [[Студена војна|Студената војна]]. За време на овој период, повоената дивизија на Германија била зајакната со создавањето на две одделни држави, [[Германија|Сојузна Република Германија]] (''Западна Германија'') и [[Источна Германија|Демократска Република Германија]] (''Источна Германија''). Првите избори за [[Бундестаг|Собранието]] на Западна Германија биле одржани на [[15 август]] [[1949]] година по што се покажало дека Христијанско Демократската Партија е најсилна политичка партија. [[Теодор Хојс]] бил избран за прв Претседател на Републиката, а Аденауер за прв Канцелар на [[16 септември]] [[1949]] година. Тој ја формирал исто така новата „привремена“ престолнина на [[Германија|Сојузна Република Германија]] во [[Бон]], која била само 15 километри оддалечена од неговиот роден град, наместо во [[Франкфурт на Мајна]]. Кога бил задушен бунтот во секторот на [[Советскиот Сојуз]] во Германија во јуни [[1953]] година, Аденауер лесно бил повторно избран по вторпат за Канцелар со најголемо мнозинство за коалицијата на '''CDU/CSU''' можела и без '''FDP''' како партнер во владата. Бруталното задушување на [[Унгарска револуција (1956)|револуцијата во Унгарија]] во [[1956]] година му овозможило да добие трет мандат како Канцелар во [[1957]] година со уште поголемо мнозинство. Но изградувањето на [[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]] и затворањето на границите со [[Источна Германија]] придонело неговата влада да изгледа слаба. Кога на изборите во [[1961]] година '''CDU/CSU''' морала повторно да коалицира со '''ФДП''' по губењето на мнозинството што го имале, Аденауер морал да вети дека ќе се откаже од функцијата Канцелар пред завршувањето на новиот мандат. Достигнувањата на Аденауер го вклучуваат воспоставувањето на стабилна демократија во поразена Германија, трајно помирување со [[Франција]], генерално политичко преориентирање кон Западот, обновувајќи го ограничениот но далекусежен суверенитет на Западна Германија цврсто интегрирајќи го со појавувањето на Евроатлантската заедница ([[НАТО]] и [[Организација за европска економска соработка|Организацијата за европска економска соработка]]). Аденауер е поврзан со создавањето на успешен [[Пензија|пензиски]] систем, кој им обезбедил непаралелна благосостојба на пензионираните луѓе и кој со неговиот министер за економија и наследник [[Лудвиг Ерхарт]] со западногерманскиот модел на [[Социјална пазарна економија|“социјална пазарна економија”]] ([[комбинирана економија]] со [[капитализам]], ублажена со елементи на [[Социјална грижа|социјална благосостојба]] и [[католичко социјално учење]]), кој го овозможил успешниот период познат како [[Економско чудо|Wirschaftswunder]] („“''економско чудо''”) и создал потполна благосостојба. На овој начин, Аденауер осигурил потполно слободно и демократско општество кое речиси било непознато за [[Германци]]те и покрај повеќе или помалку безнадежниот обид од [[1919]] до [[1933]] година ([[Вајмарска Република|Вајмарската Република]]) и кој денес не само што е нормален туку и е длабоко интегриран во модерното германско општество. На тој начин ги поставил темелите за повторно Западот да има доверба во Германија. Токму поради поранешната политика на Аденауер, подоцна се овозможило обединување на двете германски држави. Обединета Германија останала дел од [[Европската Унија]] и [[НАТО]]. Сепак, современите критичари го обвинуваат Аденауер за цементирање на Германската дивизија, жртвувајќи го обединувањето и враќањето на териториите изгубени од [[Полска]] и [[Советскиот Сојуз]] поради брзо интегрирање кон Западот. За време на [[Студената војна]] се зазел за повторно вооружување на Западна Германија и задолжителна [[воена обврска]] како одговор на сличен процес во Источна Германија. [[Сталинова порака|Сталиновата порака]] во [[1952]] година понудила обединување на двете германски држави во една, неутрална, разоружана Германија што ќе влијае за повлекување на велесилата од [[Средна Европа]]. Според едно мислење Аденауер се сомневал како и западните Сојузници во искреноста на таа понуда и ги поддржал Сојузниците во нивните внимателни одговори, според другото мислење пак тој направил така бидејќи понудената неутралност и забраната за разоружување му ги растурил плановите да ги припои териториите што подоцна се отцепиле од [[Полска]]. Критичарите на Аденауер, особено на национален план го оптужиле дека ја пропуштил можноста за [[Обединувањето на Германија|обединување на Германија]]. Истомислениците на Аденауер тврделе дека фактите од [[Студената војна]], обединувањето и враќањето на изгубените територии не биле реални цели. И двете пораки на [[Сталин]] го опишувле задржувањето на постоечките „''Потсдамски''“ граници на Германија. Други ја критикувале неговата доба како културно и политичко конзервативна, која барала целиот социјален и политички состав на Западна Германија да се заснова на поединечните погледи на една личност, која има одредена доза на недоверба во сопствениот народ. Неговата реизборна кампања ја концентрирал на слоганот „''Без експерименти''“.<ref name="'70s"/> Западногерманското студентско движење во [[1960]] година всушност бил протест против конзервативизмот што го застапувал Аденауер. Друг предмет на критика бил Аденауеровиот чин на помирување со [[Франција]] кој бил во потполн контраст со извесната индиферентност кон комунистичка Полска. Како и сите други поголеми западногермански политички партии на времето, ЦДУ одбила да го признае приспојувањето на поранешните германски територии што и ги дала [[Советскиот Сојуз]] на [[Полска]] и отворено зборувал за враќање на овие територии по зајакнувањето на позицијата што ја имала Западна Германија во [[Европа]]. Гледајќи наназад, во голем дел позитивните проценки за време на неговиот мандат, не само германската јавност која во [[2003]] година на телевизиска анкета го избрала за „''Најголемиот Германец на сите времиња''“, дури и некои денешни левоориентирани интелектуалци, кои го величеле неговото безусловно дело како западен стил на демократија и европска интеграција. === Дополнителни акции како Канцелар === [[Податотека:Bundesarchiv B 145 Bild-107546, Köln-Bonn, Adenauer, Mutter eines Kriegsgefangenen.jpg|thumb|Аденауер со мајката на германски [[воен заробеник]] донесен дома во 1955 од [[Советскиот Сојуз]], поради Аденауеровата посета на Москва.]] * Во септември [[1955]] година одржува историски говор во [[Будестаг]]от во кој тој ја признава должноста на германската влада да му надомести на [[Израел]] како главен претставник на [[Евреј|Евреите]] за [[Холокауст]]от. Ова започнал процес кој доведе до тоа Бундестагот да одобри [[Договор за одштета помеѓу Израел и Германија|договор помеѓу Израел и Германија]] во 1953 година давајќи ги во кратки црти оштетите кои Германија би ги платила на Израел. * Помогнал во безбедно ослободување на последните германски затвореници од војната во 1955 година, декада по завршувањето на војната. * Отворил дипломатски односи со [[Советски Сојуз|СССР]] и останатите народи на [[Источен Блок|Источниот блок]], но одби да ја признае Источна Германија. * Постигнал договор со [[САД]] во [[1957]] година што и овозможило на [[Германија|Западна Германија]] да добие оружје способно за пренесување на јадрени глави. Освен тоа, Аденауер ја продолжи јадрената соработка со други земји со цел Германија да стане способна да произведува свое сопствено јадрено оружје, кое сепак никогаш нема да биде дозволено од поранешните сојузници на кој било германски наследник на државата сè до денес ( 2009 ). * Ја надгледувал интеграцијата на [[Сар]] во [[Германија|Западна Германија]] во 1957 година * Накратко размислувал да се кандидира за [[Претседател на Германија|претседател]] во 1959 година Сепак наместо тоа избра кандидат ([[Хајнрих Либке]]) за кој верувал дека нема да му пречи во неговите работи како Канцелар на Западна Германија. За целиот негов труд како водач на Западна Германија, Аденауер бил именуван како ''Човек на годината'' во [[1953]] година од [[магазин]]от [[Тајмс Магазин|Тајмс]]. Во [[1954]] година ја добил [[Награда Шарлемањ|Karlspreis]] (англиски: Charlemagne Award), награда што ја доделува германскиот град [[Ахен]] на луѓето кои придонеле за развој на европската идеја, европската соработка и европскиот мир. Во последните години од неговиот мандат, Аденауер имал навика по ручекот да дремне и кога патуваше надвор од земјата и одел на јавни церемонии, тој понекогаш барал да има кревет во соба која е близу до таму каде што би требало да одржува говор, за да може накратко да се одмори пред да се појави.<ref name="John Gunther">[[John Gunther]]: Inside Europe Today, Harper and Brothers, New York, 1961; Library of Congress catalog card number: 61-9706</ref> Аденауер се релаксирал и наоѓал големо задоволство во ителијанската игра [[боче]] и голем дел од неговата постполитичка кариера ја поминал играјќи ја оваа игра. Негово омилено место каде што ја играл оваа игра било во [[Каденабија]], Италија, во изнајмена вила што има поглед на езерото Комо, која потоа стекна статус на конференциски центар од фондацијата Конрад Аденауер ( Konrad Adenauer Stiftung ), германска политичка фондација основана од државата. Кога во [[1967]] година, по неговата смрт на 91 годишна возраст, Германците биле прашани на што најмногу му се восхитуваа на Аденауер, мнозинството одговорило на тоа што тој ги вратил дома последните германски затвореници од војната од [[Советскиот Сојуз|СССР]], враќањето познато како “Враќање на 10 000”. == Обид за атентат == На [[27 март]] [[1952]] година експлодирал пакет адресиран до Канцеларот Аденауер во Командата на [[минхен]]ската полиција, убивајќи еден баварски полицаец. Две момчиња кои биле платени да го испратат овој пакет преку пошта и го привлекле вниманието на полицијата. Истрагите довеле до луѓе тесно поврзани со партијата на [[Херут]] и поранешната вооружена организација [[Иргун]]. Западногерманската влада сите докази ги држела под печат со цел да се заштити од [[Антисемитизам|антисемитски]] реакции од народот. На петтемина осомничени Израелци идентификувани од француски и германски истражувачи им било дозволено да се вратат во [[Израел]]. Еден од учесниците, [[Елезиер Судит]], подоцна открил дека наводниот мозок кој стои позади овој обид за убиство бил [[Менахем Бегин]] кој подоцна станал премиер на [[Израел]].<ref>[http://www.spiegel.de/panorama/0,1518,421441,00.html Интервју со H. Sietz, иследник (Германски)]</ref> Бегин бил поранешен командир на Иргун и во тоа време го водел Херут и бил член на [[Кнесет]]. Неговата цел бил да ги ослабне обидите на германската влада да воспостави пријателски односи со Израел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.br-online.de/kultur-szene/capricci/report/thema030706_1.html |title=Позадинска историја на обидот за атентат (германски) |accessdate=2009-06-09 |archive-date=2007-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811044022/http://www.br-online.de/kultur-szene/capricci/report/thema030706_1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести |url=https://www.theguardian.com/world/2006/jun/15/germany.lukeharding |title=Menachem Begin 'plotted to kill German chancellor' |first=Luke |last=Harding |newspaper=Guardian |date=15 June 2006 |location=London}}</ref> [[Дејвид Бен-Гарион]], премиерот на Израел, го ценел обидот на Аденауер за ублажување на аферата и тоа што не продолжил со истрагата, за да не го влоши односот помеѓу двете нови држави. Во јуни [[2006]] година малку поинаква верзија на оваа приказна се појавила во еден водечки германски весник, [[Франкфуртер Алгемајне Цајтунг]] (''Frankfurter Allgemeine Zeitung''), цитиран од ''[[The Guardian]]'' Бегин го понудил својот златен часовник на продажба кога заговорниците останале без пари. Бомбата бил скриена во енциклопедија и убил експерт за детонација на бомби, притоа повредил други двајца. Аденауер бил мета бидејќи и испраќал [[Договор за одштета помеѓу Израел и Германија|одштети за Холокаустот]] на официјалната израелска влада, додека Бегин сметал дека треба да бидат наменети за Евреите жртви (само оние кои се наоѓаат во Израел ). Судит, изворот на приказната објаснил дека: „''Целта не била да се убие Аденауер, туку да се разбудат меѓународните медиуми. На сите ни бешејасно дека нема шанси пакетот да стигне до Аденауер''. ” Петтемина заговорници биле уапсени од француската полиција во [[Париз]]. Тие “биле поранешни членови на ... [[Иргун]]” (организацијата бил расформирана во 1948 година, 4 години порано).<ref>[http://www.guardian.co.uk/germany/article/0,,1797768,00.html Менахем Бегин 'планираше да убие германски канцелар' | Special reports | Guardian Unlimited<!--Bot-generated title-->]</ref> == Политички скандал == Во 1962 година изби [[Скандал Шпигел|скандал]] кога полицијата по наредба на кабинетот уапсила пет новинари на весникот [[Дер Шпигел]] (Der Spiegel) оптужувајќи ги за [[велепредавство]], особено за издавање меморандум опишувајќи ја наводната слабост на западногерманските [[вооружени сили]]. Членовите на кабинетот, кои и припаѓале на [[Слободна Демократска Партија (Германија)|Слободната Демократска Партија]] ('''FDP'''), дале оставки во ноември [[1962]] година, министерот за одбрана [[Франц Јозеф Штраус]], водач на [[Христијанска Социјална Унија на Германија|Христијанската Социјална Унија]] самиот се разреши од функцијата, следен од останатите членови на владата на Христијанската Демократска Унија. Иако Аденауер успеа да остане на функција речиси уште една година, овој скандал го зголеми притисокот врз него да го исполни ветувањето да даде оставка пред крајот на мандатот и го наследи [[Лудвиг Ерхарт]] во октомври [[1963]] година Тој остана водач на '''CDU''' сè до неговата оставка од позицијата во декември 1966 година == Смрт == Аденауер починал на [[19 април]] [[1967]] година, во неговата родна куќа во [[Рендорф]]. Според неговата керќа, неговите последни зборови биле “''Da jitt et nix zo kriesche''!” ([[келнски дијалект]] “''Нема за што да плачам''!”) На неговиот [[државен погреб]] во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] присуствувале голем број на светски водачи, меѓу нив претседателот на САД [[Линдон Џонсон]], неговата единствена посета на европска држава. По богослужбата, неговото тело бил вратено во Рендорф на [[Рајна]] со бродот ''Кондор'', ''Јагуар'' класа брод за брз напад на [[Германска воена морнарица|германската воена морнарица]]. Закопан е на Валдфридхоф гробиштата. == Наследство == Аденауер оставил позади себе такво богатство, така што тој бил главен мотив за една од најсовремените и најпознати златни монети: трите белгиски [[комеморативни монети ''Пионери на Европското Обединувањето'']], искована во 2002 година Предната страна претставува портрет со имињата на [[Роберт Шуман]], [[Пол-Хенри Шпак]] и Конрад Аденауер. == Влади на Аденауер == === Прва Влада === * Конрад Аденауер ('''CDU''') - Канцелар * Франц Блихер (ФДП) – Вице Канцелар и министер за работи на Маршаловиот план * Густав Хајнеман ('''CDU''') – Министер за надворешни работи * Фриц Шефер ('''CDU''') – Министер за финансии * Томас Делер ('''FDP''') – Министер за правда * Лудвиг Ерхарт ('''CDU''') – Министер за економија * Антон Шторх ('''CDU''') – Министер за труд и социјални работи * Вилхелм Никлас ('''CSU''') – Министер за храна, земјоделство и шумарство * Ханс-Христоф Зебом ('''DP''') – Министер за транспорт * Еберхарт Вилдермут ('''FDP''') – Министер за градежништво * Ханс Шуберт ('''CSU''') – Министер за пошта и комуникации * Ханс Лукашек ('''CDU''') – Министер за раселени лица, бегалци и воени жртви * Јакоб Кајзер ('''CDU''') – Министер за германски прашања * Хајнрих Хелвеге ('''DP''') – Министер за работи во Бундесрат '''Измени''' * 13 октомври 1950 – Роберт Лер ('''CDU''') го наследи Хајнеман како Министер за внатрешни работи. * 15 март 1951 – Конрад Аденауер станува Министер за надворешни работи исто така и Канцелар кога Сојузниците дозволија оваа функција да оживее. * 19 јули 1952 – Фриц Нојмаер ('''FDP''') го наследи Вилдермут (9 март) како Министер за градежништво. === Втора Влада === * Конрад Аденауер ('''CDU''') – Канцелар и Министер за надворешни работи * Франц Блихер ('''FDP''') – Вице Канцелар и Министер за економска соработка * Герхарт Шредер ('''CDU''') – Министер за внатрешни работи * Фриц Шефер ('''CSU''') – Министер за финансии * Фриц Нојмар ('''FDP''') – Министер за правда * Лудвиг Ерхарт ('''CDU''') – Министер за економија * Антон Шторх ('''CDU''') – Министер за труд и социјални работи * Хајнрих Либке ('''CDU''') – Министер за храна, земјоделство и шумарство * Ханс-Христоф Зебом ('''DP''') – Министер за транспорт * Виктор-Емануел Пројскер ('''FDP''') – Министер за градежништво * Франц-Јозеф Вурмелинг ('''CDU''') – Министер за семејни работи * Франц Јозеф Штраус ('''CSU''') – Министер за специјални задачи * Роберт Тилманс ('''CDU''') – Министер за специјални задачи * Валдемар Крафт ('''GB/BHE''') – Министер за специјални задачи * Херман Шефер ('''FDP''') – Министер за специјални задачи * Зигфрид Балке ('''CSU''') – Министер за пошта и комуникации * Теодор Оберлендер ('''GB/BHE''') – Министер за раселени лица, бегалци и воени жртви * Јакоб Кајзер ('''CDU''') – Министер за германски прашања * Хајнрих Хелвеге ('''DP''') – Министер за работи во Бундесратот '''Измени''' * 7 јуни 1955 – Теодор Бланк ('''CDU''') станува Министер за одбрана кога таа функција е оживеана. * 8 јуни 1955 – Хајрих фон Бретано ('''CDU''') го наследува Аденауер како Министер за надворешни работи. Ханс-Јоахим фон Меркац ('''DP''') го наследува Хелвеге како Министер за работи во Бундесратот. * 19 октомври 1955 – Франц Јозеф Штраус ('''CSU''') станува Министер за атомски работи. * 12 ноември 1955 – Тилманс ја напушта владата. * 16 октомври 1956 – Франц Јозеф Штраус ('''CSU''') го наследува Бланк како Министер за одбрана. Ханс-Јоахим фон Меркац го наследува Нојмар како Министер за правда. Крафт и Шефер ја напуштаат владата. Зигфрид Балке ('''CSU''') го наследува Штраус како Министер за атомски работи. * 15 ноември 1956 – Ернст Лемер ('''CDU''') го наследува Балке како Министер за пошта и комуникации === Трета Влада === * Конрад Аденауер ('''CDU''') – Канцелар * Лудвиг Ерхарт ('''CDU''') – Вице Канцелар и Министер за економија * Хајнрих фон Бретано ('''CDU''') – Министер за надворешни работи * Франц Јозеф Штраус ('''CSU''') – Министер за одбрана * Герхарт Шредер ('''CDU''') – Министер за внатрешни работи * Франц Етцел ('''CDU''') – Министер за финансии * Фриц Шефер ('''CSU''') – Министер за правда * Теодор Бланк ('''CDU''') – Министер за труд и социјални работи * Хајнрих Либке ('''CDU''') – Министер за храна, земјоделство и шумарство * Ханс-Христоф Зебом ('''DP''') – Министер за транспорт * Пол Лике ('''CDU''') – Министер за градежништво * Франц-Јозеф Вурмелинг ('''CDU''') – Министер за семејни и младински прашања * Рихард Штиклен ('''CSU''') – Министер за пошта и комуникации * Теодор Оберлендер ('''CDU''') – Министер за раселени лица, бегалци и воени жртви * Ернст Лемер ('''CDU''') – Министер за германски прашања * Ханс-Јоахим фон Меркац ('''DP''') – Министер за Бундесратот и државни работи * Зигфрид Балке ('''CSU''') – Министер за јадрена енергија и вода * Херман Линдрат ('''CDU''') – Министер за федерална економска сопственост '''Измени''' * 13 септември 1959 – Вернер Шварц ('''CDU''') го наследува Либке како Министер за храна, земјоделство и шумарство. * 5 април 1960 – Оберлендер дава оставка како Министер за раселени лица, бегалци и воени жртви. * 4 мај 1960 – Ханс Вилхелми ('''CDU''') го наследува Линдрат (27 февруари) како Министер за федерална економска сопственост. * 27 октомври 1960 – Ханс-Јоахим фон Меркац ('''CDU''') станува Министер за раселени лица, бегалци и воени жртви. === Четврта Влада === * Конрад Аденауер ('''CDU''') – Канцелар * Лудвиг Ерхарт ('''CDU''') – Вице Канцелар и Министер за економија * Герхарт Шредер ('''CDU''') – Министер за надворешни работи * Франц Јозеф Штраус ('''CSU''') – Министер за одбрана * Херман Хехерл ('''CSU''') – Министер за внатрешни работи * Хајнц Штарке ('''FDP''') – Министер за финансии * Волфганг Штамбергер ('''FDP''') – Министер за правда * Теодор Бланк ('''CDU''') – Министер за труд и социјални работи * Вернер Шварц ('''CDU''') – Министер за храна, земјоделство и шумарство * Ханс-Христоф Зебом ('''CDU''') – Министер за транспорт * Пол Лике ('''CDU''') – Министер за градежништво * Франц-Јозеф Вурмелинг ('''CDU''') – Министер за семејни и младински прашања * Елизабет Шварцхаупт ('''CDU''') – Министер за здравство * Валтер Шел ('''FDP''') – Министер за економска соработка * Хајрих Кроне ('''CDU''') – Министер за специјални задачи * Рихард Штиклен ('''CSU''') – Министер за пошта и комуникации * Волфганг Мишник ('''FDP''') – Министер за раселени лица, бегалци и воени жртви * Ернст Лемер ('''CDU''') – Министер за германски прашања * Ханс-Јоахим фон Меркац ('''CDU''') – Министер за Бундесратот и државни работи * Зигфрид Балке ('''CSU''') – Министер за јадрена енергија и вода * Ханс Ленц ('''FDP''') – Министер за национално богатство '''Измени''' * 19 ноември 1962 - Евалд Бухер ('''FDP''') го наследува Штамбергер како Министер за правда. Бернер Долингер ('''CSU''') го наследува Ленц како Министер за национално богатство. * 14 декември 1962 – Ролф Далгрин ('''FDP''') го наследува Штарке како Министер за финансии. Бруно Хек ('''CDU''') го наследува Вурмелинг како Министер за семејни и младински прашања. Ханс Ленц ('''FDP''') и пристапува на владата како Министер за научно истражување. Рајнер Барцел ('''CDU''') го наследува Лемер како Министер за германски прашања. Алојз Нидералт ('''CSU''') го наследува Меркац како Министер за Бундесратот и државни работи. Министерството за јадрена енергија и вода се укинува, и Балке си заминува од владата. * 9 јануари 1963 – Кај-Уве фон Хасел ('''CDU''') го наследува Штраус како Министер за одбрана == Наводи == Енцикопедија Britannica (Macropedia) © 1989, статии за конрад Аденауер, Хелмут Кол и Ото фон Бизмарк. {{wikiquote}} {{Ризница-врска}} {{reflist}} == Политички функции - претходници и наследници == {{start box}}{{s-off}} {{succession box | before=[[Гроф Лутц Шверин фон Кросигк]]<br />'''(како Водечки Министер) |title=[[Канцелар на Германија]] | after=[[Лудвиг Ерхард]] | years=1949–1963}} {{succession box | before=[[Гроф Лутц Шверин фон Кросигк]] |title=[[Министер за надворешни работи (Германија)|Сојузен министер за надворешни работи]] | after=[[Хајнрих фон Брентано ди Тремецо]] | years=1951–1955}} {{end box}} {{Германски канцелари}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аденауер, Конрад}} [[Категорија:Канцелари на Германија]] [[Категорија:Водачи за време Студената Војна]] [[Категорија:Германски Анти-Комунисти]] [[Категорија:Политичари на Христијанска Демокраѕска Унија (Германија)]] [[Категорија:Германски Римо-Католици]] [[Категорија:Министри на Владата на Германија]] [[Категорија:Добтници на Наградата Шарлемањ]] [[Категорија:Членови на германскиот Бундестаг]] [[Категорија:Членови на Пруската Куќа на Лордови]] [[Категорија:Луѓе од Келн]] [[Категорија:Луѓе од Рајнската Покраина]] [[Категорија:Пруски Политичари]] [[Категорија:Тајм Магазин Човек на Годината]] [[Категорија:Студенти на Универзитетот Фрајбург]] [[Категорија:Студенти на Универзитетот Минхен]] [[Категорија:Студенти на Универзитетот Бон]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст во посебно издание на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Германски автобиографи]] icgjld1890bm6irb2h7x8m6p0mcmywk 8 166718 5652576 4944541 2026-11-02T19:42:01Z Maintenance script 54544 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 5652576 javascript text/javascript /** HotCat V2.43 Ajax-based simple Category manager. Allows adding/removing/changing categories on a page view. Supports multiple category changes, as well as redirect and disambiguation resolution. Also plugs into the upload form. Search engines to use for the suggestion list are configurable, and can be selected interactively. Documentation: https://commons.wikimedia.org/wiki/Help:Gadget-HotCat List of main authors: https://commons.wikimedia.org/wiki/Help:Gadget-HotCat/Version_history License: Quadruple licensed GFDL, GPL, LGPL and Creative Commons Attribution 3.0 (CC-BY-3.0) Choose whichever license of these you like best :-) This code should run on any MediaWiki installation >= MW 1.27. For use with older versions of MediaWiki, use the archived versions below: <=1.26: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-HotCat.js&oldid=211134664 */ // <nowiki> /* eslint-disable vars-on-top, one-var, camelcase, no-alert, curly */ /* global jQuery, mediaWiki, UFUI, JSconfig, UploadForm */ /* jslint strict:false, nonew:false, bitwise:true */ ( function ( $, mw ) { // Don't use mw.config.get() as that takes a copy of the config, and so doesn't // account for values changing, e.g. wgCurRevisionId after a VE edit var conf = $.extend( {}, mw.config.values, { // when running on mobile domain - do not use wgServer. wgServer: window.location.host.indexOf('.m.') > -1 ? '//' + window.location.host : mw.config.get( 'wgServer' ) } ); // Guard against double inclusions (in old IE/Opera element ids become window properties) if ( ( window.HotCat && !window.HotCat.nodeName ) || conf.wgAction === 'edit' ) // Not on edit mode return; // Configuration stuff. var HC = window.HotCat = { // Localize these messages to the main language of your wiki. messages: { cat_removed: 'отстранета [[Категорија:$1]]', template_removed: 'отстранета {{[[Категорија:$1]]}}', cat_added: 'додадена [[Категорија:$1]]', cat_keychange: 'нов клуч за [[Категорија:$1]]: „$2“', // $2 е новиот клуч cat_notFound: 'Не ја најдов категоријата „$1“', cat_exists: 'Категоријата „$1“ веќе постои; не ја додадов.', cat_resolved: ' (пренасочувањето [[Категорија:$1]] е решено)', uncat_removed: 'отстрането {{некатегоризирана}}', separator: '; ', // Some text to prefix to the edit summary. prefix: '', // Some text to append to the edit summary. Named 'using' for historical reasons. If you prefer // to have a marker at the front, use prefix and set this to the empty string. using: ' користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]', // $1 is replaced by a number. If your language has several plural forms (c.f. [[:en:Dual (grammatical form)]]), // you can set this to an array of strings suitable for passing to mw.language.configPlural(). // If that function doesn't exist, HotCat will simply fall back to using the last // entry in the array. multi_change: '$1 категории', // Button text. Localize to wgContentLanguage here; localize to wgUserLanguage in a subpage, // see localization hook below. commit: 'Зачувај', // Button text. Localize to wgContentLanguage here; localize to wgUserLanguage in a subpage, // see localization hook below. ok: 'ОК', // Button text. Localize to wgContentLanguage here; localize to wgUserLanguage in a subpage, // see localization hook below. cancel: 'Откажи', // Localize to wgContentLanguage here; localize to wgUserLanguage in a subpage, // see localization hook below. multi_error: 'Не можев да го добијам текстот на страницата од опслужувачот . Затоа, измените во категоријата ' + 'не можат да се зачуваат. Се извинуваме за непријатностите.', // Defaults to '[[' + category_canonical + ':$1]]'. Can be overridden if in the short edit summaries // not the standard category name should be used but, say, a shorter namespace alias. $1 is replaced // by a category name. short_catchange: null }, // Plural of category_canonical. categories: 'Категории', // Any category in this category is deemed a disambiguation category; i.e., a category that should not contain // any items, but that contains links to other categories where stuff should be categorized. If you don't have // that concept on your wiki, set it to null. Use blanks, not underscores. disambig_category: 'Појаснување', // Any category in this category is deemed a (soft) redirect to some other category defined by a link // to another non-blacklisted category. If your wiki doesn't have soft category redirects, set this to null. // If a soft-redirected category contains more than one link to another non-blacklisted category, it's considered // a disambiguation category instead. redir_category: 'Категориски пренасочувања', // The little modification links displayed after category names. U+2212 is a minus sign; U+2193 and U+2191 are // downward and upward pointing arrows. Do not use ↓ and ↑ in the code! links: { change: '(±)', remove: '(\u2212)', add: '(+)', restore: '(×)', undo: '(×)', down: '(\u2193)', up: '(\u2191)' }, changeTag: conf.wgUserName ? 'HotCat' : '', // if tag is missing, edit is rejected // The tooltips for the above links tooltips: { change: 'Измени', remove: 'Отстрани', add: 'Додај нова категорија', restore: 'Undo changes', undo: 'Отповикај промени', down: 'Отвори за менување и прикажи поткатегории', up: 'Отвори за измена и прикажи матични категории' }, // The HTML content of the "enter multi-mode" link at the front. addmulti: '<span>+⁺</span>', // Tooltip for the "enter multi-mode" link multi_tooltip: 'Измени неколку категории', // Return true to disable HotCat. disable: function () { var ns = conf.wgNamespaceNumber; var nsIds = conf.wgNamespaceIds; return ( ns < 0 || // Special pages; Special:Upload is handled differently ns === 10 || // Templates ns === 828 || // Module (Lua) ns === 8 || // MediaWiki ns === 6 && !conf.wgArticleId || // Non-existing file pages ns === 2 && /\.(js|css)$/.test( conf.wgTitle ) || // User scripts nsIds && ( ns === nsIds.creator || ns === nsIds.timedtext || ns === nsIds.institution ) ); }, // A regexp matching a templates used to mark uncategorized pages, if your wiki does have that. // If not, set it to null. uncat_regexp: /\{\{\s*[Uu]ncategorized\s*[^}]*\}\}\s*(<!--.*?-->\s*)?/g, // The images used for the little indication icon. Should not need changing. existsYes: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/P_yes.svg/20px-P_yes.svg.png', existsNo: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/P_no.svg/20px-P_no.svg.png', // a list of categories which can be removed by removing a template // key: the category without namespace // value: A regexp matching the template name, again without namespace // If you don't have this at your wiki, or don't want this, set it to an empty object {}. template_categories: {}, // Names for the search engines engine_names: { searchindex: 'Пребарувачки индекс', pagelist: 'Список на страници', combined: 'Здружено пребарување', subcat: 'Поткатегории', parentcat: 'Матични категории' }, // Override the decision of whether HotCat should help users by automatically // capitalising the title in the user input text if the wiki has case-sensitive page names. // Basically, this will make an API query to check the MediaWiki configuration and HotCat then sets // this to true for most wikis, and to false on Wiktionary. // // You can set this directly if there is a problem with it. For example, Georgian Wikipedia (kawiki), // is known to have different capitalisation logic between MediaWiki PHP and JavaScript. As such, automatic // case changes in JavaScript by HotCat would be wrong. capitalizePageNames: null, // If upload_disabled is true, HotCat will not be used on the Upload form. upload_disabled: false, // Single regular expression matching blacklisted categories that cannot be changed or // added using HotCat. For instance /\bstubs?$/ (any category ending with the word "stub" // or "stubs"), or /(\bstubs?$)|\bmaintenance\b/ (stub categories and any category with the // word "maintenance" in its title. blacklist: null, // Stuff changeable by users: // Background for changed categories in multi-edit mode. Default is a very light salmon pink. bg_changed: '#FCA', // If true, HotCat will never automatically submit changes. HotCat will only open an edit page with // the changes; users must always save explicitly. no_autocommit: false, // If true, the "category deletion" link "(-)" will never save automatically but always show an // edit page where the user has to save the edit manually. Is false by default because that's the // traditional behavior. This setting overrides no_autocommit for "(-)" links. del_needs_diff: false, // Time, in milliseconds, that HotCat waits after a keystroke before making a request to the // server to get suggestions. suggest_delay: 100, // Default width, in characters, of the text input field. editbox_width: 40, // One of the engine_names above, to be used as the default suggestion engine. suggestions: 'combined', // If true, always use the default engine, and never display a selector. fixed_search: false, // If false, do not display the "up" and "down" links use_up_down: true, // Default list size listSize: 10, // If true, single category changes are marked as minor edits. If false, they're not. single_minor: true, // If true, never add a page to the user's watchlist. If false, pages get added to the watchlist if // the user has the "Add pages I edit to my watchlist" or the "Add pages I create to my watchlist" // options in his or her preferences set. dont_add_to_watchlist: false, shortcuts: null, addShortcuts: function ( map ) { if ( !map ) return; window.HotCat.shortcuts = window.HotCat.shortcuts || {}; for ( var k in map ) { if ( !map.hasOwnProperty( k ) || typeof k !== 'string' ) continue; var v = map[ k ]; if ( typeof v !== 'string' ) continue; k = k.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); v = v.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( !k.length || !v.length ) continue; window.HotCat.shortcuts[ k ] = v; } } }; // More backwards compatibility. We have a few places where we test for the browser: once for // Safari < 3.0, and twice for WebKit (Chrome or Safari, any versions) var ua = navigator.userAgent.toLowerCase(); var is_webkit = /applewebkit\/\d+/.test( ua ) && ua.indexOf( 'spoofer' ) < 0; var cat_prefix = null; var noSuggestions = false; function LoadTrigger( needed ) { // Define methods in a closure so that self reference is available, // also allows method calls to be detached. var self = this; self.queue = []; self.needed = needed; self.register = function ( callback ) { if ( self.needed <= 0 ) callback(); // Execute directly else self.queue.push( callback ); }; self.loaded = function () { self.needed--; if ( self.needed === 0 ) { // Run queued callbacks once for ( var i = 0; i < self.queue.length; i++ ) self.queue[ i ](); self.queue = []; } }; } // Used to delay running the HotCat setup until /local_defaults and localizations have been loaded. var loadTrigger = new LoadTrigger( 2 ); function load( uri, callback ) { var s = document.createElement( 'script' ); s.src = uri; var called = false; s.onload = s.onerror = function () { if ( !called && callback ) { called = true; callback(); } if ( s.parentNode ) { s.parentNode.removeChild( s ); } }; document.head.appendChild( s ); } function loadJS( page, callback ) { load( conf.wgServer + conf.wgScript + '?title=' + encodeURIComponent( page ) + '&action=raw&ctype=text/javascript', callback ); } function loadURI( href, callback ) { var url = href; if ( url.substring( 0, 2 ) === '//' ) url = window.location.protocol + url; else if ( url.substring( 0, 1 ) === '/' ) url = conf.wgServer + url; load( url, callback ); } // Load local configurations, overriding the pre-set default values in the HotCat object above. This is always loaded // from the wiki where this script is executing, even if this script itself is hotlinked from Commons. This can // be used to change the default settings, or to provide localized interface texts for edit summaries and so on. loadJS( 'MediaWiki:Gadget-HotCat.js/local_defaults', loadTrigger.loaded ); // Load localized UI texts. These are the texts that HotCat displays on the page itself. Texts shown in edit summaries // should be localized in /local_defaults above. if ( conf.wgUserLanguage !== 'mk' ) { // Lupo: somebody thought it would be a good idea to add this. So the default is true, and you have to set it to false // explicitly if you're not on Commons and don't want that. if ( window.hotcat_translations_from_commons === undefined ) window.hotcat_translations_from_commons = true; // Localization hook to localize HotCat messages, tooltips, and engine names for wgUserLanguage. if ( window.hotcat_translations_from_commons && conf.wgServer.indexOf( '//commons' ) < 0 ) { loadURI( '//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=' + 'MediaWiki:Gadget-HotCat.js/' + conf.wgUserLanguage + '&action=raw&ctype=text/javascript', loadTrigger.loaded ); } else { // Load translations locally loadJS( 'MediaWiki:Gadget-HotCat.js/' + conf.wgUserLanguage, loadTrigger.loaded ); } } else { loadTrigger.loaded(); } // No further changes should be necessary here. // The following regular expression strings are used when searching for categories in wikitext. var wikiTextBlank = '[\\t _\\xA0\\u1680\\u180E\\u2000-\\u200A\\u2028\\u2029\\u202F\\u205F\\u3000]+'; var wikiTextBlankRE = new RegExp( wikiTextBlank, 'g' ); // Regexp for handling blanks inside a category title or namespace name. // See http://svn.wikimedia.org/viewvc/mediawiki/trunk/phase3/includes/Title.php?revision=104051&view=markup#l2722 // See also http://www.fileformat.info/info/unicode/category/Zs/list.htm // MediaWiki collapses several contiguous blanks inside a page title to one single blank. It also replace a // number of special whitespace characters by simple blanks. And finally, blanks are treated as underscores. // Therefore, when looking for page titles in wikitext, we must handle all these cases. // Note: we _do_ include the horizontal tab in the above list, even though the MediaWiki software for some reason // appears to not handle it. The zero-width space \u200B is _not_ handled as a space inside titles by MW. var wikiTextBlankOrBidi = '[\\t _\\xA0\\u1680\\u180E\\u2000-\\u200B\\u200E\\u200F\\u2028-\\u202F\\u205F\\u3000]*'; // Whitespace regexp for handling whitespace between link components. Including the horizontal tab, but not \n\r\f\v: // a link must be on one single line. // MediaWiki also removes Unicode bidi override characters in page titles (and namespace names) completely. // This is *not* handled, as it would require us to allow any of [\u200E\u200F\u202A-\u202E] between any two // characters inside a category link. It _could_ be done though... We _do_ handle strange spaces, including the // zero-width space \u200B, and bidi overrides between the components of a category link (adjacent to the colon, // or adjacent to and inside of "[[" and "]]"). // First auto-localize the regexps for the category and the template namespaces. var formattedNamespaces = conf.wgFormattedNamespaces; var namespaceIds = conf.wgNamespaceIds; function autoLocalize( namespaceNumber, fallback ) { function createRegexpStr( name ) { if ( !name || !name.length ) return ''; var regex_name = ''; for ( var i = 0; i < name.length; i++ ) { var initial = name.charAt( i ), ll = initial.toLowerCase(), ul = initial.toUpperCase(); if ( ll === ul ) regex_name += initial; else regex_name += '[' + ll + ul + ']'; } return regex_name .replace( /([\\^$.?*+()])/g, '\\$1' ) .replace( wikiTextBlankRE, wikiTextBlank ); } fallback = fallback.toLowerCase(); var canonical = formattedNamespaces[ String( namespaceNumber ) ].toLowerCase(); var regexp = createRegexpStr( canonical ); if ( fallback && canonical !== fallback ) regexp += '|' + createRegexpStr( fallback ); if ( namespaceIds ) { for ( var cat_name in namespaceIds ) { if ( typeof cat_name === 'string' && cat_name.toLowerCase() !== canonical && cat_name.toLowerCase() !== fallback && namespaceIds[ cat_name ] === namespaceNumber ) { regexp += '|' + createRegexpStr( cat_name ); } } } return regexp; } HC.category_canonical = formattedNamespaces[ '14' ]; HC.category_regexp = autoLocalize( 14, 'category' ); if ( formattedNamespaces[ '10' ] ) HC.template_regexp = autoLocalize( 10, 'template' ); // Utility functions. Yes, this duplicates some functionality that also exists in other places, but // to keep this whole stuff in a single file not depending on any other on-wiki JavaScripts, we re-do // these few operations here. function make( arg, literal ) { if ( !arg ) return null; return literal ? document.createTextNode( arg ) : document.createElement( arg ); } function param( name, uri ) { uri = uri || document.location.href; var re = new RegExp( '[&?]' + name + '=([^&#]*)' ); var m = re.exec( uri ); if ( m && m.length > 1 ) return decodeURIComponent( m[ 1 ] ); return null; } function title( href ) { if ( !href ) return null; var script = conf.wgScript + '?'; if ( href.indexOf( script ) === 0 || href.indexOf( conf.wgServer + script ) === 0 || conf.wgServer.substring( 0, 2 ) === '//' && href.indexOf( document.location.protocol + conf.wgServer + script ) === 0 ) { // href="/w/index.php?title=..." return param( 'title', href ); } else { // href="/wiki/..." var prefix = conf.wgArticlePath.replace( '$1', '' ); if ( href.indexOf( prefix ) ) prefix = conf.wgServer + prefix; // Fully expanded URL? if ( href.indexOf( prefix ) && prefix.substring( 0, 2 ) === '//' ) prefix = document.location.protocol + prefix; // Protocol-relative wgServer? if ( href.indexOf( prefix ) === 0 ) return decodeURIComponent( href.substring( prefix.length ) ); } return null; } function hasClass( elem, name ) { return ( ' ' + elem.className + ' ' ).indexOf( ' ' + name + ' ' ) >= 0; } function capitalize( str ) { if ( !str || !str.length ) return str; return str.substr( 0, 1 ).toUpperCase() + str.substr( 1 ); } function wikiPagePath( pageName ) { // Note: do not simply use encodeURI, it doesn't encode '&', which might break if wgArticlePath actually has the $1 in // a query parameter. return conf.wgArticlePath.replace( '$1', encodeURIComponent( pageName ).replace( /%3A/g, ':' ).replace( /%2F/g, '/' ) ); } function escapeRE( str ) { return str.replace( /([\\^$.?*+()[\]])/g, '\\$1' ); } function substituteFactory( options ) { options = options || {}; var lead = options.indicator || '$'; var indicator = escapeRE( lead ); var lbrace = escapeRE( options.lbrace || '{' ); var rbrace = escapeRE( options.rbrace || '}' ); var re; re = new RegExp( // $$ '(?:' + indicator + '(' + indicator + '))|' + // $0, $1 '(?:' + indicator + '(\\d+))|' + // ${key} '(?:' + indicator + '(?:' + lbrace + '([^' + lbrace + rbrace + ']+)' + rbrace + '))|' + // $key (only if first char after $ is not $, digit, or { ) '(?:' + indicator + '(?!(?:[' + indicator + lbrace + ']|\\d))(\\S+?)\\b)', 'g' ); // Replace $1, $2, or ${key1}, ${key2}, or $key1, $key2 by values from map. $$ is replaced by a single $. return function ( str, map ) { if ( !map ) return str; return str.replace( re, function ( match, prefix, idx, key, alpha ) { if ( prefix === lead ) return lead; var k = alpha || key || idx; var replacement = typeof map[ k ] === 'function' ? map[ k ]( match, k ) : map[ k ]; return typeof replacement === 'string' ? replacement : ( replacement || match ); } ); }; } var substitute = substituteFactory(); var replaceShortcuts = ( function () { var replaceHash = substituteFactory( { indicator: '#', lbrace: '[', rbrace: ']' } ); return function ( str, map ) { var s = replaceHash( str, map ); return HC.capitalizePageNames ? capitalize( s ) : s; }; }() ); // Text modification var findCatsRE = new RegExp( '\\[\\[' + wikiTextBlankOrBidi + '(?:' + HC.category_regexp + ')' + wikiTextBlankOrBidi + ':[^\\]]+\\]\\]', 'g' ); function replaceByBlanks( match ) { return match.replace( /(\s|\S)/g, ' ' ); // /./ doesn't match linebreaks. /(\s|\S)/ does. } function find_category( wikitext, category, once ) { var cat_regex = null; if ( HC.template_categories[ category ] ) { cat_regex = new RegExp( '\\{\\{' + wikiTextBlankOrBidi + '(' + HC.template_regexp + '(?=' + wikiTextBlankOrBidi + ':))?' + wikiTextBlankOrBidi + '(?:' + HC.template_categories[ category ] + ')' + wikiTextBlankOrBidi + '(\\|.*?)?\\}\\}', 'g' ); } else { var cat_name = escapeRE( category ); var initial = cat_name.substr( 0, 1 ); cat_regex = new RegExp( '\\[\\[' + wikiTextBlankOrBidi + '(' + HC.category_regexp + ')' + wikiTextBlankOrBidi + ':' + wikiTextBlankOrBidi + ( initial === '\\' || !HC.capitalizePageNames ? initial : '[' + initial.toUpperCase() + initial.toLowerCase() + ']' ) + cat_name.substring( 1 ).replace( wikiTextBlankRE, wikiTextBlank ) + wikiTextBlankOrBidi + '(\\|.*?)?\\]\\]', 'g' ); } if ( once ) return cat_regex.exec( wikitext ); var copiedtext = wikitext .replace( /<!--(\s|\S)*?-->/g, replaceByBlanks ) .replace( /<nowiki>(\s|\S)*?<\/nowiki>/g, replaceByBlanks ); var result = []; var curr_match = null; while ( ( curr_match = cat_regex.exec( copiedtext ) ) !== null ) { result.push( { match: curr_match } ); } result.re = cat_regex; return result; // An array containing all matches, with positions, in result[ i ].match } var interlanguageRE = null; function change_category( wikitext, toRemove, toAdd, key, is_hidden ) { function find_insertionpoint( wikitext ) { var copiedtext = wikitext .replace( /<!--(\s|\S)*?-->/g, replaceByBlanks ) .replace( /<nowiki>(\s|\S)*?<\/nowiki>/g, replaceByBlanks ); // Search in copiedtext to avoid that we insert inside an HTML comment or a nowiki "element". var index = -1; findCatsRE.lastIndex = 0; while ( findCatsRE.exec( copiedtext ) !== null ) index = findCatsRE.lastIndex; if ( index < 0 ) { // Find the index of the first interlanguage link... var match = null; if ( !interlanguageRE ) { // Approximation without API: interlanguage links start with 2 to 3 lower case letters, optionally followed by // a sequence of groups consisting of a dash followed by one or more lower case letters. Exceptions are "simple" // and "tokipona". match = /((^|\n\r?)(\[\[\s*(([a-z]{2,3}(-[a-z]+)*)|simple|tokipona)\s*:[^\]]+\]\]\s*))+$/.exec( copiedtext ); } else { match = interlanguageRE.exec( copiedtext ); } if ( match ) index = match.index; return { idx: index, onCat: false }; } return { idx: index, onCat: index >= 0 }; } var summary = [], nameSpace = HC.category_canonical, cat_point = -1, // Position of removed category; keyChange = ( toRemove && toAdd && toRemove === toAdd && toAdd.length ), matches; if ( key ) key = '|' + key; // Remove if ( toRemove && toRemove.length ) { matches = find_category( wikitext, toRemove ); if ( !matches || !matches.length ) { return { text: wikitext, summary: summary, error: HC.messages.cat_notFound.replace( /\$1/g, toRemove ) }; } else { var before = wikitext.substring( 0, matches[ 0 ].match.index ), after = wikitext.substring( matches[ 0 ].match.index + matches[ 0 ].match[ 0 ].length ); if ( matches.length > 1 ) { // Remove all occurrences in after matches.re.lastIndex = 0; after = after.replace( matches.re, '' ); } if ( toAdd ) { // nameSpace = matches[ 0 ].match[ 1 ] || nameSpace; Canonical namespace should be always preferred if ( key === null ) key = matches[ 0 ].match[ 2 ]; // Remember the category key, if any. } // Remove whitespace (properly): strip whitespace, but only up to the next line feed. // If we then have two linefeeds in a row, remove one. Otherwise, if we have two non- // whitespace characters, insert a blank. var i = before.length - 1; while ( i >= 0 && before.charAt( i ) !== '\n' && before.substr( i, 1 ).search( /\s/ ) >= 0 ) i--; var j = 0; while ( j < after.length && after.charAt( j ) !== '\n' && after.substr( j, 1 ).search( /\s/ ) >= 0 ) j++; if ( i >= 0 && before.charAt( i ) === '\n' && ( !after.length || j < after.length && after.charAt( j ) === '\n' ) ) i--; if ( i >= 0 ) before = before.substring( 0, i + 1 ); else before = ''; if ( j < after.length ) after = after.substring( j ); else after = ''; if ( before.length && before.substring( before.length - 1 ).search( /\S/ ) >= 0 && after.length && after.substr( 0, 1 ).search( /\S/ ) >= 0 ) { before += ' '; } cat_point = before.length; if ( cat_point === 0 && after.length && after.substr( 0, 1 ) === '\n' ) after = after.substr( 1 ); wikitext = before + after; if ( !keyChange ) { if ( HC.template_categories[ toRemove ] ) { summary.push( HC.messages.template_removed.replace( /\$1/g, toRemove ) ); } else { summary.push( HC.messages.cat_removed.replace( /\$1/g, toRemove ) ); } } } } // Add if ( toAdd && toAdd.length ) { matches = find_category( wikitext, toAdd ); if ( matches && matches.length ) { // Already exists return { text: wikitext, summary: summary, error: HC.messages.cat_exists.replace( /\$1/g, toAdd ) }; } else { var onCat = false; if ( cat_point < 0 ) { var point = find_insertionpoint( wikitext ); cat_point = point.idx; onCat = point.onCat; } else { onCat = true; } var newcatstring = '[[' + nameSpace + ':' + toAdd + ( key || '' ) + ']]'; if ( cat_point >= 0 ) { var suffix = wikitext.substring( cat_point ); wikitext = wikitext.substring( 0, cat_point ) + ( cat_point > 0 ? '\n' : '' ) + newcatstring + ( !onCat ? '\n' : '' ); if ( suffix.length && suffix.substr( 0, 1 ) !== '\n' ) wikitext += '\n' + suffix; else wikitext += suffix; } else { if ( wikitext.length && wikitext.substr( wikitext.length - 1, 1 ) !== '\n' ) wikitext += '\n'; wikitext += ( wikitext.length ? '\n' : '' ) + newcatstring; } if ( keyChange ) { var k = key || ''; if ( k.length ) k = k.substr( 1 ); summary.push( substitute( HC.messages.cat_keychange, [ null, toAdd, k ] ) ); } else { summary.push( HC.messages.cat_added.replace( /\$1/g, toAdd ) ); } if ( HC.uncat_regexp && !is_hidden ) { var txt = wikitext.replace( HC.uncat_regexp, '' ); // Remove "uncat" templates if ( txt.length !== wikitext.length ) { wikitext = txt; summary.push( HC.messages.uncat_removed ); } } } } return { text: wikitext, summary: summary, error: null }; } // The real HotCat UI function evtKeys( e ) { /* eslint-disable no-bitwise */ var code = 0; if ( e.ctrlKey ) { // All modern browsers // Ctrl-click seems to be overloaded in FF/Mac (it opens a pop-up menu), so treat cmd-click // as a ctrl-click, too. if ( e.ctrlKey || e.metaKey ) code |= 1; if ( e.shiftKey ) code |= 2; } return code; } function evtKill( e ) { if ( e.preventDefault ) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); } else { e.cancelBubble = true; } return false; } var catLine = null, onUpload = false, editors = [], commitButton = null, commitForm = null, multiSpan = null, pageText = null, pageTime = null, pageWatched = false, watchCreate = false, watchEdit = false, minorEdits = false, editToken = null, is_rtl = false, serverTime = null, lastRevId = null, pageTextRevId = null, conflictingUser = null, newDOM = false; // true if MediaWiki serves the new UL-LI DOM for categories function CategoryEditor() { this.initialize.apply( this, arguments ); } function setPage( json ) { var startTime = null; if ( json && json.query ) { if ( json.query.pages ) { var page = json.query.pages[ !conf.wgArticleId ? '-1' : String( conf.wgArticleId ) ]; if ( page ) { if ( page.revisions && page.revisions.length ) { // Revisions are sorted by revision ID, hence [ 0 ] is the one we asked for, and possibly there's a [ 1 ] if we're // not on the latest revision (edit conflicts and such). pageText = page.revisions[ 0 ][ '*' ]; if ( page.revisions[ 0 ].timestamp ) pageTime = page.revisions[ 0 ].timestamp.replace( /\D/g, '' ); if ( page.revisions[ 0 ].revid ) pageTextRevId = page.revisions[ 0 ].revid; if ( page.revisions.length > 1 ) conflictingUser = page.revisions[ 1 ].user; } if ( page.lastrevid ) lastRevId = page.lastrevid; if ( page.starttimestamp ) startTime = page.starttimestamp.replace( /\D/g, '' ); pageWatched = typeof page.watched === 'string'; if ( json.query.tokens ) editToken = json.query.tokens.csrftoken; if ( page.langlinks && ( !json[ 'query-continue' ] || !json[ 'query-continue' ].langlinks ) ) { // We have interlanguage links, and we got them all. var re = ''; for ( var i = 0; i < page.langlinks.length; i++ ) re += ( i > 0 ? '|' : '' ) + page.langlinks[ i ].lang.replace( /([\\^$.?*+()])/g, '\\$1' ); if ( re.length ) interlanguageRE = new RegExp( '((^|\\n\\r?)(\\[\\[\\s*(' + re + ')\\s*:[^\\]]+\\]\\]\\s*))+$' ); } } } // Siteinfo if ( json.query.general ) { if ( json.query.general.time && !startTime ) startTime = json.query.general.time.replace( /\D/g, '' ); if ( HC.capitalizePageNames === null ) { // ResourceLoader's JSParser doesn't like .case, so override eslint. // eslint-disable-next-line dot-notation HC.capitalizePageNames = ( json.query.general[ 'case' ] === 'first-letter' ); } } serverTime = startTime; // Userinfo if ( json.query.userinfo && json.query.userinfo.options ) { watchCreate = !HC.dont_add_to_watchlist && json.query.userinfo.options.watchcreations === '1'; watchEdit = !HC.dont_add_to_watchlist && json.query.userinfo.options.watchdefault === '1'; minorEdits = json.query.userinfo.options.minordefault === 1; // If the user has the "All edits are minor" preference enabled, we should honor that // for single category changes, no matter what the site configuration is. if ( minorEdits ) HC.single_minor = true; } } } var saveInProgress = false; function initiateEdit( doEdit, failure ) { if ( saveInProgress ) return; saveInProgress = true; var oldButtonState; if ( commitButton ) { oldButtonState = commitButton.disabled; commitButton.disabled = true; } function fail() { saveInProgress = false; if ( commitButton ) commitButton.disabled = oldButtonState; failure.apply( this, arguments ); } // Must use Ajax here to get the user options and the edit token. $.getJSON( conf.wgServer + conf.wgScriptPath + '/api.php?' + 'format=json&action=query&rawcontinue=&titles=' + encodeURIComponent( conf.wgPageName ) + '&prop=info%7Crevisions%7Clanglinks&inprop=watched&rvprop=content%7Ctimestamp%7Cids%7Cuser&lllimit=500' + '&rvlimit=2&rvdir=newer&rvstartid=' + conf.wgCurRevisionId + '&meta=siteinfo%7Cuserinfo%7Ctokens&type=csrf&uiprop=options', function ( json ) { setPage( json ); doEdit( fail ); } ).fail( function ( req ) { fail( req.status + ' ' + req.statusText ); } ); } function multiChangeMsg( count ) { var msg = HC.messages.multi_change; if ( typeof msg !== 'string' && msg.length ) if ( mw.language && mw.language.convertPlural ) { msg = mw.language.convertPlural( count, msg ); } else { msg = msg[ msg.length - 1 ]; } return substitute( msg, [ null, String( count ) ] ); } function currentTimestamp() { var now = new Date(); var ts = String( now.getUTCFullYear() ); function two( s ) { return s.substr( s.length - 2 ); } ts += two( '0' + ( now.getUTCMonth() + 1 ) ) + two( '0' + now.getUTCDate() ) + two( '00' + now.getUTCHours() ) + two( '00' + now.getUTCMinutes() ) + two( '00' + now.getUTCSeconds() ); return ts; } function performChanges( failure, singleEditor ) { if ( pageText === null ) { failure( HC.messages.multi_error ); return; } // Backwards compatibility after message change (added $2 to cat_keychange) if ( HC.messages.cat_keychange.indexOf( '$2' ) < 0 ) HC.messages.cat_keychange += '"$2"'; // More backwards-compatibility with earlier HotCat versions: if ( !HC.messages.short_catchange ) HC.messages.short_catchange = '[[' + HC.category_canonical + ':$1]]'; // Create a form and submit it. We don't use the edit API (api.php?action=edit) because // (a) sensibly reporting back errors like edit conflicts is always a hassle, and // (b) we want to show a diff for multi-edits anyway, and // (c) we want to trigger onsubmit events, allowing user code to intercept the edit. // Using the form, we can do (b) and (c), and we get (a) for free. And, of course, using the form // automatically reloads the page with the updated categories on a successful submit, which // we would have to do explicitly if we used the edit API. var action; // Normally, we don't have to care about edit conflicts. If some other user edited the page in the meantime, the // server will take care of it and merge the edit automatically or present an edit conflict screen. However, the // server suppresses edit conflicts with oneself. Hence, if we have a conflict, and the conflicting user is the // current user, then we set the "oldid" value and switch to diff, which gives the "you are editing an old version; // if you save, any more recent changes will be lost" screen. var selfEditConflict = ( lastRevId !== null && lastRevId !== conf.wgCurRevisionId || pageTextRevId !== null && pageTextRevId !== conf.wgCurRevisionId ) && conflictingUser && conflictingUser === conf.wgUserName; if ( singleEditor && !singleEditor.noCommit && !HC.no_autocommit && editToken && !selfEditConflict ) { // If we do have an edit conflict, but not with ourself, that's no reason not to attempt to save: the server side may actually be able to // merge the changes. We just need to make sure that we do present a diff view if it's a self edit conflict. commitForm.wpEditToken.value = editToken; action = commitForm.wpDiff; if ( action ) action.name = action.value = 'wpSave'; } else { action = commitForm.wpSave; if ( action ) action.name = action.value = 'wpDiff'; } var result = { text: pageText }, changed = [], added = [], deleted = [], changes = 0, toEdit = singleEditor ? [ singleEditor ] : editors, error = null, edit, i; for ( i = 0; i < toEdit.length; i++ ) { edit = toEdit[ i ]; if ( edit.state === CategoryEditor.CHANGED ) { result = change_category( result.text, edit.originalCategory, edit.currentCategory, edit.currentKey, edit.currentHidden ); if ( !result.error ) { changes++; if ( !edit.originalCategory || !edit.originalCategory.length ) { added.push( edit.currentCategory ); } else { changed.push( { from: edit.originalCategory, to: edit.currentCategory } ); } } else if ( error === null ) { error = result.error; } } else if ( edit.state === CategoryEditor.DELETED && edit.originalCategory && edit.originalCategory.length ) { result = change_category( result.text, edit.originalCategory, null, null, false ); if ( !result.error ) { changes++; deleted.push( edit.originalCategory ); } else if ( error === null ) { error = result.error; } } } if ( error !== null ) { // Do not commit if there were errors action = commitForm.wpSave; if ( action ) action.name = action.value = 'wpDiff'; } // Fill in the form and submit it commitForm.wpMinoredit.checked = minorEdits; commitForm.wpWatchthis.checked = !conf.wgArticleId && watchCreate || watchEdit || pageWatched; if ( conf.wgArticleId || !!singleEditor ) { // Prepare change-tag save if ( action && action.value === 'wpSave' ) { if ( HC.changeTag ) { commitForm.wpChangeTags.value = HC.changeTag; HC.messages.using = ''; HC.messages.prefix = ''; } } else { commitForm.wpAutoSummary.value = HC.changeTag; } if ( changes === 1 ) { if ( result.summary && result.summary.length ) commitForm.wpSummary.value = HC.messages.prefix + result.summary.join( HC.messages.separator ) + HC.messages.using; commitForm.wpMinoredit.checked = HC.single_minor || minorEdits; } else if ( changes ) { var summary = []; var shortSummary = []; // Deleted for ( i = 0; i < deleted.length; i++ ) summary.push( '−' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, deleted[ i ] ] ) ); if ( deleted.length === 1 ) shortSummary.push( '−' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, deleted[ 0 ] ] ) ); else if ( deleted.length ) shortSummary.push( '− ' + multiChangeMsg( deleted.length ) ); // Added for ( i = 0; i < added.length; i++ ) summary.push( '+' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, added[ i ] ] ) ); if ( added.length === 1 ) shortSummary.push( '+' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, added[ 0 ] ] ) ); else if ( added.length ) shortSummary.push( '+ ' + multiChangeMsg( added.length ) ); // Changed var arrow = is_rtl ? '\u2190' : '\u2192'; // left and right arrows. Don't use ← and → in the code. for ( i = 0; i < changed.length; i++ ) { if ( changed[ i ].from !== changed[ i ].to ) { summary.push( '±' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, changed[ i ].from ] ) + arrow + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, changed[ i ].to ] ) ); } else { summary.push( '±' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, changed[ i ].from ] ) ); } } if ( changed.length === 1 ) { if ( changed[ 0 ].from !== changed[ 0 ].to ) { shortSummary.push( '±' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, changed[ 0 ].from ] ) + arrow + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, changed[ 0 ].to ] ) ); } else { shortSummary.push( '±' + substitute( HC.messages.short_catchange, [ null, changed[ 0 ].from ] ) ); } } else if ( changed.length ) { shortSummary.push( '± ' + multiChangeMsg( changed.length ) ); } if ( summary.length ) { summary = summary.join( HC.messages.separator ); if ( summary.length > 200 - HC.messages.prefix.length - HC.messages.using.length ) summary = shortSummary.join( HC.messages.separator ); commitForm.wpSummary.value = HC.messages.prefix + summary + HC.messages.using; } } } commitForm.wpTextbox1.value = result.text; commitForm.wpStarttime.value = serverTime || currentTimestamp(); commitForm.wpEdittime.value = pageTime || commitForm.wpStarttime.value; if ( selfEditConflict ) commitForm.oldid.value = String( pageTextRevId || conf.wgCurRevisionId ); // Submit the form in a way that triggers onsubmit events: commitForm.submit() doesn't. commitForm.hcCommit.click(); } function resolveOne( page, toResolve ) { var cats = page.categories, lks = page.links, is_dab = false, is_redir = typeof page.redirect === 'string', // Hard redirect? is_hidden = page.categoryinfo && typeof page.categoryinfo.hidden === 'string', is_missing = typeof page.missing === 'string', i; for ( i = 0; i < toResolve.length; i++ ) { if ( i && toResolve[ i ].dabInputCleaned !== page.title.substring( page.title.indexOf( ':' ) + 1 ) ) continue; // Note: the server returns in page an NFC normalized Unicode title. If our input was not NFC normalized, we may not find // any entry here. If we have only one editor to resolve (the most common case, I presume), we may simply skip the check. toResolve[ i ].currentHidden = is_hidden; toResolve[ i ].inputExists = !is_missing; toResolve[ i ].icon.src = ( is_missing ? HC.existsNo : HC.existsYes ); } if ( is_missing ) return; if ( !is_redir && cats && ( HC.disambig_category || HC.redir_category ) ) { for ( var c = 0; c < cats.length; c++ ) { var cat = cats[ c ].title; // Strip namespace prefix if ( cat ) { cat = cat.substring( cat.indexOf( ':' ) + 1 ).replace( /_/g, ' ' ); if ( cat === HC.disambig_category ) { is_dab = true; break; } else if ( cat === HC.redir_category ) { is_redir = true; break; } } } } if ( !is_redir && !is_dab ) return; if ( !lks || !lks.length ) return; var titles = []; for ( i = 0; i < lks.length; i++ ) { if ( // Category namespace -- always true since we ask only for the category links lks[ i ].ns === 14 && // Name not empty lks[ i ].title && lks[ i ].title.length ) { // Internal link to existing thingy. Extract the page name and remove the namespace. var match = lks[ i ].title; match = match.substring( match.indexOf( ':' ) + 1 ); // Exclude blacklisted categories. if ( !HC.blacklist || !HC.blacklist.test( match ) ) titles.push( match ); } } if ( !titles.length ) return; for ( i = 0; i < toResolve.length; i++ ) { if ( i && toResolve[ i ].dabInputCleaned !== page.title.substring( page.title.indexOf( ':' ) + 1 ) ) continue; toResolve[ i ].inputExists = true; // Might actually be wrong if it's a redirect pointing to a non-existing category toResolve[ i ].icon.src = HC.existsYes; if ( titles.length > 1 ) { toResolve[ i ].dab = titles; } else { toResolve[ i ].text.value = titles[ 0 ] + ( toResolve[ i ].currentKey !== null ? '|' + toResolve[ i ].currentKey : '' ); } } } function resolveRedirects( toResolve, params ) { if ( !params || !params.query || !params.query.pages ) return; for ( var p in params.query.pages ) resolveOne( params.query.pages[ p ], toResolve ); } function resolveMulti( toResolve, callback ) { var i; for ( i = 0; i < toResolve.length; i++ ) { toResolve[ i ].dab = null; toResolve[ i ].dabInput = toResolve[ i ].lastInput; } if ( noSuggestions ) { callback( toResolve ); return; } // Use %7C instead of |, otherwise Konqueror insists on re-encoding the arguments, resulting in doubly encoded // category names. (That is a bug in Konqueror. Other browsers don't have this problem.) var args = 'action=query&prop=info%7Clinks%7Ccategories%7Ccategoryinfo&plnamespace=14' + '&pllimit=' + ( toResolve.length * 10 ) + '&cllimit=' + ( toResolve.length * 10 ) + '&format=json&titles='; for ( i = 0; i < toResolve.length; i++ ) { var v = toResolve[ i ].dabInput; v = replaceShortcuts( v, HC.shortcuts ); toResolve[ i ].dabInputCleaned = v; args += encodeURIComponent( 'Category:' + v ); if ( i + 1 < toResolve.length ) args += '%7C'; } $.getJSON( conf.wgServer + conf.wgScriptPath + '/api.php?' + args, function ( json ) { resolveRedirects( toResolve, json ); callback( toResolve ); } ).fail( function ( req ) { if ( !req ) noSuggestions = true; callback( toResolve ); } ); } function makeActive( which ) { if ( which.is_active ) return; for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) if ( editors[ i ] !== which ) editors[ i ].inactivate(); which.is_active = true; if ( which.dab ) { // eslint-disable-next-line no-use-before-define showDab( which ); } else { // Check for programmatic value changes. var expectedInput = which.lastRealInput || which.lastInput || ''; var actualValue = which.text.value || ''; if ( !expectedInput.length && actualValue.length || expectedInput.length && actualValue.indexOf( expectedInput ) ) { // Somehow the field's value appears to have changed, and which.lastSelection therefore is no longer valid. Try to set the // cursor at the end of the category, and do not display the old suggestion list. which.showsList = false; var v = actualValue.split( '|' ); which.lastRealInput = which.lastInput = v[ 0 ]; if ( v.length > 1 ) which.currentKey = v[ 1 ]; if ( which.lastSelection ) { which.lastSelection = { start: v[ 0 ].length, end: v[ 0 ].length }; } } if ( which.showsList ) which.displayList(); if ( which.lastSelection ) { if ( is_webkit ) { // WebKit (Safari, Chrome) has problems selecting inside focus() // See http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=32865#c6 window.setTimeout( function () { which.setSelection( which.lastSelection.start, which.lastSelection.end ); }, 1 ); } else { which.setSelection( which.lastSelection.start, which.lastSelection.end ); } } } } function showDab( which ) { if ( !which.is_active ) { makeActive( which ); } else { which.showSuggestions( which.dab, false, null, null ); // do autocompletion, no key, no engine selector which.dab = null; } } function multiSubmit() { var toResolve = []; for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) if ( editors[ i ].state === CategoryEditor.CHANGE_PENDING || editors[ i ].state === CategoryEditor.OPEN ) toResolve.push( editors[ i ] ); if ( !toResolve.length ) { initiateEdit( function ( failure ) { performChanges( failure ); }, function ( msg ) { alert( msg ); } ); return; } resolveMulti( toResolve, function ( resolved ) { var firstDab = null; var dontChange = false; for ( var i = 0; i < resolved.length; i++ ) { if ( resolved[ i ].lastInput !== resolved[ i ].dabInput ) { // We didn't disable all the open editors, but we did asynchronous calls. It is // theoretically possible that the user changed something... dontChange = true; } else { if ( resolved[ i ].dab ) { if ( !firstDab ) firstDab = resolved[ i ]; } else { if ( resolved[ i ].acceptCheck( true ) ) resolved[ i ].commit(); } } } if ( firstDab ) { showDab( firstDab ); } else if ( !dontChange ) { initiateEdit( function ( failure ) { performChanges( failure ); }, function ( msg ) { alert( msg ); } ); } } ); } function setMultiInput() { if ( commitButton || onUpload ) return; commitButton = make( 'input' ); commitButton.type = 'button'; commitButton.value = HC.messages.commit; commitButton.onclick = multiSubmit; if ( multiSpan ) multiSpan.parentNode.replaceChild( commitButton, multiSpan ); else catLine.appendChild( commitButton ); } function checkMultiInput() { if ( !commitButton ) return; var hasChanges = false; for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { if ( editors[ i ].state !== CategoryEditor.UNCHANGED ) { hasChanges = true; break; } } commitButton.disabled = !hasChanges; } var suggestionEngines = { opensearch: { uri: '/api.php?format=json&action=opensearch&namespace=14&limit=30&search=Category:$1', // $1 = search term // Function to convert result of uri into an array of category names handler: function ( queryResult, queryKey ) { if ( queryResult && queryResult.length >= 2 ) { var key = queryResult[ 0 ].substring( queryResult[ 0 ].indexOf( ':' ) + 1 ); var titles = queryResult[ 1 ]; var exists = false; if ( !cat_prefix ) cat_prefix = new RegExp( '^(' + HC.category_regexp + '):' ); for ( var i = 0; i < titles.length; i++ ) { cat_prefix.lastIndex = 0; var m = cat_prefix.exec( titles[ i ] ); if ( m && m.length > 1 ) { titles[ i ] = titles[ i ].substring( titles[ i ].indexOf( ':' ) + 1 ); // rm namespace if ( key === titles[ i ] ) exists = true; } else { titles.splice( i, 1 ); // Nope, it's not a category after all. i--; } } titles.exists = exists; if ( queryKey !== key ) titles.normalized = key; // Remember the NFC normalized key we got back from the server return titles; } return null; } }, internalsearch: { uri: '/api.php?format=json&action=query&list=allpages&apnamespace=14&aplimit=30&apfrom=$1&apprefix=$1', handler: function ( queryResult ) { if ( queryResult && queryResult.query && queryResult.query.allpages ) { var titles = queryResult.query.allpages; for ( var i = 0; i < titles.length; i++ ) titles[ i ] = titles[ i ].title.substring( titles[ i ].title.indexOf( ':' ) + 1 ); // rm namespace return titles; } return null; } }, exists: { uri: '/api.php?format=json&action=query&prop=info&titles=Category:$1', handler: function ( queryResult, queryKey ) { if ( queryResult && queryResult.query && queryResult.query.pages && !queryResult.query.pages[ -1 ] ) { // Should have exactly 1 for ( var p in queryResult.query.pages ) { var title = queryResult.query.pages[ p ].title; title = title.substring( title.indexOf( ':' ) + 1 ); var titles = [ title ]; titles.exists = true; if ( queryKey !== title ) titles.normalized = title; // NFC return titles; } } return null; } }, subcategories: { uri: '/api.php?format=json&action=query&list=categorymembers&cmtype=subcat&cmlimit=max&cmtitle=Category:$1', handler: function ( queryResult ) { if ( queryResult && queryResult.query && queryResult.query.categorymembers ) { var titles = queryResult.query.categorymembers; for ( var i = 0; i < titles.length; i++ ) titles[ i ] = titles[ i ].title.substring( titles[ i ].title.indexOf( ':' ) + 1 ); // rm namespace return titles; } return null; } }, parentcategories: { uri: '/api.php?format=json&action=query&prop=categories&titles=Category:$1&cllimit=max', handler: function ( queryResult ) { if ( queryResult && queryResult.query && queryResult.query.pages ) { for ( var p in queryResult.query.pages ) { if ( queryResult.query.pages[ p ].categories ) { var titles = queryResult.query.pages[ p ].categories; for ( var i = 0; i < titles.length; i++ ) titles[ i ] = titles[ i ].title.substring( titles[ i ].title.indexOf( ':' ) + 1 ); // rm namespace return titles; } } } return null; } } }; var suggestionConfigs = { searchindex: { name: 'Пребарувачки индекс', engines: [ 'opensearch' ], cache: {}, show: true, temp: false, noCompletion: false }, pagelist: { name: 'Список на страници', engines: [ 'internalsearch', 'exists' ], cache: {}, show: true, temp: false, noCompletion: false }, combined: { name: 'Здружено пребарување', engines: [ 'opensearch', 'internalsearch' ], cache: {}, show: true, temp: false, noCompletion: false }, subcat: { name: 'Поткатегории', engines: [ 'subcategories' ], cache: {}, show: true, temp: true, noCompletion: true }, parentcat: { name: 'Матични категории', engines: [ 'parentcategories' ], cache: {}, show: true, temp: true, noCompletion: true } }; CategoryEditor.UNCHANGED = 0; CategoryEditor.OPEN = 1; // Open, but no input yet CategoryEditor.CHANGE_PENDING = 2; // Open, some input made CategoryEditor.CHANGED = 3; CategoryEditor.DELETED = 4; // Support: IE6 // IE6 sometimes forgets to redraw the list when editors are opened or closed. // Adding/removing a dummy element helps, at least when opening editors. var dummyElement = make( '\xa0', true ); function forceRedraw() { if ( dummyElement.parentNode ) document.body.removeChild( dummyElement ); else document.body.appendChild( dummyElement ); } // Event keyCodes that we handle in the text input field/suggestion list. var BS = 8, TAB = 9, RET = 13, ESC = 27, SPACE = 32, PGUP = 33, PGDOWN = 34, UP = 38, DOWN = 40, DEL = 46, IME = 229; CategoryEditor.prototype = { initialize: function ( line, span, after, key, is_hidden ) { // If a span is given, 'after' is the category title, otherwise it may be an element after which to // insert the new span. 'key' is likewise overloaded; if a span is given, it is the category key (if // known), otherwise it is a boolean indicating whether a bar shall be prepended. if ( !span ) { this.isAddCategory = true; // Create add span and append to catLinks this.originalCategory = ''; this.originalKey = null; this.originalExists = false; if ( !newDOM ) { span = make( 'span' ); span.className = 'noprint'; if ( key ) { span.appendChild( make( ' | ', true ) ); if ( after ) { after.parentNode.insertBefore( span, after.nextSibling ); after = after.nextSibling; } else if (line) { line.appendChild( span ); } } else if ( line && line.firstChild ) { span.appendChild( make( ' ', true ) ); line.appendChild( span ); } } this.linkSpan = make( 'span' ); this.linkSpan.className = 'noprint nopopups hotcatlink'; var lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.open.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.add, true ) ); lk.title = HC.tooltips.add; this.linkSpan.appendChild( lk ); span = make( newDOM ? 'li' : 'span' ); span.className = 'noprint'; if ( is_rtl ) span.dir = 'rtl'; span.appendChild( this.linkSpan ); if ( after ) { after.parentNode.insertBefore( span, after.nextSibling ); } else if ( line ) { line.appendChild( span ); } this.normalLinks = null; this.undelLink = null; this.catLink = null; } else { if ( is_rtl ) span.dir = 'rtl'; this.isAddCategory = false; this.catLink = span.firstChild; this.originalCategory = after; this.originalKey = ( key && key.length > 1 ) ? key.substr( 1 ) : null; // > 1 because it includes the leading bar this.originalExists = !hasClass( this.catLink, 'new' ); // Create change and del links this.makeLinkSpan(); if ( !this.originalExists && this.upDownLinks ) this.upDownLinks.style.display = 'none'; span.appendChild( this.linkSpan ); } this.originalHidden = is_hidden; this.line = line; this.engine = HC.suggestions; this.span = span; this.currentCategory = this.originalCategory; this.currentExists = this.originalExists; this.currentHidden = this.originalHidden; this.currentKey = this.originalKey; this.state = CategoryEditor.UNCHANGED; this.lastSavedState = CategoryEditor.UNCHANGED; this.lastSavedCategory = this.originalCategory; this.lastSavedKey = this.originalKey; this.lastSavedExists = this.originalExists; this.lastSavedHidden = this.originalHidden; if ( this.catLink && this.currentKey ) this.catLink.title = this.currentKey; editors[ editors.length ] = this; }, makeLinkSpan: function () { this.normalLinks = make( 'span' ); var lk = null; if ( this.originalCategory && this.originalCategory.length ) { lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.remove.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.remove, true ) ); lk.title = HC.tooltips.remove; this.normalLinks.appendChild( make( ' ', true ) ); this.normalLinks.appendChild( lk ); } if ( !HC.template_categories[ this.originalCategory ] ) { lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.open.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.change, true ) ); lk.title = HC.tooltips.change; this.normalLinks.appendChild( make( ' ', true ) ); this.normalLinks.appendChild( lk ); if ( !noSuggestions && HC.use_up_down ) { this.upDownLinks = make( 'span' ); lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.down.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.down, true ) ); lk.title = HC.tooltips.down; this.upDownLinks.appendChild( make( ' ', true ) ); this.upDownLinks.appendChild( lk ); lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.up.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.up, true ) ); lk.title = HC.tooltips.up; this.upDownLinks.appendChild( make( ' ', true ) ); this.upDownLinks.appendChild( lk ); this.normalLinks.appendChild( this.upDownLinks ); } } this.linkSpan = make( 'span' ); this.linkSpan.className = 'noprint nopopups hotcatlink'; this.linkSpan.appendChild( this.normalLinks ); this.undelLink = make( 'span' ); this.undelLink.className = 'nopopups hotcatlink'; this.undelLink.style.display = 'none'; lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.restore.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.restore, true ) ); lk.title = HC.tooltips.restore; this.undelLink.appendChild( make( ' ', true ) ); this.undelLink.appendChild( lk ); this.linkSpan.appendChild( this.undelLink ); }, invokeSuggestions: function ( dont_autocomplete ) { if ( this.engine && suggestionConfigs[ this.engine ] && suggestionConfigs[ this.engine ].temp && !dont_autocomplete ) this.engine = HC.suggestions; // Reset to a search upon input this.state = CategoryEditor.CHANGE_PENDING; var self = this; window.setTimeout( function () { self.textchange( dont_autocomplete ); }, HC.suggest_delay ); }, makeForm: function () { var form = make( 'form' ); form.method = 'POST'; form.onsubmit = this.accept.bind( this ); this.form = form; var self = this; var text = make( 'input' ); text.type = 'text'; text.size = HC.editbox_width; if ( !noSuggestions ) { // Be careful here to handle IME input. This is browser/OS/IME dependent, but basically there are two mechanisms: // - Modern (DOM Level 3) browsers use compositionstart/compositionend events to signal composition; if the // composition is not canceled, there'll be a textInput event following. During a composition key events are // either all suppressed (FF/Gecko), or otherwise have keyDown === IME for all keys (Webkit). // - Webkit sends a textInput followed by keyDown === IME and a keyUp with the key that ended composition. // - Gecko doesn't send textInput but just a keyUp with the key that ended composition, without sending keyDown // first. Gecko doesn't send any keydown while IME is active. // - Older browsers signal composition by keyDown === IME for the first and subsequent keys for a composition. The // first keyDown !== IME is certainly after the end of the composition. Typically, composition end can also be // detected by a keyDown IME with a keyUp of space, tab, escape, or return. text.onkeyup = function ( evt ) { var key = evt.keyCode || 0; if ( self.ime && self.lastKey === IME && !self.usesComposition && ( key === TAB || key === RET || key === ESC || key === SPACE ) ) self.ime = false; if ( self.ime ) return true; if ( key === UP || key === DOWN || key === PGUP || key === PGDOWN ) { // In case a browser doesn't generate keypress events for arrow keys... if ( self.keyCount === 0 ) return self.processKey( evt ); } else { if ( key === ESC && self.lastKey !== IME ) { if ( !self.resetKeySelection() ) { // No undo of key selection: treat ESC as "cancel". self.cancel(); return; } } // Also do this for ESC as a workaround for Firefox bug 524360 // https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=524360 self.invokeSuggestions( key === BS || key === DEL || key === ESC ); } return true; }; text.onkeydown = function ( evt ) { var key = evt.keyCode || 0; self.lastKey = key; self.keyCount = 0; // DOM Level < 3 IME input if ( !self.ime && key === IME && !self.usesComposition ) { // self.usesComposition catches browsers that may emit spurious keydown IME after a composition has ended self.ime = true; } else if ( self.ime && key !== IME && !( key >= 16 && key <= 20 || key >= 91 && key <= 93 || key === 144 ) ) { // Ignore control keys: ctrl, shift, alt, alt gr, caps lock, windows/apple cmd keys, num lock. Only the windows keys // terminate IME (apple cmd doesn't), but they also cause a blur, so it's OK to ignore them here. // Note: Safari 4 (530.17) propagates ESC out of an IME composition (observed at least on Win XP). self.ime = false; } if ( self.ime ) return true; // Handle return explicitly, to override the default form submission to be able to check for ctrl if ( key === RET ) return self.accept( evt ); // Inhibit default behavior of ESC (revert to last real input in FF: we do that ourselves) return ( key === ESC ) ? evtKill( evt ) : true; }; // And handle continued pressing of arrow keys text.onkeypress = function ( evt ) { self.keyCount++; return self.processKey( evt ); }; $( text ).on( 'focus', function () { makeActive( self ); } ); // On IE, blur events are asynchronous, and may thus arrive after the element has lost the focus. Since IE // can get the selection only while the element is active (has the focus), we may not always get the selection. // Therefore, use an IE-specific synchronous event on IE... // Don't test for text.selectionStart being defined; $( text ).on( ( text.onbeforedeactivate !== undefined && text.createTextRange ) ? 'beforedeactivate' : 'blur', this.saveView.bind( this ) ); // DOM Level 3 IME handling try { // Setting lastKey = IME provides a fake keyDown for Gecko's single keyUp after a cmposition. If we didn't do this, // cancelling a composition via ESC would also cancel and close the whole category input editor. $( text ).on( 'compositionstart', function () { self.lastKey = IME; self.usesComposition = true; self.ime = true; } ); $( text ).on( 'compositionend', function () { self.lastKey = IME; self.usesComposition = true; self.ime = false; } ); $( text ).on( 'textInput', function () { self.ime = false; self.invokeSuggestions( false ); } ); } catch ( any ) { // Just in case some browsers might produce exceptions with these DOM Level 3 events } $( text ).on( 'blur', function () { self.usesComposition = false; self.ime = false; } ); } this.text = text; this.icon = make( 'img' ); var list = null; if ( !noSuggestions ) { list = make( 'select' ); list.onclick = function () { if ( self.highlightSuggestion( 0 ) ) self.textchange( false, true ); }; list.ondblclick = function ( e ) { if ( self.highlightSuggestion( 0 ) ) self.accept( e ); }; list.onchange = function () { self.highlightSuggestion( 0 ); self.text.focus(); }; list.onkeyup = function ( evt ) { if ( evt.keyCode === ESC ) { self.resetKeySelection(); self.text.focus(); window.setTimeout( function () { self.textchange( true ); }, HC.suggest_delay ); } else if ( evt.keyCode === RET ) { self.accept( evt ); } }; if ( !HC.fixed_search ) { var engineSelector = make( 'select' ); for ( var key in suggestionConfigs ) { if ( suggestionConfigs[ key ].show ) { var opt = make( 'option' ); opt.value = key; if ( key === this.engine ) opt.selected = true; opt.appendChild( make( suggestionConfigs[ key ].name, true ) ); engineSelector.appendChild( opt ); } } engineSelector.onchange = function () { self.engine = self.engineSelector.options[ self.engineSelector.selectedIndex ].value; self.text.focus(); self.textchange( true, true ); // Don't autocomplete, force re-display of list }; this.engineSelector = engineSelector; } } this.list = list; function button_label( id, defaultText ) { var label = null; if ( onUpload && window.UFUI !== undefined && window.UIElements !== undefined && UFUI.getLabel instanceof Function ) { try { label = UFUI.getLabel( id, true ); // Extract the plain text. IE doesn't know that Node.TEXT_NODE === 3 while ( label && label.nodeType !== 3 ) label = label.firstChild; } catch ( ex ) { label = null; } } if ( !label || !label.data ) return defaultText; return label.data; } // Do not use type 'submit'; we cannot detect modifier keys if we do var OK = make( 'input' ); OK.type = 'button'; OK.value = button_label( 'wpOkUploadLbl', HC.messages.ok ); OK.onclick = this.accept.bind( this ); this.ok = OK; var cancel = make( 'input' ); cancel.type = 'button'; cancel.value = button_label( 'wpCancelUploadLbl', HC.messages.cancel ); cancel.onclick = this.cancel.bind( this ); this.cancelButton = cancel; var span = make( 'span' ); span.className = 'hotcatinput'; span.style.position = 'relative'; span.appendChild( text ); // Support: IE8, IE9 // Put some text into this span (a0 is nbsp) and make sure it always stays on the same // line as the input field, otherwise, IE8/9 miscalculates the height of the span and // then the engine selector may overlap the input field. span.appendChild( make( '\xa0', true ) ); span.style.whiteSpace = 'nowrap'; if ( list ) span.appendChild( list ); if ( this.engineSelector ) span.appendChild( this.engineSelector ); if ( !noSuggestions ) span.appendChild( this.icon ); span.appendChild( OK ); span.appendChild( cancel ); form.appendChild( span ); form.style.display = 'none'; this.span.appendChild( form ); }, display: function ( evt ) { if ( this.isAddCategory && !onUpload && this.line ) { // eslint-disable-next-line no-new new CategoryEditor( this.line, null, this.span, true ); // Create a new one } if ( !commitButton && !onUpload ) { for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { if ( editors[ i ].state !== CategoryEditor.UNCHANGED ) { setMultiInput(); break; } } } if ( !this.form ) this.makeForm(); if ( this.list ) this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; this.currentCategory = this.lastSavedCategory; this.currentExists = this.lastSavedExists; this.currentHidden = this.lastSavedHidden; this.currentKey = this.lastSavedKey; this.icon.src = ( this.currentExists ? HC.existsYes : HC.existsNo ); this.text.value = this.currentCategory + ( this.currentKey !== null ? '|' + this.currentKey : '' ); this.originalState = this.state; this.lastInput = this.currentCategory; this.inputExists = this.currentExists; this.state = this.state === CategoryEditor.UNCHANGED ? CategoryEditor.OPEN : CategoryEditor.CHANGE_PENDING; this.lastSelection = { start: this.currentCategory.length, end: this.currentCategory.length }; this.showsList = false; // Display the form if ( this.catLink ) this.catLink.style.display = 'none'; this.linkSpan.style.display = 'none'; this.form.style.display = 'inline'; this.ok.disabled = false; // Kill the event before focussing, otherwise IE will kill the onfocus event! var result = evtKill( evt ); this.text.focus(); this.text.readOnly = false; checkMultiInput(); return result; }, show: function ( evt, engine, readOnly ) { var result = this.display( evt ); var v = this.lastSavedCategory; if ( !v.length ) return result; this.text.readOnly = !!readOnly; this.engine = engine; this.textchange( false, true ); // do autocompletion, force display of suggestions forceRedraw(); return result; }, open: function ( evt ) { return this.show( evt, ( this.engine && suggestionConfigs[ this.engine ].temp ) ? HC.suggestions : this.engine ); }, down: function ( evt ) { return this.show( evt, 'subcat', true ); }, up: function ( evt ) { return this.show( evt, 'parentcat' ); }, cancel: function () { if ( this.isAddCategory && !onUpload ) { this.removeEditor(); // We added a new adder when opening return; } // Close, re-display link this.inactivate(); this.form.style.display = 'none'; if ( this.catLink ) this.catLink.style.display = ''; this.linkSpan.style.display = ''; this.state = this.originalState; this.currentCategory = this.lastSavedCategory; this.currentKey = this.lastSavedKey; this.currentExists = this.lastSavedExists; this.currentHidden = this.lastSavedHidden; if ( this.catLink ) if ( this.currentKey && this.currentKey.length ) { this.catLink.title = this.currentKey; } else { this.catLink.title = ''; } if ( this.state === CategoryEditor.UNCHANGED ) { if ( this.catLink ) this.catLink.style.backgroundColor = 'transparent'; } else { if ( !onUpload ) { try { this.catLink.style.backgroundColor = HC.bg_changed; } catch ( ex ) {} } } checkMultiInput(); forceRedraw(); }, removeEditor: function () { if ( !newDOM ) { var next = this.span.nextSibling; if ( next ) next.parentNode.removeChild( next ); } if (this.span && this.span.parentNode) { this.span.parentNode.removeChild( this.span ); } for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { if ( editors[ i ] === this ) { editors.splice( i, 1 ); break; } } checkMultiInput(); }, rollback: function ( evt ) { this.undoLink.parentNode.removeChild( this.undoLink ); this.undoLink = null; this.currentCategory = this.originalCategory; this.currentKey = this.originalKey; this.currentExists = this.originalExists; this.currentHidden = this.originalHidden; this.lastSavedCategory = this.originalCategory; this.lastSavedKey = this.originalKey; this.lastSavedExists = this.originalExists; this.lastSavedHidden = this.originalHidden; this.state = CategoryEditor.UNCHANGED; if ( !this.currentCategory || !this.currentCategory.length ) { // It was a newly added category. Remove the whole editor. this.removeEditor(); } else { // Redisplay the link... this.catLink.removeChild( this.catLink.firstChild ); this.catLink.appendChild( make( this.currentCategory, true ) ); this.catLink.href = wikiPagePath( HC.category_canonical + ':' + this.currentCategory ); this.catLink.title = this.currentKey || ''; this.catLink.className = this.currentExists ? '' : 'new'; this.catLink.style.backgroundColor = 'transparent'; if ( this.upDownLinks ) this.upDownLinks.style.display = this.currentExists ? '' : 'none'; checkMultiInput(); } return evtKill( evt ); }, inactivate: function () { if ( this.list ) this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; this.is_active = false; }, acceptCheck: function ( dontCheck ) { this.sanitizeInput(); var value = this.text.value.split( '|' ); var key = null; if ( value.length > 1 ) key = value[ 1 ]; var v = value[ 0 ].replace( /_/g, ' ' ).replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( HC.capitalizePageNames ) v = capitalize( v ); this.lastInput = v; v = replaceShortcuts( v, HC.shortcuts ); if ( !v.length ) { this.cancel(); return false; } if ( !dontCheck && ( conf.wgNamespaceNumber === 14 && v === conf.wgTitle || HC.blacklist && HC.blacklist.test( v ) ) ) { this.cancel(); return false; } this.currentCategory = v; this.currentKey = key; this.currentExists = this.inputExists; return true; }, accept: function ( evt ) { // eslint-disable-next-line no-bitwise this.noCommit = ( evtKeys( evt ) & 1 ) !== 0; var result = evtKill( evt ); if ( this.acceptCheck() ) { var toResolve = [ this ]; var original = this.currentCategory; resolveMulti( toResolve, function ( resolved ) { if ( resolved[ 0 ].dab ) { showDab( resolved[ 0 ] ); } else { if ( resolved[ 0 ].acceptCheck( true ) ) { resolved[ 0 ].commit( ( resolved[ 0 ].currentCategory !== original ) ? HC.messages.cat_resolved.replace( /\$1/g, original ) : null ); } } } ); } return result; }, close: function () { if ( !this.catLink ) { // Create a catLink this.catLink = make( 'a' ); this.catLink.appendChild( make( 'foo', true ) ); this.catLink.style.display = 'none'; this.span.insertBefore( this.catLink, this.span.firstChild.nextSibling ); } this.catLink.removeChild( this.catLink.firstChild ); this.catLink.appendChild( make( this.currentCategory, true ) ); this.catLink.href = wikiPagePath( HC.category_canonical + ':' + this.currentCategory ); this.catLink.className = this.currentExists ? '' : 'new'; this.lastSavedCategory = this.currentCategory; this.lastSavedKey = this.currentKey; this.lastSavedExists = this.currentExists; this.lastSavedHidden = this.currentHidden; // Close form and redisplay category this.inactivate(); this.form.style.display = 'none'; this.catLink.title = this.currentKey || ''; this.catLink.style.display = ''; if ( this.isAddCategory ) { if ( onUpload && this.line ) { // eslint-disable-next-line no-new new CategoryEditor( this.line, null, this.span, true ); // Create a new one } this.isAddCategory = false; this.linkSpan.parentNode.removeChild( this.linkSpan ); this.makeLinkSpan(); this.span.appendChild( this.linkSpan ); } if ( !this.undoLink ) { // Append an undo link. var span = make( 'span' ); var lk = make( 'a' ); lk.href = '#catlinks'; lk.onclick = this.rollback.bind( this ); lk.appendChild( make( HC.links.undo, true ) ); lk.title = HC.tooltips.undo; span.appendChild( make( ' ', true ) ); span.appendChild( lk ); this.normalLinks.appendChild( span ); this.undoLink = span; if ( !onUpload ) { try { this.catLink.style.backgroundColor = HC.bg_changed; } catch ( ex ) {} } } if ( this.upDownLinks ) this.upDownLinks.style.display = this.lastSavedExists ? '' : 'none'; this.linkSpan.style.display = ''; this.state = CategoryEditor.CHANGED; checkMultiInput(); forceRedraw(); }, commit: function () { // Check again to catch problem cases after redirect resolution if ( ( this.currentCategory === this.originalCategory && ( this.currentKey === this.originalKey || this.currentKey === null && !this.originalKey.length ) ) || conf.wgNamespaceNumber === 14 && this.currentCategory === conf.wgTitle || HC.blacklist && HC.blacklist.test( this.currentCategory ) ) { this.cancel(); return; } this.close(); if ( !commitButton && !onUpload ) { var self = this; initiateEdit( function ( failure ) { performChanges( failure, self ); }, function ( msg ) { alert( msg ); } ); } }, remove: function ( evt ) { // eslint-disable-next-line no-bitwise this.doRemove( evtKeys( evt ) & 1 ); return evtKill( evt ); }, doRemove: function ( noCommit ) { if ( this.isAddCategory ) { // Empty input on adding a new category this.cancel(); return; } if ( !commitButton && !onUpload ) { for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { if ( editors[ i ].state !== CategoryEditor.UNCHANGED ) { setMultiInput(); break; } } } if ( commitButton ) { this.catLink.title = ''; this.catLink.style.cssText += '; text-decoration : line-through !important;'; try { this.catLink.style.backgroundColor = HC.bg_changed; } catch ( ex ) {} this.originalState = this.state; this.state = CategoryEditor.DELETED; this.normalLinks.style.display = 'none'; this.undelLink.style.display = ''; checkMultiInput(); } else { if ( onUpload ) { // Remove this editor completely this.removeEditor(); } else { this.originalState = this.state; this.state = CategoryEditor.DELETED; this.noCommit = noCommit || HC.del_needs_diff; var self = this; initiateEdit( function ( failure ) { performChanges( failure, self ); }, function ( msg ) { self.state = self.originalState; alert( msg ); } ); } } }, restore: function ( evt ) { // Can occur only if we do have a commit button and are not on the upload form this.catLink.title = this.currentKey || ''; this.catLink.style.textDecoration = ''; this.state = this.originalState; if ( this.state === CategoryEditor.UNCHANGED ) { this.catLink.style.backgroundColor = 'transparent'; } else { try { this.catLink.style.backgroundColor = HC.bg_changed; } catch ( ex ) {} } this.normalLinks.style.display = ''; this.undelLink.style.display = 'none'; checkMultiInput(); return evtKill( evt ); }, // Internal operations selectEngine: function ( engineName ) { if ( !this.engineSelector ) return; for ( var i = 0; i < this.engineSelector.options.length; i++ ) this.engineSelector.options[ i ].selected = this.engineSelector.options[ i ].value === engineName; }, sanitizeInput: function () { var v = this.text.value || ''; v = v.replace( /^(\s|_)+/, '' ); // Trim leading blanks and underscores var re = new RegExp( '^(' + HC.category_regexp + '):' ); if ( re.test( v ) ) v = v.substring( v.indexOf( ':' ) + 1 ).replace( /^(\s|_)+/, '' ); v = v.replace(/\u200E$/, ''); // Trim ending left-to-right mark if ( HC.capitalizePageNames ) v = capitalize( v ); // Only update the input field if there is a difference. Various browsers otherwise // reset the selection and cursor position after each value re-assignment. if ( this.text.value !== null && this.text.value !== v ) this.text.value = v; }, makeCall: function ( url, callbackObj, engine, queryKey, cleanKey ) { var cb = callbackObj, e = engine, v = queryKey, z = cleanKey, thisObj = this; function done() { cb.callsMade++; if ( cb.callsMade === cb.nofCalls ) { if ( cb.exists ) cb.allTitles.exists = true; if ( cb.normalized ) cb.allTitles.normalized = cb.normalized; if ( !cb.dontCache && !suggestionConfigs[ cb.engineName ].cache[ z ] ) suggestionConfigs[ cb.engineName ].cache[ z ] = cb.allTitles; thisObj.text.readOnly = false; if ( !cb.cancelled ) thisObj.showSuggestions( cb.allTitles, cb.noCompletion, v, cb.engineName ); if ( cb === thisObj.callbackObj ) thisObj.callbackObj = null; cb = undefined; } } $.getJSON( url, function ( json ) { var titles = e.handler( json, z ); if ( titles && titles.length ) { if ( cb.allTitles === null ) cb.allTitles = titles; else cb.allTitles = cb.allTitles.concat( titles ); if ( titles.exists ) cb.exists = true; if ( titles.normalized ) cb.normalized = titles.normalized; } done(); } ).fail( function ( req ) { if ( !req ) noSuggestions = true; cb.dontCache = true; done(); } ); }, callbackObj: null, textchange: function ( dont_autocomplete, force ) { // Hide all other lists makeActive( this ); // Get input value, omit sort key, if any this.sanitizeInput(); var v = this.text.value; // Disregard anything after a pipe. var pipe = v.indexOf( '|' ); if ( pipe >= 0 ) { this.currentKey = v.substring( pipe + 1 ); v = v.substring( 0, pipe ); } else { this.currentKey = null; } if ( this.lastInput === v && !force ) return; // No change if ( this.lastInput !== v ) checkMultiInput(); this.lastInput = v; this.lastRealInput = v; // Mark blacklisted inputs. this.ok.disabled = v.length && HC.blacklist && HC.blacklist.test( v ); if ( noSuggestions ) { // No Ajax: just make sure the list is hidden if ( this.list ) this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; if ( this.icon ) this.icon.style.display = 'none'; return; } if ( !v.length ) { this.showSuggestions( [] ); return; } var cleanKey = v.replace( /[\u200E\u200F\u202A-\u202E]/g, '' ).replace( wikiTextBlankRE, ' ' ); cleanKey = replaceShortcuts( cleanKey, HC.shortcuts ); cleanKey = cleanKey.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( !cleanKey.length ) { this.showSuggestions( [] ); return; } if ( this.callbackObj ) this.callbackObj.cancelled = true; var engineName = suggestionConfigs[ this.engine ] ? this.engine : 'combined'; dont_autocomplete = dont_autocomplete || suggestionConfigs[ engineName ].noCompletion; if ( suggestionConfigs[ engineName ].cache[ cleanKey ] ) { this.showSuggestions( suggestionConfigs[ engineName ].cache[ cleanKey ], dont_autocomplete, v, engineName ); return; } var engines = suggestionConfigs[ engineName ].engines; this.callbackObj = { allTitles: null, callsMade: 0, nofCalls: engines.length, noCompletion: dont_autocomplete, engineName: engineName }; this.makeCalls( engines, this.callbackObj, v, cleanKey ); }, makeCalls: function ( engines, cb, v, cleanKey ) { for ( var j = 0; j < engines.length; j++ ) { var engine = suggestionEngines[ engines[ j ] ]; var url = conf.wgServer + conf.wgScriptPath + engine.uri.replace( /\$1/g, encodeURIComponent( cleanKey ) ); this.makeCall( url, cb, engine, v, cleanKey ); } }, showSuggestions: function ( titles, dontAutocomplete, queryKey, engineName ) { this.text.readOnly = false; this.dab = null; this.showsList = false; if ( !this.list ) return; if ( noSuggestions ) { if ( this.list ) this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; if ( this.icon ) this.icon.style.display = 'none'; this.inputExists = true; // Default... return; } this.engineName = engineName; if ( engineName ) { if ( !this.engineSelector ) this.engineName = null; } else { if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; } if ( queryKey ) { if ( this.lastInput.indexOf( queryKey ) ) return; if ( this.lastQuery && this.lastInput.indexOf( this.lastQuery ) === 0 && this.lastQuery.length > queryKey.length ) return; } this.lastQuery = queryKey; // Get current input text var v = this.text.value.split( '|' ); var key = v.length > 1 ? '|' + v[ 1 ] : ''; v = ( HC.capitalizePageNames ? capitalize( v[ 0 ] ) : v[ 0 ] ); var vNormalized = v; var knownToExist = titles && titles.exists; var i; if ( titles ) { if ( titles.normalized && v.indexOf( queryKey ) === 0 ) { // We got back a different normalization than what is in the input field vNormalized = titles.normalized + v.substring( queryKey.length ); } var vLow = vNormalized.toLowerCase(); // Strip blacklisted categories if ( HC.blacklist ) { for ( i = 0; i < titles.length; i++ ) { if ( HC.blacklist.test( titles[ i ] ) ) { titles.splice( i, 1 ); i--; } } } titles.sort( function ( a, b ) { if ( a === b ) return 0; if ( a.indexOf( b ) === 0 ) return 1; // a begins with b: a > b if ( b.indexOf( a ) === 0 ) return -1; // b begins with a: a < b // Opensearch may return stuff not beginning with the search prefix! var prefixMatchA = ( a.indexOf( vNormalized ) === 0 ? 1 : 0 ); var prefixMatchB = ( b.indexOf( vNormalized ) === 0 ? 1 : 0 ); if ( prefixMatchA !== prefixMatchB ) return prefixMatchB - prefixMatchA; // Case-insensitive prefix match! var aLow = a.toLowerCase(), bLow = b.toLowerCase(); prefixMatchA = ( aLow.indexOf( vLow ) === 0 ? 1 : 0 ); prefixMatchB = ( bLow.indexOf( vLow ) === 0 ? 1 : 0 ); if ( prefixMatchA !== prefixMatchB ) return prefixMatchB - prefixMatchA; if ( a < b ) return -1; if ( b < a ) return 1; return 0; } ); // Remove duplicates and self-references for ( i = 0; i < titles.length; i++ ) { if ( i + 1 < titles.length && titles[ i ] === titles[ i + 1 ] || conf.wgNamespaceNumber === 14 && titles[ i ] === conf.wgTitle ) { titles.splice( i, 1 ); i--; } } } if ( !titles || !titles.length ) { if ( this.list ) this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; if ( engineName && suggestionConfigs[ engineName ] && !suggestionConfigs[ engineName ].temp ) { if ( this.icon ) this.icon.src = HC.existsNo; this.inputExists = false; } return; } var firstTitle = titles[ 0 ]; var completed = this.autoComplete( firstTitle, v, vNormalized, key, dontAutocomplete ); var existing = completed || knownToExist || firstTitle === replaceShortcuts( v, HC.shortcuts ); if ( engineName && suggestionConfigs[ engineName ] && !suggestionConfigs[ engineName ].temp ) { this.icon.src = ( existing ? HC.existsYes : HC.existsNo ); this.inputExists = existing; } if ( completed ) { this.lastInput = firstTitle; if ( titles.length === 1 ) { this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; return; } } // (Re-)fill the list while ( this.list.firstChild ) this.list.removeChild( this.list.firstChild ); for ( i = 0; i < titles.length; i++ ) { var opt = make( 'option' ); opt.appendChild( make( titles[ i ], true ) ); opt.selected = completed && ( i === 0 ); this.list.appendChild( opt ); } this.displayList(); }, displayList: function () { this.showsList = true; if ( !this.is_active ) { this.list.style.display = 'none'; if ( this.engineSelector ) this.engineSelector.style.display = 'none'; return; } var nofItems = ( this.list.options.length > HC.listSize ? HC.listSize : this.list.options.length ); if ( nofItems <= 1 ) nofItems = 2; this.list.size = nofItems; this.list.style.align = is_rtl ? 'right' : 'left'; this.list.style.zIndex = 5; this.list.style.position = 'absolute'; // Compute initial list position. First the height. var anchor = is_rtl ? 'right' : 'left'; var listh = 0; if ( this.list.style.display === 'none' ) { // Off-screen display to get the height this.list.style.top = this.text.offsetTop + 'px'; this.list.style[ anchor ] = '-10000px'; this.list.style.display = ''; listh = this.list.offsetHeight; this.list.style.display = 'none'; } else { listh = this.list.offsetHeight; } // Approximate calculation of maximum list size var maxListHeight = listh; if ( nofItems < HC.listSize ) maxListHeight = ( listh / nofItems ) * HC.listSize; function viewport( what ) { if ( is_webkit && !document.evaluate ) { // Safari < 3.0 return window[ 'inner' + what ]; } var s = 'client' + what; if ( window.opera ) return document.body[ s ]; return ( document.documentElement ? document.documentElement[ s ] : 0 ) || document.body[ s ] || 0; } function scroll_offset( what ) { var s = 'scroll' + what; var result = ( document.documentElement ? document.documentElement[ s ] : 0 ) || document.body[ s ] || 0; if ( is_rtl && what === 'Left' ) { // RTL inconsistencies. // FF: 0 at the far right, then increasingly negative values. // IE >= 8: 0 at the far right, then increasingly positive values. // Webkit: scrollWidth - clientWidth at the far right, then down to zero. // Opera: don't know... if ( result < 0 ) result = -result; if ( !is_webkit ) result = scroll_offset( 'Width' ) - viewport( 'Width' ) - result; // Now all have webkit behavior, i.e. zero if at the leftmost edge. } return result; } function position( node ) { // Stripped-down simplified position function. It's good enough for our purposes. if ( node.getBoundingClientRect ) { var box = node.getBoundingClientRect(); return { x: Math.round( box.left + scroll_offset( 'Left' ) ), y: Math.round( box.top + scroll_offset( 'Top' ) ) }; } var t = 0, l = 0; do { t += ( node.offsetTop || 0 ); l += ( node.offsetLeft || 0 ); node = node.offsetParent; } while ( node ); return { x: l, y: t }; } var textPos = position( this.text ), nl = 0, nt = 0, offset = 0, // Opera 9.5 somehow has offsetWidth = 0 here?? Use the next best value... textBoxWidth = this.text.offsetWidth || this.text.clientWidth; if ( this.engineName ) { this.engineSelector.style.zIndex = 5; this.engineSelector.style.position = 'absolute'; this.engineSelector.style.width = textBoxWidth + 'px'; // Figure out the height of this selector: display it off-screen, then hide it again. if ( this.engineSelector.style.display === 'none' ) { this.engineSelector.style[ anchor ] = '-10000px'; this.engineSelector.style.top = '0'; this.engineSelector.style.display = ''; offset = this.engineSelector.offsetHeight; this.engineSelector.style.display = 'none'; } else { offset = this.engineSelector.offsetHeight; } this.engineSelector.style[ anchor ] = nl + 'px'; } if ( textPos.y < maxListHeight + offset + 1 ) { // The list might extend beyond the upper border of the page. Let's avoid that by placing it // below the input text field. nt = this.text.offsetHeight + offset + 1; if ( this.engineName ) this.engineSelector.style.top = this.text.offsetHeight + 'px'; } else { nt = -listh - offset - 1; if ( this.engineName ) this.engineSelector.style.top = -( offset + 1 ) + 'px'; } this.list.style.top = nt + 'px'; this.list.style.width = ''; // No fixed width (yet) this.list.style[ anchor ] = nl + 'px'; if ( this.engineName ) { this.selectEngine( this.engineName ); this.engineSelector.style.display = ''; } this.list.style.display = 'block'; // Set the width of the list if ( this.list.offsetWidth < textBoxWidth ) { this.list.style.width = textBoxWidth + 'px'; return; } // If the list is wider than the textbox: make sure it fits horizontally into the browser window var scroll = scroll_offset( 'Left' ); var view_w = viewport( 'Width' ); var w = this.list.offsetWidth; var l_pos = position( this.list ); var left = l_pos.x; var right = left + w; if ( left < scroll || right > scroll + view_w ) { if ( w > view_w ) { w = view_w; this.list.style.width = w + 'px'; if ( is_rtl ) left = right - w; else right = left + w; } var relative_offset = 0; if ( left < scroll ) relative_offset = scroll - left; else if ( right > scroll + view_w ) relative_offset = -( right - scroll - view_w ); if ( is_rtl ) relative_offset = -relative_offset; if ( relative_offset ) this.list.style[ anchor ] = ( nl + relative_offset ) + 'px'; } }, autoComplete: function ( newVal, actVal, normalizedActVal, key, dontModify ) { if ( newVal === actVal ) return true; if ( dontModify || this.ime || !this.canSelect() ) return false; // If we can't select properly or an IME composition is ongoing, autocompletion would be a major annoyance to the user. if ( newVal.indexOf( actVal ) ) { // Maybe it'll work with the normalized value (NFC)? if ( normalizedActVal && newVal.indexOf( normalizedActVal ) === 0 ) { if ( this.lastRealInput === actVal ) this.lastRealInput = normalizedActVal; actVal = normalizedActVal; } else { return false; } } // Actual input is a prefix of the new text. Fill in new text, selecting the newly added suffix // such that it can be easily removed by typing backspace if the suggestion is unwanted. this.text.focus(); this.text.value = newVal + key; this.setSelection( actVal.length, newVal.length ); return true; }, canSelect: function () { return this.text.setSelectionRange || this.text.createTextRange || this.text.selectionStart !== undefined && this.text.selectionEnd !== undefined; }, setSelection: function ( from, to ) { // this.text must be focused (at least on IE) if ( !this.text.value ) return; if ( this.text.setSelectionRange ) { // e.g. khtml this.text.setSelectionRange( from, to ); } else if ( this.text.selectionStart !== undefined ) { if ( from > this.text.selectionStart ) { this.text.selectionEnd = to; this.text.selectionStart = from; } else { this.text.selectionStart = from; this.text.selectionEnd = to; } } else if ( this.text.createTextRange ) { // IE var new_selection = this.text.createTextRange(); new_selection.move( 'character', from ); new_selection.moveEnd( 'character', to - from ); new_selection.select(); } }, getSelection: function () { var from = 0, to = 0; // this.text must be focused (at least on IE) if ( !this.text.value ) { // No text. } else if ( this.text.selectionStart !== undefined ) { from = this.text.selectionStart; to = this.text.selectionEnd; } else if ( document.selection && document.selection.createRange ) { // IE var rng = document.selection.createRange().duplicate(); if ( rng.parentElement() === this.text ) { try { var textRng = this.text.createTextRange(); textRng.move( 'character', 0 ); textRng.setEndPoint( 'EndToEnd', rng ); // We're in a single-line input box: no need to care about IE's strange // handling of line ends to = textRng.text.length; textRng.setEndPoint( 'EndToStart', rng ); from = textRng.text.length; } catch ( notFocused ) { from = this.text.value.length; to = from; // At end of text } } } return { start: from, end: to }; }, saveView: function () { this.lastSelection = this.getSelection(); }, processKey: function ( evt ) { var dir = 0; switch ( this.lastKey ) { case UP: dir = -1; break; case DOWN: dir = 1; break; case PGUP: dir = -HC.listSize; break; case PGDOWN: dir = HC.listSize; break; case ESC: // Inhibit default behavior (revert to last real input in FF: we do that ourselves) return evtKill( evt ); } if ( dir ) { if ( this.list.style.display !== 'none' ) { // List is visible, so there are suggestions this.highlightSuggestion( dir ); // Kill the event, otherwise some browsers (e.g., Firefox) may additionally treat an up-arrow // as "place the text cursor at the front", which we don't want here. return evtKill( evt ); } else if ( this.keyCount <= 1 && ( !this.callbackObj || this.callbackObj.callsMade === this.callbackObj.nofCalls ) ) { // If no suggestions displayed, get them, unless we're already getting them. this.textchange(); } } return true; }, highlightSuggestion: function ( dir ) { if ( noSuggestions || !this.list || this.list.style.display === 'none' ) return false; var curr = this.list.selectedIndex; var tgt = -1; if ( dir === 0 ) { if ( curr < 0 || curr >= this.list.options.length ) return false; tgt = curr; } else { tgt = curr < 0 ? 0 : curr + dir; tgt = tgt < 0 ? 0 : tgt; if ( tgt >= this.list.options.length ) tgt = this.list.options.length - 1; } if ( tgt !== curr || dir === 0 ) { if ( curr >= 0 && curr < this.list.options.length && dir !== 0 ) this.list.options[ curr ].selected = false; this.list.options[ tgt ].selected = true; // Get current input text var v = this.text.value.split( '|' ); var key = v.length > 1 ? '|' + v[ 1 ] : ''; var completed = this.autoComplete( this.list.options[ tgt ].text, this.lastRealInput, null, key, false ); if ( !completed || this.list.options[ tgt ].text === this.lastRealInput ) { this.text.value = this.list.options[ tgt ].text + key; if ( this.canSelect() ) this.setSelection( this.list.options[ tgt ].text.length, this.list.options[ tgt ].text.length ); } this.lastInput = this.list.options[ tgt ].text; this.inputExists = true; // Might be wrong if from a dab list... if ( this.icon ) this.icon.src = HC.existsYes; this.state = CategoryEditor.CHANGE_PENDING; } return true; }, resetKeySelection: function () { if ( noSuggestions || !this.list || this.list.style.display === 'none' ) return false; var curr = this.list.selectedIndex; if ( curr >= 0 && curr < this.list.options.length ) { this.list.options[ curr ].selected = false; // Get current input text var v = this.text.value.split( '|' ); var key = v.length > 1 ? '|' + v[ 1 ] : ''; // ESC is handled strangely by some browsers (e.g., FF); somehow it resets the input value before // our event handlers ever get a chance to run. var result = v[ 0 ] !== this.lastInput; if ( v[ 0 ] !== this.lastRealInput ) { this.text.value = this.lastRealInput + key; result = true; } this.lastInput = this.lastRealInput; return result; } return false; } }; // end CategoryEditor.prototype function initialize() { // User configurations: Do this here, called from the onload handler, so that users can // override it easily in their own user script files by just declaring variables. JSconfig // is some feature used at Wikimedia Commons. var config = ( window.JSconfig !== undefined && JSconfig.keys ) ? JSconfig.keys : {}; HC.dont_add_to_watchlist = ( window.hotcat_dont_add_to_watchlist !== undefined ? !!window.hotcat_dont_add_to_watchlist : ( config.HotCatDontAddToWatchlist !== undefined ? config.HotCatDontAddToWatchlist : HC.dont_add_to_watchlist ) ); HC.no_autocommit = ( window.hotcat_no_autocommit !== undefined ? !!window.hotcat_no_autocommit : ( config.HotCatNoAutoCommit !== undefined ? config.HotCatNoAutoCommit : // On talk namespace default autocommit off ( conf.wgNamespaceNumber % 2 ? true : HC.no_autocommit ) ) ); HC.del_needs_diff = ( window.hotcat_del_needs_diff !== undefined ? !!window.hotcat_del_needs_diff : ( config.HotCatDelNeedsDiff !== undefined ? config.HotCatDelNeedsDiff : HC.del_needs_diff ) ); HC.suggest_delay = window.hotcat_suggestion_delay || config.HotCatSuggestionDelay || HC.suggest_delay; HC.editbox_width = window.hotcat_editbox_width || config.HotCatEditBoxWidth || HC.editbox_width; HC.suggestions = window.hotcat_suggestions || config.HotCatSuggestions || HC.suggestions; if ( typeof HC.suggestions !== 'string' || !suggestionConfigs[ HC.suggestions ] ) HC.suggestions = 'combined'; HC.fixed_search = ( window.hotcat_suggestions_fixed !== undefined ? !!window.hotcat_suggestions_fixed : ( config.HotCatFixedSuggestions !== undefined ? config.HotCatFixedSuggestions : HC.fixed_search ) ); HC.single_minor = ( window.hotcat_single_changes_are_minor !== undefined ? !!window.hotcat_single_changes_are_minor : ( config.HotCatMinorSingleChanges !== undefined ? config.HotCatMinorSingleChanges : HC.single_minor ) ); HC.bg_changed = window.hotcat_changed_background || config.HotCatChangedBackground || HC.bg_changed; HC.use_up_down = ( window.hotcat_use_category_links !== undefined ? !!window.hotcat_use_category_links : ( config.HotCatUseCategoryLinks !== undefined ? config.HotCatUseCategoryLinks : HC.use_up_down ) ); HC.listSize = window.hotcat_list_size || config.HotCatListSize || HC.listSize; if ( conf.wgDBname !== 'commonswiki' ) HC.changeTag = config.HotCatChangeTag || ''; // The next whole shebang is needed, because manual tags get not submitted except of save if ( HC.changeTag ) { var eForm = document.editform, catRegExp = new RegExp( '^\\[\\[(' + HC.category_regexp + '):' ), oldTxt; // Returns true if minor change var isMinorChange = function () { var newTxt = eForm.wpTextbox1; if ( !newTxt ) return; newTxt = newTxt.value; var oldLines = oldTxt.match( /^.*$/gm ), newLines = newTxt.match( /^.*$/gm ), cArr; // changes var except = function ( aArr, bArr ) { var result = [], lArr, // larger sArr; // smaller if ( aArr.length < bArr.length ) { lArr = bArr; sArr = aArr; } else { lArr = aArr; sArr = bArr; } for ( var i = 0; i < lArr.length; i++ ) { var item = lArr[ i ]; var ind = $.inArray( item, sArr ); if ( ind === -1 ) result.push( item ); else sArr.splice( ind, 1 ); // don't check this item again } return result.concat( sArr ); }; cArr = except( oldLines, newLines ); if ( cArr.length ) { cArr = $.grep( cArr, function ( c ) { c = $.trim( c ); return ( c && !catRegExp.test( c ) ); } ); } if ( !cArr.length ) { oldTxt = newTxt; return true; } }; if ( conf.wgAction === 'submit' && conf.wgArticleId && eForm && eForm.wpSummary && document.getElementById( 'wikiDiff' ) ) { var sum = eForm.wpSummary, sumA = eForm.wpAutoSummary; if ( sum.value && sumA.value === HC.changeTag ) { // HotCat diff // MD5 hash of the empty string, as HotCat edit is based on empty sum sumA.value = sumA.value.replace( HC.changeTag, 'd41d8cd98f00b204e9800998ecf8427e' ); // Attr creation and event handling is not same in all (old) browsers so use $ var $ct = $( '<input type="hidden" name="wpChangeTags">' ).val( HC.changeTag ); $( eForm ).append( $ct ); oldTxt = eForm.wpTextbox1.value; $( '#wpSave' ).one( 'click', function () { if ( $ct.val() ) sum.value = sum.value.replace( ( HC.messages.using || HC.messages.prefix ), '' ); } ); var removeChangeTag = function () { $( eForm.wpTextbox1 ).add( sum ).one( 'input', function () { window.setTimeout( function () { if ( !isMinorChange() ) $ct.val( '' ); else removeChangeTag(); }, 500 ); } ); }; removeChangeTag(); } } } // Numeric input, make sure we have a numeric value HC.listSize = parseInt( HC.listSize, 10 ); if ( isNaN( HC.listSize ) || HC.listSize < 5 ) HC.listSize = 5; HC.listSize = Math.min( HC.listSize, 30 ); // Max size // Localize search engine names if ( HC.engine_names ) { for ( var key in HC.engine_names ) if ( suggestionConfigs[ key ] && HC.engine_names[ key ] ) suggestionConfigs[ key ].name = HC.engine_names[ key ]; } // Catch both native RTL and "faked" RTL through [[MediaWiki:Rtl.js]] is_rtl = hasClass( document.body, 'rtl' ); if ( !is_rtl ) { if ( document.defaultView && document.defaultView.getComputedStyle ) { // Gecko etc. is_rtl = document.defaultView.getComputedStyle( document.body, null ).getPropertyValue( 'direction' ); } else if ( document.body.currentStyle ) { // IE, has subtle differences to getComputedStyle is_rtl = document.body.currentStyle.direction; } else { // Not exactly right, but best effort is_rtl = document.body.style.direction; } is_rtl = ( is_rtl === 'rtl' ); } } function can_edit() { var container = null; switch ( mw.config.get( 'skin' ) ) { case 'cologneblue': container = document.getElementById( 'quickbar' ); /* fall through */ case 'standard': case 'nostalgia': if ( !container ) container = document.getElementById( 'topbar' ); var lks = container.getElementsByTagName( 'a' ); for ( var i = 0; i < lks.length; i++ ) { if ( param( 'title', lks[ i ].href ) === conf.wgPageName && param( 'action', lks[ i ].href ) === 'edit' ) { return true; } } return false; default: // all modern skins: return document.getElementById( 'ca-edit' ) !== null; } } // Legacy stuff function closeForm() { // Close all open editors without redirect resolution and other asynchronous stuff. for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { var edit = editors[ i ]; if ( edit.state === CategoryEditor.OPEN ) { edit.cancel(); } else if ( edit.state === CategoryEditor.CHANGE_PENDING ) { edit.sanitizeInput(); var value = edit.text.value.split( '|' ); var key = null; if ( value.length > 1 ) key = value[ 1 ]; var v = value[ 0 ].replace( /_/g, ' ' ).replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( !v.length ) { edit.cancel(); } else { edit.currentCategory = v; edit.currentKey = key; edit.currentExists = this.inputExists; edit.close(); } } } } function setup_upload() { onUpload = true; // Add an empty category bar at the end of the table containing the description, and change the onsubmit handler. var ip = document.getElementById( 'mw-htmlform-description' ) || document.getElementById( 'wpDestFile' ); if ( !ip ) { ip = document.getElementById( 'wpDestFile' ); while ( ip && ip.nodeName.toLowerCase() !== 'table' ) ip = ip.parentNode; } if ( !ip ) return; var reupload = document.getElementById( 'wpForReUpload' ); var destFile = document.getElementById( 'wpDestFile' ); if ( ( reupload && !!reupload.value ) || ( destFile && ( destFile.disabled || destFile.readOnly ) ) ) { return; // re-upload form... } // Insert a table row with two fields (label and empty category bar) var labelCell = make( 'td' ); var lineCell = make( 'td' ); // Create the category line catLine = make( 'div' ); catLine.className = 'catlinks'; catLine.id = 'catlinks'; catLine.style.textAlign = is_rtl ? 'right' : 'left'; // We'll be inside a table row. Make sure that we don't have margins or strange borders. catLine.style.margin = '0'; catLine.style.border = 'none'; lineCell.appendChild( catLine ); // Create the label var label = null; if ( window.UFUI && window.UIElements && UFUI.getLabel instanceof Function ) { try { label = UFUI.getLabel( 'wpCategoriesUploadLbl' ); } catch ( ex ) { label = null; } } if ( !label ) { labelCell.id = 'hotcatLabel'; labelCell.appendChild( make( HC.categories, true ) ); } else { labelCell.id = 'hotcatLabelTranslated'; labelCell.appendChild( label ); } labelCell.className = 'mw-label'; labelCell.style.textAlign = 'right'; labelCell.style.verticalAlign = 'middle'; // Change the onsubmit handler var form = document.getElementById( 'upload' ) || document.getElementById( 'mw-upload-form' ); if ( form ) { var newRow = ip.insertRow( -1 ); newRow.appendChild( labelCell ); newRow.appendChild( lineCell ); form.onsubmit = ( function ( oldSubmit ) { return function () { var do_submit = true; if ( oldSubmit ) { if ( typeof oldSubmit === 'string' ) { // eslint-disable-next-line no-eval do_submit = eval( oldSubmit ); } else if ( oldSubmit instanceof Function ) { do_submit = oldSubmit.apply( form, arguments ); } } if ( !do_submit ) return false; closeForm(); // Copy the categories var eb = document.getElementById( 'wpUploadDescription' ) || document.getElementById( 'wpDesc' ); var addedOne = false; for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { var t = editors[ i ].currentCategory; if ( !t ) continue; var key = editors[ i ].currentKey; var new_cat = '[[' + HC.category_canonical + ':' + t + ( key ? '|' + key : '' ) + ']]'; // Only add if not already present var cleanedText = eb.value .replace( /<!--(\s|\S)*?-->/g, '' ) .replace( /<nowiki>(\s|\S)*?<\/nowiki>/g, '' ); if ( !find_category( cleanedText, t, true ) ) { eb.value += '\n' + new_cat; addedOne = true; } } if ( addedOne ) { // Remove "subst:unc" added by Flinfo if it didn't find categories eb.value = eb.value.replace( /\{\{subst:unc\}\}/g, '' ); } return true; }; }( form.onsubmit ) ); } } var cleanedText = null; function isOnPage( span ) { if ( span.firstChild.nodeType !== Node.ELEMENT_NODE ) return null; var catTitle = title( span.firstChild.getAttribute( 'href' ) ); if ( !catTitle ) return null; catTitle = catTitle.substr( catTitle.indexOf( ':' ) + 1 ).replace( /_/g, ' ' ); if ( HC.blacklist && HC.blacklist.test( catTitle ) ) return null; var result = { title: catTitle, match: [ '', '', '' ] }; if ( pageText === null ) return result; if ( cleanedText === null ) { cleanedText = pageText .replace( /<!--(\s|\S)*?-->/g, '' ) .replace( /<nowiki>(\s|\S)*?<\/nowiki>/g, '' ); } result.match = find_category( cleanedText, catTitle, true ); return result; } var initialized = false; var setupTimeout = null; function findByClass( scope, tag, className ) { var result = $( scope ).find( tag + '.' + className ); return ( result && result.length ) ? result[ 0 ] : null; } function setup( additionalWork ) { if ( initialized ) return; initialized = true; if ( setupTimeout ) { window.clearTimeout( setupTimeout ); setupTimeout = null; } // Find the category bar, or create an empty one if there isn't one. Then add -/+- links after // each category, and add the + link. catLine = // Special:Upload catLine || document.getElementById( 'mw-normal-catlinks' ); var hiddenCats = document.getElementById( 'mw-hidden-catlinks' ); if ( !catLine ) { var footer = null; if ( !hiddenCats ) { footer = findByClass( document, 'div', 'printfooter' ); if ( !footer ) return; // Don't know where to insert the category line } catLine = make( 'div' ); catLine.id = 'mw-normal-catlinks'; catLine.style.textAlign = is_rtl ? 'right' : 'left'; // Add a label var label = make( 'a' ); label.href = conf.wgArticlePath.replace( '$1', 'Special:Categories' ); label.title = HC.categories; label.appendChild( make( HC.categories, true ) ); catLine.appendChild( label ); catLine.appendChild( make( ':', true ) ); // Insert the new category line var container = ( hiddenCats ? hiddenCats.parentNode : document.getElementById( 'catlinks' ) ); if ( !container ) { container = make( 'div' ); container.id = 'catlinks'; footer.parentNode.insertBefore( container, footer.nextSibling ); } container.className = 'catlinks noprint'; container.style.display = ''; if ( !hiddenCats ) container.appendChild( catLine ); else container.insertBefore( catLine, hiddenCats ); } // end if catLine exists if ( is_rtl ) catLine.dir = 'rtl'; // Create editors for all existing categories function createEditors( line, is_hidden ) { var i; var cats = line.getElementsByTagName( 'li' ); if ( cats.length ) { newDOM = true; line = cats[ 0 ].parentNode; } else { cats = line.getElementsByTagName( 'span' ); } // Copy cats, otherwise it'll also magically contain our added spans as it is a live collection! var copyCats = new Array( cats.length ); for ( i = 0; i < cats.length; i++ ) copyCats[ i ] = cats[ i ]; for ( i = 0; i < copyCats.length; i++ ) { var test = isOnPage( copyCats[ i ] ); if ( test !== null && test.match !== null && line ) { // eslint-disable-next-line no-new new CategoryEditor( line, copyCats[ i ], test.title, test.match[ 2 ], is_hidden ); } } return copyCats.length ? copyCats[ copyCats.length - 1 ] : null; } var lastSpan = createEditors( catLine, false ); // Create one to add a new category // eslint-disable-next-line no-new new CategoryEditor( newDOM ? catLine.getElementsByTagName( 'ul' )[ 0 ] : catLine, null, null, lastSpan !== null, false ); if ( !onUpload ) { if ( pageText !== null && hiddenCats ) { if ( is_rtl ) hiddenCats.dir = 'rtl'; createEditors( hiddenCats, true ); } // And finally add the "multi-mode" span. (Do this at the end, otherwise it ends up in the list above.) var enableMulti = make( 'span' ); enableMulti.className = 'noprint'; if ( is_rtl ) enableMulti.dir = 'rtl'; catLine.insertBefore( enableMulti, catLine.firstChild.nextSibling ); enableMulti.appendChild( make( '\xa0', true ) ); // nbsp multiSpan = make( 'span' ); enableMulti.appendChild( multiSpan ); multiSpan.innerHTML = '(<a>' + HC.addmulti + '</a>)'; var lk = multiSpan.getElementsByTagName( 'a' )[ 0 ]; lk.onclick = function ( evt ) { setMultiInput(); checkMultiInput(); return evtKill( evt ); }; lk.title = HC.multi_tooltip; lk.style.cursor = 'pointer'; } cleanedText = null; if ( additionalWork instanceof Function ) additionalWork(); mw.hook( 'hotcat.ready' ).fire(); // Execute registered callback functions $( 'body' ).trigger( 'hotcatSetupCompleted' ); } function createCommitForm() { if ( commitForm ) return; var formContainer = make( 'div' ); formContainer.style.display = 'none'; document.body.appendChild( formContainer ); formContainer.innerHTML = '<form id="hotcatCommitForm" method="post" enctype="multipart/form-data" action="' + conf.wgScript + '?title=' + encodeURIComponent( conf.wgPageName ) + '&action=submit">' + '<input type="hidden" name="wpTextbox1">' + '<input type="hidden" name="model" value="' + conf.wgPageContentModel + '">' + '<input type="hidden" name="format" value="text/x-wiki">' + '<input type="hidden" name="wpSummary" value="">' + '<input type="checkbox" name="wpMinoredit" value="1">' + '<input type="checkbox" name="wpWatchthis" value="1">' + '<input type="hidden" name="wpAutoSummary" value="d41d8cd98f00b204e9800998ecf8427e">' + '<input type="hidden" name="wpEdittime">' + '<input type="hidden" name="wpStarttime">' + '<input type="hidden" name="wpDiff" value="wpDiff">' + '<input type="hidden" name="oldid" value="0">' + '<input type="submit" name="hcCommit" value="hcCommit">' + '<input type="hidden" name="wpEditToken">' + '<input type="hidden" name="wpUltimateParam" value="1">' + '<input type="hidden" name="wpChangeTags">' + '<input type="hidden" value="ℳ𝒲♥𝓊𝓃𝒾𝒸ℴ𝒹ℯ" name="wpUnicodeCheck">' + '</form>'; commitForm = document.getElementById( 'hotcatCommitForm' ); } function getPage() { // We know we have an article here. if ( !conf.wgArticleId ) { // Doesn't exist yet. Disable on non-existing User pages -- might be a global user page. if ( conf.wgNamespaceNumber === 2 ) return; pageText = ''; pageTime = null; setup( createCommitForm ); } else { var url = conf.wgServer + conf.wgScriptPath + '/api.php?format=json&callback=HotCat.start&action=query&rawcontinue=&titles=' + encodeURIComponent( conf.wgPageName ) + '&prop=info%7Crevisions&rvprop=content%7Ctimestamp%7Cids&meta=siteinfo&rvlimit=1&rvstartid=' + conf.wgCurRevisionId; var s = make( 'script' ); s.src = url; HC.start = function ( json ) { setPage( json ); setup( createCommitForm ); }; document.getElementsByTagName( 'head' )[ 0 ].appendChild( s ); setupTimeout = window.setTimeout( function () { setup( createCommitForm ); }, 4000 ); // 4 sec, just in case getting the wikitext takes longer. } } function setState( state ) { var cats = state.split( '\n' ); if ( !cats.length ) return null; if ( initialized && editors.length === 1 && editors[ 0 ].isAddCategory ) { // Insert new spans and create new editors for them. var newSpans = []; var before = editors.length === 1 ? editors[ 0 ].span : null; var i; for ( i = 0; i < cats.length; i++ ) { if ( !cats[ i ].length ) continue; var cat = cats[ i ].split( '|' ); var key = cat.length > 1 ? cat[ 1 ] : null; cat = cat[ 0 ]; var lk = make( 'a' ); lk.href = wikiPagePath( HC.category_canonical + ':' + cat ); lk.appendChild( make( cat, true ) ); lk.title = cat; var span = make( 'span' ); span.appendChild( lk ); if ( !i ) catLine.insertBefore( make( ' ', true ), before ); catLine.insertBefore( span, before ); if ( before && i + 1 < cats.length ) parent.insertBefore( make( ' | ', true ), before ); newSpans.push( { element: span, title: cat, key: key } ); } // And change the last one... if ( before ) before.parentNode.insertBefore( make( ' | ', true ), before ); for ( i = 0; i < newSpans.length; i++ ) { // eslint-disable-next-line no-new new CategoryEditor( catLine, newSpans[ i ].element, newSpans[ i ].title, newSpans[ i ].key ); } } return null; } function getState() { var result = null; for ( var i = 0; i < editors.length; i++ ) { var text = editors[ i ].currentCategory; var key = editors[ i ].currentKey; if ( text && text.length ) { if ( key !== null ) text += '|' + key; if ( result === null ) result = text; else result += '\n' + text; } } return result; } function really_run() { initialize(); if ( !HC.upload_disabled && conf.wgNamespaceNumber === -1 && conf.wgCanonicalSpecialPageName === 'Upload' && conf.wgUserName ) { setup_upload(); setup( function () { // Check for state restoration once the setup is done otherwise, but before signalling setup completion if ( window.UploadForm && UploadForm.previous_hotcat_state ) UploadForm.previous_hotcat_state = setState( UploadForm.previous_hotcat_state ); } ); } else { if ( !conf.wgIsArticle || conf.wgAction !== 'view' || param( 'diff' ) !== null || param( 'oldid' ) !== null || !can_edit() || HC.disable() ) return; getPage(); } } function run() { if ( HC.started ) return; HC.started = true; loadTrigger.register( really_run ); } // Export legacy functions window.hotcat_get_state = function () { return getState(); }; window.hotcat_set_state = function ( state ) { return setState( state ); }; window.hotcat_close_form = function () { closeForm(); }; HC.runWhenReady = function ( callback ) { // run user-registered code once HotCat is fully set up and ready. mw.hook( 'hotcat.ready' ).add( callback ); }; // Make sure we don't get conflicts with AjaxCategories (core development that should one day // replace HotCat). mw.config.set( 'disableAJAXCategories', true ); // Run as soon as possible. This varies depending on MediaWiki version; // window's 'load' event is always safe, but usually we can do better than that. if ( conf.wgCanonicalSpecialPageName !== 'Upload' ) { // Reload HotCat after (VE) edits (bug T103285) mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { // Reset HotCat in case this is a soft reload (e.g. VisualEditor edit), unless the categories // were not re-rendered and our interface is still there (e.g. DiscussionTools edit) if ( document.querySelector( '#catlinks .hotcatlink' ) ) { return; } catLine = null; editors = []; initialized = false; HC.started = false; run(); } ); } // We can safely trigger just after user configuration is loaded. // Use always() instead of then() to also start HotCat if the user module has problems. $.when( mw.loader.using( 'user' ), $.ready ).always( run ); }( jQuery, mediaWiki ) ); // </nowiki> djbs7z7wlfz0z67f6wvpid0jmcj4j4e 0 176882 5652653 5609808 2026-11-03T10:02:38Z Jtasevski123 69538 /* Опис */ доп 5652653 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Афион | image = Koeh-102.jpg | image_width = | image_caption = Цвет, лист, стебло, чашка и плод на афион | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | ordo = [[Лутиковидни]] | familia = [[Афиони]] | genus = [[Афион (род)|Афион]] | species = Опиумски афион | binomial = ''Papaver somniferum'' | binomial_authority = [[Карл Линеј|L.]] }} [[Податотека:Opium pod cut to demonstrate fluid extraction1.jpg|мини|200п|десно|Со режењето на [[Чашка (ботаника)|чашката]] на афионот се добива [[опиум]]]] '''Афион''' или '''мак''' (поточно: '''опиумски афион''', [[науч.]] ''Papaver somniferum'') — растение од семејството на [[афиони]]те (''Papaveraceae''), од кое се добива [[опиум]] и афионово семе. Во [[Македонија]] е културно растение.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=155|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Опис == Афионот е [[Едногодишно растение|едногодишно]], голо, сиво-зелено [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 50–100 см, а понекогаш достигнува и до 150 см. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, најчесто неразгрането, а поретко разгрането. [[Лист|Листовите]] се долги 7–12 см. Приземните листови имаат кратки лисни дршки, додека стеблените се приседнати, со срцевидна основа што го обвива стеблото. Лисната плоча е издолжено јајцевидна, неправилно насечена и назабена. [[Цвет|Цветовите]] се крупни, поединечни и се развиваат на врвот на стеблото или на врвовите на гранките. Достигнуваат до 10 см во пречник и се поставени на долги цветни дршки. Имаат две зелени, јајцевидни [[чашкини ливчиња]], кои брзо отпаѓаат, и четири венечни ливчиња, долги 3,5–4,5 см. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат бели, розови, портокалови, црвени или виолетови, најчесто со темна дамка во основата. Во средишниот дел на цветот се наоѓаат бројни [[Прашник|прашници]] со закривени конци, кои на врвот се задебелени и бели, додека прашниците се бледожолтеникави. [[Полен|Поленот]] кај различните видови може да има темносина до сива боја, а цветовите претставуваат извор на полен за [[Пчели|пчелите]]. [[Плод|Плодот]] е кутијка, односно чушка, долга 5–9 см и широка 3–6 см. Таа е гола, а во внатрешноста има мали прегради на кои се развиваат бројни семиња. На врвот се наоѓаат 5–12 жигови, а понекогаш и до 18. [[Семе|Семето]] е бубреговидно, долго 0,8–0,9 мм, со мрежесто набрана површина. Бојата му варира од бела и сива до виолетова и црна.<ref name="Флора на Македонија" /> == Симболизам == Долго време афионот бил користен како симбол на [[сон]]от и [[смрт]]та. На сонот, поради [[опиум]]от кој се добива со екстракција од неговата [[Чашка (ботаника)|чашка]], а на смртта поради крваво црвената боја на неговиот [[цвет]]. Во грчко-римските [[мит]]ови афионот е користен како дар за мртвите, а бил користен како амблем на надгробните споменици за да го означи вечниот сон. Другото значење на афионот во грчко-римската митологија е симболизирање на ветувањето за [[воскресение]] после смртта, поради светлoцрвената боја. == Употреба == Семето на белио афион припаѓа на [[Индија|индискиот]] вид и се додава на јадењата заради нивно згуснување и арома. Меленото семе од афион, заедно со [[кокос]]ово брашно, се комбинира како смеса која се додава на крајот од приготвувањето на јадењата. Бидејќи е многу тешко да се сомеле сурово афионово семе, тоа се потпечува на суво, а потоа се толчи или се меша со вода за да се добие доследна смеса во вид на тесто. Семето од [[опиум]]скиот афион (''Papaver somniferum'') се користи во многу делови на централна и источна [[Европа]]. [[Шеќер|Зашеќерените]], сомелени зрна се јадат со тестенини или се варат со [[млеко]] и се користат за полнење или прелив на разни видови слатки теста. Мелењето на зрелите зрна се изведува индустриски или дома, со [[дибек]], [[аван]] или со рачна мелница. Афионот се користи за [[медицина|медицински]] цели, односно добивање [[лек]]ови за смирување врз основа на опијатските состојки на растението, како што се [[морфин]]от и [[кодеин]]от. == Производство == Поради специфичноста на растението од кое, со режење на чашката, се добиваат опијати ([[опиум]]), во најголем број држави во светот одгледувањето афион е контролирано и е забрането самостојното режење, односно тоа исто така се изведува контролирано и под строг надзор на соодветни служби. Нелегалната меѓународна трговија со семе од афион е регулирана со резолуција на [[Обединети нации|Обединетите нации]] од 28 јули 1998 година. Најголеми производители на афион за медицински потреби во светот се [[Австралија]], [[Турција]] и [[Индија]]. Порано (од 1835 година) тој се произведувал и во [[Македонија]],<ref>[http://mkd-news.com/makedonskiot-opium-bil-najbaran-i-se-izvezuval-vo-tsel-svet-eve-zoshto-prestanalo-proizvodstvoto/ Македонскиот опиум бил најбаран и се извезувал во цел свет – еве зошто престанало производството] 2013-07-05. Извор: Владан Јовановиќ, „Македонски опиум: за финансиските и политичките размери на феноменот (1918-1941)“ XVI/3, Белград, 2009, стр 69-79.</ref> за што сведочи и тоа што се наоѓа на [[Грб на Македонија|македонскиот грб]]. Така, во периодот од 1963 до 1972 година кај нас биле засеани 1.693 хектари со афион.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=77B0204CA1FCC14488FA54B01600AF42 Враќање на традиционалните земјоделски култури, Дневник]</ref>. Во поново време, афион се одгледува во [[Македонија]], согласно закон и пријавени насади кај фармацевтските компании. ==Афионоткако тема во уметноста== * „Мак“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 97.</ref> * „Макови“ - поетски циклус на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 144-148.</ref><ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 351-361.</ref> * „Маково поле“ - песна на полскиот поет [[Јежи Харасимович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 230-232.</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> File:Афион МК 01.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион МК 02.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион МК 03.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион МК 04.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион - МК 01.jpg|Расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион - МК 02.jpg|Расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 05.jpg|Цвет на афион помеѓу цветови на [[Булка|булки]] Податотека:Oriental poppy.jpg|Цвет на афион </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Papaver somniferum}} {{викивидови-ред|Papaver somniferum|АФион}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/svet/367715/ И покрај напорите на САД, во Авганистан рекордно засеани површини афион за добивање опиум] * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=96284&idg=5&idb=1453&rubrika=Revija Комбајн за берба на афион - мејд ин Мацедониа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304202649/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=96284&idg=5&idb=1453&rubrika=Revija |date=2016-03-04 }} {{Taxonbar|from=Q131584}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Афиони| ]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Психоактивни супстанции]] [[Категорија:Маслодајни растенија]] [[Категорија:Индустриски култури]] [[Категорија:Турцизми]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Флора на Македонија]] i5beuwvvysqzth59octvm5wsb5fkjfy 5652654 5652653 2026-11-03T10:03:32Z Jtasevski123 69538 5652654 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Афион | image = Koeh-102.jpg | image_width = | image_caption = Цвет, лист, стебло, чашка и плод на афион | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | ordo = [[Лутиковидни]] | familia = [[Афиони]] | genus = [[Афион (род)|Афион]] | species = Опиумски афион | binomial = ''Papaver somniferum'' | binomial_authority = [[Карл Линеј|L.]] }} [[Податотека:Opium pod cut to demonstrate fluid extraction1.jpg|мини|200п|десно|Со режењето на [[Чашка (ботаника)|чашката]] на афионот се добива [[опиум]]]] '''Афион''' или '''мак''' (поточно: '''опиумски афион''', [[науч.]] ''Papaver somniferum'') — растение од семејството на [[афиони]]те (''Papaveraceae''), од кое се добива [[опиум]] и афионово семе. Во [[Македонија]] е културно растение.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=155|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Опис == Афионот е [[Едногодишно растение|едногодишно]], голо, сиво-зелено [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 50–100 см, а понекогаш достигнува и до 150 см. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, најчесто неразгрането, а поретко разгрането. [[Лист|Листовите]] се долги 7–12 см. Приземните листови имаат кратки лисни дршки, додека стеблените се приседнати, со срцевидна основа што го обвива стеблото. Лисната плоча е издолжено јајцевидна, неправилно насечена и назабена. [[Цвет|Цветовите]] се крупни, поединечни и се развиваат на врвот на стеблото или на врвовите на гранките. Достигнуваат до 10 см во пречник и се поставени на долги цветни дршки. Имаат две зелени, јајцевидни [[чашкини ливчиња]], кои брзо отпаѓаат, и четири венечни ливчиња, долги 3,5–4,5 см. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат бели, розови, портокалови, црвени или виолетови, најчесто со темна дамка во основата. Во средишниот дел на цветот се наоѓаат бројни [[Прашник|прашници]] со закривени конци, кои на врвот се задебелени и бели, додека прашниците се бледожолтеникави. [[Полен|Поленот]] кај различните видови може да има темносина до сива боја, а цветовите претставуваат извор на полен за [[Пчели|пчелите]]. [[Плод|Плодот]] е кутијка, односно чушка, долга 5–9 см и широка 3–6 см. Таа е гола, а во внатрешноста има мали прегради на кои се развиваат бројни семиња. На врвот се наоѓаат 5–12 жигови, а понекогаш и до 18. [[Семе|Семето]] е бубреговидно, долго 0,8–0,9 мм, со мрежесто набрана површина. Бојата му варира од бела и сива до виолетова и црна.<ref name="Флора на Македонија" /> == Симболизам == Долго време афионот бил користен како симбол на [[сон]]от и [[смрт]]та. На сонот, поради [[опиум]]от кој се добива со екстракција од неговата [[Чашка (ботаника)|чашка]], а на смртта поради крваво црвената боја на неговиот [[цвет]]. Во грчко-римските [[мит]]ови афионот е користен како дар за мртвите, а бил користен како амблем на надгробните споменици за да го означи вечниот сон. Другото значење на афионот во грчко-римската митологија е симболизирање на ветувањето за [[воскресение]] после смртта, поради светлoцрвената боја. == Употреба == Семето на белио афион припаѓа на [[Индија|индискиот]] вид и се додава на јадењата заради нивно згуснување и арома. Меленото семе од афион, заедно со [[кокос]]ово брашно, се комбинира како смеса која се додава на крајот од приготвувањето на јадењата. Бидејќи е многу тешко да се сомеле сурово афионово семе, тоа се потпечува на суво, а потоа се толчи или се меша со вода за да се добие доследна смеса во вид на тесто. Семето од [[опиум]]скиот афион (''Papaver somniferum'') се користи во многу делови на централна и источна [[Европа]]. [[Шеќер|Зашеќерените]], сомелени зрна се јадат со тестенини или се варат со [[млеко]] и се користат за полнење или прелив на разни видови слатки теста. Мелењето на зрелите зрна се изведува индустриски или дома, со [[дибек]], [[аван]] или со рачна мелница. Афионот се користи за [[медицина|медицински]] цели, односно добивање [[лек]]ови за смирување врз основа на опијатските состојки на растението, како што се [[морфин]]от и [[кодеин]]от. == Производство == Поради специфичноста на растението од кое, со режење на чашката, се добиваат опијати ([[опиум]]), во најголем број држави во светот одгледувањето афион е контролирано и е забрането самостојното режење, односно тоа исто така се изведува контролирано и под строг надзор на соодветни служби. Нелегалната меѓународна трговија со семе од афион е регулирана со резолуција на [[Обединети нации|Обединетите нации]] од 28 јули 1998 година. Најголеми производители на афион за медицински потреби во светот се [[Австралија]], [[Турција]] и [[Индија]]. Порано (од 1835 година) тој се произведувал и во [[Македонија]],<ref>[http://mkd-news.com/makedonskiot-opium-bil-najbaran-i-se-izvezuval-vo-tsel-svet-eve-zoshto-prestanalo-proizvodstvoto/ Македонскиот опиум бил најбаран и се извезувал во цел свет – еве зошто престанало производството] 2013-07-05. Извор: Владан Јовановиќ, „Македонски опиум: за финансиските и политичките размери на феноменот (1918-1941)“ XVI/3, Белград, 2009, стр 69-79.</ref> за што сведочи и тоа што се наоѓа на [[Грб на Македонија|македонскиот грб]]. Така, во периодот од 1963 до 1972 година кај нас биле засеани 1.693 хектари со афион.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=77B0204CA1FCC14488FA54B01600AF42 Враќање на традиционалните земјоделски култури, Дневник]</ref> Во поново време, афион се одгледува во [[Македонија]], согласно закон и пријавени насади кај фармацевтските компании. ==Афионоткако тема во уметноста== * „Мак“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 97.</ref> * „Макови“ - поетски циклус на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 144-148.</ref><ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 351-361.</ref> * „Маково поле“ - песна на полскиот поет [[Јежи Харасимович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 230-232.</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> File:Афион МК 01.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион МК 02.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион МК 03.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион МК 04.jpg|Нива со расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион - МК 01.jpg|Расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Афион - МК 02.jpg|Расцветан афион кај с.[[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 05.jpg|Цвет на афион помеѓу цветови на [[Булка|булки]] Податотека:Oriental poppy.jpg|Цвет на афион </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Papaver somniferum}} {{викивидови-ред|Papaver somniferum|АФион}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/svet/367715/ И покрај напорите на САД, во Авганистан рекордно засеани површини афион за добивање опиум] * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=96284&idg=5&idb=1453&rubrika=Revija Комбајн за берба на афион - мејд ин Мацедониа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304202649/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=96284&idg=5&idb=1453&rubrika=Revija |date=2016-03-04 }} {{Taxonbar|from=Q131584}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Афиони| ]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Психоактивни супстанции]] [[Категорија:Маслодајни растенија]] [[Категорија:Индустриски култури]] [[Категорија:Турцизми]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 1wybfu1pyg0gpsdh0tf5c2v2ilab3zx 0 201205 5652631 5399038 2026-11-03T01:30:59Z ~2026-58393-09 138316 Родена е во Југославија бановина е погрешно 5652631 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Милица Стојанова | image = | image_size = | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1932|6|6}} | birth_place = [[Крива Паланка]], [[Кралство Југославија]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Македонија|Македонка]] | known = по улогата во: <br>[[Јужна патека (филм)|Јужна патека]]<br> [[Среќна Нова ‘49]]<br>[[Светлосиво / Птицата Урубу и девица]]<br>[[Деца на сонцето]]<br>[[Прашина (филм)|Прашина]]<br>[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]]<br>[[Исправи се, Делфина]]<br>[[Заборавени]] | occupation = [[глумица]] | years_active = 1950 - 2020 | spouse = [[Димитар Гешоски]] | children = [[Искра Гешоска]] (ќерка) }} '''Милица Стојанова''' (родена на {{роден на|6|јуни|1932}} во [[Крива Паланка]]) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]].<ref>{{наведена книга|title=Превези лица - 55 години творештво на глумицата Милица Стојанова|publisher=Темплум|location=Скопје|date=2005|edition=прво|language=македонски}}</ref> == Животопис == По завршувањето на Средната театарска школа во [[Скопје]], работела во Радиодрамата во [[Скопје]], а потоа во Драмата на [[МНТ]] од [[1953]] до [[1964]] година. Од [[1964]] година па сè до пензионирањето била во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]]. Заедно со глумиците [[Нада Гешоска]], [[Мери Бошкова]] и [[Љупка Џундева]], таа се смета за една од најангажираните актерки, кој оставиле белег во македонскиот театар и филм. Добитник е на повеќе високи признанија - на највисоката републичка награда [[Награда „11 Октомври“|„11 Октомври“]] за ролја и за животно дело, потоа на Наградата на градот Скопје „[[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]]“, на Стериината награда на Театарските игри во [[Нови Сад]], како и на Театарските игри „Војдан Чернодрински“ во [[Прилеп]]. Двапати е прогласена за артист на годината од страна на ревијата „[[Екран (списание)|''Екран'']]“ од Скопје.<ref>{{наведена книга|last=Narodna i univerzitetska biblioteka "Kliment Ohridski"|title=Makedonska bibliografija: Statii i prilozi|publisher=Biblioteka|location=Skopje|date=1999}}</ref><ref>{{нмс|title=Милица Стојанова, бард на македонското глумиште: Немав право на слабост, се борам со своите внатрешни лавиринти, но имам многу љубов кон животот! | url=https://www.slobodenpecat.mk/milicza-stojanova-bard-na-makedonskoto-glumishte-nemav-pravo-na-slabost-se-boram-so-svoite-vnatreshni-lavirinti-no-imam-mnogu-lubov-kon-zhivotot | work = [[Слободен Печат]] | publisher = | date = 19.6.2021 | accessdate = 12 февруари 2024}}</ref> == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"> |- | 1970 || [[Мојсие од малото место]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Вујковиот сон]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Жорж Данден (ТВ-филм)|Жорж Данден]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Мртва стража]] ТВ-филм || |- | 1971 || [[Мува (филм)|Мува]] ТВ-филм || |- | 1972 || [[Настан можеби последен]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Недела (филм)|Недела]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Зар и ти Сотире]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Шути и рогати]] ТВ-серија || |- | 1976 || [[Сослушување на железничарот]] ТВ-филм || |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија || |- | 1977 ||[[Исправи се, Делфина]] ТВ-филм || |- | 1978 || [[Курирот на Гоце (телевизиска серија)|Курирот на Гоце]] ТВ-серија || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"> |- | 1980 || [[Оловна бригада]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Булки крај шините]] ТВ-серија || |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1982 || [[Тумба, тумба, дивина (филм)|Тумба, тумба дивина]] ТВ-филм || |- | 1982 || [[Јужна патека]] ТВ-филм || |- | 1982 || [[Едно лето]] ТВ-серија || |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија || Неда |- | 1982 || [[Слана во цутот на бадемите]] ТВ-филм || |- | 1983 || [[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм || Стефка |- | 1984 || [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ-филм || Марија |- | 1984 || [[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија || Марија Карева |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ-серија || |- | 1985 || [[Тетовирани души]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Состојба пред инфаркт]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Сонце на дланка]] ТВ-серија || |- | 1986 || [[Среќна Нова ‘49]] ТВ-филм || Мајката |- | 1987 || [[Трето доба]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Скопски сновиденија]] ТВ-филм || |- | 1988 || [[Втора смена]] ТВ-серија || Бабата на Николче |- | 1988 || [[Марка]] ТВ-филм || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id+"1990"> |- | 1990 || [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[До, ре, ми]] ТВ-серија || Бабата |- | 1990-1991 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм || Мара |- | 1992 || [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || |- | 1992 || [[Сили во воздухот]] ТВ-филм || Ната |- | 1992 || [[Хераклеа по втор пат]] ТВ-филм || |- | 1992 || [[Последната македонска елегија]] ТВ-серија || Мајката |- | 1993 || [[Светлосиво]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Пред дождот]] ТВ-филм || Тетка Цвета |- | 1995 || [[Заборавени]] ТВ-филм || Параскева |- | 1997 || [[Добредојдовте во Сарајево]] ТВ-филм || |- | 1998 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || |- | 1998 || [[Збогум на 20-тиот век]] ТВ-филм || |- | 1998 || [[На Балканот не се пие чај]] ТВ-филм || |- | 1999 || [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Маца |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"> |- | 2000 || [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија || Милица |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм || Доста |- | 2002 || [[Глужд во времето]] ТВ-филм || Елена Митрева |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Старицата |- | 2002 || [[Клевета]] ТВ-серија || Мајката |- | 2003 || [[Чекор пред времето (филм)|Чекор пред времето]] ТВ-филм || |- | 2005 || [[Крчма на патот кон Европа]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Досие-К]] ТВ-филм || Елена Митрева |- | 2007 || [[Елегија за тебе (филм)|Елегија за тебе]] ТВ-филм || Марија Солева |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id+"2010"> |- | 2010 || [[Мајки (филм)|Мајки]] ТВ-филм || |- | 2014 || [[Деца на сонцето]] ТВ-филм || Лена |- | 2015 || [[Три дена во септември]] ТВ-филм || Анка |- | 2016 || [[Роденден (филм)|Роденден]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Види ја ти неа]] ТВ-филм || Трпана |- | 2017 || [[Дали би ја погледнала]] ТВ-филм || Бабата |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id+"2020"> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || |} == Награди == * 1973 Артист на годината според анкетата не "Екран" * 1981 Награда "13-ноември" за улогата во "Партија реми" * Награда "ЈРТ" за Радио улога * 1981 Награда за артист на годината според анкетата на "Екран" * 1982 Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" Прилеп за улога во "Еригот" - Малина * 1984 Стериина награда за улогата на "Параскева" во "Дупло дно" * 1984 Награда "11-октомври" * 2009 Награда Св. "Јоаким Осоговски" * Награда "[[Ристо Шишков]]" * Награда за животно дело "[[Војдан Чернодрински]]" * Награда за животно дело "11-октомври" * 2015 Награда за животно дело "[[Петре Прличко]]" * 2018 Награда "Голема Ѕвезда" * 2022 Награда "Орден" на "[[Република Македонија]]" == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=156 Милица Стојанова] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080410083346/http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=156 |date=2008-04-10 }} на [[МИФЦ]] * {{IMDb name|0831192}} * [http://217.16.70.245/?pBroj=1814&stID=38802&pR=5 Раскошна театарска дива]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [[Утрински Весник]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стојанова,Милица}} [[Категорија:Глумици од Крива Паланка]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Добитници на наградата „11 Октомври“]] 4qhx9t34szkl5mgi2qq31o1wm4rmwok 0 624890 5652655 5616828 2026-11-03T10:10:21Z Jtasevski123 69538 /* Опис */ доп 5652655 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Булка | image = Koeh-101.jpg | genus = Papaver | species = rhoeas | authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref>{{наведена книга |last=Linné |first=Carl von |title=Species Plantarum |volume=1 |year=1753 |location=Stockholm |publisher=Laurentius Salvius |pages=507 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/358526}}</ref> | synonyms_ref = <ref name="kew">{{нмс |title=Papaver rhoeas (common poppy) |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:306058-2 |access-date=24 јануари 2017 |publisher=kew.org}}</ref> | synonyms = {{hidden begin}} *''Papaver commutatum'' <small>Fisch., C.A.Mey. & Trautv.</small> *''Papaver insignitum'' <small>Jord.</small> *''Papaver intermedium'' <small>Becker</small> *''Papaver rhoeas'' var. ''strigosum'' <small>Boenn.</small> *''Papaver rhoeas'' subsp. ''strigosum'' <small>Simonk.</small> *''Papaver roubiaei'' <small>Vig.</small> *''Papaver strigosum'' <small>Schur</small> *''Papaver tenuissimum'' <small>Fedde</small> *''Papaver trilobum'' <small>Wallr.</small> *''Papaver tumidulum'' <small>Klokov</small> {{hidden end}} }} '''Булка'''<ref>{{ДРМЈ|булка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|булка}}</ref>, '''божанка'''<ref>{{ДРМЈ|божанка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|божанка}}</ref>, '''божурига'''<ref>{{ДРМЈ|божурига}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|божурига}}</ref>, '''божурика'''<ref>{{ДРМЈ|божурика}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|божурика}}</ref>, '''див афион''', '''пеперуга'''{{БелешкаОзнака|Дијалектен збор<ref>{{ДРМЈ|пеперуга}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|пеперуга}}</ref>|а}} '''тутенка'''{{БелешкаОзнака|Дијалектен збор<ref>{{ДРМЈ|тутенка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|тутенка}}</ref>|а}} ({{науч|Papaver rhoeas}}) — едногодишно, поретко двегодишно зелјесто растение од семејството афиони [[Papaveraceae]]. Во [[Македонија]] е широко распространето коровно растение, и тоа особено по житните култури, покрај патишта, брдски пасишта, меѓи и покрај грмушести растенија.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=156|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Име == Латинското име е ''papver rhocas''. На македонското јазично подрачје познато е како кунинка (Посечан, Драма), божа (Горно Броди, Сер), пљускавец (Дојран и Долни Порој, Демир Хисар), була (Калиманци, Мелник), трамбула (Крчово), мачек (Петрово), пеперуди (Скребатно, Неврокоп), камбула (Врања, Демир Хисар), невеста (Долен, Неврокоп), божанка (Хрсово, Мелник), бажуни (Белица, Разлог), тутенка (Ресен), булач (Ветрино, Демир Хисар), кад'нка (Спатово), кокана (Плевља, Драма), божурига, божана (Пирава, Гевгелија)<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 8''</ref> == Опис == [[Податотека:Poster Papaver 2a.jpg|мини|лево|250п|Трите фази на цветот на булката: пупка, цвет и чушка]] Булката е [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 20–80 см, со бел млечен сок и [[стебло]] и [[Лист|листови]] покриени со повеќе или помалку раштркани, груби влакна. Стеблото е исправено, тркалезно и разгрането, при што разгранувањето може да започнува уште од основата и да продолжува до врвот. Помладите делови имаат надолжни бразди, додека постарите имаат помазна површина и се покриени со раштркани влакна. Листовите се покриени со груби, раштркани влакна. Приземните листови имаат долги [[Лисна дршка|лисни дршки]] и се пересто насечени. Нивните [[Лиска (лист)|лиски]] се елиптични или јајцевидни, со зашилен врв и ситно назабен раб, а завршната лиска е значително поголема од страничните. Стеблените листови се приседнати, по облик елиптични или ланцетни и пересто разделени на потесни делови, кои се целокрајни или слабо назабени. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни и се развиваат на долги цветни дршки покриени со раштркани влакна. Секој цвет има две [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]], кои лесно отпаѓаат, и четири [[Венечно ливче|венечни ливчиња]], долги 20–40 мм. Венечните ливчиња се речиси кружни, најчесто црвени, поретко бели, а понекогаш имаат црна дамка во основата; и тие лесно отпаѓаат. [[Прашник|Прашниците]] се многубројни, со тенки, кончести, темновиолетови прашнички конци и модрикави прашници. [[Плод|Плодникот]] е гол. Плодот е топчеста или обратно јајцевидна кутијка, долга 10–20 мм и широка 5–10 мм. Во основата е заоблена, има слабо изразени надолжни ребра и е гола. Во внатрешноста се наоѓаат непотполни прегради и многубројни [[Семе|семиња]]. На врвот кутијката се отвора преку 8–15 кружни отвори. Дискот на жигот е рамен, со пречник од 7–10 мм и со 8–15 радијално распоредени жигови.<ref name="Флора на Македонија" /> == Варијабилност == * Papaver rhoeas subsp. strigosum * Papaver rhoeas subsp. rhoeas * Papaver rhoeas var. glabellum * Papaver rhoeas var. rhoeas * Papaver rhoeas f. rhoeas * Papaver rhoeas f. erraticum * Papaver rhoeas f. trifudum<ref name="Флора на Македонија" /> ==Употреба== За лек се користат исушени цветови, кои содржат слузи, шеќери, антоцијани и друго<ref name="Итар Пејо/Мариово">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.itarpejo.org/bulka-bula-div-afion/|title=БУЛКА – PAPAVER RHOEAS (БУЛА, ДИВ АФИОН, ТУТЕНКА)|last=Најдовски|first=Живко|date=|work=Итар Пејо|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921072347/https://www.itarpejo.org/bulka-bula-div-afion/|archive-date=2020-09-21|dead-url=|accessdate=8 јуни 2018|url-status=dead}}</ref>. Во народната медицина се употребува како средство против кашлица при бронхит и голема кашлица, против крварење, го скратува протромбонското време, против цревни болести, дијареја и слично<ref name="Итар Пејо/Мариово" />. ==Булката како тема во уметноста и популарната култура== * „Булки без саксија“ — расказ на македонската писателка [[Сања Михајловиќ-Костадиновска]].<ref>''Очудувања #1 #2 (кратки раскази)''. Скопје: Бегемот, 2018, стр. 70-72.</ref> * „Разговор со булките“ (српски: ''Разговор с булкама'') - песна на српскиот поет [[Васко Попа]].<ref>Vasko Popa, ''Pesme''. Beograd: Bigz, 1978, стр. 169.</ref> * „Булки крај шините“ - македонска телевизиска серија, снимена во [[1981]] година (со [[Петре Прличко]] и [[Рубенс Муратовски]] во главните улоги) ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="110px"> File:Свјетлопис мака на пољу у Сријему, јун 2021.jpg|[[Срем]], [[Србија]] File:Булки (див афион) Сирково 01.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 02.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 03.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 04.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 06.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 05.jpg|Цвет на [[афион]] помеѓу цветови на булки </gallery> ==Белешки== {{Белешки|group=а}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Афион (род)]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] g8svdwigmupsu76zc6clvht442z5z6j 5652656 5652655 2026-11-03T10:10:56Z Jtasevski123 69538 5652656 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Булка | image = Koeh-101.jpg | genus = Papaver | species = rhoeas | authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref>{{наведена книга |last=Linné |first=Carl von |title=Species Plantarum |volume=1 |year=1753 |location=Stockholm |publisher=Laurentius Salvius |pages=507 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/358526}}</ref> | synonyms_ref = <ref name="kew">{{нмс |title=Papaver rhoeas (common poppy) |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:306058-2 |access-date=24 јануари 2017 |publisher=kew.org}}</ref> | synonyms = {{hidden begin}} *''Papaver commutatum'' <small>Fisch., C.A.Mey. & Trautv.</small> *''Papaver insignitum'' <small>Jord.</small> *''Papaver intermedium'' <small>Becker</small> *''Papaver rhoeas'' var. ''strigosum'' <small>Boenn.</small> *''Papaver rhoeas'' subsp. ''strigosum'' <small>Simonk.</small> *''Papaver roubiaei'' <small>Vig.</small> *''Papaver strigosum'' <small>Schur</small> *''Papaver tenuissimum'' <small>Fedde</small> *''Papaver trilobum'' <small>Wallr.</small> *''Papaver tumidulum'' <small>Klokov</small> {{hidden end}} }}'''Булка'''<ref>{{ДРМЈ|булка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|булка}}</ref>, '''божанка'''<ref>{{ДРМЈ|божанка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|божанка}}</ref>, '''божурига'''<ref>{{ДРМЈ|божурига}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|божурига}}</ref>, '''божурика'''<ref>{{ДРМЈ|божурика}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|божурика}}</ref>, '''див афион''', '''пеперуга'''{{БелешкаОзнака|Дијалектен збор<ref>{{ДРМЈ|пеперуга}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|пеперуга}}</ref>|а}} '''тутенка'''{{БелешкаОзнака|Дијалектен збор<ref>{{ДРМЈ|тутенка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|тутенка}}</ref>|а}} ({{науч|Papaver rhoeas}}) — едногодишно, поретко двегодишно зелјесто растение од семејството афиони [[Papaveraceae]]. Во [[Македонија]] е широко распространето коровно растение, и тоа особено по житните култури, покрај патишта, брдски пасишта, меѓи и покрај грмушести растенија.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=156|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Име == Латинското име е ''papver rhocas''. На македонското јазично подрачје познато е како кунинка (Посечан, Драма), божа (Горно Броди, Сер), пљускавец (Дојран и Долни Порој, Демир Хисар), була (Калиманци, Мелник), трамбула (Крчово), мачек (Петрово), пеперуди (Скребатно, Неврокоп), камбула (Врања, Демир Хисар), невеста (Долен, Неврокоп), божанка (Хрсово, Мелник), бажуни (Белица, Разлог), тутенка (Ресен), булач (Ветрино, Демир Хисар), кад'нка (Спатово), кокана (Плевља, Драма), божурига, божана (Пирава, Гевгелија)<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 8''</ref> == Опис == [[Податотека:Poster Papaver 2a.jpg|мини|лево|250п|Трите фази на цветот на булката: пупка, цвет и чушка]] Булката е [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 20–80 см, со бел млечен сок и [[стебло]] и [[Лист|листови]] покриени со повеќе или помалку раштркани, груби влакна. Стеблото е исправено, тркалезно и разгрането, при што разгранувањето може да започнува уште од основата и да продолжува до врвот. Помладите делови имаат надолжни бразди, додека постарите имаат помазна површина и се покриени со раштркани влакна. Листовите се покриени со груби, раштркани влакна. Приземните листови имаат долги [[Лисна дршка|лисни дршки]] и се пересто насечени. Нивните [[Лиска (лист)|лиски]] се елиптични или јајцевидни, со зашилен врв и ситно назабен раб, а завршната лиска е значително поголема од страничните. Стеблените листови се приседнати, по облик елиптични или ланцетни и пересто разделени на потесни делови, кои се целокрајни или слабо назабени. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни и се развиваат на долги цветни дршки покриени со раштркани влакна. Секој цвет има две [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]], кои лесно отпаѓаат, и четири [[Венечно ливче|венечни ливчиња]], долги 20–40 мм. Венечните ливчиња се речиси кружни, најчесто црвени, поретко бели, а понекогаш имаат црна дамка во основата; и тие лесно отпаѓаат. [[Прашник|Прашниците]] се многубројни, со тенки, кончести, темновиолетови прашнички конци и модрикави прашници. [[Плод|Плодникот]] е гол. Плодот е топчеста или обратно јајцевидна кутијка, долга 10–20 мм и широка 5–10 мм. Во основата е заоблена, има слабо изразени надолжни ребра и е гола. Во внатрешноста се наоѓаат непотполни прегради и многубројни [[Семе|семиња]]. На врвот кутијката се отвора преку 8–15 кружни отвори. Дискот на жигот е рамен, со пречник од 7–10 мм и со 8–15 радијално распоредени жигови.<ref name="Флора на Македонија" /> == Варијабилност == * Papaver rhoeas subsp. strigosum * Papaver rhoeas subsp. rhoeas * Papaver rhoeas var. glabellum * Papaver rhoeas var. rhoeas * Papaver rhoeas f. rhoeas * Papaver rhoeas f. erraticum * Papaver rhoeas f. trifudum<ref name="Флора на Македонија" /> ==Употреба== За лек се користат исушени цветови, кои содржат слузи, шеќери, антоцијани и друго<ref name="Итар Пејо/Мариово">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.itarpejo.org/bulka-bula-div-afion/|title=БУЛКА – PAPAVER RHOEAS (БУЛА, ДИВ АФИОН, ТУТЕНКА)|last=Најдовски|first=Живко|date=|work=Итар Пејо|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921072347/https://www.itarpejo.org/bulka-bula-div-afion/|archive-date=2020-09-21|dead-url=|accessdate=8 јуни 2018|url-status=dead}}</ref>. Во народната медицина се употребува како средство против кашлица при бронхит и голема кашлица, против крварење, го скратува протромбонското време, против цревни болести, дијареја и слично<ref name="Итар Пејо/Мариово" />. ==Булката како тема во уметноста и популарната култура== * „Булки без саксија“ — расказ на македонската писателка [[Сања Михајловиќ-Костадиновска]].<ref>''Очудувања #1 #2 (кратки раскази)''. Скопје: Бегемот, 2018, стр. 70-72.</ref> * „Разговор со булките“ (српски: ''Разговор с булкама'') - песна на српскиот поет [[Васко Попа]].<ref>Vasko Popa, ''Pesme''. Beograd: Bigz, 1978, стр. 169.</ref> * „Булки крај шините“ - македонска телевизиска серија, снимена во [[1981]] година (со [[Петре Прличко]] и [[Рубенс Муратовски]] во главните улоги) ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="110px"> File:Свјетлопис мака на пољу у Сријему, јун 2021.jpg|[[Срем]], [[Србија]] File:Булки (див афион) Сирково 01.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 02.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 03.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 04.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 06.jpg|Булки во афионово поле кај [[Сирково]], [[Македонија]] File:Булки (див афион) Сирково 05.jpg|Цвет на [[афион]] помеѓу цветови на булки </gallery> ==Белешки== {{Белешки|group=а}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Афион (род)]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2ivloiazl2tim50oj2kjmnj8dd62xp5 0 751445 5652634 4280697 2026-11-03T05:16:52Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Mehmet_Ali_Sahin.jpg|Mehmet_Ali_Sahin.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 26 October 2026. 5652634 wikitext text/x-wiki {{Infobox Politician | name = Мехмет Али Шахин<br>Mehmet Ali Şahin | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1950|09|16}} | birth_place = Овачик, [[Карабук (покраина)|Карабук]], [[Турција]]<ref name="rad1">{{наведени вести |url=http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=948342&Date=05.08.2009&CategoryID=78 |publisher=Radikal |title=Mehmet Ali Şahin artık protokolde iki numara |date=2009-08-05 |language=tr |accessdate=2009-08-05 }}</ref> | office = [[Претседател на Собранието на Турција]] | term_start = 9 август 2009 | term_end = | predecessor = [[Коксал Топтан]] | successor = | party = [[Партија на правдата и развојот]] }} '''Мехмет Али Шахин''' (роден на {{роден на|16|септември|1950}} во [[Карабук (покраина)|Карабук]]) е турски политичар и актуелен [[Претседател на Собранието на Турција]]<ref name="rad1"/>. Тој бил член на парламентот во три мандати, избран од страна на владејачката Партија на правдата и развојот. Претходно ја извршувал функцијата заменик-премиер, министер за правда и министер на спортот<ref name="rad1"/>. Претходно тој бил градоначалник на [[Фатих]]<ref name="rad1"/><ref>[http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=187188 Newspaper ''Radikal''] {{tr icon}}</ref>. По професија, Шахин е адвокат, дипломиран правник на [[Истанбулски универзитет|Истанбулскиот универзитет]]. Оженет е и има четири деца<ref name="rad1"/>. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шахин}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Истанбулски универзитет]] [[Категорија:Турски правници]] [[Категорија:Турски министри]] [[Категорија:Турски политичари]] 1glmrhg3fkusqf2rvobkhrnv5idylll 0 1045987 5652427 5266588 2026-11-02T12:58:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652427 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Кентаур (соѕвездие)|Кентаур]] |епоха=Ј2000.0 |слика= Potw1253a.png |ректасцензија=13 ч 13 м 12,1 с |деклинација=-43° 14' 48" |положбен агол=77 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=13,5 |привиден сјај Ч=14,5 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=0,8' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[3 јуни]] [[1834]] |алтернативни ознаки=ESO 269-67, DCL 530 }} '''NGC 5011B''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Кентаур (соѕвездие)|Кентаур]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот не претставува [[Дрееров објект]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5011B се споменува и како ESO 269-67, DCL 530. == Откривање == Објектот е откриен на [[3 јуни]] [[1834]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 5011B е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 5011B има привидни димензии од 0,8' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 13 ч 13 м 12,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -43° 14' 48". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 77°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 5011B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 45918. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 403; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 7782. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (5001-5500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Кентаур (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC5011B Прегледувач на длабокото небо — NGC 5011B]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC5011B Поправени информации за NGC 5011B] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%205011B NGC 5011B] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20210623061150/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%205011B NGC 5011B] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Кентаур (соѕвездие)]] faawxryqqoc721e9qdbsmfojxnkecop 0 1047933 5652633 5268798 2026-11-03T04:27:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5652633 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC5599 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=14 ч 23 м 50,6 с |деклинација=+6° 34' 32"" |положбен агол=166 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=13,8 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1,4' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[12 мај]] [[1793]] |алтернативни ознаки=UGC 9218, MCG 1-37-10, CGCG 47-30, IRAS 14213+0647 }} '''NGC 5599''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5599 се споменува и како UGC 9218, MCG 1-37-10, CGCG 47-30, IRAS 14213+0647. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 мај]] [[1793]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 5599 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 5599 има привидни димензии од 1,4' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 14 ч 23 м 50,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +6° 34' 32"". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 166°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 5599 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 51423. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 197; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 324. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1418. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (5501-6000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC5599 Прегледувач на длабокото небо — NGC 5599]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC5599 Поправени информации за NGC 5599] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%205599 NGC 5599] — VizieR. * [https://web.archive.org/web/20250531155953/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%205599 NGC 5599] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1793 година]] 1ify66d50733y66671n9gd8fophzxy2 0 1049325 5652670 5609815 2026-11-03T11:12:48Z Jtasevski123 69538 доп 5652670 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Чадливка |image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg |image_caption = Обична чадливка (''Fumaria officinalis'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |ordo = [[Лутиковидни]] |familia = [[Афиони]] |genus = '''Чадливка''' |type_species = [[Обична чадливка]]<br />(''Fumaria officinalis'') |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = во текстот. |}} '''Чадливката''' или '''димарка'''<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Причинители] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} - Агробаза {{mk}}</ref><ref>[http://www.ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf Список на лековити /ароматични билки и зачини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610024518/http://ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf |date=2012-06-10 }} - ИПАРД {{mk}}</ref> ([[науч.]] ''Fumaria'') е род кој се состои од 50 [[вид (биологија)|вида]] на [[едногодишно растение|едногодишни]] [[цветни растенија]] од [[Европа]], [[Африка]] и [[Азија]] со најголема разновидност во подрачјето на [[Средоземје]]то. Растенијата се воведени и во други континенти: [[Северна Америка]], [[Јужна Америка]] и [[Австралија]].<ref>Lidén, Magnus. 1986. Synopsis of Fumarioideae (Papaveraceae) with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Botanica 88, Copenhagen, Denmark</ref> Во [[Македонија]] растат повеќе видови од овој род.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=172|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> Индиската чадливка (''Fumaria indica'') го содржи [[алкалоид]]ите фујузифин и алфа-хидрастин.<ref>Pandey MB, Singh AK, Singh JP, Singh VP, Pandey VB .,"Fuyuziphine, a new alkaloid from Fumaria indica."'' Nat Prod Res.'' 2008 април 15;22(6):533-6</ref><ref>http://www.mycobiology.or.kr/Upload/files/MYCOBIOLOGY/35(3)%20157-158.pdf{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се смета дека ова растение има потенцијал како лек против воспалувања и болки.<ref>Rao CV, Verma AR, Gupta PK, Vijayakumar M.,"Anti-inflammatory and anti-nociceptive activities of Fumaria indica whole plant extract in experimental animals." ''Acta Pharm.'' 2007 Dec;57(4):491-8</ref> == Опис == Растенијата се [[Едногодишни растенија|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] растенија. Стеблените [[Лист|листови]] се два до четирипати пересто насечени. [[Соцветие|Соцветијата]] се гроздовидни и имаат прицветни листови (брактеи), а [[Цвет|цветовите]] се на куси цветни дршки. Цветовите имаат две странично поставени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] и зигоморфно венче, поголемо од 5 mm. Венчето е составено од четири ливчиња: две надворешни и две внатрешни. Горното надворешно ливче има шпора, додека долното е без шпора. Двете внатрешни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] се сраснати меѓу себе на врвот. [[Прашник|Прашниците]] се четири, распоредени во два пара: двата надворешни се поставени странично, а двата внатрешни — средишно. [[Плод|Плодот]] е топчесто оревче.<ref name="Флора на Македонија" /> == Како храна == Се смета дека чадливката игра важна улога во исхраната на [[грлица]]та. == Како плевел == Во [[Република Македонија|Македонија]], обичната чадливка (''Fumaria officinalis'') важи за [[плевел]]. [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Плевели: Чадливка (обична росница) - ''Fumaria officinalis'', Запис 113] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} ==Видови == Родот содржи околиу 50 вида, меѓу кои: *''[[Fumaria bastardii]]''<br /><small>висока ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria capreolata]]''<br /><small>бела ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria densiflora]]''<br /><small>густоцветна чадливка</small> *''[[Fumaria macrocarpa]]''</small> *''[[Fumaria martinii]]''<br /><small>Мартинова чадливка</small> *''[[Fumaria muralis]]''<br /><small>ѕидна чадливка</small> *''[[Fumaria occidentalis]]''<br /><small>западна чадливка</small> *''[[Fumaria officinalis]]''<br /><small>обична чадлвка, обична росница</small> *''[[Fumaria purpurea]]''<br /><small>виолетова ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria parviflora]]''<br /><small>тенколисна чадливка</small> *''[[Fumaria reuteri]]''<br /><small>малкуцветна чадливка</small> *''[[Fumaria schleicheri]]''</small> *''[[Fumaria vaillantii]]''<br /><small>земјочад</small> ==Галерија== <gallery> Податотека:Fumaria capreolata (flowers).jpg|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria-muralis-flower.JPG|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria_spec.JPG|''F muralis'' Податотека:Fumaria parviflora Sturm48.jpg|''Fumaria parviflora'' Податотека:Fumaria vaillanti Sturm47.jpg|''Fumaria vaillantii'' </gallery> == Надворешни врски == * [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Чадливка (обична росница) (бр. 113)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR Профили на растенија: род Чадливка (''Fumaria'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121106193853/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR |date=2012-11-06 }} - [[USDA]] {{en}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Чадливка| ]] [[Категорија:Чадливки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] rs1hskdqikke1eifv3tuaxbvjy3ggl9 5652671 5652670 2026-11-03T11:13:17Z Jtasevski123 69538 5652671 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Чадливка |image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg |image_caption = Обична чадливка (''Fumaria officinalis'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |ordo = [[Лутиковидни]] |familia = [[Афиони]] |genus = '''Чадливка''' |type_species = [[Обична чадливка]]<br />(''Fumaria officinalis'') |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = во текстот. |}}'''Чадливката''' или '''димарка'''<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Причинители] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} - Агробаза {{mk}}</ref><ref>[http://www.ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf Список на лековити /ароматични билки и зачини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610024518/http://ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf |date=2012-06-10 }} - ИПАРД {{mk}}</ref> ([[науч.]] ''Fumaria'') е род кој се состои од 50 [[вид (биологија)|вида]] на [[едногодишно растение|едногодишни]] [[цветни растенија]] од [[Европа]], [[Африка]] и [[Азија]] со најголема разновидност во подрачјето на [[Средоземје]]то. Растенијата се воведени и во други континенти: [[Северна Америка]], [[Јужна Америка]] и [[Австралија]].<ref>Lidén, Magnus. 1986. Synopsis of Fumarioideae (Papaveraceae) with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Botanica 88, Copenhagen, Denmark</ref> Во [[Македонија]] растат повеќе видови од овој род.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=172|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> Индиската чадливка (''Fumaria indica'') го содржи [[алкалоид]]ите фујузифин и алфа-хидрастин.<ref>Pandey MB, Singh AK, Singh JP, Singh VP, Pandey VB .,"Fuyuziphine, a new alkaloid from Fumaria indica."'' Nat Prod Res.'' 2008 април 15;22(6):533-6</ref><ref>http://www.mycobiology.or.kr/Upload/files/MYCOBIOLOGY/35(3)%20157-158.pdf{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се смета дека ова растение има потенцијал како лек против воспалувања и болки.<ref>Rao CV, Verma AR, Gupta PK, Vijayakumar M.,"Anti-inflammatory and anti-nociceptive activities of Fumaria indica whole plant extract in experimental animals." ''Acta Pharm.'' 2007 Dec;57(4):491-8</ref> == Опис == Растенијата се [[Едногодишни растенија|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] растенија. Стеблените [[Лист|листови]] се два до четирипати пересто насечени. [[Соцветие|Соцветијата]] се гроздовидни и имаат прицветни листови (брактеи), а [[Цвет|цветовите]] се на куси цветни дршки. Цветовите имаат две странично поставени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] и зигоморфно венче, поголемо од 5 mm. Венчето е составено од четири ливчиња: две надворешни и две внатрешни. Горното надворешно ливче има шпора, додека долното е без шпора. Двете внатрешни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] се сраснати меѓу себе на врвот. [[Прашник|Прашниците]] се четири, распоредени во два пара: двата надворешни се поставени странично, а двата внатрешни — средишно. [[Плод|Плодот]] е топчесто оревче.<ref name="Флора на Македонија" /> == Како храна == Се смета дека чадливката игра важна улога во исхраната на [[грлица]]та. == Како плевел == Во [[Република Македонија|Македонија]], обичната чадливка (''Fumaria officinalis'') важи за [[плевел]]. [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Плевели: Чадливка (обична росница) - ''Fumaria officinalis'', Запис 113] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} ==Видови == Родот содржи околиу 50 вида, меѓу кои: *''[[Fumaria bastardii]]''<br /><small>висока ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria capreolata]]''<br /><small>бела ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria densiflora]]''<br /><small>густоцветна чадливка</small> *''[[Fumaria macrocarpa]]''</small> *''[[Fumaria martinii]]''<br /><small>Мартинова чадливка</small> *''[[Fumaria muralis]]''<br /><small>ѕидна чадливка</small> *''[[Fumaria occidentalis]]''<br /><small>западна чадливка</small> *''[[Fumaria officinalis]]''<br /><small>обична чадлвка, обична росница</small> *''[[Fumaria purpurea]]''<br /><small>виолетова ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria parviflora]]''<br /><small>тенколисна чадливка</small> *''[[Fumaria reuteri]]''<br /><small>малкуцветна чадливка</small> *''[[Fumaria schleicheri]]''</small> *''[[Fumaria vaillantii]]''<br /><small>земјочад</small> ==Галерија== <gallery> Податотека:Fumaria capreolata (flowers).jpg|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria-muralis-flower.JPG|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria_spec.JPG|''F muralis'' Податотека:Fumaria parviflora Sturm48.jpg|''Fumaria parviflora'' Податотека:Fumaria vaillanti Sturm47.jpg|''Fumaria vaillantii'' </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Чадливка (обична росница) (бр. 113)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR Профили на растенија: род Чадливка (''Fumaria'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121106193853/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR |date=2012-11-06 }} - [[USDA]] {{en}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Чадливка| ]] [[Категорија:Чадливки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] tc39e0y9do0s4xkt5ce8m1n6mum1fug 5652672 5652671 2026-11-03T11:14:00Z Jtasevski123 69538 5652672 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Чадливка |image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg |image_caption = Обична чадливка (''Fumaria officinalis'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |ordo = [[Лутиковидни]] |familia = [[Афиони]] |genus = '''Чадливка''' |type_species = [[Обична чадливка]]<br />(''Fumaria officinalis'') |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = во текстот. |}}'''Чадливката''' или '''димарка'''<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Причинители] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} - Агробаза {{mk}}</ref><ref>[http://www.ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf Список на лековити /ароматични билки и зачини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610024518/http://ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf |date=2012-06-10 }} - ИПАРД {{mk}}</ref> ([[науч.]] ''Fumaria'') — [[Род (биологија)|род]] кој се состои од 50 [[вид (биологија)|вида]] на [[едногодишно растение|едногодишни]] [[цветни растенија]] од [[Европа]], [[Африка]] и [[Азија]] со најголема разновидност во подрачјето на [[Средоземје]]то. Растенијата се воведени и во други континенти: [[Северна Америка]], [[Јужна Америка]] и [[Австралија]].<ref>Lidén, Magnus. 1986. Synopsis of Fumarioideae (Papaveraceae) with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Botanica 88, Copenhagen, Denmark</ref> Во [[Македонија]] растат повеќе видови од овој род.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=172|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> Индиската чадливка (''Fumaria indica'') го содржи [[алкалоид]]ите фујузифин и алфа-хидрастин.<ref>Pandey MB, Singh AK, Singh JP, Singh VP, Pandey VB .,"Fuyuziphine, a new alkaloid from Fumaria indica."'' Nat Prod Res.'' 2008 април 15;22(6):533-6</ref><ref>http://www.mycobiology.or.kr/Upload/files/MYCOBIOLOGY/35(3)%20157-158.pdf{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се смета дека ова растение има потенцијал како лек против воспалувања и болки.<ref>Rao CV, Verma AR, Gupta PK, Vijayakumar M.,"Anti-inflammatory and anti-nociceptive activities of Fumaria indica whole plant extract in experimental animals." ''Acta Pharm.'' 2007 Dec;57(4):491-8</ref> == Опис == Растенијата се [[Едногодишни растенија|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] растенија. Стеблените [[Лист|листови]] се два до четирипати пересто насечени. [[Соцветие|Соцветијата]] се гроздовидни и имаат прицветни листови (брактеи), а [[Цвет|цветовите]] се на куси цветни дршки. Цветовите имаат две странично поставени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] и зигоморфно венче, поголемо од 5 mm. Венчето е составено од четири ливчиња: две надворешни и две внатрешни. Горното надворешно ливче има шпора, додека долното е без шпора. Двете внатрешни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] се сраснати меѓу себе на врвот. [[Прашник|Прашниците]] се четири, распоредени во два пара: двата надворешни се поставени странично, а двата внатрешни — средишно. [[Плод|Плодот]] е топчесто оревче.<ref name="Флора на Македонија" /> == Како храна == Се смета дека чадливката игра важна улога во исхраната на [[грлица]]та. == Како плевел == Во [[Република Македонија|Македонија]], обичната чадливка (''Fumaria officinalis'') важи за [[плевел]]. [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Плевели: Чадливка (обична росница) - ''Fumaria officinalis'', Запис 113] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} ==Видови == Родот содржи околиу 50 вида, меѓу кои: *''[[Fumaria bastardii]]''<br /><small>висока ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria capreolata]]''<br /><small>бела ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria densiflora]]''<br /><small>густоцветна чадливка</small> *''[[Fumaria macrocarpa]]''</small> *''[[Fumaria martinii]]''<br /><small>Мартинова чадливка</small> *''[[Fumaria muralis]]''<br /><small>ѕидна чадливка</small> *''[[Fumaria occidentalis]]''<br /><small>западна чадливка</small> *''[[Fumaria officinalis]]''<br /><small>обична чадлвка, обична росница</small> *''[[Fumaria purpurea]]''<br /><small>виолетова ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria parviflora]]''<br /><small>тенколисна чадливка</small> *''[[Fumaria reuteri]]''<br /><small>малкуцветна чадливка</small> *''[[Fumaria schleicheri]]''</small> *''[[Fumaria vaillantii]]''<br /><small>земјочад</small> ==Галерија== <gallery> Податотека:Fumaria capreolata (flowers).jpg|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria-muralis-flower.JPG|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria_spec.JPG|''F muralis'' Податотека:Fumaria parviflora Sturm48.jpg|''Fumaria parviflora'' Податотека:Fumaria vaillanti Sturm47.jpg|''Fumaria vaillantii'' </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Чадливка (обична росница) (бр. 113)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR Профили на растенија: род Чадливка (''Fumaria'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121106193853/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR |date=2012-11-06 }} - [[USDA]] {{en}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Чадливка| ]] [[Категорија:Чадливки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] peofsib0ux0bmrzc7lkwxdmwrwnpzyx 5652688 5652672 2026-11-03T11:37:52Z Виолетова 1975 /* Како плевел */ 5652688 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Чадливка |image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg |image_caption = Обична чадливка (''Fumaria officinalis'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |ordo = [[Лутиковидни]] |familia = [[Афиони]] |genus = '''Чадливка''' |type_species = [[Обична чадливка]]<br />(''Fumaria officinalis'') |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = во текстот. |}}'''Чадливката''' или '''димарка'''<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Причинители] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} - Агробаза {{mk}}</ref><ref>[http://www.ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf Список на лековити /ароматични билки и зачини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610024518/http://ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf |date=2012-06-10 }} - ИПАРД {{mk}}</ref> ([[науч.]] ''Fumaria'') — [[Род (биологија)|род]] кој се состои од 50 [[вид (биологија)|вида]] на [[едногодишно растение|едногодишни]] [[цветни растенија]] од [[Европа]], [[Африка]] и [[Азија]] со најголема разновидност во подрачјето на [[Средоземје]]то. Растенијата се воведени и во други континенти: [[Северна Америка]], [[Јужна Америка]] и [[Австралија]].<ref>Lidén, Magnus. 1986. Synopsis of Fumarioideae (Papaveraceae) with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Botanica 88, Copenhagen, Denmark</ref> Во [[Македонија]] растат повеќе видови од овој род.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=172|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> Индиската чадливка (''Fumaria indica'') го содржи [[алкалоид]]ите фујузифин и алфа-хидрастин.<ref>Pandey MB, Singh AK, Singh JP, Singh VP, Pandey VB .,"Fuyuziphine, a new alkaloid from Fumaria indica."'' Nat Prod Res.'' 2008 април 15;22(6):533-6</ref><ref>http://www.mycobiology.or.kr/Upload/files/MYCOBIOLOGY/35(3)%20157-158.pdf{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се смета дека ова растение има потенцијал како лек против воспалувања и болки.<ref>Rao CV, Verma AR, Gupta PK, Vijayakumar M.,"Anti-inflammatory and anti-nociceptive activities of Fumaria indica whole plant extract in experimental animals." ''Acta Pharm.'' 2007 Dec;57(4):491-8</ref> == Опис == Растенијата се [[Едногодишни растенија|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] растенија. Стеблените [[Лист|листови]] се два до четирипати пересто насечени. [[Соцветие|Соцветијата]] се гроздовидни и имаат прицветни листови (брактеи), а [[Цвет|цветовите]] се на куси цветни дршки. Цветовите имаат две странично поставени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] и зигоморфно венче, поголемо од 5 mm. Венчето е составено од четири ливчиња: две надворешни и две внатрешни. Горното надворешно ливче има шпора, додека долното е без шпора. Двете внатрешни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] се сраснати меѓу себе на врвот. [[Прашник|Прашниците]] се четири, распоредени во два пара: двата надворешни се поставени странично, а двата внатрешни — средишно. [[Плод|Плодот]] е топчесто оревче.<ref name="Флора на Македонија" /> == Како храна == Се смета дека чадливката игра важна улога во исхраната на [[грлица]]та. == Како плевел == Во [[Македонија]], обичната чадливка (''Fumaria officinalis'') важи за [[плевел]].<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Плевели: Чадливка (обична росница) - ''Fumaria officinalis'', Запис 113] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}}</ref> ==Видови == Родот содржи околиу 50 вида, меѓу кои: *''[[Fumaria bastardii]]''<br /><small>висока ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria capreolata]]''<br /><small>бела ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria densiflora]]''<br /><small>густоцветна чадливка</small> *''[[Fumaria macrocarpa]]''</small> *''[[Fumaria martinii]]''<br /><small>Мартинова чадливка</small> *''[[Fumaria muralis]]''<br /><small>ѕидна чадливка</small> *''[[Fumaria occidentalis]]''<br /><small>западна чадливка</small> *''[[Fumaria officinalis]]''<br /><small>обична чадлвка, обична росница</small> *''[[Fumaria purpurea]]''<br /><small>виолетова ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria parviflora]]''<br /><small>тенколисна чадливка</small> *''[[Fumaria reuteri]]''<br /><small>малкуцветна чадливка</small> *''[[Fumaria schleicheri]]''</small> *''[[Fumaria vaillantii]]''<br /><small>земјочад</small> ==Галерија== <gallery> Податотека:Fumaria capreolata (flowers).jpg|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria-muralis-flower.JPG|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria_spec.JPG|''F muralis'' Податотека:Fumaria parviflora Sturm48.jpg|''Fumaria parviflora'' Податотека:Fumaria vaillanti Sturm47.jpg|''Fumaria vaillantii'' </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Чадливка (обична росница) (бр. 113)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR Профили на растенија: род Чадливка (''Fumaria'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121106193853/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR |date=2012-11-06 }} - [[USDA]] {{en}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Чадливка| ]] [[Категорија:Чадливки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] pdwsx9aiqrekskfe9gsrf82tdw4mj4s 5652691 5652688 2026-11-03T11:39:14Z Виолетова 1975 5652691 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Чадливка |image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg |image_caption = Обична чадливка (''Fumaria officinalis'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |ordo = [[Лутиковидни]] |familia = [[Афиони]] |genus = '''Чадливка''' |type_species = [[Обична чадливка]]<br />(''Fumaria officinalis'') |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = во текстот. |}}'''Чадливка''' или '''димарка'''<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Причинители] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} - Агробаза {{mk}}</ref><ref>[http://www.ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf Список на лековити /ароматични билки и зачини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610024518/http://ipardpa.gov.mk/Root/mak/_docs/Programi/IPARD/Spisok%20na%20lekoviti%20aromaticni%20bilki%20i%20zacini.pdf |date=2012-06-10 }} - ИПАРД {{mk}}</ref> ([[науч.]] ''Fumaria'') — [[Род (биологија)|род]] кој се состои од 50 [[вид (биологија)|вида]] на [[едногодишно растение|едногодишни]] [[цветни растенија]] од [[Европа]], [[Африка]] и [[Азија]] со најголема разновидност во подрачјето на [[Средоземје]]то. Растенијата се воведени и во други континенти: [[Северна Америка]], [[Јужна Америка]] и [[Австралија]].<ref>Lidén, Magnus. 1986. Synopsis of Fumarioideae (Papaveraceae) with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Botanica 88, Copenhagen, Denmark</ref> Во [[Македонија]] растат повеќе видови од овој род.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=172|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> Индиската чадливка (''[[Fumaria indica]]'') го содржи [[алкалоид]]ите фујузифин и алфа-хидрастин.<ref>Pandey MB, Singh AK, Singh JP, Singh VP, Pandey VB .,"Fuyuziphine, a new alkaloid from Fumaria indica."'' Nat Prod Res.'' 2008 април 15;22(6):533-6</ref><ref>http://www.mycobiology.or.kr/Upload/files/MYCOBIOLOGY/35(3)%20157-158.pdf{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се смета дека ова растение има потенцијал како лек против воспалувања и болки.<ref>Rao CV, Verma AR, Gupta PK, Vijayakumar M.,"Anti-inflammatory and anti-nociceptive activities of Fumaria indica whole plant extract in experimental animals." ''Acta Pharm.'' 2007 Dec;57(4):491-8</ref> == Опис == Растенијата се [[Едногодишни растенија|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести]] растенија. Стеблените [[Лист|листови]] се два до четирипати пересто насечени. [[Соцветие|Соцветијата]] се гроздовидни и имаат прицветни листови (брактеи), а [[Цвет|цветовите]] се на куси цветни дршки. Цветовите имаат две странично поставени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] и зигоморфно венче, поголемо од 5 mm. Венчето е составено од четири ливчиња: две надворешни и две внатрешни. Горното надворешно ливче има шпора, додека долното е без шпора. Двете внатрешни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] се сраснати меѓу себе на врвот. [[Прашник|Прашниците]] се четири, распоредени во два пара: двата надворешни се поставени странично, а двата внатрешни — средишно. [[Плод|Плодот]] е топчесто оревче.<ref name="Флора на Македонија" /> == Како храна == Се смета дека чадливката игра важна улога во исхраната на [[грлица]]та. == Како плевел == Во [[Македонија]], обичната чадливка (''Fumaria officinalis'') важи за [[плевел]].<ref>[http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Плевели: Чадливка (обична росница) - ''Fumaria officinalis'', Запис 113] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}}</ref> ==Видови == Родот содржи околиу 50 вида, меѓу кои: *''[[Fumaria bastardii]]''<br /><small>висока ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria capreolata]]''<br /><small>бела ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria densiflora]]''<br /><small>густоцветна чадливка</small> *''[[Fumaria macrocarpa]]''</small> *''[[Fumaria martinii]]''<br /><small>Мартинова чадливка</small> *''[[Fumaria muralis]]''<br /><small>ѕидна чадливка</small> *''[[Fumaria occidentalis]]''<br /><small>западна чадливка</small> *''[[Fumaria officinalis]]''<br /><small>обична чадлвка, обична росница</small> *''[[Fumaria purpurea]]''<br /><small>виолетова ползечка чадливка</small> *''[[Fumaria parviflora]]''<br /><small>тенколисна чадливка</small> *''[[Fumaria reuteri]]''<br /><small>малкуцветна чадливка</small> *''[[Fumaria schleicheri]]''</small> *''[[Fumaria vaillantii]]''<br /><small>земјочад</small> ==Галерија== <gallery> Податотека:Fumaria capreolata (flowers).jpg|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria-muralis-flower.JPG|''Fumaria muralis'' Податотека:Fumaria_spec.JPG|''F muralis'' Податотека:Fumaria parviflora Sturm48.jpg|''Fumaria parviflora'' Податотека:Fumaria vaillanti Sturm47.jpg|''Fumaria vaillantii'' </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp Чадливка (обична росница) (бр. 113)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111211033742/http://aba.ugd.edu.mk/priciniteli.asp |date=2011-12-11 }} {{mk}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR Профили на растенија: род Чадливка (''Fumaria'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121106193853/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FUMAR |date=2012-11-06 }} - [[USDA]] {{en}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Чадливка| ]] [[Категорија:Чадливки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] i7oia4fuvwsb2fbntz6afb2gxp0z0k4 0 1065866 5652565 5494234 2026-11-02T19:29:52Z Vlad5250 77190 обновување 5652565 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |settlement_type = Град |image_skyline = Building of the Slovyanskyi Hotel.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = UA |subdivision_type = Држава |subdivision_name = {{УКР}} |timezone=[[Источноевропско време|ЕЕТ]] |utc_offset=+2 |map_caption = Местоположбата на Черкаси во рамките на Украина |timezone_DST= [[Источноевропско летно време|ЕЕЅТ]] |utc_offset_DST=+3 |official_name = Черкаси |native_name = Черкаси |nickname = |image_flag = FlagCherkasy.png |image_shield = Coat of Arms Cherkasy.PNG |nickname = |motto = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = Карта на Украина каде е означен Черкаси |coordinates_display =inline,title |coordinates_region =UA |subdivision_type = Држава<br>[[Административна поделба на Украина|Област]]<br>Реон |subdivision_name = [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|20п]] [[Украина]]<br>[[Податотека:Flag of Cherkasy Oblast.png|20п]] [[Черкаска Област]]<br>Черкаски Реон |established_title = Основан |established_date = 1284 |cityrights_title = Градски права |cityrights_date = 1795 |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = Анатолиј Бондаренко |area_magnitude = |area_total_km2 = 69.0 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2022 |population_note = |population_total = 269836 |population_footnotes= |population_metro = |population_density_km2 = 3900 |pushpin_map =Украина |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = Местоположба на Черкаси |pushpin_mapsize = |latd=49|latm=26|lats=40|latNS=N |longd=32|longm=03 |longs=35|longEW=E |elevation_m = 110 ||postal_code_type=[[Поштенски број]] |postal_code = 18000-18499 |area_code = +380 472 |blank_info = ||website = [https://cherkasy-rada.gov.ua/ cherkasy-rada.gov.ua] |footnotes = }} '''Черкаси''' ({{langx|uk|Черкаси}}) — град на реката [[Днепар]] во централниот дел на [[Украина]]. Тој е [[Главен град|административен центар]] на [[Черкаска Област|Черкаската Област]] и административен центар на околниот Черкаски Реон, во рамките на област. Градот бил основан уште во 13 век, и одиграл важна културно-општествена улога во [[историјата на Украина]]. Во тоа време, градот бил претежно населен со [[Козаци]]. Неговата местоположба е отприлика 200 [[километри]] јужно од главниот украински град [[Киев]]. Бројноста на населението е 269.836 жители (проценка од 2022&nbsp;г.). Во месец јуни 2011, Черкаси го прославил својот јубилеен 725 роденден. [[Клима]]та во градот е умерено-континентална, со благи зими и жешки лета. Просечната температура во градот на годишно ниво е 7,7&nbsp;°C. Во јануарскиот период просечната температура на воздухот е -6&nbsp;°C, додека во лето таа изнесува +20&nbsp;°C. Најниската измерена температура била -25&nbsp;°C (што е ретко се случува), додека пак највисоката била +35&nbsp;°C, забележана во месец јули. Бројот на население бил најголем во 1990&nbsp;г. кога Черкаси имал речиси 300 илјади мештани. Оттогаш па наваму, тој број е во постојано опаѓање, што најмногу се должи на високата смртност кај месното население, социо-економската состојба и наглиот процес на [[урбанизација]] на местото. Најголем дел од населението се [[Украинци]], но исто така се застапени и [[Руси|руското]] и [[Евреи|еврејско]] малцинство. Според половата припадност, 46,4% се мажи, додека останатите 53,6% се жени. Објавени се и податоци за старосната структура на населението, од кое 19% се лица-пензионери, додека само 15% се деца под 14 години. Овие бројки говорат за нерамномерната застапеност на возрасните групи. == Територијално приредување на Черкаси == Во градот Черкаси има 2 градски реони: {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" width=54% |- bgcolor="#B5F0F0" !Реон!!Население!!Површина |- bgcolor="#FFFFDD" |Приднепарски Реон || 142 илјади|| 25,86 илј. хек. |- bgcolor="#DEF8FE" |Сосновски Реон|| 148 илјади|| 43,14 илј. хек. |} == Образование == Во Черкаси се наоѓаат голем број на универзитети, од кои најголеми се Черкаскиот државен технички универзитет и Черкаскиот национален универзитет „[[Богдан Хмелницки]]“. == Збратимени градови == Черкаси е збратимен со следните градови: * {{знамеикона|САД}} Санта Роза, [[САД]]. <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Полска}} Бидгошч, [[Полска]]. <small>''(од 2000)''</small> * {{знамеикона|Азербејџан}} Сумкаjит, [[Азербејџан]]. <small>''(од 2003)''</small> * {{знамеикона|Грузија}} Рустави, [[Грузија]]. <small>''(од 2012)''</small> * {{знамеикона|Белорусија}} Орша, [[Белорусија]]. <small>''(од 2012)''</small> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Building in Cherkasy.jpg| Стара зграда Податотека:CherkasyPhilarmonic.jpg| Черкаска филхармонија Податотека:Парк Перемога1.JPG| Парк Податотека:Центр Черкас.JPG| Центарот на градот Податотека:Черкаси.jpg| Ноќна панорама Податотека:Черкаський обласний краєзнавчий музей.jpg| Музејот за историја </gallery> </center> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Cherkasy}} {{Портал|Украина}} * [https://cherkasy-rada.gov.ua/ Официјална страница на Черкаси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20261010160735/https://cherkasy-rada.gov.ua/ |date=2026-10-10 }} {{uk}} * [http://www.town.ck.ua/ Неофицијален инфопортал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060428062921/http://town.ck.ua/ |date=2006-04-28 }} {{uk}}, {{ru}} и {{en}} * [http://www.gorod.ck.ua/ Портал за информации] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201101213205/http://www.gorod.ck.ua/ |date=2020-11-01 }} {{uk}} * [http://cktel.org.ua/ Телефонски именик на Черкаси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081119142427/http://cktel.org.ua/ |date=2008-11-19 }} {{uk}}, {{ru}} и {{en}} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Черкаси| ]] [[Категорија:Градови во Украина]] 1i88eh51gxkly0ygiwlqcz6x13kmnkp 0 1082105 5652472 5532837 2026-11-02T14:19:57Z Zdravko 293 5652472 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Домашно магаре | fossil_range = | status = DOM | image = Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg | image_width = 250п | image_caption = домашно магаре | regnum = [[Животни]] | subregnum = [[Ткивни животни]] | phylum = [[Хордови]] | subphylum = [[‘Рбетници]] | classis = [[Цицачи]] | subclassis = [[Живородни цицачи]] | ordo = [[Непарнокопитни]] | familia = [[Коњи]] | genus =[[Коњи (род)|Коњи]] | species = [[Африканско диво магаре]] }} '''Магаре''' (''Equus asinus f. asinus, Equus asinus asinus'') ― [[Домашни животни|домашно животно]] со распространетост по целиот [[Земја (планета)|свет]]. Нивниот изворен облик е [[Африканско диво магаре|африканското магаре]] (''Equus asinus''), додека [[Азиско магаре|азиското магаре]], (''Equus hemionus''), не е никогаш [[припитомување|припитомено]]. Младото на магарето се нарекува '''прле'''.<ref>{{ДРМЈ|прле}}</ref> Во Македонија, во 2019 година бројот на магариња бил 897.<ref>[https://donkey.mk/wp-content/uploads/2020/10/IO1-%D0%9F%D0%9E%D0%9F%D0%98%D0%A1.pdf Попис на магариња, 2019], 3 стр.</ref> == Сегашен статус == Во светот биле пријавени околу 41 милиони магариња во 2006 година.<ref name=mon>{{cite book|author1=Waltraud Kugler |author2=Hans-Peter Grunenfelder |author3=Elli Broxham |title=Donkey Breeds in Europe: Inventory, Description, Need for Action, Conservation; Report 2007/2008|year=2008|archive-date=2 септември 2009|publisher=Monitoring Institute for Rare Breeds and Seeds in Europe|location=Санкт Гален, [[Швајцарија]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902110918/http://www.save-foundation.net/pdf/donkey.pdf|url=http://www.save-foundation.net/pdf/donkey.pdf}}</ref> [[Кина]] имала најмногу со 11 милиони, проследена од [[Пакистан]], [[Етиопија]] и [[Мексико]]. Меѓутоа, заклучно со 2017 година, кинеското население се намалило на 3 милиони, а под притисок биле и [[африка]]нските населенија, како резултат на зголемената трговија и побарувачката за производи од магаре во Кина.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-41524710|title=Donkeys face 'biggest ever crisis'|last=Leithead|first=Alastair|date=7 октомври 2017|work=BBC News|access-date=20 април 2021|language=en-GB}}</ref> Некои истражувачи веруваат дека вистинскиот број може да биде нешто поголем бидејќи многу магариња не се броени.<ref name="Starkey 1997">[http://216.109.125.130/search/cache?p=donkey+population&fr=yfp-t-501&toggle=1&ei=UTF-8&u=www.atnesa.org/donkeys/donkeys-starkey-populations.pdf&w=donkey+population&d=NKJ_s5IFNnz9&icp=1&.intl=us Starkey, P. and M. Starkey. 1997. ''Regional and World trends in Donkey Populations''. Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa (ATNESA)]{{dead link|date=декември 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бројот на раси и процент на светското население за секој од светските региони според [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ОХЗ]] во 2006 година бил:<ref name=mon /> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |- ! Регион !! Бр. на раси !! % на светско нас. |- | Африка || style="text-align:right;"|26 || style="text-align:right;"|26.9 |- | Азија и Тихи Океан || style="text-align:right;"|32 || style="text-align:right;"|37.6 |- | Европа и Кавказ || style="text-align:right;"|51 || style="text-align:right;"|3.7 |- | Латинска Америка и Кариби || style="text-align:right;"|24 || style="text-align:right;"|19.9 |- | Близок Исток || style="text-align:right;"|47 || style="text-align:right;"|11.8 |- | Соединети Држави и Канада || style="text-align:right;"|5 || style="text-align:right;"|0.1 |- | Свет || style="text-align:right;"|185 || style="text-align:right;"|41 милиони глави |} Во 1997 година, бројот на магариња во светот бил објавен дека продолжува да расте, како што тоа го правеле стабилно низ поголемиот дел од [[историја]]та; фактори наведени како придонесувачи за ова се зголемувањето на човечкото население, напредокот во економскиот развој и социјалната стабилност кај некои посиромашни држави, претворањето на [[шуми]]те во земјоделско земјиште и опсегот на земјиштето, зголемувањето на цените на моторните возила и горивата и популарноста на магарињата како [[Домашен миленик|домашни миленици]].<ref name="Starkey 1997"/><ref name="Blench 2000">Blench, R. 2000. ''The History and Spread of Donkeys in Africa''. Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa (ATNESA)</ref> Оттогаш, според извештајот, светското население на магариња брзо се намалува, паѓајќи од 43,7 милиони на 43,5 милиони во периодот од 1995 до 2000 година, и на само 41 милион во 2006 година.<ref name=mon /> Падот на населението бил изразен во развиените земји; во [[Европа]], вкупниот број на магариња паднал од 3 милиони во 1944 година на нешто повеќе од 1 милион во 1994 година.<ref name=svend5>Starkey, Paul (1997) "Donkey Work", in Elisabeth Svendsen (ed.), ''The professional handbook of the donkey'', 3. издание. Лондон: Whittet Books. {{ISBN|978-1-873580-37-0}}. стр. 183–206.</ref> Информативниот систем за домашна животинска разновидност (ИС-ДЖР) на ОХЗ навел 189 магарешки раси во јуни 2011 година.<ref name=dad>{{cite web|title=DAD-IS&nbsp;— Domestic Animal Diversity Information System|url=http://dad.fao.org/|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations|access-date=June 1, 2011}}</ref> Во 2000 година, бројот на магарешки раси евидентирани ширум светот бил 97, а во 1995 година бил 77. Брзото зголемување се должи на вниманието посветено на идентификацијата и препознавањето на расите на магариња од страна на проектот на животински генетски ресурси на ОХЗ. [37] Стапката на препознавање на нови раси е особено висока во некои развиени земји. На пример, во [[Франција]], само една раса, Баудет де Поату, била призната пред раните 90-ти; до 2005 година, уште шест раси на магариња имаа службено признавање.<ref name=inra>Bérard, Laurence; Marie Cegarra; Marcel Djama; Sélim Louafi; Philippe Marchenay; Bernard Roussel; François Verdeaux (2005) [http://www.foodquality-origin.org/documents/BiodiversityTK_Iddri_2006EN.pdf Biodiversity and Local Ecological Knowledge in France]{{dead link|date=декември 2016|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Institut National de la Recherche Agronomique; Centre de Coopération Internationale en Recherche Agronomique pour le Développement; Institut du Développement Durable et des Relations Internationales; Institut Français de la Biodiversité. {{ISBN|2-915819-06-8}} стр. 109. Посетено на 20 април 2021.</ref> Во просперитетните земји, грижата за магарињата и дома и во странство станала загрижувачка, а поставени биле и голем број прифатилишта за пензионирани и спасени магариња. Најголемото е „Магарешкото прифатилиште“ (The Donkey Sanctuary) во близина на Сидмаут, [[Англија]], кое исто така поддржува проекти за благосостојба на магарињата во [[Египет]], Етиопија, [[Индија]], [[Кенија]] и Мексико.<ref name="DS 2006">{{cite web|url=http://www.thedonkeysanctuary.org.uk/ |title=Home |publisher=The Donkey Sanctuary |access-date=20 април 2021}}</ref> ==Магарето како тема во уметноста и во популарната култура== ===Магарето како мотив во народното творештво=== * „Магарето што јадело грав“ - македонска народна приказна.<ref>''Македонски хумористични народни приказни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 10-11.</ref> * „Магаре јавај, магаре барај“ - македонска народна приказна.<ref>''Македонски хумористични народни приказни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 43-44.</ref> * „Загинатото магаре“ - македонска народна приказна.<ref>''Македонски хумористични народни приказни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 45-46.</ref> * „Прилепски бербер обрикол магаре“ - македонска народна приказна.<ref>''Македонски хумористични народни приказни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 27-28.</ref> * „Глава од магаре“ - [[Суфизам|суфиска]] приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 46.</ref> * „Волшебната масичка, златоносното магаре и колецот од вреќата“ – сказна на [[браќата Грим]].<ref>Браќа Грим, ''Храбриот кројач'', Детска радост, Скопје, 1980.</ref> ===Магарето како мотив во книжевноста=== * „Магарешка работа“ — басна на [[Михо Атанасовски]].<ref>Басни (избор). Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2009, стр. 46.</ref> * „Магарето и штурците“ - басна на американскиот писател [[Емброуз Бирс]].<ref>Емброуз Бирс, ''Басни''. Скопје: Темплум, 2016, стр. 32.</ref> * „Лавот, петелот и магарето“ - басна на Емброуз Бирс.<ref>Емброуз Бирс, ''Басни''. Скопје: Темплум, 2016, стр. 88.</ref> * „Магарето што го носело идолот“ - [[басна]] на старогрчкиот баснописец [[Езоп]].<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 39.</ref> * „Магарето и жабите“ - басна на старогрчкиот баснописец Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 40.</ref> * „Лавот, магарето и лисицата“ - басна на Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 99.</ref> * „Магарето и штурците“ — басна на Езоп.<ref>Басни (избор). Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2009, стр. 12.</ref> * „Магарето и офицерскиот коњ“ - басна на Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 87-88.</ref> * „Коњот и магарето“ - басна на Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 57.</ref> * „Лавот и магарето“ - басна на Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 97.</ref> * „Магарето, петелот и лавот“ - басна на Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 72.</ref> * „Магарето во лавовска кожа“ - басна на Езоп.<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 42.</ref> * „Четириножните другарчиња“ — расказ за деца на македонскиот писател [[Киро Донев]] од 2013 година.<ref>Киро Донев, ''Приказни од куќичката на дрво''. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 110-112.</ref> * „Балада за долгите уши“ — песна на македонскиот поет [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 50.</ref> * „Животот на едно богато магаре“ — расказ на македонскиот писател [[Игор Лозаноски]] од 2020 година.<ref>Игор Лозаноски, ''Исповед на еден телевизор', Темплум, Скопје, 2020, стр. 12.</ref> * „Животот на едно сиромашно магаре“ — расказ на македонскиот писател Игор Лозаноски од 2020 година.<ref>Игор Лозаноски, ''Исповед на еден телевизор', Темплум, Скопје, 2020, стр. 13.</ref> * „Долгоушестиот јунак и филозоф“ — расказ на македонскиот писател [[Ванчо Николески]].<ref>Ванчо Николески, ''Приказни од моето село''. Култура, Скопје, 1964, стр. 93-97.</ref> * „Магариња“ (латински: ''Asinaria'')- [[комедија]] на староримскиот писател [[Тит Макциј Плавт|Плавт]].<ref>„Белешка за писателот“, во: Т. М. Плаут, ''Скржавецот (Аулулариа)''. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 134-135.</ref> * „Згода и незгода“ — басна на [[Бошко Смаќоски]].<ref>Басни (избор). Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2009, стр. 50-51.</ref> * „Три лалиња пред три магариња“ — басна во стихови на Бошко Смаќоски.<ref>Басни (избор). Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2009, стр. 51.</ref> * „Насамарено магаре“ — песна на македонскиот поет [[Васе Тодоров - Шлеговец]].<ref>Васе Тодоров - Шлеговец, ''Магија на детството''. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 36.</ref> == Галерија == <center><gallery> Податотека:Магаре во Кратовско (2).jpg| Податотека:Магаре во Кратовско (1).jpg| Податотека:Магаре во Кратовско (3).jpg| Податотека:Магаре во Кратовско (4).jpg| Податотека:Магаре во Кратовско.jpg| Податотека:Магаре.jpg|Магаре во село [[Раштак]] Податотека:Магаре - Зоо Скопје.jpg|Магариња во [[Зоолошка градина Скопје|Зоо Скопје]] </gallery></center> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Магариња|*]] [[Категорија:Животни|М]] [[Категорија:Домашни животни|М]] [[Категорија:Цицачи|М]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Животни во Зоолошка градина Скопје]] l4bd9dr6vhvi9w55rv4sll31nzzq7lc 0 1098969 5652529 5585742 2026-11-02T17:01:58Z Zdravko 293 Zdravko ја премести страницата [[Стопанска банка АД Битола]] на [[Алта банка АД Битола]] 5585742 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stopanska Banka Bitola.JPG|мини|Дирекцијата на Стопанска банка - Битола, дело на архитектот [[Станко Бутурац]]<ref name=SB>{{нмс | last=Штериова | first=Мартина | author= | title=Станко Буторац / 1932 – 2020 | url=https://marh.mk/stanko-butorac/ | date= | work= | publisher=[[МАРХ]] | accessdate=6 декември 2025}}</ref><ref name=SBBB>{{нмс | last= | first= | author= | title=Битолчанецот кој ја проектира цела модерна Битола| url=https://babambitola.mk/bitolchanecot-koj-ja-proektira-cela-moderna-bitola/| date=17 октомври 2018 | work= | publisher=Бабам Битола | accessdate=6 декември 2025}}</ref>]] '''Стопанска банка АД Битола''' — македонска универзална банка, организирана како [[акционерско друштво]] со својство на правно лице. [[Банка]]та самостојно врши депозитни, кредитни и други банкарски работи, работи на [[платен промет]] во земјата и странство, работи со [[хартии од вредност]] и други банкарски работи во согласност со законските прописи, врз начелата на [[ликвидност]], сигурност и [[рентабилност]]. Банката е со седиште во [[Битола]], а располага со [[филијала|филијали]] во [[Скопје]], [[Демир Хисар]], [[Прилеп]], [[Ресен]], [[Струмица]], [[Тетово]] и [[Охрид]].<ref name="mse.mk">[http://www.mse.mk/mk/issuer/stopanska-banka-ad-bitola Македонска берза - податоци за Стопанска банка Битола]</ref> ==Историјат== [[Податотека:Objekt na stopanska banka-filijala Bitola, 002.jpg|мини|Филијала на банката во [[Објект на Стопанска банка (Битола)|зграда од културното наследство]] на Битола]] Со решение на Градскиот Народен одбор [[Битола]] била основана Комунална банка - Битола, која започнала со работа на [[1 октомври]] [[1948]] година. Предмет на работа на банката било: прибирање на слободни [[пари]]чни средства од локалното [[стопанство]] и населението. Со решение на Народниот одбор на Битолска околија била основана Комунална банка - Битола за подрачјето каде што делува Околијата, со тоа што дотогашната Комунална банка - Битола која била основана на 1 октомври 1948 се припоила кон ''Комунална банка - Битола'' (''банка на околијата''), која отпочнала со работа на [[8 октомври]] [[1956]] година. Со одлука на основачите, Комунална банка - Битола останала да делува како банка на општините Битола и [[Демир Хисар]] од [[1 април]] [[1962]] година. Со одлуки на собранијата на основачите на комуналните банки од Битола, [[Охрид]], [[Струга]], [[Ресен]] и [[Крушево]] била основана Комерцијално инвестициона банка - Битола со седиште на Централата во Битола и со постоење на пет филијали. Оваа банкарска организација почнала да работи од [[1 јануари]] [[1966]] година и постоела до крајот на [[1970]] година. Тогаш, со одлуки на собранијата на основачите било извршено спојување на Комерцијално инвестициона банка Битола, Комерцијално инвестициона банка Скопје и [[Стопанска банка АД Скопје]] во единствена банка со седиште во [[Скопје]]. Новоформираната Стопанска банка со седиште во Скопје започнала со работа на 1 јануари [[1971]] година со отворање на филијали во сите општински центри. Со Одлука на основачите, на [[23 декември|23 декември]] [[1977]] година, била конституирала Стопанска банка, Основна банка Битола. Формираните основни банки по пат на Спогодба ја формирале Стопанска банка, Здружена банка Скопје. Со одлуки на основачите на основните банки во текот на декември [[1989]] година била донесена одлука за спојување-основање на Стопанска банка а.д. Скопје, со тоа што основните банки се трансформирале во главни филијали, а деловните единици на основните банки во филијали. Банката отпочнала со работа на 01.01.1990 година. Со тендер на [[Народната банка на Република Македонија]] било извршено издвојување на пет банки од Стопанска банка а.д. Скопје, меѓу кои била и Стопанска банка а.д. Битола, која отпочнала со работа со одлука на Собранието на [[акционер]]и од 07.06.1995 година, како самостојна банка со почетен биланс од 01.01.1995 година. ==Мисија на Банката== Работењето на Банката, како впрочем и целокупната [[економија]], вклучително и банкарскиот сектор во [[Република Македонија]], се одвива сè уште во услови на недозавршена [[транзиција]], процес кој трае една и половина деценија и кој е многу посложен и подолготраен од очекувањата. Мисијата на Банката, како водич при одредувањето на стратешките [[цел]]и, и во овој среднорочен период на оваа банка е: * Банката да биде значаен дел од глобалниот [[финансиски пазар]] т.е. да биде елитна финансиска институција во градот, регионот, пошироко во Република Македонија и во работењето со странство; * Да ги мобилизира слободните парични средства од физички и правни лица во вид на [[депозити]] или купување на хартии од вредност; * Да биде универзална банка со избор на висококвалитетни финансиски производи и услуги за стопанството и населението по квалитетни и прифатливи [[цена|цени]]; * Да остане независна и самостојна банка, која со супериорно финансиско работење, преку ефикасноста и економичноста во работењето ќе остварува добивка за акционерите; * Акционерите на Банката со својата лојалност да придонесат за нејзината стабилност и да ги поттикнат стручните служби и [[менаџмент]]от за взаемна лојалност во постигнувањето на стратешките цели.<ref name="Стопанска банка Битола"/> ==Финансиски податоци== Според финансиските извештаи, банката ги покажала следниве резултати во работењето (искажани во илјади денари):<ref name="mse.mk"/> {| class="wikitable" |- ! Година !! 2012 !! 2011 !! 2010 |- | Вкупен приход од редовни активности|| 426.203 || 456.273 || 523.193 |- | Оперативна добивка || -144.942 || -475.255 || 16.875 |- | Добивка по оданочување ||-146.558|| -476.498 || 15.589 |- |Главнина || 1.027.667 || 1.174.225 || 1.650.912 |- |Вкупно обврски || 6.347.900 || 5.645.082 || 5.804.317 |- |Вкупно средства || 7.375.567 || 6.819.307 || 7.455.229 |- |Пазарна капитализација || 508.892 || 816.977 || 1.105.308 |} ===Финансиски показатели=== Основните финансиски показатели на банката се следниве:<ref name="mse.mk"/> {| class="wikitable" |- ! Година !! 2012 !! 2011 !! 2010 |- | Оперативна добивка/Приход од продажба (ROS)||-34,01% || -104,16% || 3,23% |- | Нето-добивка по акција(EPS) || -374,85 || -1.222,48 || 39,99 |- | Поврат на вкупните средства (ROA) || -1,99% || -6,99% || 0,21% |- |Поврат на капиталот (ROE) || -14,26% || -40,58% || 0,94% |- |Коефициент цена/добивка || -3,47 || -1,71 || 70,90 |- |Книговодствена вредност по акција || 2.628,46 || 3.012,54 || 4.235,51 |- |Коефициент цена/ книговодствена вредност по акција || 0,50 || 0,70 || 0,67 |} ==Активности на банката== Стопанска Банка АД Битола ги нуди следниве услуги за физички и правни лица: *'''Штедни влогови''' :#[[Депозит]] со антиципативна исплата на камата во ЕУР на 12 месеци :#Долгорочен денарски и девизен депозит со фиксен стимулативен додаток :#Орочени штедни влогови :#Отворени штедни влогови :#Скалест депозит :#Детско [[штедење]] :#Отворање на девизен штеден влог :#Отворање на денарски штеден влог *'''Кредитирање на население''' :#[[Потрошувачки кредити]] :#Автомобилски кредит :#Станбени кредити :#Кредит за набавка на деловен простор :#Кредит за реновирање :#Хипотекарен кредит :#Договор за рамка лимит :#Кредит со залог на депозит :#Кредит со залог на [[обврзница|обврзници]] издадени од државата :#[[Кредит]] за купување на опрема за земјоделство :#Гаранции за физички лица *'''Платежни картички''' *'''Платен промет со странство за физички и правни лица''' *'''Платен промет во земјата за физички и правни лица''' *'''Трансакциски сметки''' :#Денарска [[трансакциска сметка]] :#Мултивалутна трансакциска сметка *'''Изнајмување на [[сеф]]ови за физички и правни лица''' *'''Менувачко работење''' *'''Корпоративно [[кредитирање]]''' *'''[[Е-banking]] преку пакетот Е-пакет 3-1''' ==Органи на управување== ===Управен одбор=== *Владимир Ефтимовски - Претседател *Наташа Несторовска *Гордана Балтовска ===Надзорен одбор=== *Јосифовиќ Ненад - Претседател *Дејан Панделески *Иванчо Велјановски *Кирил Митровски *Коста Костадиновски *Александра Радевска *Нефтенов Панче ==Награди и признанија== Финансиското списание „Global Banking Finance“ ја прогласил Стопанска банка - Битола за најдобра банка во Македонија во областа на банкарството на мало (''retail banking''), а директорот Владимир Ефтимовски го добил признанието за најдобар главен извршен директор во [[Банкарски систем на Македонија|банкарскиот сектор на Македонија]].<ref>„Стопанска банка А.Д. Битола е избрана за најдобра „ритеил“ банка за 2015 година во Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 208, октомври 2015, стр. 10.</ref> Исто така, на почетокот од [[2016]] година, списанието „Интернешенел бенкер“ (''International Banker'') ја оценило Стопанска банка - Битола како една до водечките банки во Македонија.<ref>„Интернешнал бенкер ја оцени „Стопанска банка“ Битола како една од водечките банки во Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 212, февруари 2016, стр. 10.</ref> Во 2016, вторпат по ред, „Стопанска банка“ АД Битола била прогласена од списанието „Глобал бенкинг енд фајненс“ (''Global banking and Finance Review'') за најдобра банка во Македонија, во категориите: работа со правни лица и работа со население. Исто така, директорот [[Владимир Ефтимоски]] ја добил наградата за најдобар главен извршен менаџер во банкарскиот сектор во 2016 година. Истата година, од страна на списанието „Д бизнис ворлдвајд“ (''The Business Worldwide'') тој бил избран за најдобар главен извршен менаџер во банкарскиот сектор на Македонија, како и за најиновативен извршен директор во Македонија.<ref>„Глобал бенкинг енд фајненс по вторпат ја избра Стопанска банка Битола за најдобра банка во Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 222/223, декември 2016/јанауари 2017, стр. 10.</ref> Во 2017 година, банката го добила одликувањето „Добар бренд“ за нејзината поддршка на социјалното [[претприемништво]] и [[иновации]]те.<ref>Мирослав Саздовски, „Стопанска банка АД Битола одликувана со признанието Добар бренд“, ''Економија и бизнис'', година 19, број 229/230, јули/август 2017, стр. 10.</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Банки во Македонија]] 5iwe2qnd8af27x6u3xojnjc7wygjmgu 5652536 5652529 2026-11-02T17:05:09Z Zdravko 293 5652536 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stopanska Banka Bitola.JPG|мини|Дирекцијата на Стопанска банка - Битола, дело на архитектот [[Станко Бутурац]]<ref name=SB>{{нмс | last=Штериова | first=Мартина | author= | title=Станко Буторац / 1932 – 2020 | url=https://marh.mk/stanko-butorac/ | date= | work= | publisher=[[МАРХ]] | accessdate=6 декември 2025}}</ref><ref name=SBBB>{{нмс | last= | first= | author= | title=Битолчанецот кој ја проектира цела модерна Битола| url=https://babambitola.mk/bitolchanecot-koj-ja-proektira-cela-moderna-bitola/| date=17 октомври 2018 | work= | publisher=Бабам Битола | accessdate=6 декември 2025}}</ref>]] '''Алта банка АД Битола''' (до декември 2025 година: Стопанска банка АД Битола) — македонска универзална банка, организирана како [[акционерско друштво]] со својство на правно лице. [[Банка]]та самостојно врши депозитни, кредитни и други банкарски работи, работи на [[платен промет]] во земјата и странство, работи со [[хартии од вредност]] и други банкарски работи во согласност со законските прописи, врз начелата на [[ликвидност]], сигурност и [[рентабилност]]. Банката е со седиште во [[Битола]], а располага со [[филијала|филијали]] во [[Скопје]], [[Демир Хисар]], [[Прилеп]], [[Ресен]], [[Струмица]], [[Тетово]] и [[Охрид]].<ref name="mse.mk">[http://www.mse.mk/mk/issuer/stopanska-banka-ad-bitola Македонска берза - податоци за Стопанска банка Битола]</ref> ==Историјат== [[Податотека:Objekt na stopanska banka-filijala Bitola, 002.jpg|мини|Филијала на банката во [[Објект на Стопанска банка (Битола)|зграда од културното наследство]] на Битола]] Со решение на Градскиот Народен одбор [[Битола]] била основана Комунална банка - Битола, која започнала со работа на [[1 октомври]] [[1948]] година. Предмет на работа на банката било: прибирање на слободни [[пари]]чни средства од локалното [[стопанство]] и населението. Со решение на Народниот одбор на Битолска околија била основана Комунална банка - Битола за подрачјето каде што делува Околијата, со тоа што дотогашната Комунална банка - Битола која била основана на 1 октомври 1948 се припоила кон ''Комунална банка - Битола'' (''банка на околијата''), која отпочнала со работа на [[8 октомври]] [[1956]] година. Со одлука на основачите, Комунална банка - Битола останала да делува како банка на општините Битола и [[Демир Хисар]] од [[1 април]] [[1962]] година. Со одлуки на собранијата на основачите на комуналните банки од Битола, [[Охрид]], [[Струга]], [[Ресен]] и [[Крушево]] била основана Комерцијално инвестициона банка - Битола со седиште на Централата во Битола и со постоење на пет филијали. Оваа банкарска организација почнала да работи од [[1 јануари]] [[1966]] година и постоела до крајот на [[1970]] година. Тогаш, со одлуки на собранијата на основачите било извршено спојување на Комерцијално инвестициона банка Битола, Комерцијално инвестициона банка Скопје и [[Стопанска банка АД Скопје]] во единствена банка со седиште во [[Скопје]]. Новоформираната Стопанска банка со седиште во Скопје започнала со работа на 1 јануари [[1971]] година со отворање на филијали во сите општински центри. Со Одлука на основачите, на [[23 декември|23 декември]] [[1977]] година, била конституирала Стопанска банка, Основна банка Битола. Формираните основни банки по пат на Спогодба ја формирале Стопанска банка, Здружена банка Скопје. Со одлуки на основачите на основните банки во текот на декември [[1989]] година била донесена одлука за спојување-основање на Стопанска банка а.д. Скопје, со тоа што основните банки се трансформирале во главни филијали, а деловните единици на основните банки во филијали. Банката отпочнала со работа на 01.01.1990 година. Со тендер на [[Народната банка на Република Македонија]] било извршено издвојување на пет банки од Стопанска банка а.д. Скопје, меѓу кои била и Стопанска банка а.д. Битола, која отпочнала со работа со одлука на Собранието на [[акционер]]и од 07.06.1995 година, како самостојна банка со почетен биланс од 01.01.1995 година. ==Мисија на Банката== Работењето на Банката, како впрочем и целокупната [[економија]], вклучително и банкарскиот сектор во [[Република Македонија]], се одвива сè уште во услови на недозавршена [[транзиција]], процес кој трае една и половина деценија и кој е многу посложен и подолготраен од очекувањата. Мисијата на Банката, како водич при одредувањето на стратешките [[цел]]и, и во овој среднорочен период на оваа банка е: * Банката да биде значаен дел од глобалниот [[финансиски пазар]] т.е. да биде елитна финансиска институција во градот, регионот, пошироко во Република Македонија и во работењето со странство; * Да ги мобилизира слободните парични средства од физички и правни лица во вид на [[депозити]] или купување на хартии од вредност; * Да биде универзална банка со избор на висококвалитетни финансиски производи и услуги за стопанството и населението по квалитетни и прифатливи [[цена|цени]]; * Да остане независна и самостојна банка, која со супериорно финансиско работење, преку ефикасноста и економичноста во работењето ќе остварува добивка за акционерите; * Акционерите на Банката со својата лојалност да придонесат за нејзината стабилност и да ги поттикнат стручните служби и [[менаџмент]]от за взаемна лојалност во постигнувањето на стратешките цели.<ref name="Стопанска банка Битола"/> ==Финансиски податоци== Според финансиските извештаи, банката ги покажала следниве резултати во работењето (искажани во илјади денари):<ref name="mse.mk"/> {| class="wikitable" |- ! Година !! 2012 !! 2011 !! 2010 |- | Вкупен приход од редовни активности|| 426.203 || 456.273 || 523.193 |- | Оперативна добивка || -144.942 || -475.255 || 16.875 |- | Добивка по оданочување ||-146.558|| -476.498 || 15.589 |- |Главнина || 1.027.667 || 1.174.225 || 1.650.912 |- |Вкупно обврски || 6.347.900 || 5.645.082 || 5.804.317 |- |Вкупно средства || 7.375.567 || 6.819.307 || 7.455.229 |- |Пазарна капитализација || 508.892 || 816.977 || 1.105.308 |} ===Финансиски показатели=== Основните финансиски показатели на банката се следниве:<ref name="mse.mk"/> {| class="wikitable" |- ! Година !! 2012 !! 2011 !! 2010 |- | Оперативна добивка/Приход од продажба (ROS)||-34,01% || -104,16% || 3,23% |- | Нето-добивка по акција(EPS) || -374,85 || -1.222,48 || 39,99 |- | Поврат на вкупните средства (ROA) || -1,99% || -6,99% || 0,21% |- |Поврат на капиталот (ROE) || -14,26% || -40,58% || 0,94% |- |Коефициент цена/добивка || -3,47 || -1,71 || 70,90 |- |Книговодствена вредност по акција || 2.628,46 || 3.012,54 || 4.235,51 |- |Коефициент цена/ книговодствена вредност по акција || 0,50 || 0,70 || 0,67 |} ==Активности на банката== Стопанска Банка АД Битола ги нуди следниве услуги за физички и правни лица: *'''Штедни влогови''' :#[[Депозит]] со антиципативна исплата на камата во ЕУР на 12 месеци :#Долгорочен денарски и девизен депозит со фиксен стимулативен додаток :#Орочени штедни влогови :#Отворени штедни влогови :#Скалест депозит :#Детско [[штедење]] :#Отворање на девизен штеден влог :#Отворање на денарски штеден влог *'''Кредитирање на население''' :#[[Потрошувачки кредити]] :#Автомобилски кредит :#Станбени кредити :#Кредит за набавка на деловен простор :#Кредит за реновирање :#Хипотекарен кредит :#Договор за рамка лимит :#Кредит со залог на депозит :#Кредит со залог на [[обврзница|обврзници]] издадени од државата :#[[Кредит]] за купување на опрема за земјоделство :#Гаранции за физички лица *'''Платежни картички''' *'''Платен промет со странство за физички и правни лица''' *'''Платен промет во земјата за физички и правни лица''' *'''Трансакциски сметки''' :#Денарска [[трансакциска сметка]] :#Мултивалутна трансакциска сметка *'''Изнајмување на [[сеф]]ови за физички и правни лица''' *'''Менувачко работење''' *'''Корпоративно [[кредитирање]]''' *'''[[Е-banking]] преку пакетот Е-пакет 3-1''' ==Органи на управување== ===Управен одбор=== *Владимир Ефтимовски - Претседател *Наташа Несторовска *Гордана Балтовска ===Надзорен одбор=== *Јосифовиќ Ненад - Претседател *Дејан Панделески *Иванчо Велјановски *Кирил Митровски *Коста Костадиновски *Александра Радевска *Нефтенов Панче ==Награди и признанија== Финансиското списание „Global Banking Finance“ ја прогласил Стопанска банка - Битола за најдобра банка во Македонија во областа на банкарството на мало (''retail banking''), а директорот Владимир Ефтимовски го добил признанието за најдобар главен извршен директор во [[Банкарски систем на Македонија|банкарскиот сектор на Македонија]].<ref>„Стопанска банка А.Д. Битола е избрана за најдобра „ритеил“ банка за 2015 година во Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 208, октомври 2015, стр. 10.</ref> Исто така, на почетокот од [[2016]] година, списанието „Интернешенел бенкер“ (''International Banker'') ја оценило Стопанска банка - Битола како една до водечките банки во Македонија.<ref>„Интернешнал бенкер ја оцени „Стопанска банка“ Битола како една од водечките банки во Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 212, февруари 2016, стр. 10.</ref> Во 2016, вторпат по ред, „Стопанска банка“ АД Битола била прогласена од списанието „Глобал бенкинг енд фајненс“ (''Global banking and Finance Review'') за најдобра банка во Македонија, во категориите: работа со правни лица и работа со население. Исто така, директорот [[Владимир Ефтимоски]] ја добил наградата за најдобар главен извршен менаџер во банкарскиот сектор во 2016 година. Истата година, од страна на списанието „Д бизнис ворлдвајд“ (''The Business Worldwide'') тој бил избран за најдобар главен извршен менаџер во банкарскиот сектор на Македонија, како и за најиновативен извршен директор во Македонија.<ref>„Глобал бенкинг енд фајненс по вторпат ја избра Стопанска банка Битола за најдобра банка во Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 222/223, декември 2016/јанауари 2017, стр. 10.</ref> Во 2017 година, банката го добила одликувањето „Добар бренд“ за нејзината поддршка на социјалното [[претприемништво]] и [[иновации]]те.<ref>Мирослав Саздовски, „Стопанска банка АД Битола одликувана со признанието Добар бренд“, ''Економија и бизнис'', година 19, број 229/230, јули/август 2017, стр. 10.</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://altabanka.com.mk/ Официјална страница на банката] [[Категорија:Банки во Македонија]] 092soh6bc720z82c5kj8l3zua49su2l 0 1110094 5652703 5558955 2026-11-03T11:53:22Z Jtasevski123 69538 доп 5652703 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Боболка | image = Morus alba FrJPG.jpg | image_caption = ''[[Morus nigra]]'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Moraceae]] | tribus = [[Moreae]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |title=''Morus'' L. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2009-01-16 |accessdate=2009-03-11 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510105830/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |url-status=dead }}</ref> | genus = '''''Morus''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = | subdivision = }} '''Боболка'''<ref>{{ДРМЈ|боболка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|боболка}}</ref>, '''боболкница'''<ref>{{ДРМЈ|боболкница}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|боболкница}}</ref>, '''црница'''<ref>{{ДРМЈ|црница}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|црница}}</ref>, '''муренка'''<ref>{{ДРМЈ|муренка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|муренка}}</ref> или '''дудинка'''<ref>{{ДРМЈ|дудинка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|дудинка}}</ref> ([[науч.]]: ''Morus'') — род на [[скриеносеменици|цветни растенија]], кој содржи 10-16 различни видови. == Име == [[Податотека:Unripe white mulberry.jpg|мини|лево|Бели боболки]] Во Македонија, растенијата од родот ''Morus'', се среќаваат под различни имиња во различни региони: * боболка во централно-јужниот регион на Македонија: ''боболкница'' ([[Прилеп]]), ''боболка'' ([[Прилеп]], [[Мариово]]), ''бопка'' ([[Фурка]], Дојранско), ''бобонка'' ([[Велес]], [[Велешко]]) * црница ([[Битола]], Битолско) * муренка: ''муренка'' ([[Струшко]], [[Охридско]]), ''муринка'' ([[Љубаништа]]-Охридско, [[Дебарско]], [[Ехлоец]], [[Попоец]]-Кичевско), ''мурвина'' ([[Модрич]]-Дебарско), ''мурвинка'' ([[Гари]]-Дебарско), ''мурвенка'' ([[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]-Дебарско), ''мурвинка'' ([[Жировница]]-Дебарско) и надвор од овој регион ''морејка'' ([[Двориште]]-Беровско) * дудинка - претставува турцизам. Застапен е како ''дутка'' ([[Гостиварско]]), ''дудинка'' ([[Маврово]], [[Младо Нагоричане]]-Кумановско, [[Скопско]]) и ''карадутка'' ([[Смилево]]) == Опис == Боболките се [[Листопадни растенија|листопадни]] [[Дрвенесто растение|дрвенести]] растенија или [[Грмушка|грмушки]], кои достигнуваат висина од 10 до 15 м. [[Лист|Листовите]] имаат назабени или насечени рабови и три главни спроводни жили што поаѓаат од нивната основа. [[Прилисник|Прилисниците]] бргу отпаѓаат. Растенијата можат да бидат еднодомни или дводомни, а [[Цвет|цветовите]] се еднополни и собрани во одделни машки и женски [[Соцветие|соцветија]]. Машките цветови се групирани во цилиндрични, класовидни соцветија, сместени на [[Цветна дршка|цветни дршки]] долги до 1 см. Имаат четири слободни ливчиња на перијантот и четири [[Прашник|прашници]], поставени наспроти нив. Често се присутни и закржлавени остатоци од женски цветни органи. Женските соцветија се покуси од машките и речиси топчести. Женските цветови имаат четири ливчиња на перијантот, кои се делумно или целосно слободни. [[Плод|Плодот]] е оревче, обвиено со ливчињата на перијантот, кои при созревањето стануваат месести и образуваат плод со различна боја, од бела до црвена, зависно од видот. Плодовите се јадливи и се користат за приготвување џем и за производство на [[ракија]].<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=185|author-link=Кирил Мицевски|access-date=11 ноември 2026}}</ref> ==Црницата како тема во уметноста и во популарната култура== Црницата се јавува како тема во делата од ументоста и популарната култура, како: * „Под муренката“ (''Под дудом'') - песна на српскиот поет [[Владислав Петковиќ - Дис]].<ref>Владислав Петковић-Дис, ''Песме''. Београд: Рад, 1960, стр. 77-78.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 33c1puitvgnycsod59n713ysedtq64v 5652705 5652703 2026-11-03T11:54:23Z Jtasevski123 69538 5652705 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Боболка | image = Morus alba FrJPG.jpg | image_caption = ''[[Morus nigra]]'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Moraceae]] | tribus = [[Moreae]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |title=''Morus'' L. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2009-01-16 |accessdate=2009-03-11 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510105830/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |url-status=dead }}</ref> | genus = '''''Morus''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = | subdivision = }}'''Боболка'''<ref>{{ДРМЈ|боболка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|боболка}}</ref>, '''боболкница'''<ref>{{ДРМЈ|боболкница}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|боболкница}}</ref>, '''црница'''<ref>{{ДРМЈ|црница}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|црница}}</ref>, '''муренка'''<ref>{{ДРМЈ|муренка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|муренка}}</ref> или '''дудинка'''<ref>{{ДРМЈ|дудинка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|дудинка}}</ref> ([[науч.]]: ''Morus'') — [[Род (биологија)|род]] на [[скриеносеменици|цветни растенија]], кој содржи 10-16 различни [[Вид (биологија)|видови]]. == Име == [[Податотека:Unripe white mulberry.jpg|мини|лево|Бели боболки]] Во Македонија, растенијата од родот ''Morus'', се среќаваат под различни имиња во различни региони: * боболка во централно-јужниот регион на Македонија: ''боболкница'' ([[Прилеп]]), ''боболка'' ([[Прилеп]], [[Мариово]]), ''бопка'' ([[Фурка]], Дојранско), ''бобонка'' ([[Велес]], [[Велешко]]) * црница ([[Битола]], Битолско) * муренка: ''муренка'' ([[Струшко]], [[Охридско]]), ''муринка'' ([[Љубаништа]]-Охридско, [[Дебарско]], [[Ехлоец]], [[Попоец]]-Кичевско), ''мурвина'' ([[Модрич]]-Дебарско), ''мурвинка'' ([[Гари]]-Дебарско), ''мурвенка'' ([[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]-Дебарско), ''мурвинка'' ([[Жировница]]-Дебарско) и надвор од овој регион ''морејка'' ([[Двориште]]-Беровско) * дудинка - претставува турцизам. Застапен е како ''дутка'' ([[Гостиварско]]), ''дудинка'' ([[Маврово]], [[Младо Нагоричане]]-Кумановско, [[Скопско]]) и ''карадутка'' ([[Смилево]]) == Опис == Боболките се [[Листопадни растенија|листопадни]] [[Дрвенесто растение|дрвенести]] растенија или [[Грмушка|грмушки]], кои достигнуваат висина од 10 до 15 м. [[Лист|Листовите]] имаат назабени или насечени рабови и три главни спроводни жили што поаѓаат од нивната основа. [[Прилисник|Прилисниците]] бргу отпаѓаат. Растенијата можат да бидат еднодомни или дводомни, а [[Цвет|цветовите]] се еднополни и собрани во одделни машки и женски [[Соцветие|соцветија]]. Машките цветови се групирани во цилиндрични, класовидни соцветија, сместени на [[Цветна дршка|цветни дршки]] долги до 1 см. Имаат четири слободни ливчиња на перијантот и четири [[Прашник|прашници]], поставени наспроти нив. Често се присутни и закржлавени остатоци од женски цветни органи. Женските соцветија се покуси од машките и речиси топчести. Женските цветови имаат четири ливчиња на перијантот, кои се делумно или целосно слободни. [[Плод|Плодот]] е оревче, обвиено со ливчињата на перијантот, кои при созревањето стануваат месести и образуваат плод со различна боја, од бела до црвена, зависно од видот. Плодовите се јадливи и се користат за приготвување џем и за производство на [[ракија]].<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=185|author-link=Кирил Мицевски|access-date=11 ноември 2026}}</ref> ==Црницата како тема во уметноста и во популарната култура== Црницата се јавува како тема во делата од ументоста и популарната култура, како: * „Под муренката“ (''Под дудом'') - песна на српскиот поет [[Владислав Петковиќ - Дис]].<ref>Владислав Петковић-Дис, ''Песме''. Београд: Рад, 1960, стр. 77-78.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 0opoga894zj7964ja1rwgjihg8bw64s 0 1111428 5652502 4786915 2026-11-02T15:17:12Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg|Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch 5652502 wikitext text/x-wiki '''[[Канцелар на Германија|Канцеларот на Германија]]''' е политички водач на [[Германија]] и претседател на [[Политика на Германија|сојузната влада]]. Функционерот е одговорен за изборот на другите членови на владата и претседава со состаноците на [[Сојузна влада (Германија)|сојузната влада]]. Должноста била создадена во [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]] во 1867 година, кога [[Ото фон Бизмарк]] станал првиот канцелар. Со [[Обединување на Германија|обединувањето на Германија]] во 1871 година, Сојузот прераснал во германска национална држава и должноста станала канцелар на Германија. Бизмарк, кој бил канцелар до 1890 година, е канцеларот со најдолг стаж на оваа функција до денес. Првично, канцеларот бил единствено одговорен на царот. Ова се променило со уставната реформа во 1918 година, кога на парламентот му било дадено право да го разрешува канцеларот. Според Вајмарскиот устав од 1919 година, канцеларот требало да биде назначен од [[Претседател на Германија|претседател]], но бил одговорен на парламентот. Уставот бил надвор од функција во периодот 1933-1945, за време на [[нацистичко]]то диктаторство. [[Основен закон за Сојузната Република Германија|Германскиот устав]] од 1949 година го направил канцеларот најмоќна личност во државата, истовремено намалувајќи ја улогата на претседателот. Официјалниот назив на титулата гласела „сојузен канцелар“ (''Bundeskanzler'') во Северногерманскиот Сојуз и „царски канцелар“ (''Reichskanzler'') од обединувањето на Германија до повторното воведување на сојузен канцелар во 1949 година. Женската форма на титулата гласи сојузна канцеларка (''Bundeskanzlerin''). Титулата е често скратувана на канцелар (''Kanzler'') или женската форма канцеларка (''Kanzlerin''). Од 22 ноември 2005 година, должноста ја врши [[Ангела Меркел]], моментален водач на [[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанската демократска унија на Германија]]. == Северногермански Сојуз (1867–1871) == '''Политичка партија:''' {{легенда2|{{Independent (politician)/meta/color}}|ниедна|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid" |- !width=80px rowspan=2 colspan=2|Портрет !width=30% rowspan=2|Име<br /><small>(роден-починал) !width=35% colspan=3|Мандат !width=28% rowspan=2|Политичка партија |- !Почнал !Завршил !Денови |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|80п]] |Гроф '''[[Ото фон Бизмарк]]'''<br /><small>(1815–1898) |1 јули 1867 |21 март 1871 |{{age in days|1867|7|1|1871|3|21}} |независен<br /><small> |} == Германско Царство (1871–1918) == '''Политичка партија:''' {{легенда2|{{Centre Party (Germany)/meta/color}}|[[Партија на Центарот (Германија)|Центар]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}|[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Independent (politician)/meta/color}}|ниедна|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid" |- !width=80px rowspan=2 colspan=2|Портрет !width=30% rowspan=2|Име<br /><small>(роден-починал) !width=35% colspan=3|Мандат !width=28% rowspan=2|Политичка партија |- !Почнал !Завршил !Денови |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|80п]] |Принц '''[[Ото фон Бизмарк]]'''<br /><small>(1815–1898) |21 март 1871 |20 март 1890 |{{age in days|1871|3|21|1890|3|20}} |независен<br /><small> |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | | [[Податотека:Graf Leopold von Caprivi cropped2.jpg|80п]] |Гроф '''[[Лео фон Каприви]]'''<br /><small>(1831–1899) |20 март 1890 |26 октомври 1894 |{{age in days|1890|3|20|1894|10|26}} |независен<br /><small> |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | | [[Податотека:Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst.png|80п]] |Принц '''[[Хлодвиг цу Хоенлое-Шилингсфирст]]'''<br /><small>(1819–1901) |29 октомври 1894 |17 октомври 1900 |{{age in days|1894|10|29|1900|10|17}} |независен<br /><small> |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | | [[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-2004-0098A, Bernhard von Bülow.jpg|80п]] |Принц '''[[Бернхард фон Билов]]'''<br /><small>(1849–1929) |17 октомври 1900 |14 јули 1909 |{{age in days|1900|10|17|1909|7|14}} |независен<br /><small> |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | | [[Податотека:Theobald von Bethmann Hollweg(cropped).jpg|80п]] |'''[[Теобалд фон Бетман-Холвег]]'''<br /><small>(1856–1921) |14 јули 1909 |13 јули 1917 |{{age in days|1909|7|14|1917|7|13}} |независен<br /><small> |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | | [[Податотека:Georg Michaelis.jpg|80п]] |'''[[Георг Михаелис]]'''<br /><small>(1857–1936) |14 јули 1917 |1 ноември 1917 |{{age in days|1917|7|14|1917|11|1}} |независен |- |style="background:{{Centre Party (Germany)/meta/color}};" | | [[Податотека:Georg von Hertling.jpg|80п]] |Гроф '''[[Георг фон Хертлинг]]'''<br /><small>(1843–1919) |1 ноември 1917 |30 септември 1918 |{{age in days|1917|11|1|1918|9|30}} |[[Партија на центарот (Германија)|Центар]] |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | | [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R04103, Prinz Max von Baden.jpg|80п]] |Принц '''[[Максимилијан Баденски]]'''<br /><small>(1867–1929) |3 октомври 1918 |9 ноември 1918 |{{age in days|1918|10|3|1918|11|9}} |независен<br /><small> |- |style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}};" | | [[Податотека:Friedrich Ebert.jpg|80п]] |'''[[Фридрих Еберт]]'''<br /><small>(1871–1925) |9 ноември 1918 |13 февруари 1919 |{{age in days|1918|11|9|1919|2|13}} |[[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократи]] |} == Револуционерен период (1918–1919) == На 9 ноември 1918 година, канцеларот Максимилијан Баденски ја предал власта на [[Фридрих Еберт]]. Еберт продолжил да дејствува како претседател на владата во текот на три месеци помеѓу крајот на Германското Царство во ноември 1918 година и првиот собир на Народното собрание во февруари 1919 година, но не ја користел титулата на канцелар. Во овој период, Еберт исто така служел како претседавач на Советот на народни делегати, заедно со [[Хуго Хазе]], [[Независна социјалдемократска партија на Германија|независен социјалдемократ]], до 29 декември 1918 година. == Вајмарска Република (1919–1933) == '''Политичка партија:''' {{легенда2|{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}|[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Centre Party (Germany)/meta/color}}|[[Партија на центарот (Германија)|Центар]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|yellow|[[Германска народна партија|DVP]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Independent (politician)/meta/color}}|ниедна|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid" |- !width=80 rowspan=2 colspan=2|Портрет !width=30% rowspan=2|Име<br /><small>(роден-починал) !width=28% colspan=3|Мандат !rowspan=2|Политичка партија !rowspan=2|Влада !rowspan=2|[[Рајхстаг]] |- !Почнал !Завршил !Денови |- |style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1979-122-29A,_Philipp_Scheidemann.jpg|80п]] |'''[[Филип Шајдеман]]'''<br /><small>(1865–1939) <small>како царски министер-претседател (''Reichsministerpräsident'') |13 февруари 1919 |20 јуни 1919 |127 |[[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократи]] |bgcolor=#EEEEEE|Шајдеман<br><small>[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]<br>(''Вајмарска коалиција'') |bgcolor=#EEEEEE rowspan=3|[[Вајмарско национално собрание|Нац.Соб.]]<br><small>(1919) |- |style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-J0113-0500-001,_Gustav_Bauer.jpg|80п]] |'''[[Густав Бауер]]'''<br /><small>(1870–1944) <small>како царски министер-претседател (''Reichsministerpräsident'') до 14 август 1919 г.<br>(извршување на Вајмарскиот устав);<br>потоа како царски канцелар (''Reichskanzler'') |21 јуни 1919 |26 март 1920 |279 |[[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократи]] |bgcolor=#EEEEEE|Бауер<br><small>[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]<br>(''Вајмарска коалиција'') |- |style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-1979-122-28A, Hermann Müller.jpg|80п]] |'''[[Херман Милер (политичар)|Херман Милер]]''' ''(1. мандат)''<br /><small>(1876–1931) |27 март 1920 |8 јуни 1920 |73 |[[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократи]] |bgcolor=#EEEEEE|Милер I<br><small>[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]<br>(''Вајмарска коалиција'') |- |style="background:{{Centre Party (Germany)/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R18733, Konstantin Fehrenbach.jpg|80п]] |'''[[Константин Ференбах]]'''<br /><small>(1852–1926) |25 јуни 1920 |4 мај 1921 |313 |[[Партија на центарот (Германија)|Центар]] |bgcolor=#EEEEEE|Ференбах<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Германска народна партија|DVP]] |bgcolor=#EEEEEE rowspan=7|''1''<br><small>(1920) |- |rowspan=2 style="background:{{Centre Party (Germany)/meta/color}};" | |rowspan=2|[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146III-105, Joseph Wirth.jpg|80п]] |rowspan=2|'''[[Јозеф Вирт]]'''<br /><small>(1879–1956) |rowspan=2|10 мај 1921 |rowspan=2|14 ноември 1922 |rowspan=2|553 |rowspan=2|[[Партија на центарот (Германија)|Центар]] |bgcolor=#EEEEEE|Вирт I<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Германска демократска партија|DDP]]<br>(''Вајмарска коалиција'') |- |bgcolor=#EEEEEE|Вирт II<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Германска демократска партија|DDP]]<br>(''Вајмарска коалиција'') |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-2002-0625-505, Dr. Wilhelm Cuno.jpg|80п]] |'''[[Вилхелм Куно]]'''<br /><small>(1876–1933) |22 ноември 1922 |12 август 1923 |263 |независен |bgcolor=#EEEEEE|Куно<br><small>нез.–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Баварска народна партија|BVP]] |- |rowspan=2 style="background:yellow;" | |rowspan=2|[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-1982-092-11, Gustav Stresemann.jpg|80п]] |rowspan=2|'''[[Gustav Stresemann]]'''<br /><small>(1878–1929) |rowspan=2|13 август 1923 |rowspan=2|30 ноември 1923 |rowspan=2|109 |rowspan=2|[[Германска народна партија]] |bgcolor=#EEEEEE|Штреземан I<br><small>[[Германска народна партија|DVP]]–[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DDP]] |- |bgcolor=#EEEEEE|Штреземан II<br><small>[[Германска народна партија|DVP]]–[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]{{ref label|1|1|1}}–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DDP]] |- |rowspan=2 style="background:{{Centre Party (Germany)/meta/color}};" | |rowspan=2|[[Податотека:Reichskanzler Wilhelm Marx.jpg|80п]] |rowspan=2|'''[[Вилхелм Маркс]]''' ''(1. мандат)''<br /><small>(1863–1946) |rowspan=2|30 ноември 1923 |rowspan=2|15 јануари 1925 |rowspan=2|412 |rowspan=2|[[Партија на центарот (Германија)|Центар]] |bgcolor=#EEEEEE|Маркс I<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Баварска народна партија|BVP]]–[[Германска демократска партија|DDP]] |- |bgcolor=#EEEEEE|Маркс II<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Германска демократска партија|DDP]] |bgcolor=#EEEEEE|''2''<br><small>(мај 1924) |- |rowspan=2 style="background:yellow;" | |rowspan=2|[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-1969-008A-07, Hans Luther.jpg|80п]] |rowspan=2|'''[[Ханс Лутер]]'''<br /><small>(1879–1962) |rowspan=2|15 јануари 1925 |rowspan=2|12 мај 1926 |rowspan=2|482 |rowspan=2|[[Германска народна партија]] |bgcolor=#EEEEEE|Лутер I<br><small>[[Германска народна партија|DVP]]–[[Германска национална народна партија|DNVP]]{{ref label|2|2|2}}–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Баварска народна партија|BVP]] |bgcolor=#EEEEEE rowspan=4|''3''<br><small>(дек. 1924) |- |bgcolor=#EEEEEE|Лутер II<br><small>[[Германска народна партија|DVP]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Баварска народна партија|BVP]] |- |rowspan=2 style="background:{{Centre Party (Germany)/meta/color}};" | |rowspan=2|[[Податотека:Reichskanzler Wilhelm Marx.jpg|80п]] |rowspan=2|'''[[Вилхелм Маркс]]''' ''(2. мандат)''<br /><small>(1863–1946) |rowspan=2|17 мај 1926 |rowspan=2|12 јуни 1928 |rowspan=2|757 |rowspan=2|[[Партија на центарот (Германија)|Центар]] |bgcolor=#EEEEEE|Маркс III<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Баварска народна партија|BVP]] |- |bgcolor=#EEEEEE|Маркс IV<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска национална народна партија|DNVP]]–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Баварска народна партија|BVP]] |- |style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-1979-122-28A, Hermann Müller.jpg|80п]] |'''[[Херман Милер (политичар)|Херман Милер]]''' ''(2. мандат)''<br /><small>(1876–1931) |28 јуни 1928 |27 март 1930 |637 |[[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократи]] |bgcolor=#EEEEEE|Милер II<br><small>[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Баварска народна партија|BVP]] |bgcolor=#EEEEEE rowspan=2|''4''<br><small>(1928) |- |rowspan=3 style="background:{{Centre Party (Germany)/meta/color}};" | |rowspan=3|[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-1989-0630-504, Heinrich Brüning.jpg|80п]] |rowspan=3|'''[[Хајнрих Брининг]]'''<br /><small>(1885–1970) |rowspan=3|30 март 1930 |rowspan=3|30 мај 1932 |rowspan=3|792 |rowspan=3|[[Партија на центарот (Германија)|Центар]] |bgcolor=#EEEEEE rowspan=2|Брининг I<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DDP]]–[[Германска народна партија|DVP]]–[[Царска партија на германската средна класа|WF]]–[[Баварска народна партија|BVP]]–[[Конзервативна народна партија|KVP]] |- |bgcolor=#EEEEEE rowspan=2|''5''<br><small>(1930) |- |bgcolor=#EEEEEE|Брининг II<br><small>[[Партија на центарот (Германија)|Z]]–[[Германска демократска партија|DSP]]–[[Баварска народна партија|BVP]]–[[Конзервативна народна партија|KVP]]–CLV |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-S00017, Franz von Papen crop.jpg|80п]] |'''[[Франц фон Папен]]'''<br /><small>(1879–1969) |1 јуни 1932 |17 ноември 1932 |169 |[[Партија на центарот (Германија)|Центар]]<br><small>до 3 јуни 1932 г.</small><br />независен |bgcolor=#EEEEEE|Фон Папен<br><small>нез.–[[Германска национална народна партија|DNVP]] |bgcolor=#EEEEEE|''6''<br><small>(јули 1932) |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-B0527-0001-020, Kurt von Schleicher.jpg|80п]] |'''[[Курт фон Шлајхер]]'''<br /><small>(1882–1934) |3 декември 1932 |28 јануари 1933 |57 |независен |bgcolor=#EEEEEE|Фон Шлајхер<br><small>нез.–[[Германска национална народна партија|DNVP]] |bgcolor=#EEEEEE|''7''<br><small>(ное. 1932) |} {{note label|1|1|1}} SPD се повлекла од владата на Штреземан II на 3 ноември 1923 г. {{note label|2|2|2}} DNVP се повлекла од владата на Лутер I на 26 октомври 1925 г. == Трет Рајх (1933–1945) == '''Политичка партија:''' {{легенда2|{{Nazi Party/meta/color}}|[[Националсоцијалистичка германска работничка партија|NSDAP]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Independent (politician)/meta/color}}|ниедна|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid" |- !width=90 rowspan=2 colspan=2|Портрет !width=30% rowspan=2|Име<br /><small>(роден-починал) !width=28% colspan=3|Мандат !rowspan=2|Политичка партија !rowspan=2|Влада !rowspan=2|[[Рајхстаг]] |- !Почнал !Завршил !Денови |- style="background:#EEEEEE" |rowspan=5 style="background:{{Nazi Party/meta/color}};" | |rowspan=5 | [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|80п]] |rowspan=5 | '''[[Адолф Хитлер]]'''<br /><small>(1889–1945) |rowspan=4 | 30 јануари 1933 |rowspan=4 | 30 април 1945 |rowspan=4 | {{age in days|1933|1|30|1945|4|30}} |rowspan=4 | [[Националсоцијалистичка германска работничка партија]] |rowspan=4 | Хитлер<br><small>[[Националсоцијалистичка германска работничка партија|NSDAP]]–[[Германска национална народна партија|DNVP]] |align=left | ''8''<small>(март 1933) |- style="background:#EEEEEE" |align=left | ''9'' <small>(ное. 1933) |- style="background:#EEEEEE" |align=left | ''10'' <small>(1936) |- style="background:#EEEEEE" |align=left | ''11'' <small>(1938) |- |colspan=6 | [[Фирер|Фирер и царски канцелар]] (претседател на државата и владата) од 2 август 1934 г.<br />[[Германска национална народна партија|Германската национална народна партија]] (DNVP) била распуштена во 1933 г., нејзините министри се приклучиле на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија]].<br/>Сакал да постигне нов поредок, што довело до [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Извршил самоубиство во канцеларијата. |- style="background:#EEEEEE" |rowspan=2 style="background:{{Nazi Party/meta/color}};" | |rowspan=2 | [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg|80п]] |rowspan=2 | '''[[Јозеф Гебелс]]'''<br /><small>(1897–1945) |30 април 1945 |1 мај 1945 |{{age in days|1945|4|30|1945|5|1}} |[[Националсоцијалистичка германска работничка партија]] |bgcolor=#EEEEEE| <small>(Предложена влада во<br />тестаментот на Хитлер<br />но никогаш не заседавала) |bgcolor=#EEEEEE| — |- |colspan=6 | Предложен канцелар во тестаментот на Хитлер; извршил самоубиство следниот ден. |- style="background:#EEEEEE" |rowspan=2 style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | |rowspan=2 | [[Податотека:Ludwig Schwerin von Krosigk.jpg|80п]] |rowspan=2 | [[Лудвиг Шверин фон Крозиг]]<br /><small>(1887–1977)<br /></small>(''водечки министер во Фленсбуршката влада'') |2 мај 1945 |23 мај 1945 |{{age in days|1945|5|2|1945|5|23}} |ниедна<br /><small>(независен конзервативец) |bgcolor=#EEEEEE|Шверин фон Крозиг<br><small>нез.–[[Националсоцијалистичка германска работничка партија|NSDAP]] |bgcolor=#EEEEEE| — |- |colspan=6 | Водечки министер во [[Фленсбуршка влада|Фленсбуршката влада]]; барал доверба кај западните сојузници. Уапсен; владата распуштена. |} == Сојузна Република (од 1949) == Во 1949 година постоеле три посебни германски држави: [[Западна Германија|Сојузна Република Германија]] (позната како Западна Германија), [[Сар (протекторат)|Сар]], кој се приклучил на Сојузната Република во 1956 г. и [[Источна Германија|Германска Демократска Република]] (позната како Источна Германија). Списокот подолу ги дава канцеларите на Сојузната Република; [[Совет на министри на ГДР|владата]] на [[Источна Германија]] била предводена од претседавач на Советот на министри. Во 1990 година, Источна Германија била распуштена, а нејзините покраини припоени кон Сојузната Република. '''Политичка партија:''' {{легенда2|{{CDU/CSU/meta/color}}|[[Христијанска демократска унија (Германија)|CDU]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}|[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|{{Free Democratic Party (Germany)/meta/color}}|[[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]]|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid" |- !rowspan=2 | # !width=80 rowspan=2 | Портрет !rowspan=2 | Име<br /><small>(роден-починал) !colspan=3 | Мандат !rowspan=2 | Политичка партија !rowspan=2 colspan=2|Влада !rowspan=2 | [[Бундестаг]] |- !Почнал !Завршил !Денови |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=6 style="background:{{Christian Democratic Union (Germany)/meta/color}}; color:white"| 1 |rowspan=6 | |rowspan=6 | '''[[Конрад Аденауер]]'''<br /><small>(1876–1967) |20 септември 1949 |20 октомври 1953 |rowspan=5 | {{age in days|1949|9|15|1963|10|16}} |rowspan=5 | [[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанска демократска унија]]<br />(CDU) |I |[[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] – [[Германска партија (1947)|DP]] |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''1''}}<small>{{colour|white|(1949)}} |- style="background:#EEEEEE" |20 октомври 1953 |29 октомври 1957 |II |[[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP/FVP]]{{ref label|3|3|3}}<br>– [[Германска партија (1947)|DP]] – [[Сегермански блок/сојуз на протерани и бегалци|GB/BHE]]{{ref label|3|3|3}} |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''2''}}<small>{{colour|white|(1953)}} |- style="background:#EEEEEE" |29 октомври 1957 |14 ноември 1961 |III |[[CDU/CSU]] – [[Германска партија (1947)|DP]]{{ref label|4|4|4}} |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''3'' <small>(1957)}} |- style="background:#EEEEEE" |14 ноември 1961 |13 декември 1962 |IV |rowspan=2 | [[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] |rowspan=2 bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''4'' <small>(1961)}} |- style="background:#EEEEEE" |14 декември 1962 |11 октомври 1963 |V |- | colspan=7 | Основачот на [[Сојузна Република Германија|Сојузната Република]], Аденауер тежнеел кон конзервативни и прозападни политики. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=3 style="background:{{Christian Democratic Union (Germany)/meta/color}}; color:white"| 2 |rowspan=3 | [[Податотека:Einde bezoek bondskanselier dr Ludwig Erhard en gaf persconferentie in het Haag, Bestanddeelnr 916-1330.jpg|80п]] |rowspan=3 | '''[[Лудвиг Ерхард]]'''<br /><small>(1897–1977) |17 октомври 1963 |26 октомври 1965 |rowspan=2 | {{age in days|1963|10|16|1966|12|1}} |rowspan=2 | <small>Без партиско членство;<ref>http://www.stern.de/politik/deutschland/cdu-altkanzler-ludwig-erhard-war-nie-cdu-mitglied-587764.html</ref><br />поврзуван со</small><br />[[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанската демократска унија]]<br />(CDU) |I |rowspan=2 | [[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]]{{ref label|5|5|5}} |rowspan=1 bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''4'' <small>( ···· )}} |- style="background:#EEEEEE" |26 октомври 1965 |30 ноември 1966 |II |rowspan=1 bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''5'' <small>(1965)}} |- | colspan=7 | Како [[Сојузно министерство за економија и технологија|министер за економија]], Ерхард го надгледувал економското чудо, пред неговиот тригодишен мандат како канцелар. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=2 style="background:{{Christian Democratic Union (Germany)/meta/color}}; color:white"| 3 |rowspan=2 | [[Податотека:Kurt Georg Kiesinger (Nürburgring, 1969).jpg|80п]] |rowspan=2 | '''[[Курт Георг Кизингер]]'''<br /><small>(1904–1988) |1 декември 1966 |21 октомври 1969 |{{age in days|1966|12|1|1969|10|21}} |[[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанска демократска унија]]<br />(CDU) |I |nowrap | [[CDU/CSU]] – [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]<br />''Голема коалиција)'' |rowspan=1 bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''5'' <small>( ···· )}} |- | colspan=7 | Кизингер ја предводел првата голема коалиција во Сојузната Република. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=3 style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}; color:white"| 4 |rowspan=3 | [[Податотека:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|80п]] |rowspan=3 | '''[[Вили Брант]]'''<br /><small>(1913–1992) |22 октомври 1969 |15 декември 1972 |rowspan=2 | {{age in days|1969|10|21|1974|5|7}} |rowspan=2 | [[Социјалдемократска партија на Германија]]<br />(SPD) |I |rowspan=2 | [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] | bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}} | {{colour|white|''6'' <small>(1969)}} |- style="background:#EEEEEE" |15 декември 1972 |7 May 1974 | II |rowspan=1 bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}} | {{colour|white|''7'' <small>(1972)}} |- | colspan=7 | Прв канцелар на SPD од 1930 година, Брант ја предводел социјал-либералната коалиција. Водел нова источна политика. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=2 style="background:{{Free Democratic Party (Germany)/meta/color}};"| – |rowspan=2 | [[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|80п]] |rowspan=2 | [[Валтер Шел]]<br /><small>(р. 1919)</small><br />(''вршител на должноста'') |7 мај 1974 |16 мај 1974 |{{age in days|1974|5|7|1974|5|16}} |[[Слободна демократска партија (Германија)|Слободна демократска партија]]<br />(FDP) |• |[[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] – [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] |rowspan=1 bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}} | {{colour|white|''7'' <small>( ···· )}} |- | colspan=7 | Како заменик канцелар на Брант, Шел служел како вршител на должноста по оставката на Брант. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=4 style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}; color:white"| 5 |rowspan=4 | [[Податотека:Helmut_Schmidt_(13.07.1977).jpg|80п]] |rowspan=4 | '''[[Хелмут Шмит]]'''<br /><small>(р. 1918) |16 мај 1974 |14 декември 1976 |rowspan=3 | {{age in days|1974|5|16|1982|10|1}} |rowspan=3 | [[Социјалдемократска партија на Германија]]<br />(SPD) |I |rowspan=3 | [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]]{{ref label|6|6|6}} |rowspan=1 bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}} | {{colour|white|''7'' <small>( ···· )}} |- style="background:#EEEEEE" |16 декември 1976 |4 ноември 1980 |II |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''8'' <small>(1976)}} |- style="background:#EEEEEE" |6 ноември 1980 |1 октомври 1982 |III |rowspan=1 bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''9'' <small>(1980)}} |- | colspan=7 | Шмит го наследил Брант на чело на социјал-либералната коалиција, додека FDP не излегла од неа. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=6 style="background:{{Christian Democratic Union (Germany)/meta/color}}; color:white"| 6 |rowspan=6 | [[Податотека:Bundesarchiv B 145 Bild-F074398-0021 Kohl (cropped).jpg|80п]] |rowspan=6 | '''[[Хелмут Кол]]'''<br /><small>(р. 1930) |1 октомври 1982 |29 март 1983 |rowspan=5 | {{age in days|1982|10|1|1998|10|27}} |rowspan=5 | [[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанска демократска унија]]<br />(CDU) |I |rowspan=2 | [[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] |rowspan=1 bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''9'' <small>( ···· )}} |- style="background:#EEEEEE" |30 март 1983 |11 март 1987 |II |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''10'' <small>(1983)}} |- style="background:#EEEEEE" |12 март 1987 |18 јануари 1991 |III |[[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] – [[Германска социјална унија (Источна Германија)|DSU]]{{ref label|7|7|7}} |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''11'' <small>(1987)}} |- style="background:#EEEEEE" |18 јануари 1991 |17 ноември 1994 |IV |rowspan=2 | [[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''12'' <small>(1990)}} |- style="background:#EEEEEE" |17 ноември 1994 |27 октомври 1998 |V |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''13'' <small>(1994)}} |- | colspan=7 | Кол го имал вториот најдолг мандат по [[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]; ја надгледувал [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]] во 1990 година. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=3 style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}; color:white"| 7 |rowspan=3 | [[Податотека:Gerhardschroeder01c.jpg|80п]] |rowspan=3 | '''[[Герхард Шредер]]'''<br /><small>(р. 1944) |27 октомври 1998 |22 октомври 2002 |rowspan=2 | {{age in days|1998|10|27|2005|11|22}} |rowspan=2 | [[Социјалдемократска партија на Германија]]<br />(SPD) |I |rowspan=2 | [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] – [[Сојуз ’90/Зелени|Зелени]] |bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}} | {{colour|white|''14'' <small>(1998)}} |- style="background:#EEEEEE" |22 октомври 2002 |22 ноември 2005 |II |bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}} | {{colour|white|''15'' <small>(2002)}} |- | colspan=7 | Шредер го одбележал доаѓањето на власт на генерацијата од ’68; ја предводел црвено-зелената коалиција. |- style="background:#EEEEEE" !rowspan=4 style="background:{{Christian Democratic Union (Germany)/meta/color}}; color:white"| 8 |rowspan=4 | [[Податотека:Angela Merkel - Juli 2010 - 3zu4 cropped.jpg|80п]] |rowspan=4 | '''[[Ангела Меркел]]'''<br /><small>(р. 1954) |22 ноември 2005 |28 октомври 2009 |rowspan=3 | {{age in days|2005|11|22}} |rowspan=3 | [[Христијанска демократска унија (Германија)|Христијанска демократска унија]]<br />(CDU) |I |[[CDU/CSU]] – [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]<br />''Голема коалиција)'' |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''16'' <small>(2005)}} |- style="background:#EEEEEE" |28 октомври 2009 |17 декември 2013 |II |[[CDU/CSU]] – [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]] |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''17'' <small>(2009)}} |- style="background:#EEEEEE" |17 декември 2013 |14 март 2018 |III |[[CDU/CSU]] – [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]<br />''Голема коалиција)'' |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''19'' <small>(2017)}} |- style="background:#EEEEEE" |14 март 2018 |8 декември 2021 |IV |[[CDU/CSU]] – [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]<br />''Голема коалиција)'' |bgcolor={{CDU/CSU/meta/color}} | {{colour|white|''18'' <small>(2013)}} |- |colspan=7 | Првата жена канцелар и прв канцелар од поранешната [[Источна Германија]], ја предводела големата коалиција во повеќе мандати. |- !rowspan=3 style="background:{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}; color:white"| 9 | rowspan=1 | [[File:Olaf Scholz 2021 cropped.jpg|80px|alt=Портрет]] | rowspan=1 scope="row" style="font-weight:normal" data-sort-value="Scholz" | '''[[Олаф Шолц]]'''<br />{{small|(р. 1958)}} | rowspan=1 | {{smaller|8 декеври}}<br />2021 | rowspan=1 | ''на должноста'' | rowspan=1 | {{age in years and days nts|2021|12|8}} | rowspan=1 style="background:{{party color|Social Democratic Party of Germany}};" width=1% | | rowspan=1 data-sort-value="SPD" | [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократска партија]]<br />(SPD) | rowspan=1 | {{smaller|[[Шолцов кабинет|Шолц]]}}<br />{{small|[[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]–Зелени–FDP}} | rowspan=1 | ''20'' {{small|(2021)}} |- |} {{note label|3|3|3}} FDP се повлекла од владата на Аденауер II на 23 февруари 1956 година, но нејзините министри ја основале FVP и останале во владата. Нејзините министри пребегнале во CDU во 1956 година. {{note label|4|4|4}} DP се повлекла од владата на Аденауер III во јули 1960 година. {{note label|5|5|5}} FDP се повлекла од владата на Ерхард II на 28 октомври 1966 година. {{note label|6|6|6}} FDP се повлекла од владата на Шмит III на 17 септември 1982 година. {{note label|7|7|7}} По повторното обединување на Германија, Ханс Јоахим Валтер на источногерманската DSU се приклучил на владата на Кол III на 3 октомври 1990 година. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Список на монарси на Германија]] * [[Претседател на Германија]] **[[Список на претседатели на Германија]] {{Германски канцелари}} [[Категорија:Германски канцелари| ]] [[Категорија:Управување со Германија]] jxipqtevamkcm25q0j7dr9jvad4oql0 0 1112213 5652524 5643575 2026-11-02T16:50:29Z Carshalton 30527 5652524 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Андре Ширле | image = [[File:André Schürrle 2019 goal.jpg|280п]] | caption = Ширле со [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] во 2012. | fullname = Андре Хорст Ширле<ref>{{наведени вести | title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players | url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | page = 16 | date = 11 June 2014 | accessdate = 11 June 2014 | archive-date = 2015-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html | url-status = dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|11|06|df=y}} | birth_place = [[Лудвигсхафен]], [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{наведени вести|url=http://www.chelseafc.com/teams/first-team/andre-schurrle.html|title=Player Profile: André Schürrle|publisher=chelseafc.com}}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен напаѓач]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2020 <small>(30 г.)</small> | youthyears1 = 1996–2006 | youthclubs1 = Лудвигсхафенер | youthyears2 = 2006–2009 | youthclubs2 = {{Fb team Mainz 05}} | years1 = 2009–2011 | clubs1 = {{Fb team Mainz 05}} | caps1 = 66 | goals1 = 20 | years2 = 2011–2013 | clubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | caps2 = 65 | goals2 = 18 | years3 = 2013–2015 | clubs3 = {{Fb team Chelsea}} | caps3 = 44 | goals3 = 11 | years4 = 2015-2016 | clubs4 = {{Fb team Wolfsburg}} | caps4 = 43 | goals4 = 10 | years5 = 2016-2018 | clubs5 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | caps5 = 33 | goals5 = 3 | years6 = 2018-2019 | clubs6 = →{{Fb team Fulham}} | caps6 = 24 | goals6 = 6 | years7 = 2019-2020 | clubs7 = →{{Fb team Spartak Moscow}} | caps7 = 13 | goals7 = 1 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 19 години|Германија 19]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 20 години|Германија 20]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2009–2010 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 годинa|Германија 21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2010–2017 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] | nationalcaps4 = 57 | nationalgoals4 = 22 }} '''Андре Хорст Ширле''' (роден на [[6 ноември]] [[1990]], во [[Лудвигсхафен]]) — [[Германци|германски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или крило. Тој ја започнал својата кариера во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во 2009, поминувајќи две години во клубот пред да направи трансфер од 6.5 милиони [[Британска фунта|фунти]] во [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]]. По одличните настапи во [[Леверкузен]], во 2013 година, Ширле потпишал договор со [[ФК Челзи|Челзи]] кој изнесувал 18 милиони фунти. Ширле е постојан репрезентативец на Германија од 2010, и за [[Фудбалска репрезентација на Германија|репрезентацијата на Германија]] има одиграно преку 30 натпревари и има постигнато 16 голови. Тој бил дел од германскиот состав кој стигнал до полуфиналето на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] како и од златниот состав на германија на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]]. Во продолженијата на финалниот натпревар во [[Бразил]], тој бил асистент на победничкиот гол на [[Марио Геце]] во победата против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. ==Технички одлики== Ширле за Челзи вообиачаено игра како крилен напаѓач иако неговата природна позиција е втор напаѓач.<ref name=mirrorsscoutingreport>{{наведени вести|last=Dunbar|first=Ross|title=Chelsea target Andre Schürrle scouting report: All you need to know about the Germany star|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/chelsea-target-andre-schrrle-scouting-1835452|accessdate=6 May 2013|newspaper=The Mirror|date=1 May 2013}}</ref> Најдобар дел во играта на Ширле се неговите "долги противнапад спринтови."<ref name=mirrorsscoutingreport/> Ширле исто така поседува одлично ниво на фитнес, издржливост и брзина.<ref name=mirrorsscoutingreport/> Тој е познат како "добар завршувач на напади" и има "способност за делотворно изведување на противнапади."<ref name=mirrorsscoutingreport/> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Ширле ја започнал својата кариера во локалниот фудбалски клуб Лудвигсхафенер, а во 2006 се приклучил на младинскиот тим на [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]]. Тој три години бил дел од младинскиот тим на клубот, со кој ја освоил Бундеслигата до 19 години во 2009. ===Мајнц 05=== Во Август 2009, Ширле го одиграл својот прв натпревар во [[Бундеслига]]та во ремито 2-2 против [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] во првото коло од сезоната 2009-10.<ref name="schurrleopts">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | title=Schürrle opts for Leverkusen | publisher=UEFA.com | date=16 September 2010 | accessdate=20 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181002071925/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | archive-date=2018-10-02 | url-status=dead}}</ref> Следниот месец, на 19 септември 2009, Ширле ги постигнал своите први два гола во победата од 3–2 на гостински терен против [[ФК Бохум|Бохум]], а потоа кон крајот на неделата потпишал и професионален договор со клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/0,1518,650829,00.html | title=Kurzpässe: Auslosungsmodus der WM-Playoffs unklar, Kuranyi krank | language=Германски| publisher=Spiegel Online | date=23 September 2009 | accessdate=19 May 2011}}</ref> Во септември 2010, Мајнц 05 објавил дека Ширле потпишал петгодишен договор со Баер Леверкузен, и ќе му се приклучи на новиот клуб на крајот на престојната сезона. Договорената трансфер сума помеѓу двата клуба се верува дека изнесува околу 8 милиони евра.<ref name="schurrleopts" /> ===Баер Леверкузен=== Ширле му се приклучил на Баер Леверкузен во 2011,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/1173062-chelsea-transfer-rumours-who-is-andre-schurrle |title=Chelsea Transfer Rumours: Who Is Andre Schurrle? |publisher=Bleacher Report |date=5 May 2012 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> потпишувајќи петгодишен договор со клубот до летото 2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22219166 |title=Andre Schurrle: Chelsea hold transfer talks, say Leverkusen |publisher=BBC Sport |date=19 April 2013 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> Тој постигнал гол уште на првиот натпревар за клубот, во германскиот куп против [[ФК Динамо Дрезден|Динамо Дрезден]]. Тој морал да почека до 15 октомври 2011 за да може да настапува во Бундеслигата за Баер Леверкузен, а својот прв гол го постигнал против [[ФК Борусија Менхенгладбах| Борусија Менхенгладбах]], со што го израмнил резултатот на 2–2 и му обезбедил бод на своот тим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2011-12/9/1143367/spielanalyse_borussia-mgladbach-15_bayer-leverkusen-9.html |title=Schürrle rettet Bayer einen Zähler |publisher=Kicker |date=15 October 2011 |accessdate=4 July 2013 |language=de }}</ref> Ширле својот прв гол во европските натпреварувања го запишал во [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|Лигата на шампионите]] во домашната победа над [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2011/10/20/2719875/andre-schurrle-delighted-with-bayer-leverkusens-second-half | title=Andre Schurrle delighted with Bayer Leverkusen's second-half performance against Valencia in Champions League | publisher=Goal.com |date=20 октомври 2011 |accessdate=9 август 2014}}</ref> Во сезоната 2012-13, Ширле својот прв лигашки гол го постигнал против [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] во победата од 3–1.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346360/report.html?soccernet=true&cc=null | title= FC Augsburg 1–3 Bayer Leverkusen | publisher=ESPN FC | date= 26 September 2012 | accessdate = 26 September 2012}}</ref> Во натпреварот против [[Баерн Минхен]] на 28 октомври 2012, Ширле бил асистент на голот на [[Штефан Кислинг]] во победата од 2–1 на [[Алијанц Арена]]та. Овој пораз за Баерн Минхен бил прв во сезоната, додека пак Баер Леверкузен успеал да победи во Минхен првпат по октомври 1989.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346323/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen shock Bayern | publisher=ESPN FC | date= 28 October 2012 | accessdate = 28 October 2012}}</ref> На 30 март 2013, Ширле бил стрелец на два гола во победата од 4–1 над [[ФК Фортуна Диселдорф|Фортуна Диселдорф]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/gamecast/346161/gamecast.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen beat Düsseldorf | publisher=ESPN FC | date= 30 March 2013 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 20 април 2013, Ширле запишал два гола и асистенција во одличната домашна победа од 5–0 над [[ФК Хофенхајм|Хофенхајм]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346141/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Schurrle bags brace | publisher=ESPN FC | date= 20 April 2013 | accessdate = 20 April 2013}}</ref> Оваа сезона ширле ја завршил со 14 голови и 9 асистенции во 43 натпревари во сите конкуренции.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ibtimes.com/chelsea-transfer-news-cavani-bale-hulk-schurrle-linked-blues-1285493 | title= Chelsea Transfer News: Cavani, Bale, Hulk And Schurrle Linked To The Blues | publisher=ESPN FC | date= 30 May 2013 | accessdate = 30 May 2013 | first = Jason | last = Le Miere}}</ref> ===Челзи=== [[File:André Schürrle v Roma 2013.jpg|thumb|left|200px|Ширле во натпревар против [[ФК Рома|Рома]] во 2013]] [[File:André Schürrle Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg|thumb|right|200px|Ширле при загревањето во дресот на [[ФК Челзи|Челзи]] во 2013]] На 18 април 2013, било потврдено дека спортскиот директор на Баер Леверкузен, [[Руди Фелер]], отпатувал во [[Лондон]] да преговара со [[ФК Челзи|Челзи]] за трансфер на Ширле, иако ниту една сума сè уште не била договорена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www1.skysports.com/football/news/11668/8650869/German-side-Bayer-Leverkusen-confirm-talks-in-London-about-Andre-Schurrle | title = German side Bayer Leverkusen confirm talks in London about Andre Schurrle | publisher=skysports.com| date= 19 April 2013 | accessdate = 29 May 2013 | first = Graeme | last = Bailey}}</ref> На 13 јуни 2013, Челзи преку офцијалното мрежно место потврдил дека постигнал договор со Баер Леверкузен за трансферот на Ширле,<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3208938/title/agreement-reached-for-transfer-of-andre-schurrle | title = Agreement reached for transfer of andre schurrle | publisher=chelseafc.com | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> за сума од 21 милиони евра (18 милиони фунти).<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2340971/Andre-Schurrle-joins-Chelsea-18m-Bayer-Leverkusen.html | title = Mourinho makes Schurrle his first signing as German seals £18 million move to Chelsea | publisher=DailyMail.co.uk | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013 | first = John | last = Edwards}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://prosoccertalk.nbcsports.com/2013/06/13/andre-schurrle-is-jose-mourinhos-first-signing-as-new-chelsea-manager | title = André Schürrle is Jose Mourinho’s first signing as new Chelsea manager | publisher=NBCSports.com| date= 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> Ширле потпишал петгодишен договор со клубот од Лондон, и го добил бројот 14.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3219878/title/schurrle-signing-completed | title= Schurrle signing completed | publisher=chelseafc.com | date = 25 June 2013 | accessdate = 25 June 2013}}</ref> На 4 август Ширле го постигнал првиот гол во дресот на челзи во претсезонскиот пријателски натпревар против [[ФК Милан|Милан]] на турнејата во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3338450/title/schurrle-really-nice-feeling | title= Schurrle: really nice feeling | publisher=chelseafc.com | date = 5 August 2013 | accessdate = 5 August 2013}}</ref> На 18 август 2013, Ширле го одиграл својот прв првенствен натпревар за Челзи, влегувајќи од клупата во игра во 67. минута заменувајќи го [[Кевин Де Брајне]] во победата од 2–0 против [[ФК Хал Сити|Хал Сити]] на [[Стамфорд Бриџ (стадион)|Стамфорд Бриџ]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3365344/title/match-report-chelsea-2-hull-city-0 | title= Match report: chelsea 2 hull city 0 | publisher=chelseafc.com | date = 18 August 2013 | accessdate = 18 August 2013}}</ref> Првиот гол за клубот Ширле го постигнал во домашната победа од 2–1 против конкурентот за титулата [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] на 27 октомври 2013, постигнувајќи гол по асистенцијата на [[Фернандо Торес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10407601/Chelsea-2-Manchester-City-1-match-report.html |title=Chelsea 2 Manchester City 1: match report |publisher=The Telegraph |date=27 October 2013 |accessdate=27 October 2013 }}</ref> На 7 декември 2013, тој бил стрелец на двата гола на Челзи во поразот од 3–2 против [[Стоук Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/3566499/title/match-report-stoke-city-3-chelsea-2 |title=MATCH REPORT: STOKE CITY 3 CHELSEA 2 &#124; News Article &#124; News &#124; Official Site &#124; Chelsea Football Club |publisher=Chelseafc.com |date= |accessdate=2013-12-08}}</ref> На 1 март 2014, Ширле го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Премиер лигата, против [[ФК Фулам|Фулам]] во победата од 3–1 на гостински терен во дербито на западен Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Andre Schurrle's hat-trick sees Chelsea beat Fulham 3-1|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287558/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=1 March 2014}}</ref> На 22 март 2014, Ширле најпрво бил асистент на голот на [[Самуел Ето]] во 5. минута а две минути подоцна самиот го погодил голот за предност од 2-0 на ''сините'' против [[ФК Арсенал|Арсенал]], во победата од 6–0, во која Ширле бил прогласен за играч на натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea destroy 10-man Arsenal 6-0 |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287588/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=22 March 2014}}</ref> На 8 април 2014, Ширле бил стрелец на гол во вториот натпревар од четвртфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]] против [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] со што Челзи успеал да го надомести поразот од 3–1 во првиот натпревар, добивајќи го натпреварот со 2–0 и пласирајќи се во полуфиналето поради повеќе постигнати голови на гостински терен.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea 2-0 PSG |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/310247|publisher=Sky Sports News|accessdate=8 April 2014}}</ref> Тој првата сезона во Премиер лигата ја завршил со 8 голови во 30 натпревари. ==Репрезентативна кариера== [[File:UEFA Euro 2012 qualifying - Austria vs Germany 2011-06-03 (23).jpg|right|thumb|200px|Ширле во дресот на Германија во натпревар против Австрија]] [[File:Andre Schürrle, Germany national football team (01).jpg|right|thumb|200px|Ширле загревајќи се за [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]]]] ===Младински тим=== Својот прв настап за репрезентацијата до 19 години, Ширле го остварил во [[Европско првенство во фудбал до 19 години|европските квалификации]] против [[Фудбалска репрезентација на Луксембург|Луксембург]], натпревар кој Германија го добила со 3–0. По одличните настапи во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во [[Бундеслига]]та, тој бил повикан во германскиот состав [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 година|до 21 година]] во 2009. ===Сениорски тим=== Во ноември 2010, Ширле добил повик за настап во [[Фудбалска репрезентација на Германија|сениорскиот тим]].<ref>{{наведени вести | url=http://www.independent.co.uk/sport/football/international/l246w-caps-germanys-rising-stars-2130556.html | title=Löw caps Germany's rising stars | publisher=The Independent | date = 11 November 2010 | accessdate = 19 May 2011 | first = David | last = Plummer}}</ref> Својот прв натпревар во германскиот дрес, Ширле го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]], влегувајќи во игра 79. минута од натпреварот. Ширле и [[Марио Геце]], кој влегол во игра истовремено, биле првите двајца германски репрезентатици кои биле родени во [[Повторно обединување на Германија|обединета Германија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=299387&cc=5739 | title=Kazakhs seek damage limitation against Germany | publisher=ESPN Soccernet | date = 26 March 2011 | accessdate=19 May 2011}}</ref> На 29 мај 2011, Ширле го постигнал својот прв гол за сениорскиот тим, во победата од 2–1 на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | title = Germany get better of Uruguay again | publisher = UEFA.com | date = 29 May 2011 | accessdate = 30 March 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131004233818/http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | archive-date = 2013-10-04 | url-status = dead}}</ref> Ширле бил избран во составот на Германија за [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]. Тој бил стрелец на гол против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]] во победата од 3–1, на 7 јуни 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002135/index.html | title = Gomez strikes in Azerbaijan as Germany march on | publisher = [[UEFA]] official website | date = 7 June 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 2 септември 2011, тој повторно дал гол во победата од 6–2 против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]].<ref name="UEFA_15171_2002111">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002111/index.html | title = Germany stroll past Austria to reach EURO 2012 | publisher = [[UEFA]] official website | date = 2 September 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Во следниот квалификациски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], Ширле за првпат во квалификациите започнал од почетокот на натпреварот, и во 33. минута успеал да го совлада [[Симон Мињоле]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002112/index.html | title = Germany stamp out Belgium's fire | publisher = [[UEFA]] official website | date = 11 October 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Откако успеал трипати да ги затресе противничките мрежи, а Германија ги добила сите натпревари во [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012 - група А|квалификациската група]], Ширле бил именуван во списокот од 23 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] и му бил доделен дресот со број девет.<ref name="UEFA_15171_2002111" /> На 17 јуни, тој го остварил својот прв настап на првенството, заменувајќи го [[Лукас Подолски]] во 64. минута, во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15172/match=2003338/postmatch/report/index.html | title = German joy signals despair for Denmark | publisher = [[UEFA]] official website | date = 17 June 2012 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 15 октомври 2013, Ширле постигнал хет-трик во гостинската победа од 5&ndash;3 против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|title=World Cup qualifiers: Germany end campaign with 5-3 win over Sweden|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/253857/report|accessdate=17 June 2014|work=[[Sky Sports News]]|date=15 October 2013}}</ref> Ширле бил именуван во германскиот состав за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/germany/10810439/Germany-World-Cup-2014-squad.html|title=Germany World Cup 2014 squad|date=2 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=The Telegraph}}</ref> Својот прв настап на [[Светско првенство во фудбал|светските првенства]] Ширле го забележал влегувајќи од клупата на натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] кој завршил со убедлива победа на Германија од 4-0.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25285106|title=Germany 4-0 Portugal|date=16 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=BBC}}</ref> Во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Алжир|Алжир]] во осминафиналето, Ширле го заменил Геце на почетокот на второто полувреме и го постигнал првиот гол на натпреварот во втората минута од [[Продолжетоци (фудбал)|продолженијата]].<ref>{{наведени вести|last1=Ornstein|first1=David|title=Germany 2-1 Algeria|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27969924|accessdate=30 June 2014|publisher=[[BBC Sport]]|date=30 June 2014}}</ref> На 8 јули, тој ги постигнал последните два гола на Германија во неверојатната полуфинална победа над [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] од 7-1 откако влегол во игра заменувајќи го [[Мирослав Клозе]] во 58. минута.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/28102403|title=Brazil 1-7 Germany|date=8 July 2014|accessdate=9 July 2014|work=BBC}}</ref> Во финалето против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], Ширле повторно натпреварот го започнал од клупата за резервни играчи, но набргу влегол во игра по повредата на [[Кристоф Крамер]]. Во 113. минута од натпреварот, тој бил асистент на победничкиот гол на Германија, кој го постигнал [[Марио Геце]].<ref>{{наведени вести|last1=McNulty|first1=Phil|title=Germany 1-0 Argentina|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28181689|work=[[BBC Sport]]|date=13 July 2014}}</ref> ===Репрезентативни голови=== :''Резултатот на германија е запишан прв'' <ref name="Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay">{{Наведена мрежна страница|last=Corradino|first=Rafael|title=Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay|url=http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2011/05/30/2510553/germanys-andre-schurrle-delighted-with-first-international|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Azerbaijan vs Germany Report">{{Наведена мрежна страница|title=Azerbaijan vs Germany Report|url=http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218140014/http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Brazil Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Brazil Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218160508/http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Austria Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Austria Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219085553/http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany Vs. Belgium">{{Наведена мрежна страница|last=MacAree|first=Graham|title=Germany Vs. Belgium, Euro 2012 Qualifying: Mesut Ozil, Andre Schurrle Strike In Quick Succession To Give Germany 2–0 Lead|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/10/11/2483630/germany-vs-belgium-euro-2012-qualifying-live-score-update/in/2247001|publisher=SB Nation|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Switzerland 5 - 3 Germany">{{Наведена мрежна страница|title=Switzerland 5 – 3 Germany|url=http://espnfc.com/gamecast?id=337030&cc=5901|publisher=ESPN FC|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Germany 2-0 Israel">{{Наведена мрежна страница|last=Sinanan|first=Keeghann|title=Germany 2–0 Israel: Gomez and Schurrle strike to round off Low's preparations for Euro 2012 with a win|url=http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|publisher=Yahoo! Sports|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013060010/http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" |- ! Гол!! Датум!! Место!! Противник!! Гол!! Резултат!! Натпреварување |- | 1. || 29 мај 2011 || [[Зинсхајм]], [[Германија]] || {{fb|URU}} || '''2'''–0 || 2–1 || Пријателски натпревар |- | 2. || 7 јуни 2011 || [[Баку]], [[Азербејџан]] || {{fb|AZE}} || '''3'''–1 || 3–1 || [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|Квалификации за ЕУРО 2012]] |- | 3. || 10 август 2011 || [[Штутгарт]], Германија || {{fb|BRA}} || '''3'''–1 || 3–2 || Пријателски натпревар |- | 4. || 2 септември 2011 || [[Гелзенкирхен]], Германија || {{fb|AUT}} || '''5'''–2 || 6–2 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 5. || 11 октомври 2011 || [[Диселдорф]], Германија || {{fb|BEL}} || '''2'''–0 || 3–1 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 6. || 26 мај 2012 || [[Базел]], [[Швајцарија]] || {{fb|SUI}} || '''2'''–3 || 3–5 || Пријателски натпревар |- | 7. || 31 мај 2012 || [[Лајпциг]], Германија || {{fb|ISR}} || '''2'''–0 || 2–0 || Пријателски натпревар |- | 8. || 11 октомври 2013 || [[Келн]], Германија || {{fb|IRL}} || '''2'''–0 || 3–0 || [[Квалификации за светското првенство во фудбал 2014|Квалификации за Светско првенство 2014]] |- | 9. || rowspan=3|15 октомври 2013 || rowspan=3| [[Солна (општина)|Солна]], [[Шведска]] || rowspan=3|{{fb|SWE}} || '''3'''–2 || rowspan=3| 5–3 || rowspan=3|Квалификации за Светско првенство 2014 |- | 10. || '''4'''–2 |- | 11. || '''5'''–3 |- | 12. || 1 јуни 2014 || [[Менхенгладбах]], Германија|| {{fb|Камерун}} || '''2'''–1 || 2–2 || Пријателски натпревар |- | 13. || 6 јуни 2014 || [[Мајнц]], Германија|| {{fb|ARM}} || '''1'''–0 || 6–1 || Пријателски натпревар |- | 14. || 30 јуни 2014 || [[Порто Алегре]], [[Бразил]] || {{fb|ALG}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[Светско првенство во фудбал 2014|Светско првенство 2014]] |- | 15. |rowspan=2 | 8 јули 2014 || rowspan=2 | [[Бело Хоризонте]], Бразил ||rowspan=2 | {{fb|BRA}} || '''6'''–0 || rowspan=2| 7–1 || rowspan=2| Светско првенство 2014 |- | 16. || '''7'''–0 |} ==Успеси== ===Челзи=== *[[УЕФА Супер Куп]] Финалист: [[УЕФА Супер Куп 2013|2013]] ===Германија=== *[[Светско првенство во фудбал|ФИФА Светско првенство]]: [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] ==Наводи== {{Reflist|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *{{Official website|1=http://www.andre-schuerrle.de/}} {{de}} *[http://www.chelseafc.com/first-team/player/54337/title/andre-schurrle Профил на мрежното место на Челзи] *{{FIFA player|306548|Андре Ширле}} *{{UEFA player|250005337|Андре Ширле}} *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 Career stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100515082303/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 |date=2010-05-15 }} на [[ESPN FC]] *[http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=52342 Career stats] на Soccerbase *{{NFT player|pid=40560}} {{Состав на Германија на Светското првенство 2014}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ширле, Андре}} [[Категорија:Родени во 1990 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајнц 05]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Волфсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2014]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Луѓе од Лудвигсхафен]] bu8mtb2gdoutxi2yul7j25sb29qokat 5652525 5652524 2026-11-02T16:50:53Z Carshalton 30527 5652525 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Андре Ширле | image = [[File:André Schürrle 2019 goal.jpg|200]] | fullname = Андре Хорст Ширле<ref>{{наведени вести | title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players | url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | page = 16 | date = 11 June 2014 | accessdate = 11 June 2014 | archive-date = 2015-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html | url-status = dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|11|06|df=y}} | birth_place = [[Лудвигсхафен]], [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{наведени вести|url=http://www.chelseafc.com/teams/first-team/andre-schurrle.html|title=Player Profile: André Schürrle|publisher=chelseafc.com}}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен напаѓач]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2020 <small>(30 г.)</small> | youthyears1 = 1996–2006 | youthclubs1 = Лудвигсхафенер | youthyears2 = 2006–2009 | youthclubs2 = {{Fb team Mainz 05}} | years1 = 2009–2011 | clubs1 = {{Fb team Mainz 05}} | caps1 = 66 | goals1 = 20 | years2 = 2011–2013 | clubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | caps2 = 65 | goals2 = 18 | years3 = 2013–2015 | clubs3 = {{Fb team Chelsea}} | caps3 = 44 | goals3 = 11 | years4 = 2015-2016 | clubs4 = {{Fb team Wolfsburg}} | caps4 = 43 | goals4 = 10 | years5 = 2016-2018 | clubs5 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | caps5 = 33 | goals5 = 3 | years6 = 2018-2019 | clubs6 = →{{Fb team Fulham}} | caps6 = 24 | goals6 = 6 | years7 = 2019-2020 | clubs7 = →{{Fb team Spartak Moscow}} | caps7 = 13 | goals7 = 1 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 19 години|Германија 19]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 20 години|Германија 20]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2009–2010 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 годинa|Германија 21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2010–2017 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] | nationalcaps4 = 57 | nationalgoals4 = 22 }} '''Андре Хорст Ширле''' (роден на [[6 ноември]] [[1990]], во [[Лудвигсхафен]]) — [[Германци|германски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или крило. Тој ја започнал својата кариера во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во 2009, поминувајќи две години во клубот пред да направи трансфер од 6.5 милиони [[Британска фунта|фунти]] во [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]]. По одличните настапи во [[Леверкузен]], во 2013 година, Ширле потпишал договор со [[ФК Челзи|Челзи]] кој изнесувал 18 милиони фунти. Ширле е постојан репрезентативец на Германија од 2010, и за [[Фудбалска репрезентација на Германија|репрезентацијата на Германија]] има одиграно преку 30 натпревари и има постигнато 16 голови. Тој бил дел од германскиот состав кој стигнал до полуфиналето на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] како и од златниот состав на германија на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]]. Во продолженијата на финалниот натпревар во [[Бразил]], тој бил асистент на победничкиот гол на [[Марио Геце]] во победата против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. ==Технички одлики== Ширле за Челзи вообиачаено игра како крилен напаѓач иако неговата природна позиција е втор напаѓач.<ref name=mirrorsscoutingreport>{{наведени вести|last=Dunbar|first=Ross|title=Chelsea target Andre Schürrle scouting report: All you need to know about the Germany star|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/chelsea-target-andre-schrrle-scouting-1835452|accessdate=6 May 2013|newspaper=The Mirror|date=1 May 2013}}</ref> Најдобар дел во играта на Ширле се неговите "долги противнапад спринтови."<ref name=mirrorsscoutingreport/> Ширле исто така поседува одлично ниво на фитнес, издржливост и брзина.<ref name=mirrorsscoutingreport/> Тој е познат како "добар завршувач на напади" и има "способност за делотворно изведување на противнапади."<ref name=mirrorsscoutingreport/> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Ширле ја започнал својата кариера во локалниот фудбалски клуб Лудвигсхафенер, а во 2006 се приклучил на младинскиот тим на [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]]. Тој три години бил дел од младинскиот тим на клубот, со кој ја освоил Бундеслигата до 19 години во 2009. ===Мајнц 05=== Во Август 2009, Ширле го одиграл својот прв натпревар во [[Бундеслига]]та во ремито 2-2 против [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] во првото коло од сезоната 2009-10.<ref name="schurrleopts">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | title=Schürrle opts for Leverkusen | publisher=UEFA.com | date=16 September 2010 | accessdate=20 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181002071925/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | archive-date=2018-10-02 | url-status=dead}}</ref> Следниот месец, на 19 септември 2009, Ширле ги постигнал своите први два гола во победата од 3–2 на гостински терен против [[ФК Бохум|Бохум]], а потоа кон крајот на неделата потпишал и професионален договор со клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/0,1518,650829,00.html | title=Kurzpässe: Auslosungsmodus der WM-Playoffs unklar, Kuranyi krank | language=Германски| publisher=Spiegel Online | date=23 September 2009 | accessdate=19 May 2011}}</ref> Во септември 2010, Мајнц 05 објавил дека Ширле потпишал петгодишен договор со Баер Леверкузен, и ќе му се приклучи на новиот клуб на крајот на престојната сезона. Договорената трансфер сума помеѓу двата клуба се верува дека изнесува околу 8 милиони евра.<ref name="schurrleopts" /> ===Баер Леверкузен=== Ширле му се приклучил на Баер Леверкузен во 2011,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/1173062-chelsea-transfer-rumours-who-is-andre-schurrle |title=Chelsea Transfer Rumours: Who Is Andre Schurrle? |publisher=Bleacher Report |date=5 May 2012 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> потпишувајќи петгодишен договор со клубот до летото 2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22219166 |title=Andre Schurrle: Chelsea hold transfer talks, say Leverkusen |publisher=BBC Sport |date=19 April 2013 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> Тој постигнал гол уште на првиот натпревар за клубот, во германскиот куп против [[ФК Динамо Дрезден|Динамо Дрезден]]. Тој морал да почека до 15 октомври 2011 за да може да настапува во Бундеслигата за Баер Леверкузен, а својот прв гол го постигнал против [[ФК Борусија Менхенгладбах| Борусија Менхенгладбах]], со што го израмнил резултатот на 2–2 и му обезбедил бод на своот тим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2011-12/9/1143367/spielanalyse_borussia-mgladbach-15_bayer-leverkusen-9.html |title=Schürrle rettet Bayer einen Zähler |publisher=Kicker |date=15 October 2011 |accessdate=4 July 2013 |language=de }}</ref> Ширле својот прв гол во европските натпреварувања го запишал во [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|Лигата на шампионите]] во домашната победа над [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2011/10/20/2719875/andre-schurrle-delighted-with-bayer-leverkusens-second-half | title=Andre Schurrle delighted with Bayer Leverkusen's second-half performance against Valencia in Champions League | publisher=Goal.com |date=20 октомври 2011 |accessdate=9 август 2014}}</ref> Во сезоната 2012-13, Ширле својот прв лигашки гол го постигнал против [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] во победата од 3–1.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346360/report.html?soccernet=true&cc=null | title= FC Augsburg 1–3 Bayer Leverkusen | publisher=ESPN FC | date= 26 September 2012 | accessdate = 26 September 2012}}</ref> Во натпреварот против [[Баерн Минхен]] на 28 октомври 2012, Ширле бил асистент на голот на [[Штефан Кислинг]] во победата од 2–1 на [[Алијанц Арена]]та. Овој пораз за Баерн Минхен бил прв во сезоната, додека пак Баер Леверкузен успеал да победи во Минхен првпат по октомври 1989.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346323/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen shock Bayern | publisher=ESPN FC | date= 28 October 2012 | accessdate = 28 October 2012}}</ref> На 30 март 2013, Ширле бил стрелец на два гола во победата од 4–1 над [[ФК Фортуна Диселдорф|Фортуна Диселдорф]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/gamecast/346161/gamecast.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen beat Düsseldorf | publisher=ESPN FC | date= 30 March 2013 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 20 април 2013, Ширле запишал два гола и асистенција во одличната домашна победа од 5–0 над [[ФК Хофенхајм|Хофенхајм]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346141/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Schurrle bags brace | publisher=ESPN FC | date= 20 April 2013 | accessdate = 20 April 2013}}</ref> Оваа сезона ширле ја завршил со 14 голови и 9 асистенции во 43 натпревари во сите конкуренции.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ibtimes.com/chelsea-transfer-news-cavani-bale-hulk-schurrle-linked-blues-1285493 | title= Chelsea Transfer News: Cavani, Bale, Hulk And Schurrle Linked To The Blues | publisher=ESPN FC | date= 30 May 2013 | accessdate = 30 May 2013 | first = Jason | last = Le Miere}}</ref> ===Челзи=== [[File:André Schürrle v Roma 2013.jpg|thumb|left|200px|Ширле во натпревар против [[ФК Рома|Рома]] во 2013]] [[File:André Schürrle Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg|thumb|right|200px|Ширле при загревањето во дресот на [[ФК Челзи|Челзи]] во 2013]] На 18 април 2013, било потврдено дека спортскиот директор на Баер Леверкузен, [[Руди Фелер]], отпатувал во [[Лондон]] да преговара со [[ФК Челзи|Челзи]] за трансфер на Ширле, иако ниту една сума сè уште не била договорена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www1.skysports.com/football/news/11668/8650869/German-side-Bayer-Leverkusen-confirm-talks-in-London-about-Andre-Schurrle | title = German side Bayer Leverkusen confirm talks in London about Andre Schurrle | publisher=skysports.com| date= 19 April 2013 | accessdate = 29 May 2013 | first = Graeme | last = Bailey}}</ref> На 13 јуни 2013, Челзи преку офцијалното мрежно место потврдил дека постигнал договор со Баер Леверкузен за трансферот на Ширле,<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3208938/title/agreement-reached-for-transfer-of-andre-schurrle | title = Agreement reached for transfer of andre schurrle | publisher=chelseafc.com | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> за сума од 21 милиони евра (18 милиони фунти).<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2340971/Andre-Schurrle-joins-Chelsea-18m-Bayer-Leverkusen.html | title = Mourinho makes Schurrle his first signing as German seals £18 million move to Chelsea | publisher=DailyMail.co.uk | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013 | first = John | last = Edwards}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://prosoccertalk.nbcsports.com/2013/06/13/andre-schurrle-is-jose-mourinhos-first-signing-as-new-chelsea-manager | title = André Schürrle is Jose Mourinho’s first signing as new Chelsea manager | publisher=NBCSports.com| date= 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> Ширле потпишал петгодишен договор со клубот од Лондон, и го добил бројот 14.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3219878/title/schurrle-signing-completed | title= Schurrle signing completed | publisher=chelseafc.com | date = 25 June 2013 | accessdate = 25 June 2013}}</ref> На 4 август Ширле го постигнал првиот гол во дресот на челзи во претсезонскиот пријателски натпревар против [[ФК Милан|Милан]] на турнејата во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3338450/title/schurrle-really-nice-feeling | title= Schurrle: really nice feeling | publisher=chelseafc.com | date = 5 August 2013 | accessdate = 5 August 2013}}</ref> На 18 август 2013, Ширле го одиграл својот прв првенствен натпревар за Челзи, влегувајќи од клупата во игра во 67. минута заменувајќи го [[Кевин Де Брајне]] во победата од 2–0 против [[ФК Хал Сити|Хал Сити]] на [[Стамфорд Бриџ (стадион)|Стамфорд Бриџ]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3365344/title/match-report-chelsea-2-hull-city-0 | title= Match report: chelsea 2 hull city 0 | publisher=chelseafc.com | date = 18 August 2013 | accessdate = 18 August 2013}}</ref> Првиот гол за клубот Ширле го постигнал во домашната победа од 2–1 против конкурентот за титулата [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] на 27 октомври 2013, постигнувајќи гол по асистенцијата на [[Фернандо Торес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10407601/Chelsea-2-Manchester-City-1-match-report.html |title=Chelsea 2 Manchester City 1: match report |publisher=The Telegraph |date=27 October 2013 |accessdate=27 October 2013 }}</ref> На 7 декември 2013, тој бил стрелец на двата гола на Челзи во поразот од 3–2 против [[Стоук Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/3566499/title/match-report-stoke-city-3-chelsea-2 |title=MATCH REPORT: STOKE CITY 3 CHELSEA 2 &#124; News Article &#124; News &#124; Official Site &#124; Chelsea Football Club |publisher=Chelseafc.com |date= |accessdate=2013-12-08}}</ref> На 1 март 2014, Ширле го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Премиер лигата, против [[ФК Фулам|Фулам]] во победата од 3–1 на гостински терен во дербито на западен Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Andre Schurrle's hat-trick sees Chelsea beat Fulham 3-1|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287558/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=1 March 2014}}</ref> На 22 март 2014, Ширле најпрво бил асистент на голот на [[Самуел Ето]] во 5. минута а две минути подоцна самиот го погодил голот за предност од 2-0 на ''сините'' против [[ФК Арсенал|Арсенал]], во победата од 6–0, во која Ширле бил прогласен за играч на натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea destroy 10-man Arsenal 6-0 |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287588/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=22 March 2014}}</ref> На 8 април 2014, Ширле бил стрелец на гол во вториот натпревар од четвртфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]] против [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] со што Челзи успеал да го надомести поразот од 3–1 во првиот натпревар, добивајќи го натпреварот со 2–0 и пласирајќи се во полуфиналето поради повеќе постигнати голови на гостински терен.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea 2-0 PSG |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/310247|publisher=Sky Sports News|accessdate=8 April 2014}}</ref> Тој првата сезона во Премиер лигата ја завршил со 8 голови во 30 натпревари. ==Репрезентативна кариера== [[File:UEFA Euro 2012 qualifying - Austria vs Germany 2011-06-03 (23).jpg|right|thumb|200px|Ширле во дресот на Германија во натпревар против Австрија]] [[File:Andre Schürrle, Germany national football team (01).jpg|right|thumb|200px|Ширле загревајќи се за [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]]]] ===Младински тим=== Својот прв настап за репрезентацијата до 19 години, Ширле го остварил во [[Европско првенство во фудбал до 19 години|европските квалификации]] против [[Фудбалска репрезентација на Луксембург|Луксембург]], натпревар кој Германија го добила со 3–0. По одличните настапи во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во [[Бундеслига]]та, тој бил повикан во германскиот состав [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 година|до 21 година]] во 2009. ===Сениорски тим=== Во ноември 2010, Ширле добил повик за настап во [[Фудбалска репрезентација на Германија|сениорскиот тим]].<ref>{{наведени вести | url=http://www.independent.co.uk/sport/football/international/l246w-caps-germanys-rising-stars-2130556.html | title=Löw caps Germany's rising stars | publisher=The Independent | date = 11 November 2010 | accessdate = 19 May 2011 | first = David | last = Plummer}}</ref> Својот прв натпревар во германскиот дрес, Ширле го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]], влегувајќи во игра 79. минута од натпреварот. Ширле и [[Марио Геце]], кој влегол во игра истовремено, биле првите двајца германски репрезентатици кои биле родени во [[Повторно обединување на Германија|обединета Германија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=299387&cc=5739 | title=Kazakhs seek damage limitation against Germany | publisher=ESPN Soccernet | date = 26 March 2011 | accessdate=19 May 2011}}</ref> На 29 мај 2011, Ширле го постигнал својот прв гол за сениорскиот тим, во победата од 2–1 на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | title = Germany get better of Uruguay again | publisher = UEFA.com | date = 29 May 2011 | accessdate = 30 March 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131004233818/http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | archive-date = 2013-10-04 | url-status = dead}}</ref> Ширле бил избран во составот на Германија за [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]. Тој бил стрелец на гол против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]] во победата од 3–1, на 7 јуни 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002135/index.html | title = Gomez strikes in Azerbaijan as Germany march on | publisher = [[UEFA]] official website | date = 7 June 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 2 септември 2011, тој повторно дал гол во победата од 6–2 против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]].<ref name="UEFA_15171_2002111">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002111/index.html | title = Germany stroll past Austria to reach EURO 2012 | publisher = [[UEFA]] official website | date = 2 September 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Во следниот квалификациски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], Ширле за првпат во квалификациите започнал од почетокот на натпреварот, и во 33. минута успеал да го совлада [[Симон Мињоле]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002112/index.html | title = Germany stamp out Belgium's fire | publisher = [[UEFA]] official website | date = 11 October 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Откако успеал трипати да ги затресе противничките мрежи, а Германија ги добила сите натпревари во [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012 - група А|квалификациската група]], Ширле бил именуван во списокот од 23 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] и му бил доделен дресот со број девет.<ref name="UEFA_15171_2002111" /> На 17 јуни, тој го остварил својот прв настап на првенството, заменувајќи го [[Лукас Подолски]] во 64. минута, во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15172/match=2003338/postmatch/report/index.html | title = German joy signals despair for Denmark | publisher = [[UEFA]] official website | date = 17 June 2012 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 15 октомври 2013, Ширле постигнал хет-трик во гостинската победа од 5&ndash;3 против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|title=World Cup qualifiers: Germany end campaign with 5-3 win over Sweden|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/253857/report|accessdate=17 June 2014|work=[[Sky Sports News]]|date=15 October 2013}}</ref> Ширле бил именуван во германскиот состав за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/germany/10810439/Germany-World-Cup-2014-squad.html|title=Germany World Cup 2014 squad|date=2 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=The Telegraph}}</ref> Својот прв настап на [[Светско првенство во фудбал|светските првенства]] Ширле го забележал влегувајќи од клупата на натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] кој завршил со убедлива победа на Германија од 4-0.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25285106|title=Germany 4-0 Portugal|date=16 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=BBC}}</ref> Во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Алжир|Алжир]] во осминафиналето, Ширле го заменил Геце на почетокот на второто полувреме и го постигнал првиот гол на натпреварот во втората минута од [[Продолжетоци (фудбал)|продолженијата]].<ref>{{наведени вести|last1=Ornstein|first1=David|title=Germany 2-1 Algeria|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27969924|accessdate=30 June 2014|publisher=[[BBC Sport]]|date=30 June 2014}}</ref> На 8 јули, тој ги постигнал последните два гола на Германија во неверојатната полуфинална победа над [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] од 7-1 откако влегол во игра заменувајќи го [[Мирослав Клозе]] во 58. минута.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/28102403|title=Brazil 1-7 Germany|date=8 July 2014|accessdate=9 July 2014|work=BBC}}</ref> Во финалето против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], Ширле повторно натпреварот го започнал од клупата за резервни играчи, но набргу влегол во игра по повредата на [[Кристоф Крамер]]. Во 113. минута од натпреварот, тој бил асистент на победничкиот гол на Германија, кој го постигнал [[Марио Геце]].<ref>{{наведени вести|last1=McNulty|first1=Phil|title=Germany 1-0 Argentina|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28181689|work=[[BBC Sport]]|date=13 July 2014}}</ref> ===Репрезентативни голови=== :''Резултатот на германија е запишан прв'' <ref name="Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay">{{Наведена мрежна страница|last=Corradino|first=Rafael|title=Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay|url=http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2011/05/30/2510553/germanys-andre-schurrle-delighted-with-first-international|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Azerbaijan vs Germany Report">{{Наведена мрежна страница|title=Azerbaijan vs Germany Report|url=http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218140014/http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Brazil Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Brazil Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218160508/http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Austria Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Austria Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219085553/http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany Vs. Belgium">{{Наведена мрежна страница|last=MacAree|first=Graham|title=Germany Vs. Belgium, Euro 2012 Qualifying: Mesut Ozil, Andre Schurrle Strike In Quick Succession To Give Germany 2–0 Lead|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/10/11/2483630/germany-vs-belgium-euro-2012-qualifying-live-score-update/in/2247001|publisher=SB Nation|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Switzerland 5 - 3 Germany">{{Наведена мрежна страница|title=Switzerland 5 – 3 Germany|url=http://espnfc.com/gamecast?id=337030&cc=5901|publisher=ESPN FC|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Germany 2-0 Israel">{{Наведена мрежна страница|last=Sinanan|first=Keeghann|title=Germany 2–0 Israel: Gomez and Schurrle strike to round off Low's preparations for Euro 2012 with a win|url=http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|publisher=Yahoo! Sports|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013060010/http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" |- ! Гол!! Датум!! Место!! Противник!! Гол!! Резултат!! Натпреварување |- | 1. || 29 мај 2011 || [[Зинсхајм]], [[Германија]] || {{fb|URU}} || '''2'''–0 || 2–1 || Пријателски натпревар |- | 2. || 7 јуни 2011 || [[Баку]], [[Азербејџан]] || {{fb|AZE}} || '''3'''–1 || 3–1 || [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|Квалификации за ЕУРО 2012]] |- | 3. || 10 август 2011 || [[Штутгарт]], Германија || {{fb|BRA}} || '''3'''–1 || 3–2 || Пријателски натпревар |- | 4. || 2 септември 2011 || [[Гелзенкирхен]], Германија || {{fb|AUT}} || '''5'''–2 || 6–2 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 5. || 11 октомври 2011 || [[Диселдорф]], Германија || {{fb|BEL}} || '''2'''–0 || 3–1 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 6. || 26 мај 2012 || [[Базел]], [[Швајцарија]] || {{fb|SUI}} || '''2'''–3 || 3–5 || Пријателски натпревар |- | 7. || 31 мај 2012 || [[Лајпциг]], Германија || {{fb|ISR}} || '''2'''–0 || 2–0 || Пријателски натпревар |- | 8. || 11 октомври 2013 || [[Келн]], Германија || {{fb|IRL}} || '''2'''–0 || 3–0 || [[Квалификации за светското првенство во фудбал 2014|Квалификации за Светско првенство 2014]] |- | 9. || rowspan=3|15 октомври 2013 || rowspan=3| [[Солна (општина)|Солна]], [[Шведска]] || rowspan=3|{{fb|SWE}} || '''3'''–2 || rowspan=3| 5–3 || rowspan=3|Квалификации за Светско првенство 2014 |- | 10. || '''4'''–2 |- | 11. || '''5'''–3 |- | 12. || 1 јуни 2014 || [[Менхенгладбах]], Германија|| {{fb|Камерун}} || '''2'''–1 || 2–2 || Пријателски натпревар |- | 13. || 6 јуни 2014 || [[Мајнц]], Германија|| {{fb|ARM}} || '''1'''–0 || 6–1 || Пријателски натпревар |- | 14. || 30 јуни 2014 || [[Порто Алегре]], [[Бразил]] || {{fb|ALG}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[Светско првенство во фудбал 2014|Светско првенство 2014]] |- | 15. |rowspan=2 | 8 јули 2014 || rowspan=2 | [[Бело Хоризонте]], Бразил ||rowspan=2 | {{fb|BRA}} || '''6'''–0 || rowspan=2| 7–1 || rowspan=2| Светско првенство 2014 |- | 16. || '''7'''–0 |} ==Успеси== ===Челзи=== *[[УЕФА Супер Куп]] Финалист: [[УЕФА Супер Куп 2013|2013]] ===Германија=== *[[Светско првенство во фудбал|ФИФА Светско првенство]]: [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] ==Наводи== {{Reflist|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *{{Official website|1=http://www.andre-schuerrle.de/}} {{de}} *[http://www.chelseafc.com/first-team/player/54337/title/andre-schurrle Профил на мрежното место на Челзи] *{{FIFA player|306548|Андре Ширле}} *{{UEFA player|250005337|Андре Ширле}} *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 Career stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100515082303/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 |date=2010-05-15 }} на [[ESPN FC]] *[http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=52342 Career stats] на Soccerbase *{{NFT player|pid=40560}} {{Состав на Германија на Светското првенство 2014}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ширле, Андре}} [[Категорија:Родени во 1990 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајнц 05]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Волфсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2014]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Луѓе од Лудвигсхафен]] i8h88308fudb349njerjjbb4lj7222c 5652526 5652525 2026-11-02T16:51:06Z Carshalton 30527 5652526 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Андре Ширле | image = [[File:André Schürrle 2019 goal.jpg|200px]] | fullname = Андре Хорст Ширле<ref>{{наведени вести | title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players | url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | page = 16 | date = 11 June 2014 | accessdate = 11 June 2014 | archive-date = 2015-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html | url-status = dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|11|06|df=y}} | birth_place = [[Лудвигсхафен]], [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{наведени вести|url=http://www.chelseafc.com/teams/first-team/andre-schurrle.html|title=Player Profile: André Schürrle|publisher=chelseafc.com}}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен напаѓач]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2020 <small>(30 г.)</small> | youthyears1 = 1996–2006 | youthclubs1 = Лудвигсхафенер | youthyears2 = 2006–2009 | youthclubs2 = {{Fb team Mainz 05}} | years1 = 2009–2011 | clubs1 = {{Fb team Mainz 05}} | caps1 = 66 | goals1 = 20 | years2 = 2011–2013 | clubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | caps2 = 65 | goals2 = 18 | years3 = 2013–2015 | clubs3 = {{Fb team Chelsea}} | caps3 = 44 | goals3 = 11 | years4 = 2015-2016 | clubs4 = {{Fb team Wolfsburg}} | caps4 = 43 | goals4 = 10 | years5 = 2016-2018 | clubs5 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | caps5 = 33 | goals5 = 3 | years6 = 2018-2019 | clubs6 = →{{Fb team Fulham}} | caps6 = 24 | goals6 = 6 | years7 = 2019-2020 | clubs7 = →{{Fb team Spartak Moscow}} | caps7 = 13 | goals7 = 1 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 19 години|Германија 19]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 20 години|Германија 20]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2009–2010 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 годинa|Германија 21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2010–2017 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] | nationalcaps4 = 57 | nationalgoals4 = 22 }} '''Андре Хорст Ширле''' (роден на [[6 ноември]] [[1990]], во [[Лудвигсхафен]]) — [[Германци|германски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или крило. Тој ја започнал својата кариера во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во 2009, поминувајќи две години во клубот пред да направи трансфер од 6.5 милиони [[Британска фунта|фунти]] во [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]]. По одличните настапи во [[Леверкузен]], во 2013 година, Ширле потпишал договор со [[ФК Челзи|Челзи]] кој изнесувал 18 милиони фунти. Ширле е постојан репрезентативец на Германија од 2010, и за [[Фудбалска репрезентација на Германија|репрезентацијата на Германија]] има одиграно преку 30 натпревари и има постигнато 16 голови. Тој бил дел од германскиот состав кој стигнал до полуфиналето на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] како и од златниот состав на германија на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]]. Во продолженијата на финалниот натпревар во [[Бразил]], тој бил асистент на победничкиот гол на [[Марио Геце]] во победата против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. ==Технички одлики== Ширле за Челзи вообиачаено игра како крилен напаѓач иако неговата природна позиција е втор напаѓач.<ref name=mirrorsscoutingreport>{{наведени вести|last=Dunbar|first=Ross|title=Chelsea target Andre Schürrle scouting report: All you need to know about the Germany star|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/chelsea-target-andre-schrrle-scouting-1835452|accessdate=6 May 2013|newspaper=The Mirror|date=1 May 2013}}</ref> Најдобар дел во играта на Ширле се неговите "долги противнапад спринтови."<ref name=mirrorsscoutingreport/> Ширле исто така поседува одлично ниво на фитнес, издржливост и брзина.<ref name=mirrorsscoutingreport/> Тој е познат како "добар завршувач на напади" и има "способност за делотворно изведување на противнапади."<ref name=mirrorsscoutingreport/> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Ширле ја започнал својата кариера во локалниот фудбалски клуб Лудвигсхафенер, а во 2006 се приклучил на младинскиот тим на [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]]. Тој три години бил дел од младинскиот тим на клубот, со кој ја освоил Бундеслигата до 19 години во 2009. ===Мајнц 05=== Во Август 2009, Ширле го одиграл својот прв натпревар во [[Бундеслига]]та во ремито 2-2 против [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] во првото коло од сезоната 2009-10.<ref name="schurrleopts">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | title=Schürrle opts for Leverkusen | publisher=UEFA.com | date=16 September 2010 | accessdate=20 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181002071925/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | archive-date=2018-10-02 | url-status=dead}}</ref> Следниот месец, на 19 септември 2009, Ширле ги постигнал своите први два гола во победата од 3–2 на гостински терен против [[ФК Бохум|Бохум]], а потоа кон крајот на неделата потпишал и професионален договор со клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/0,1518,650829,00.html | title=Kurzpässe: Auslosungsmodus der WM-Playoffs unklar, Kuranyi krank | language=Германски| publisher=Spiegel Online | date=23 September 2009 | accessdate=19 May 2011}}</ref> Во септември 2010, Мајнц 05 објавил дека Ширле потпишал петгодишен договор со Баер Леверкузен, и ќе му се приклучи на новиот клуб на крајот на престојната сезона. Договорената трансфер сума помеѓу двата клуба се верува дека изнесува околу 8 милиони евра.<ref name="schurrleopts" /> ===Баер Леверкузен=== Ширле му се приклучил на Баер Леверкузен во 2011,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/1173062-chelsea-transfer-rumours-who-is-andre-schurrle |title=Chelsea Transfer Rumours: Who Is Andre Schurrle? |publisher=Bleacher Report |date=5 May 2012 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> потпишувајќи петгодишен договор со клубот до летото 2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22219166 |title=Andre Schurrle: Chelsea hold transfer talks, say Leverkusen |publisher=BBC Sport |date=19 April 2013 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> Тој постигнал гол уште на првиот натпревар за клубот, во германскиот куп против [[ФК Динамо Дрезден|Динамо Дрезден]]. Тој морал да почека до 15 октомври 2011 за да може да настапува во Бундеслигата за Баер Леверкузен, а својот прв гол го постигнал против [[ФК Борусија Менхенгладбах| Борусија Менхенгладбах]], со што го израмнил резултатот на 2–2 и му обезбедил бод на своот тим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2011-12/9/1143367/spielanalyse_borussia-mgladbach-15_bayer-leverkusen-9.html |title=Schürrle rettet Bayer einen Zähler |publisher=Kicker |date=15 October 2011 |accessdate=4 July 2013 |language=de }}</ref> Ширле својот прв гол во европските натпреварувања го запишал во [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|Лигата на шампионите]] во домашната победа над [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2011/10/20/2719875/andre-schurrle-delighted-with-bayer-leverkusens-second-half | title=Andre Schurrle delighted with Bayer Leverkusen's second-half performance against Valencia in Champions League | publisher=Goal.com |date=20 октомври 2011 |accessdate=9 август 2014}}</ref> Во сезоната 2012-13, Ширле својот прв лигашки гол го постигнал против [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] во победата од 3–1.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346360/report.html?soccernet=true&cc=null | title= FC Augsburg 1–3 Bayer Leverkusen | publisher=ESPN FC | date= 26 September 2012 | accessdate = 26 September 2012}}</ref> Во натпреварот против [[Баерн Минхен]] на 28 октомври 2012, Ширле бил асистент на голот на [[Штефан Кислинг]] во победата од 2–1 на [[Алијанц Арена]]та. Овој пораз за Баерн Минхен бил прв во сезоната, додека пак Баер Леверкузен успеал да победи во Минхен првпат по октомври 1989.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346323/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen shock Bayern | publisher=ESPN FC | date= 28 October 2012 | accessdate = 28 October 2012}}</ref> На 30 март 2013, Ширле бил стрелец на два гола во победата од 4–1 над [[ФК Фортуна Диселдорф|Фортуна Диселдорф]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/gamecast/346161/gamecast.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen beat Düsseldorf | publisher=ESPN FC | date= 30 March 2013 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 20 април 2013, Ширле запишал два гола и асистенција во одличната домашна победа од 5–0 над [[ФК Хофенхајм|Хофенхајм]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346141/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Schurrle bags brace | publisher=ESPN FC | date= 20 April 2013 | accessdate = 20 April 2013}}</ref> Оваа сезона ширле ја завршил со 14 голови и 9 асистенции во 43 натпревари во сите конкуренции.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ibtimes.com/chelsea-transfer-news-cavani-bale-hulk-schurrle-linked-blues-1285493 | title= Chelsea Transfer News: Cavani, Bale, Hulk And Schurrle Linked To The Blues | publisher=ESPN FC | date= 30 May 2013 | accessdate = 30 May 2013 | first = Jason | last = Le Miere}}</ref> ===Челзи=== [[File:André Schürrle v Roma 2013.jpg|thumb|left|200px|Ширле во натпревар против [[ФК Рома|Рома]] во 2013]] [[File:André Schürrle Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg|thumb|right|200px|Ширле при загревањето во дресот на [[ФК Челзи|Челзи]] во 2013]] На 18 април 2013, било потврдено дека спортскиот директор на Баер Леверкузен, [[Руди Фелер]], отпатувал во [[Лондон]] да преговара со [[ФК Челзи|Челзи]] за трансфер на Ширле, иако ниту една сума сè уште не била договорена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www1.skysports.com/football/news/11668/8650869/German-side-Bayer-Leverkusen-confirm-talks-in-London-about-Andre-Schurrle | title = German side Bayer Leverkusen confirm talks in London about Andre Schurrle | publisher=skysports.com| date= 19 April 2013 | accessdate = 29 May 2013 | first = Graeme | last = Bailey}}</ref> На 13 јуни 2013, Челзи преку офцијалното мрежно место потврдил дека постигнал договор со Баер Леверкузен за трансферот на Ширле,<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3208938/title/agreement-reached-for-transfer-of-andre-schurrle | title = Agreement reached for transfer of andre schurrle | publisher=chelseafc.com | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> за сума од 21 милиони евра (18 милиони фунти).<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2340971/Andre-Schurrle-joins-Chelsea-18m-Bayer-Leverkusen.html | title = Mourinho makes Schurrle his first signing as German seals £18 million move to Chelsea | publisher=DailyMail.co.uk | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013 | first = John | last = Edwards}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://prosoccertalk.nbcsports.com/2013/06/13/andre-schurrle-is-jose-mourinhos-first-signing-as-new-chelsea-manager | title = André Schürrle is Jose Mourinho’s first signing as new Chelsea manager | publisher=NBCSports.com| date= 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> Ширле потпишал петгодишен договор со клубот од Лондон, и го добил бројот 14.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3219878/title/schurrle-signing-completed | title= Schurrle signing completed | publisher=chelseafc.com | date = 25 June 2013 | accessdate = 25 June 2013}}</ref> На 4 август Ширле го постигнал првиот гол во дресот на челзи во претсезонскиот пријателски натпревар против [[ФК Милан|Милан]] на турнејата во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3338450/title/schurrle-really-nice-feeling | title= Schurrle: really nice feeling | publisher=chelseafc.com | date = 5 August 2013 | accessdate = 5 August 2013}}</ref> На 18 август 2013, Ширле го одиграл својот прв првенствен натпревар за Челзи, влегувајќи од клупата во игра во 67. минута заменувајќи го [[Кевин Де Брајне]] во победата од 2–0 против [[ФК Хал Сити|Хал Сити]] на [[Стамфорд Бриџ (стадион)|Стамфорд Бриџ]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3365344/title/match-report-chelsea-2-hull-city-0 | title= Match report: chelsea 2 hull city 0 | publisher=chelseafc.com | date = 18 August 2013 | accessdate = 18 August 2013}}</ref> Првиот гол за клубот Ширле го постигнал во домашната победа од 2–1 против конкурентот за титулата [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] на 27 октомври 2013, постигнувајќи гол по асистенцијата на [[Фернандо Торес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10407601/Chelsea-2-Manchester-City-1-match-report.html |title=Chelsea 2 Manchester City 1: match report |publisher=The Telegraph |date=27 October 2013 |accessdate=27 October 2013 }}</ref> На 7 декември 2013, тој бил стрелец на двата гола на Челзи во поразот од 3–2 против [[Стоук Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/3566499/title/match-report-stoke-city-3-chelsea-2 |title=MATCH REPORT: STOKE CITY 3 CHELSEA 2 &#124; News Article &#124; News &#124; Official Site &#124; Chelsea Football Club |publisher=Chelseafc.com |date= |accessdate=2013-12-08}}</ref> На 1 март 2014, Ширле го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Премиер лигата, против [[ФК Фулам|Фулам]] во победата од 3–1 на гостински терен во дербито на западен Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Andre Schurrle's hat-trick sees Chelsea beat Fulham 3-1|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287558/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=1 March 2014}}</ref> На 22 март 2014, Ширле најпрво бил асистент на голот на [[Самуел Ето]] во 5. минута а две минути подоцна самиот го погодил голот за предност од 2-0 на ''сините'' против [[ФК Арсенал|Арсенал]], во победата од 6–0, во која Ширле бил прогласен за играч на натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea destroy 10-man Arsenal 6-0 |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287588/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=22 March 2014}}</ref> На 8 април 2014, Ширле бил стрелец на гол во вториот натпревар од четвртфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]] против [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] со што Челзи успеал да го надомести поразот од 3–1 во првиот натпревар, добивајќи го натпреварот со 2–0 и пласирајќи се во полуфиналето поради повеќе постигнати голови на гостински терен.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea 2-0 PSG |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/310247|publisher=Sky Sports News|accessdate=8 April 2014}}</ref> Тој првата сезона во Премиер лигата ја завршил со 8 голови во 30 натпревари. ==Репрезентативна кариера== [[File:UEFA Euro 2012 qualifying - Austria vs Germany 2011-06-03 (23).jpg|right|thumb|200px|Ширле во дресот на Германија во натпревар против Австрија]] [[File:Andre Schürrle, Germany national football team (01).jpg|right|thumb|200px|Ширле загревајќи се за [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]]]] ===Младински тим=== Својот прв настап за репрезентацијата до 19 години, Ширле го остварил во [[Европско првенство во фудбал до 19 години|европските квалификации]] против [[Фудбалска репрезентација на Луксембург|Луксембург]], натпревар кој Германија го добила со 3–0. По одличните настапи во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во [[Бундеслига]]та, тој бил повикан во германскиот состав [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 година|до 21 година]] во 2009. ===Сениорски тим=== Во ноември 2010, Ширле добил повик за настап во [[Фудбалска репрезентација на Германија|сениорскиот тим]].<ref>{{наведени вести | url=http://www.independent.co.uk/sport/football/international/l246w-caps-germanys-rising-stars-2130556.html | title=Löw caps Germany's rising stars | publisher=The Independent | date = 11 November 2010 | accessdate = 19 May 2011 | first = David | last = Plummer}}</ref> Својот прв натпревар во германскиот дрес, Ширле го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]], влегувајќи во игра 79. минута од натпреварот. Ширле и [[Марио Геце]], кој влегол во игра истовремено, биле првите двајца германски репрезентатици кои биле родени во [[Повторно обединување на Германија|обединета Германија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=299387&cc=5739 | title=Kazakhs seek damage limitation against Germany | publisher=ESPN Soccernet | date = 26 March 2011 | accessdate=19 May 2011}}</ref> На 29 мај 2011, Ширле го постигнал својот прв гол за сениорскиот тим, во победата од 2–1 на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | title = Germany get better of Uruguay again | publisher = UEFA.com | date = 29 May 2011 | accessdate = 30 March 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131004233818/http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | archive-date = 2013-10-04 | url-status = dead}}</ref> Ширле бил избран во составот на Германија за [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]. Тој бил стрелец на гол против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]] во победата од 3–1, на 7 јуни 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002135/index.html | title = Gomez strikes in Azerbaijan as Germany march on | publisher = [[UEFA]] official website | date = 7 June 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 2 септември 2011, тој повторно дал гол во победата од 6–2 против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]].<ref name="UEFA_15171_2002111">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002111/index.html | title = Germany stroll past Austria to reach EURO 2012 | publisher = [[UEFA]] official website | date = 2 September 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Во следниот квалификациски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], Ширле за првпат во квалификациите започнал од почетокот на натпреварот, и во 33. минута успеал да го совлада [[Симон Мињоле]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002112/index.html | title = Germany stamp out Belgium's fire | publisher = [[UEFA]] official website | date = 11 October 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Откако успеал трипати да ги затресе противничките мрежи, а Германија ги добила сите натпревари во [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012 - група А|квалификациската група]], Ширле бил именуван во списокот од 23 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] и му бил доделен дресот со број девет.<ref name="UEFA_15171_2002111" /> На 17 јуни, тој го остварил својот прв настап на првенството, заменувајќи го [[Лукас Подолски]] во 64. минута, во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15172/match=2003338/postmatch/report/index.html | title = German joy signals despair for Denmark | publisher = [[UEFA]] official website | date = 17 June 2012 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 15 октомври 2013, Ширле постигнал хет-трик во гостинската победа од 5&ndash;3 против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|title=World Cup qualifiers: Germany end campaign with 5-3 win over Sweden|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/253857/report|accessdate=17 June 2014|work=[[Sky Sports News]]|date=15 October 2013}}</ref> Ширле бил именуван во германскиот состав за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/germany/10810439/Germany-World-Cup-2014-squad.html|title=Germany World Cup 2014 squad|date=2 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=The Telegraph}}</ref> Својот прв настап на [[Светско првенство во фудбал|светските првенства]] Ширле го забележал влегувајќи од клупата на натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] кој завршил со убедлива победа на Германија од 4-0.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25285106|title=Germany 4-0 Portugal|date=16 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=BBC}}</ref> Во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Алжир|Алжир]] во осминафиналето, Ширле го заменил Геце на почетокот на второто полувреме и го постигнал првиот гол на натпреварот во втората минута од [[Продолжетоци (фудбал)|продолженијата]].<ref>{{наведени вести|last1=Ornstein|first1=David|title=Germany 2-1 Algeria|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27969924|accessdate=30 June 2014|publisher=[[BBC Sport]]|date=30 June 2014}}</ref> На 8 јули, тој ги постигнал последните два гола на Германија во неверојатната полуфинална победа над [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] од 7-1 откако влегол во игра заменувајќи го [[Мирослав Клозе]] во 58. минута.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/28102403|title=Brazil 1-7 Germany|date=8 July 2014|accessdate=9 July 2014|work=BBC}}</ref> Во финалето против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], Ширле повторно натпреварот го започнал од клупата за резервни играчи, но набргу влегол во игра по повредата на [[Кристоф Крамер]]. Во 113. минута од натпреварот, тој бил асистент на победничкиот гол на Германија, кој го постигнал [[Марио Геце]].<ref>{{наведени вести|last1=McNulty|first1=Phil|title=Germany 1-0 Argentina|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28181689|work=[[BBC Sport]]|date=13 July 2014}}</ref> ===Репрезентативни голови=== :''Резултатот на германија е запишан прв'' <ref name="Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay">{{Наведена мрежна страница|last=Corradino|first=Rafael|title=Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay|url=http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2011/05/30/2510553/germanys-andre-schurrle-delighted-with-first-international|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Azerbaijan vs Germany Report">{{Наведена мрежна страница|title=Azerbaijan vs Germany Report|url=http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218140014/http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Brazil Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Brazil Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218160508/http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Austria Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Austria Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219085553/http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany Vs. Belgium">{{Наведена мрежна страница|last=MacAree|first=Graham|title=Germany Vs. Belgium, Euro 2012 Qualifying: Mesut Ozil, Andre Schurrle Strike In Quick Succession To Give Germany 2–0 Lead|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/10/11/2483630/germany-vs-belgium-euro-2012-qualifying-live-score-update/in/2247001|publisher=SB Nation|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Switzerland 5 - 3 Germany">{{Наведена мрежна страница|title=Switzerland 5 – 3 Germany|url=http://espnfc.com/gamecast?id=337030&cc=5901|publisher=ESPN FC|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Germany 2-0 Israel">{{Наведена мрежна страница|last=Sinanan|first=Keeghann|title=Germany 2–0 Israel: Gomez and Schurrle strike to round off Low's preparations for Euro 2012 with a win|url=http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|publisher=Yahoo! Sports|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013060010/http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" |- ! Гол!! Датум!! Место!! Противник!! Гол!! Резултат!! Натпреварување |- | 1. || 29 мај 2011 || [[Зинсхајм]], [[Германија]] || {{fb|URU}} || '''2'''–0 || 2–1 || Пријателски натпревар |- | 2. || 7 јуни 2011 || [[Баку]], [[Азербејџан]] || {{fb|AZE}} || '''3'''–1 || 3–1 || [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|Квалификации за ЕУРО 2012]] |- | 3. || 10 август 2011 || [[Штутгарт]], Германија || {{fb|BRA}} || '''3'''–1 || 3–2 || Пријателски натпревар |- | 4. || 2 септември 2011 || [[Гелзенкирхен]], Германија || {{fb|AUT}} || '''5'''–2 || 6–2 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 5. || 11 октомври 2011 || [[Диселдорф]], Германија || {{fb|BEL}} || '''2'''–0 || 3–1 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 6. || 26 мај 2012 || [[Базел]], [[Швајцарија]] || {{fb|SUI}} || '''2'''–3 || 3–5 || Пријателски натпревар |- | 7. || 31 мај 2012 || [[Лајпциг]], Германија || {{fb|ISR}} || '''2'''–0 || 2–0 || Пријателски натпревар |- | 8. || 11 октомври 2013 || [[Келн]], Германија || {{fb|IRL}} || '''2'''–0 || 3–0 || [[Квалификации за светското првенство во фудбал 2014|Квалификации за Светско првенство 2014]] |- | 9. || rowspan=3|15 октомври 2013 || rowspan=3| [[Солна (општина)|Солна]], [[Шведска]] || rowspan=3|{{fb|SWE}} || '''3'''–2 || rowspan=3| 5–3 || rowspan=3|Квалификации за Светско првенство 2014 |- | 10. || '''4'''–2 |- | 11. || '''5'''–3 |- | 12. || 1 јуни 2014 || [[Менхенгладбах]], Германија|| {{fb|Камерун}} || '''2'''–1 || 2–2 || Пријателски натпревар |- | 13. || 6 јуни 2014 || [[Мајнц]], Германија|| {{fb|ARM}} || '''1'''–0 || 6–1 || Пријателски натпревар |- | 14. || 30 јуни 2014 || [[Порто Алегре]], [[Бразил]] || {{fb|ALG}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[Светско првенство во фудбал 2014|Светско првенство 2014]] |- | 15. |rowspan=2 | 8 јули 2014 || rowspan=2 | [[Бело Хоризонте]], Бразил ||rowspan=2 | {{fb|BRA}} || '''6'''–0 || rowspan=2| 7–1 || rowspan=2| Светско првенство 2014 |- | 16. || '''7'''–0 |} ==Успеси== ===Челзи=== *[[УЕФА Супер Куп]] Финалист: [[УЕФА Супер Куп 2013|2013]] ===Германија=== *[[Светско првенство во фудбал|ФИФА Светско првенство]]: [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] ==Наводи== {{Reflist|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *{{Official website|1=http://www.andre-schuerrle.de/}} {{de}} *[http://www.chelseafc.com/first-team/player/54337/title/andre-schurrle Профил на мрежното место на Челзи] *{{FIFA player|306548|Андре Ширле}} *{{UEFA player|250005337|Андре Ширле}} *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 Career stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100515082303/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 |date=2010-05-15 }} на [[ESPN FC]] *[http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=52342 Career stats] на Soccerbase *{{NFT player|pid=40560}} {{Состав на Германија на Светското првенство 2014}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ширле, Андре}} [[Категорија:Родени во 1990 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајнц 05]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Волфсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2014]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Луѓе од Лудвигсхафен]] e1are8ipaynysgo3n9q9srtzaqlzv6s 5652528 5652526 2026-11-02T16:51:40Z Carshalton 30527 5652528 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Андре Ширле | image = [[File:André Schürrle 2019 goal.jpg|250px]] | fullname = Андре Хорст Ширле<ref>{{наведени вести | title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players | url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | page = 16 | date = 11 June 2014 | accessdate = 11 June 2014 | archive-date = 2015-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html | url-status = dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|11|06|df=y}} | birth_place = [[Лудвигсхафен]], [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{наведени вести|url=http://www.chelseafc.com/teams/first-team/andre-schurrle.html|title=Player Profile: André Schürrle|publisher=chelseafc.com}}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|крилен напаѓач]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2020 <small>(30 г.)</small> | youthyears1 = 1996–2006 | youthclubs1 = Лудвигсхафенер | youthyears2 = 2006–2009 | youthclubs2 = {{Fb team Mainz 05}} | years1 = 2009–2011 | clubs1 = {{Fb team Mainz 05}} | caps1 = 66 | goals1 = 20 | years2 = 2011–2013 | clubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | caps2 = 65 | goals2 = 18 | years3 = 2013–2015 | clubs3 = {{Fb team Chelsea}} | caps3 = 44 | goals3 = 11 | years4 = 2015-2016 | clubs4 = {{Fb team Wolfsburg}} | caps4 = 43 | goals4 = 10 | years5 = 2016-2018 | clubs5 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | caps5 = 33 | goals5 = 3 | years6 = 2018-2019 | clubs6 = →{{Fb team Fulham}} | caps6 = 24 | goals6 = 6 | years7 = 2019-2020 | clubs7 = →{{Fb team Spartak Moscow}} | caps7 = 13 | goals7 = 1 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 19 години|Германија 19]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 20 години|Германија 20]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2009–2010 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 годинa|Германија 21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2010–2017 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] | nationalcaps4 = 57 | nationalgoals4 = 22 }} '''Андре Хорст Ширле''' (роден на [[6 ноември]] [[1990]], во [[Лудвигсхафен]]) — [[Германци|германски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или крило. Тој ја започнал својата кариера во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во 2009, поминувајќи две години во клубот пред да направи трансфер од 6.5 милиони [[Британска фунта|фунти]] во [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]]. По одличните настапи во [[Леверкузен]], во 2013 година, Ширле потпишал договор со [[ФК Челзи|Челзи]] кој изнесувал 18 милиони фунти. Ширле е постојан репрезентативец на Германија од 2010, и за [[Фудбалска репрезентација на Германија|репрезентацијата на Германија]] има одиграно преку 30 натпревари и има постигнато 16 голови. Тој бил дел од германскиот состав кој стигнал до полуфиналето на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] како и од златниот состав на германија на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]]. Во продолженијата на финалниот натпревар во [[Бразил]], тој бил асистент на победничкиот гол на [[Марио Геце]] во победата против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. ==Технички одлики== Ширле за Челзи вообиачаено игра како крилен напаѓач иако неговата природна позиција е втор напаѓач.<ref name=mirrorsscoutingreport>{{наведени вести|last=Dunbar|first=Ross|title=Chelsea target Andre Schürrle scouting report: All you need to know about the Germany star|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/chelsea-target-andre-schrrle-scouting-1835452|accessdate=6 May 2013|newspaper=The Mirror|date=1 May 2013}}</ref> Најдобар дел во играта на Ширле се неговите "долги противнапад спринтови."<ref name=mirrorsscoutingreport/> Ширле исто така поседува одлично ниво на фитнес, издржливост и брзина.<ref name=mirrorsscoutingreport/> Тој е познат како "добар завршувач на напади" и има "способност за делотворно изведување на противнапади."<ref name=mirrorsscoutingreport/> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Ширле ја започнал својата кариера во локалниот фудбалски клуб Лудвигсхафенер, а во 2006 се приклучил на младинскиот тим на [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]]. Тој три години бил дел од младинскиот тим на клубот, со кој ја освоил Бундеслигата до 19 години во 2009. ===Мајнц 05=== Во Август 2009, Ширле го одиграл својот прв натпревар во [[Бундеслига]]та во ремито 2-2 против [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] во првото коло од сезоната 2009-10.<ref name="schurrleopts">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | title=Schürrle opts for Leverkusen | publisher=UEFA.com | date=16 September 2010 | accessdate=20 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181002071925/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/news/newsid=1531919.html | archive-date=2018-10-02 | url-status=dead}}</ref> Следниот месец, на 19 септември 2009, Ширле ги постигнал своите први два гола во победата од 3–2 на гостински терен против [[ФК Бохум|Бохум]], а потоа кон крајот на неделата потпишал и професионален договор со клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/0,1518,650829,00.html | title=Kurzpässe: Auslosungsmodus der WM-Playoffs unklar, Kuranyi krank | language=Германски| publisher=Spiegel Online | date=23 September 2009 | accessdate=19 May 2011}}</ref> Во септември 2010, Мајнц 05 објавил дека Ширле потпишал петгодишен договор со Баер Леверкузен, и ќе му се приклучи на новиот клуб на крајот на престојната сезона. Договорената трансфер сума помеѓу двата клуба се верува дека изнесува околу 8 милиони евра.<ref name="schurrleopts" /> ===Баер Леверкузен=== Ширле му се приклучил на Баер Леверкузен во 2011,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/1173062-chelsea-transfer-rumours-who-is-andre-schurrle |title=Chelsea Transfer Rumours: Who Is Andre Schurrle? |publisher=Bleacher Report |date=5 May 2012 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> потпишувајќи петгодишен договор со клубот до летото 2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22219166 |title=Andre Schurrle: Chelsea hold transfer talks, say Leverkusen |publisher=BBC Sport |date=19 April 2013 |accessdate=4 July 2013 }}</ref> Тој постигнал гол уште на првиот натпревар за клубот, во германскиот куп против [[ФК Динамо Дрезден|Динамо Дрезден]]. Тој морал да почека до 15 октомври 2011 за да може да настапува во Бундеслигата за Баер Леверкузен, а својот прв гол го постигнал против [[ФК Борусија Менхенгладбах| Борусија Менхенгладбах]], со што го израмнил резултатот на 2–2 и му обезбедил бод на своот тим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2011-12/9/1143367/spielanalyse_borussia-mgladbach-15_bayer-leverkusen-9.html |title=Schürrle rettet Bayer einen Zähler |publisher=Kicker |date=15 October 2011 |accessdate=4 July 2013 |language=de }}</ref> Ширле својот прв гол во европските натпреварувања го запишал во [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|Лигата на шампионите]] во домашната победа над [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2011/10/20/2719875/andre-schurrle-delighted-with-bayer-leverkusens-second-half | title=Andre Schurrle delighted with Bayer Leverkusen's second-half performance against Valencia in Champions League | publisher=Goal.com |date=20 октомври 2011 |accessdate=9 август 2014}}</ref> Во сезоната 2012-13, Ширле својот прв лигашки гол го постигнал против [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] во победата од 3–1.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346360/report.html?soccernet=true&cc=null | title= FC Augsburg 1–3 Bayer Leverkusen | publisher=ESPN FC | date= 26 September 2012 | accessdate = 26 September 2012}}</ref> Во натпреварот против [[Баерн Минхен]] на 28 октомври 2012, Ширле бил асистент на голот на [[Штефан Кислинг]] во победата од 2–1 на [[Алијанц Арена]]та. Овој пораз за Баерн Минхен бил прв во сезоната, додека пак Баер Леверкузен успеал да победи во Минхен првпат по октомври 1989.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346323/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen shock Bayern | publisher=ESPN FC | date= 28 October 2012 | accessdate = 28 October 2012}}</ref> На 30 март 2013, Ширле бил стрелец на два гола во победата од 4–1 над [[ФК Фортуна Диселдорф|Фортуна Диселдорф]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/gamecast/346161/gamecast.html?soccernet=true&cc=null | title= Leverkusen beat Düsseldorf | publisher=ESPN FC | date= 30 March 2013 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 20 април 2013, Ширле запишал два гола и асистенција во одличната домашна победа од 5–0 над [[ФК Хофенхајм|Хофенхајм]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://espnfc.com/en/report/346141/report.html?soccernet=true&cc=null | title= Schurrle bags brace | publisher=ESPN FC | date= 20 April 2013 | accessdate = 20 April 2013}}</ref> Оваа сезона ширле ја завршил со 14 голови и 9 асистенции во 43 натпревари во сите конкуренции.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ibtimes.com/chelsea-transfer-news-cavani-bale-hulk-schurrle-linked-blues-1285493 | title= Chelsea Transfer News: Cavani, Bale, Hulk And Schurrle Linked To The Blues | publisher=ESPN FC | date= 30 May 2013 | accessdate = 30 May 2013 | first = Jason | last = Le Miere}}</ref> ===Челзи=== [[File:André Schürrle v Roma 2013.jpg|thumb|left|200px|Ширле во натпревар против [[ФК Рома|Рома]] во 2013]] [[File:André Schürrle Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg|thumb|right|200px|Ширле при загревањето во дресот на [[ФК Челзи|Челзи]] во 2013]] На 18 април 2013, било потврдено дека спортскиот директор на Баер Леверкузен, [[Руди Фелер]], отпатувал во [[Лондон]] да преговара со [[ФК Челзи|Челзи]] за трансфер на Ширле, иако ниту една сума сè уште не била договорена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www1.skysports.com/football/news/11668/8650869/German-side-Bayer-Leverkusen-confirm-talks-in-London-about-Andre-Schurrle | title = German side Bayer Leverkusen confirm talks in London about Andre Schurrle | publisher=skysports.com| date= 19 April 2013 | accessdate = 29 May 2013 | first = Graeme | last = Bailey}}</ref> На 13 јуни 2013, Челзи преку офцијалното мрежно место потврдил дека постигнал договор со Баер Леверкузен за трансферот на Ширле,<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3208938/title/agreement-reached-for-transfer-of-andre-schurrle | title = Agreement reached for transfer of andre schurrle | publisher=chelseafc.com | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> за сума од 21 милиони евра (18 милиони фунти).<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2340971/Andre-Schurrle-joins-Chelsea-18m-Bayer-Leverkusen.html | title = Mourinho makes Schurrle his first signing as German seals £18 million move to Chelsea | publisher=DailyMail.co.uk | date = 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013 | first = John | last = Edwards}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://prosoccertalk.nbcsports.com/2013/06/13/andre-schurrle-is-jose-mourinhos-first-signing-as-new-chelsea-manager | title = André Schürrle is Jose Mourinho’s first signing as new Chelsea manager | publisher=NBCSports.com| date= 13 June 2013 | accessdate = 13 June 2013}}</ref> Ширле потпишал петгодишен договор со клубот од Лондон, и го добил бројот 14.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3219878/title/schurrle-signing-completed | title= Schurrle signing completed | publisher=chelseafc.com | date = 25 June 2013 | accessdate = 25 June 2013}}</ref> На 4 август Ширле го постигнал првиот гол во дресот на челзи во претсезонскиот пријателски натпревар против [[ФК Милан|Милан]] на турнејата во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3338450/title/schurrle-really-nice-feeling | title= Schurrle: really nice feeling | publisher=chelseafc.com | date = 5 August 2013 | accessdate = 5 August 2013}}</ref> На 18 август 2013, Ширле го одиграл својот прв првенствен натпревар за Челзи, влегувајќи од клупата во игра во 67. минута заменувајќи го [[Кевин Де Брајне]] во победата од 2–0 против [[ФК Хал Сити|Хал Сити]] на [[Стамфорд Бриџ (стадион)|Стамфорд Бриџ]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.chelseafc.com/news-article/article/3365344/title/match-report-chelsea-2-hull-city-0 | title= Match report: chelsea 2 hull city 0 | publisher=chelseafc.com | date = 18 August 2013 | accessdate = 18 August 2013}}</ref> Првиот гол за клубот Ширле го постигнал во домашната победа од 2–1 против конкурентот за титулата [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] на 27 октомври 2013, постигнувајќи гол по асистенцијата на [[Фернандо Торес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10407601/Chelsea-2-Manchester-City-1-match-report.html |title=Chelsea 2 Manchester City 1: match report |publisher=The Telegraph |date=27 October 2013 |accessdate=27 October 2013 }}</ref> На 7 декември 2013, тој бил стрелец на двата гола на Челзи во поразот од 3–2 против [[Стоук Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/3566499/title/match-report-stoke-city-3-chelsea-2 |title=MATCH REPORT: STOKE CITY 3 CHELSEA 2 &#124; News Article &#124; News &#124; Official Site &#124; Chelsea Football Club |publisher=Chelseafc.com |date= |accessdate=2013-12-08}}</ref> На 1 март 2014, Ширле го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Премиер лигата, против [[ФК Фулам|Фулам]] во победата од 3–1 на гостински терен во дербито на западен Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Andre Schurrle's hat-trick sees Chelsea beat Fulham 3-1|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287558/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=1 March 2014}}</ref> На 22 март 2014, Ширле најпрво бил асистент на голот на [[Самуел Ето]] во 5. минута а две минути подоцна самиот го погодил голот за предност од 2-0 на ''сините'' против [[ФК Арсенал|Арсенал]], во победата од 6–0, во која Ширле бил прогласен за играч на натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea destroy 10-man Arsenal 6-0 |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287588/report|publisher=Sky Sports News|accessdate=22 March 2014}}</ref> На 8 април 2014, Ширле бил стрелец на гол во вториот натпревар од четвртфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]] против [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] со што Челзи успеал да го надомести поразот од 3–1 во првиот натпревар, добивајќи го натпреварот со 2–0 и пласирајќи се во полуфиналето поради повеќе постигнати голови на гостински терен.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Chelsea 2-0 PSG |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/310247|publisher=Sky Sports News|accessdate=8 April 2014}}</ref> Тој првата сезона во Премиер лигата ја завршил со 8 голови во 30 натпревари. ==Репрезентативна кариера== [[File:UEFA Euro 2012 qualifying - Austria vs Germany 2011-06-03 (23).jpg|right|thumb|200px|Ширле во дресот на Германија во натпревар против Австрија]] [[File:Andre Schürrle, Germany national football team (01).jpg|right|thumb|200px|Ширле загревајќи се за [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]]]] ===Младински тим=== Својот прв настап за репрезентацијата до 19 години, Ширле го остварил во [[Европско првенство во фудбал до 19 години|европските квалификации]] против [[Фудбалска репрезентација на Луксембург|Луксембург]], натпревар кој Германија го добила со 3–0. По одличните настапи во [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] во [[Бундеслига]]та, тој бил повикан во германскиот состав [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 година|до 21 година]] во 2009. ===Сениорски тим=== Во ноември 2010, Ширле добил повик за настап во [[Фудбалска репрезентација на Германија|сениорскиот тим]].<ref>{{наведени вести | url=http://www.independent.co.uk/sport/football/international/l246w-caps-germanys-rising-stars-2130556.html | title=Löw caps Germany's rising stars | publisher=The Independent | date = 11 November 2010 | accessdate = 19 May 2011 | first = David | last = Plummer}}</ref> Својот прв натпревар во германскиот дрес, Ширле го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]], влегувајќи во игра 79. минута од натпреварот. Ширле и [[Марио Геце]], кој влегол во игра истовремено, биле првите двајца германски репрезентатици кои биле родени во [[Повторно обединување на Германија|обединета Германија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=299387&cc=5739 | title=Kazakhs seek damage limitation against Germany | publisher=ESPN Soccernet | date = 26 March 2011 | accessdate=19 May 2011}}</ref> На 29 мај 2011, Ширле го постигнал својот прв гол за сениорскиот тим, во победата од 2–1 на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | title = Germany get better of Uruguay again | publisher = UEFA.com | date = 29 May 2011 | accessdate = 30 March 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131004233818/http://www.uefa.com/friendlies/season=2012/matches/round=2000293/match=2007928/index.html | archive-date = 2013-10-04 | url-status = dead}}</ref> Ширле бил избран во составот на Германија за [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]. Тој бил стрелец на гол против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]] во победата од 3–1, на 7 јуни 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002135/index.html | title = Gomez strikes in Azerbaijan as Germany march on | publisher = [[UEFA]] official website | date = 7 June 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 2 септември 2011, тој повторно дал гол во победата од 6–2 против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]].<ref name="UEFA_15171_2002111">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002111/index.html | title = Germany stroll past Austria to reach EURO 2012 | publisher = [[UEFA]] official website | date = 2 September 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Во следниот квалификациски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], Ширле за првпат во квалификациите започнал од почетокот на натпреварот, и во 33. минута успеал да го совлада [[Симон Мињоле]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002112/index.html | title = Germany stamp out Belgium's fire | publisher = [[UEFA]] official website | date = 11 October 2011 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> Откако успеал трипати да ги затресе противничките мрежи, а Германија ги добила сите натпревари во [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012 - група А|квалификациската група]], Ширле бил именуван во списокот од 23 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]] и му бил доделен дресот со број девет.<ref name="UEFA_15171_2002111" /> На 17 јуни, тој го остварил својот прв настап на првенството, заменувајќи го [[Лукас Подолски]] во 64. минута, во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15172/match=2003338/postmatch/report/index.html | title = German joy signals despair for Denmark | publisher = [[UEFA]] official website | date = 17 June 2012 | accessdate = 30 March 2013}}</ref> На 15 октомври 2013, Ширле постигнал хет-трик во гостинската победа од 5&ndash;3 против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|title=World Cup qualifiers: Germany end campaign with 5-3 win over Sweden|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/253857/report|accessdate=17 June 2014|work=[[Sky Sports News]]|date=15 October 2013}}</ref> Ширле бил именуван во германскиот состав за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/germany/10810439/Germany-World-Cup-2014-squad.html|title=Germany World Cup 2014 squad|date=2 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=The Telegraph}}</ref> Својот прв настап на [[Светско првенство во фудбал|светските првенства]] Ширле го забележал влегувајќи од клупата на натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] кој завршил со убедлива победа на Германија од 4-0.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25285106|title=Germany 4-0 Portugal|date=16 June 2014|accessdate=22 June 2014|work=BBC}}</ref> Во победата од 2–1 против [[Фудбалска репрезентација на Алжир|Алжир]] во осминафиналето, Ширле го заменил Геце на почетокот на второто полувреме и го постигнал првиот гол на натпреварот во втората минута од [[Продолжетоци (фудбал)|продолженијата]].<ref>{{наведени вести|last1=Ornstein|first1=David|title=Germany 2-1 Algeria|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27969924|accessdate=30 June 2014|publisher=[[BBC Sport]]|date=30 June 2014}}</ref> На 8 јули, тој ги постигнал последните два гола на Германија во неверојатната полуфинална победа над [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] од 7-1 откако влегол во игра заменувајќи го [[Мирослав Клозе]] во 58. минута.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/28102403|title=Brazil 1-7 Germany|date=8 July 2014|accessdate=9 July 2014|work=BBC}}</ref> Во финалето против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], Ширле повторно натпреварот го започнал од клупата за резервни играчи, но набргу влегол во игра по повредата на [[Кристоф Крамер]]. Во 113. минута од натпреварот, тој бил асистент на победничкиот гол на Германија, кој го постигнал [[Марио Геце]].<ref>{{наведени вести|last1=McNulty|first1=Phil|title=Germany 1-0 Argentina|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28181689|work=[[BBC Sport]]|date=13 July 2014}}</ref> ===Репрезентативни голови=== :''Резултатот на германија е запишан прв'' <ref name="Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay">{{Наведена мрежна страница|last=Corradino|first=Rafael|title=Germany's Andre Schurrle delighted with first international goal against Uruguay|url=http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2011/05/30/2510553/germanys-andre-schurrle-delighted-with-first-international|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Azerbaijan vs Germany Report">{{Наведена мрежна страница|title=Azerbaijan vs Germany Report|url=http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218140014/http://www.goal.com/en/match/55997/azerbaijan-vs-germany/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Brazil Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Brazil Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218160508/http://www.goal.com/en-us/match/64651/germany-vs-brazil/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany vs Austria Report">{{Наведена мрежна страница|last=Whitney|first=Clark|title=Germany vs Austria Report|url=http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report?|publisher=Goal.com|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219085553/http://www.goal.com/en-us/match/55998/germany-vs-austria/report|url-status=dead}}</ref><ref name="Germany Vs. Belgium">{{Наведена мрежна страница|last=MacAree|first=Graham|title=Germany Vs. Belgium, Euro 2012 Qualifying: Mesut Ozil, Andre Schurrle Strike In Quick Succession To Give Germany 2–0 Lead|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/10/11/2483630/germany-vs-belgium-euro-2012-qualifying-live-score-update/in/2247001|publisher=SB Nation|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Switzerland 5 - 3 Germany">{{Наведена мрежна страница|title=Switzerland 5 – 3 Germany|url=http://espnfc.com/gamecast?id=337030&cc=5901|publisher=ESPN FC|accessdate=13 June 2013}}</ref><ref name="Germany 2-0 Israel">{{Наведена мрежна страница|last=Sinanan|first=Keeghann|title=Germany 2–0 Israel: Gomez and Schurrle strike to round off Low's preparations for Euro 2012 with a win|url=http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|publisher=Yahoo! Sports|accessdate=13 June 2013|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013060010/http://sports.yahoo.com/news/germany-2-0-israel-gomez-202800084--sow.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" |- ! Гол!! Датум!! Место!! Противник!! Гол!! Резултат!! Натпреварување |- | 1. || 29 мај 2011 || [[Зинсхајм]], [[Германија]] || {{fb|URU}} || '''2'''–0 || 2–1 || Пријателски натпревар |- | 2. || 7 јуни 2011 || [[Баку]], [[Азербејџан]] || {{fb|AZE}} || '''3'''–1 || 3–1 || [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|Квалификации за ЕУРО 2012]] |- | 3. || 10 август 2011 || [[Штутгарт]], Германија || {{fb|BRA}} || '''3'''–1 || 3–2 || Пријателски натпревар |- | 4. || 2 септември 2011 || [[Гелзенкирхен]], Германија || {{fb|AUT}} || '''5'''–2 || 6–2 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 5. || 11 октомври 2011 || [[Диселдорф]], Германија || {{fb|BEL}} || '''2'''–0 || 3–1 || Квалификации за ЕУРО 2012 |- | 6. || 26 мај 2012 || [[Базел]], [[Швајцарија]] || {{fb|SUI}} || '''2'''–3 || 3–5 || Пријателски натпревар |- | 7. || 31 мај 2012 || [[Лајпциг]], Германија || {{fb|ISR}} || '''2'''–0 || 2–0 || Пријателски натпревар |- | 8. || 11 октомври 2013 || [[Келн]], Германија || {{fb|IRL}} || '''2'''–0 || 3–0 || [[Квалификации за светското првенство во фудбал 2014|Квалификации за Светско првенство 2014]] |- | 9. || rowspan=3|15 октомври 2013 || rowspan=3| [[Солна (општина)|Солна]], [[Шведска]] || rowspan=3|{{fb|SWE}} || '''3'''–2 || rowspan=3| 5–3 || rowspan=3|Квалификации за Светско првенство 2014 |- | 10. || '''4'''–2 |- | 11. || '''5'''–3 |- | 12. || 1 јуни 2014 || [[Менхенгладбах]], Германија|| {{fb|Камерун}} || '''2'''–1 || 2–2 || Пријателски натпревар |- | 13. || 6 јуни 2014 || [[Мајнц]], Германија|| {{fb|ARM}} || '''1'''–0 || 6–1 || Пријателски натпревар |- | 14. || 30 јуни 2014 || [[Порто Алегре]], [[Бразил]] || {{fb|ALG}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[Светско првенство во фудбал 2014|Светско првенство 2014]] |- | 15. |rowspan=2 | 8 јули 2014 || rowspan=2 | [[Бело Хоризонте]], Бразил ||rowspan=2 | {{fb|BRA}} || '''6'''–0 || rowspan=2| 7–1 || rowspan=2| Светско првенство 2014 |- | 16. || '''7'''–0 |} ==Успеси== ===Челзи=== *[[УЕФА Супер Куп]] Финалист: [[УЕФА Супер Куп 2013|2013]] ===Германија=== *[[Светско првенство во фудбал|ФИФА Светско првенство]]: [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] ==Наводи== {{Reflist|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *{{Official website|1=http://www.andre-schuerrle.de/}} {{de}} *[http://www.chelseafc.com/first-team/player/54337/title/andre-schurrle Профил на мрежното место на Челзи] *{{FIFA player|306548|Андре Ширле}} *{{UEFA player|250005337|Андре Ширле}} *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 Career stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100515082303/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=136580 |date=2010-05-15 }} на [[ESPN FC]] *[http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=52342 Career stats] на Soccerbase *{{NFT player|pid=40560}} {{Состав на Германија на Светското првенство 2014}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ширле, Андре}} [[Категорија:Родени во 1990 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајнц 05]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Волфсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2014]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Луѓе од Лудвигсхафен]] o4f3apm7j16oqje7jdcc1kfrng43bkh 0 1153711 5652587 4995099 2026-11-02T20:08:05Z Ehrlich91 24281 5652587 wikitext text/x-wiki '''Демирхисарска парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво|Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] на [[Крушевско-демирхисарска епархија|Крушевско-демирхисарската епархија]]. Нејзиното седиште е во црквата [[Црква „Св. Никола“ - Демир Хисар|„Св. Никола“]] во градот [[Демир Хисар]]. Парохиски свештеник е протопрезвитер Тони Смуткоски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krushdem.org/organizacija/parohii/|title=Парохии|work=Света Митрополија крушевска и демирхисарска|accessdate=2026-11-02}}</ref> Парохијата го опфаќа градот Демир Хисар со црквата „Св. Никола“ како седиште на парохијата и селата [[Загориче]], [[Метимир]], [[Обедник]], [[Свиниште]], [[Смилево]], [[Стругово]] и [[Утово]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Демир Хисар|Црква „Св. Никола“]]<br>(парохиска црква) | [[Демир Хисар]] ([[Мургашево]]) | | |- | [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Демир Хисар|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] | Демир Хисар | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Загориче|Црква „Св. Никола“]] | [[Загориче]]/[[Утово]] | 1885 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Загориче.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Метимир|Црква „Св. Никола“]] | [[Метимир]] | 1885 | [[Податотека:Св. Никола- Метимир.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Обедник|Црква „Св. Пресвета Богородица“]] | [[Обедник]] | 1956 | [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Обедник.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Свиниште|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Свиниште]] | 1864 | [[Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 61.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Смилево (селска)|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Смилево]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 258.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Смилево (гробјанска)|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Смилево | | [[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Смилево (гробјанска).jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Смилево|Црква „Св. Димитриј“]] | Смилево | | [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Смилево 7.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Смилево|Црква „Св. Петар и Павле“]] | Смилево | | [[Податотека:Црква „Св. Петар и Павле“ - Смилево.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Смилево|Црква „Св. Петка“]] | Смилево | 2013 | |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Стругово|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Стругово]] | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Стругово 10.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Антониј“ - Стругово|Црква „Св. Антониј“]] | Стругово | | [[Податотека:Струговски манастир.jpg|200п]] |- |} == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Demir Hisar Parish}} * [http://www.pppe.mk/krusevsko-demirhisarsko-namesnistvo/demirhisarska-parohija/ Профил на страницата на епархијата] {{Coord|41|13|11|N|21|12|37|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Демирхисарска парохија| ]] [[Категорија:Парохии во Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] f5qhrlrk0jxbzgcy585byvum3if3zkd 0 1157301 5652594 5286689 2026-11-02T20:41:09Z Ehrlich91 24281 5652594 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Сопотница.jpg|мини|300п|десно|Парохиската црква „Св. Никола“ во Сопотница]] '''Сопотничка парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво|Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] на [[Крушевско-демирхисарска епархија|Крушевско-демирхисарската епархија]]. Нејзиното седиште е во црквата [[Црква „Св. Никола“ - Сопотница|„Св. Никола“]] во селото [[Сопотница]]. Моментално нема парохиски свештеник и како вршител на должност е протопрезвитерот Тони Смуткоски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krushdem.org/organizacija/parohii/|title=Парохии|work=Света Митрополија крушевска и демирхисарска|accessdate=2026-11-02}}</ref> Парохијата го опфаќа селото Сопотница со црквата „Св. Никола“ како седиште на парохијата и селата [[Бабино]], [[Базерник]], [[Боиште]], [[Брезово]], [[Вирово]], [[Големо Илино]], [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]], [[Жван]], [[Железнец]], [[Зашле]], [[Кочишта]], [[Мало Илино]], [[Мренога]], [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]], [[Радово (Демирхисарско)|Радово]], [[Ракитница]], [[Растојца]], [[Слоештица]] и [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Сопотница|Црква „Св. Никола“]]<br>(парохиска црква) | [[Сопотница]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнителни 11.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Сопотница|Црква „Св. Атанасиј“]] | Сопотница | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 167.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Бабино|Црква „Св. Никола“]] | [[Бабино]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 116.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Базерник|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Базерник]] | {{римски|19}} век | |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Боиште]] | 1850 | [[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште 7.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Боиште|Црква „Св. Петка“]] | Боиште | | [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Боиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште|Црква „Св. Атанасиј“]] | Боиште | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брезово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Брезово]] | | |- | [[Црква „Св. Илија“ - Брезово|Црква „Св. Илија“]] | Брезово | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 96.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Вирово|Црква „Св. Никола“]] | [[Вирово]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 122.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Вирово|Црква „Св. Петка“]] | Вирово | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 135.jpg|200п]] |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Вирово|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Вирово | | |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Вирово|Црква „Св. Димитриј“]] | Вирово | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Големо Илино|Црква „Св. Никола“]] | [[Големо Илино]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнување 1.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Големо Илино|Црква „Св. Илија“]] | Големо Илино | | [[Податотека:Манастирската црква на Илинскиот манастир 2.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Големо Илино|Црква „Св. Петка“]] | Големо Илино | 1874 | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 30.jpg|200п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Доленци|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 102.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Доленци (нова црква)|Црква „Св. Богородица“]] | Доленци | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 59.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Жван|Црква „Св. Петка“]] | [[Жван]] | | [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Жван 10.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Црква „Св. Димитриј“]] | Жван | 1634 | [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Жван 6.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Жван|Црква „Св. Илија“]] | Жван | | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Жван.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | Жван | | [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван 9.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Железнец|Црква „Св. Богородица“]] | [[Железнец]] | | [[Податотека:Bogorodica Železnec 02.JPG|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Зашле|Црква „Св. Илија“]] | [[Зашле]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 66.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зашле|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Зашле | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 80.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Кочиште|Црква „Св. Никола“]] | [[Кочиште]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 184.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Мало Илино|Црква „Св. Илија“]] | [[Мало Илино]] | | |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мало Илино|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Мало Илино | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 51.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Спас“ - Мренога|Црква „Св. Спас“]] | [[Мренога]] | {{римски|14}} век | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 139.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ново Село|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 216.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Радово|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | [[Радово (Демирхисарско)|Радово]] | | [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Радово.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Ракитница|Црква „Св. Димитриј“]] | [[Ракитница]] | {{римски|19}} век | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 207.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Растојца|Црква „Св. Богородица“]] | [[Растојца]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 191.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Слоештица|Црква „Св. Богородица“]] | [[Слоештица]] | | [[Податотека:Црква Слојштица.JPG|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Слоештица|Црква „Св. Атанасиј“]] | Слоештица | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 151.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Слоештица|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Слоештица | | |- | [[Црква „Св. Илија“ - Слоештица|Црква „Св. Илија“]] | Слоештица | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Слоештица|Црква „Св. Никола“]] | Слоештица/Жван | | [[Податотека:Топлички манастир.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Суво Грло|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]] | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Суво Грло.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Суво Грло|Црква „Св. Богородица“]] | Суво Грло | | [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Суво Грло 3.jpg|200п]] |- |} == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sopotnica Parish}} {{Coord|41|17|59|N|21|9|9|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Сопотничка парохија| ]] [[Категорија:Парохии во Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] blw3xnm7lcbto4d3kvq0xysc112q30p 5652595 5652594 2026-11-02T20:45:04Z Ehrlich91 24281 5652595 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Сопотница.jpg|мини|300п|десно|Парохиската црква „Св. Никола“ во Сопотница]] '''Сопотничка парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво|Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] на [[Крушевско-демирхисарска епархија|Крушевско-демирхисарската епархија]]. Нејзиното седиште е во црквата [[Црква „Св. Никола“ - Сопотница|„Св. Никола“]] во селото [[Сопотница]]. Моментално нема парохиски свештеник и како вршител на должност е протопрезвитерот Тони Смуткоски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krushdem.org/organizacija/parohii/|title=Парохии|work=Света Митрополија крушевска и демирхисарска|accessdate=2026-11-02}}</ref> Парохијата го опфаќа селото Сопотница со црквата „Св. Никола“ како седиште на парохијата и селата [[Бабино]], [[Базерник]], [[Боиште]], [[Брезово]], [[Вирово]], [[Големо Илино]], [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]], [[Жван]], [[Железнец]], [[Зашле]], [[Кочишта]], [[Мало Илино]], [[Мренога]], [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]], [[Радово (Демирхисарско)|Радово]], [[Ракитница]], [[Растојца]], [[Слоештица]] и [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Сопотница|Црква „Св. Никола“]]<br>(парохиска црква) | [[Сопотница]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнителни 11.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Сопотница|Црква „Св. Атанасиј“]] | Сопотница | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 167.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Бабино|Црква „Св. Никола“]] | [[Бабино]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 116.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Базерник|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Базерник]] | {{римски|19}} век | |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Боиште]] | 1850 | [[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште 7.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Боиште|Црква „Св. Петка“]] | Боиште | | [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Боиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште|Црква „Св. Атанасиј“]] | Боиште | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брезово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Брезово]] | | |- | [[Црква „Св. Илија“ - Брезово|Црква „Св. Илија“]] | Брезово | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 96.jpg|200п]] |- |[[Црква „Св. Никола“ - Брезово]] |Брезово | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Вирово|Црква „Св. Никола“]] | [[Вирово]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 122.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Вирово|Црква „Св. Петка“]] | Вирово | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 135.jpg|200п]] |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Вирово|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Вирово | | |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Вирово|Црква „Св. Димитриј“]] | Вирово | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Големо Илино|Црква „Св. Никола“]] | [[Големо Илино]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнување 1.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Големо Илино|Црква „Св. Илија“]] | Големо Илино | | [[Податотека:Манастирската црква на Илинскиот манастир 2.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Големо Илино|Црква „Св. Петка“]] | Големо Илино | 1874 | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 30.jpg|200п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Доленци|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 102.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Доленци (нова црква)|Црква „Св. Богородица“]] | Доленци | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 59.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Жван|Црква „Св. Петка“]] | [[Жван]] | | [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Жван 10.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Црква „Св. Димитриј“]] | Жван | 1634 | [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Жван 6.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Жван|Црква „Св. Илија“]] | Жван | | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Жван.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | Жван | | [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван 9.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Железнец|Црква „Св. Богородица“]] | [[Железнец]] | | [[Податотека:Bogorodica Železnec 02.JPG|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Зашле|Црква „Св. Илија“]] | [[Зашле]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 66.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зашле|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Зашле | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 80.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Кочиште|Црква „Св. Никола“]] | [[Кочиште]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 184.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Мало Илино|Црква „Св. Илија“]] | [[Мало Илино]] | | |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мало Илино|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Мало Илино | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 51.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Спас“ - Мренога|Црква „Св. Спас“]] | [[Мренога]] | {{римски|14}} век | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 139.jpg|200п]] |- |[[Црква „Св. Атанасиј“ - Мренога]] |Мренога | | |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ново Село|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 216.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Радово|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | [[Радово (Демирхисарско)|Радово]] | | [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Радово.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Ракитница|Црква „Св. Димитриј“]] | [[Ракитница]] | {{римски|19}} век | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 207.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Растојца|Црква „Св. Богородица“]] | [[Растојца]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 191.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Слоештица|Црква „Св. Богородица“]] | [[Слоештица]] | | [[Податотека:Црква Слојштица.JPG|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Слоештица|Црква „Св. Атанасиј“]] | Слоештица | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 151.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Слоештица|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Слоештица | | |- | [[Црква „Св. Илија“ - Слоештица|Црква „Св. Илија“]] | Слоештица | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Слоештица|Црква „Св. Никола“]] | Слоештица/Жван | | [[Податотека:Топлички манастир.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Суво Грло|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]] | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Суво Грло.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Суво Грло|Црква „Св. Богородица“]] | Суво Грло | | [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Суво Грло 3.jpg|200п]] |- |} == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sopotnica Parish}} {{Coord|41|17|59|N|21|9|9|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Сопотничка парохија| ]] [[Категорија:Парохии во Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] saziy74pkhhr9gqpqdx3e6sueky8qf5 5652596 5652595 2026-11-02T20:47:28Z Ehrlich91 24281 /* Цркви */ 5652596 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Сопотница.jpg|мини|300п|десно|Парохиската црква „Св. Никола“ во Сопотница]] '''Сопотничка парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво|Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] на [[Крушевско-демирхисарска епархија|Крушевско-демирхисарската епархија]]. Нејзиното седиште е во црквата [[Црква „Св. Никола“ - Сопотница|„Св. Никола“]] во селото [[Сопотница]]. Моментално нема парохиски свештеник и како вршител на должност е протопрезвитерот Тони Смуткоски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krushdem.org/organizacija/parohii/|title=Парохии|work=Света Митрополија крушевска и демирхисарска|accessdate=2026-11-02}}</ref> Парохијата го опфаќа селото Сопотница со црквата „Св. Никола“ како седиште на парохијата и селата [[Бабино]], [[Базерник]], [[Боиште]], [[Брезово]], [[Вирово]], [[Големо Илино]], [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]], [[Жван]], [[Железнец]], [[Зашле]], [[Кочишта]], [[Мало Илино]], [[Мренога]], [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]], [[Радово (Демирхисарско)|Радово]], [[Ракитница]], [[Растојца]], [[Слоештица]] и [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Сопотница|Црква „Св. Никола“]]<br>(парохиска црква) | [[Сопотница]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнителни 11.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Сопотница|Црква „Св. Атанасиј“]] | Сопотница | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 167.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Бабино|Црква „Св. Никола“]] | [[Бабино]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 116.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Базерник|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Базерник]] | {{римски|19}} век | |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Боиште]] | 1850 | [[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште 7.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Боиште|Црква „Св. Петка“]] | Боиште | | [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Боиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште|Црква „Св. Атанасиј“]] | Боиште | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брезово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Брезово]] | | |- | [[Црква „Св. Илија“ - Брезово|Црква „Св. Илија“]] | Брезово | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 96.jpg|200п]] |- |[[Црква „Св. Никола“ - Брезово]] |Брезово | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Вирово|Црква „Св. Никола“]] | [[Вирово]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 122.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Вирово|Црква „Св. Петка“]] | Вирово | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 135.jpg|200п]] |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Вирово|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Вирово | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Големо Илино|Црква „Св. Никола“]] | [[Големо Илино]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнување 1.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Големо Илино|Црква „Св. Илија“]] | Големо Илино | | [[Податотека:Манастирската црква на Илинскиот манастир 2.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Големо Илино|Црква „Св. Петка“]] | Големо Илино | 1874 | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 30.jpg|200п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Доленци|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 102.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Доленци (нова црква)|Црква „Св. Богородица“]] | Доленци | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 59.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Жван|Црква „Св. Петка“]] | [[Жван]] | | [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Жван 10.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Црква „Св. Димитриј“]] | Жван | 1634 | [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Жван 6.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Жван|Црква „Св. Илија“]] | Жван | | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Жван.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | Жван | | [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван 9.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Железнец|Црква „Св. Богородица“]] | [[Железнец]] | | [[Податотека:Bogorodica Železnec 02.JPG|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Зашле|Црква „Св. Илија“]] | [[Зашле]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 66.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зашле|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Зашле | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 80.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Кочиште|Црква „Св. Никола“]] | [[Кочиште]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 184.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Мало Илино|Црква „Св. Илија“]] | [[Мало Илино]] | | |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мало Илино|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Мало Илино | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 51.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Спас“ - Мренога|Црква „Св. Спас“]] | [[Мренога]] | {{римски|14}} век | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 139.jpg|200п]] |- |[[Црква „Св. Атанасиј“ - Мренога]] |Мренога | | |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ново Село|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 216.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Радово|Црква „Св. Архангел Михаил“]] | [[Радово (Демирхисарско)|Радово]] | | [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Радово.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Ракитница|Црква „Св. Димитриј“]] | [[Ракитница]] | {{римски|19}} век | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 207.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Растојца|Црква „Св. Богородица“]] | [[Растојца]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 191.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Слоештица|Црква „Св. Богородица“]] | [[Слоештица]] | | [[Податотека:Црква Слојштица.JPG|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Слоештица|Црква „Св. Атанасиј“]] | Слоештица | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 151.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Слоештица|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | Слоештица | | |- | [[Црква „Св. Илија“ - Слоештица|Црква „Св. Илија“]] | Слоештица | | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Слоештица|Црква „Св. Никола“]] | Слоештица/Жван | | [[Податотека:Топлички манастир.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Суво Грло|Црква „Св. Атанасиј“]] | [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]] | | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Суво Грло.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Суво Грло|Црква „Св. Богородица“]] | Суво Грло | | [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Суво Грло 3.jpg|200п]] |- |} == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sopotnica Parish}} {{Coord|41|17|59|N|21|9|9|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Сопотничка парохија| ]] [[Категорија:Парохии во Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] gqcsnuyq26ibnpxjvuvww7w8y1o5o1b 0 1157346 5652592 5649805 2026-11-02T20:34:50Z Ehrlich91 24281 5652592 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Слепче (Демир Хисар).jpg|мини|300п|десно|Парохиската црква „Св. Никола“ во Слепче]] '''Слепчанска парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво|Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] на [[Крушевско-демирхисарска епархија|Крушевско-демирхисарската епархија]]. Нејзиното седиште е во црквата [[Црква „Св. Никола“ - Слепче (Демирхисарско)|„Св. Никола“]] во селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]]. Парохиски свештеник е јереј Метошко Дончовски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krushdem.org/organizacija/parohii/|title=Парохии|work=Света Митрополија крушевска и демирхисарска|accessdate=2026-10-25}}</ref> Парохијата го опфаќа селото Слепче со црквата „Св. Никола“ како седиште на парохијата и селата [[Бараково]], [[Белче]], [[Вардино]], [[Граиште]], [[Журче]], [[Кутретино]], [[Лесково]], [[Прибилци]], [[Сладуево]] и [[Суводол (Демирхисарско)|Суводол]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Слепче (Демирхисарско)|Црква „Св. Никола“]]<br>(парохиска црква) | [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]] | 1867 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Слепче (Демир Хисар) 15.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Слепче|Црква „Св. Јован Крстител“]] | Слепче | XI-{{римски|14}} век | [[Податотека:Црква „Св. Јован Крстител“ - Слепче.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Црква „Св. Јован Богослов“]] | Слепче | | [[Податотека:Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче.jpg|200п]] |- | [[Црква „Пресвета Богородица Балаклија“ - Слепче|Црква „Пресвета Богородица Балаклија“]] | Слепче | 1970 | [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Добромирово 7.jpg|200п]] |- | [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Слоештица|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] | [[Бараково]] | 1942 | [[Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Бараково.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Белче|Црква „Св. Никола“]] | [[Белче]] | {{римски|19}} век или 1925 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Белче.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Вардино|Црква „Св. Никола“]] | [[Вардино]] | {{римски|19}} век | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Вардино.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Вардино|Црква „Св. Константин и Елена“]] | Вардино | | [[Податотека:Црква „Св. Константин и Елена“ - Вардино.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Тома“ - Граиште|Црква „Св. Тома“]] | [[Граиште]] | 2002 | [[Податотека:Црква „Св. Тома“ - Граиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Леонтиј“ - Граиште|Црква „Св. Леонтиј“]] | Граиште | 1927 | [[Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Граиште.jpg|200п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | [[Журче]] | {{римски|17}} век | [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче 7.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Журче|Црква „Св. Атанасиј“]] | Журче | 1617 | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 239.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Журче|Црква „Св. Илија“]] | Журче | 1976 | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Журче 20.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Кутретино/Суводол|Црква „Св. Константин и Елена“]] | [[Кутретино]]/[[Суводол (Демирхисарско)|Суводол]] | 1830 | [[Податотека:Црква „Св. Константин и Елена“ - Кутретино.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Лесково (манастирска)|Црква „Св. Илија“]] | [[Лесково]] | | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Лесково 6.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Лесково (селска)|Црква „Св. Илија“]] | Лесково | | ''во урнатини'' |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Прибилци|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | [[Прибилци]] | 1992 | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 225.jpg|200п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Сладуево|Црква „Св. Илија“]] | [[Сладуево]] | | [[Податотека:Викиекспедиција Железник 295.jpg|200п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Суводол|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | Суводол | | [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Суводол.jpg|200п]] |- |} == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Slepče Parish}} {{Coord|41|13|57|N|21|10|25|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Слепчанска парохија| ]] [[Категорија:Парохии во Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] hjait18wo2e9f0fr8ki5p0e5ay27z3p 8 1176318 5652578 5546046 2026-11-02T19:42:04Z Maintenance script 54544 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 5652578 javascript text/javascript /*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/ /*global mw, $, importScript */ // TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference // Global object // TODO: // * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase' if (typeof CiteTB === 'undefined') { var CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } // Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page // TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]] if ( ( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) && ( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 && mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) || ( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 && mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) ) ) { // TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' mw.util.addCSS(".cite-form-td {"+ "height: 0 !important;"+ "padding: 0.1em !important;"+ "}"); // Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added CiteTB.DefaultOptions = { "date format" : "<year>-<zmonth>-<zdate>", "autodate fields" : [], "months" : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], "modal" : true, "autoparse" : false, "expandtemplates": false }; // Get an option - user settings override global which override defaults CiteTB.getOption = function(opt) { if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) { return CiteTB.UserOptions[opt]; } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) { return CiteTB.Options[opt]; } return CiteTB.DefaultOptions[opt]; }; CiteTB.init = function() { /* Main stuff, build the actual toolbar structure * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes * 2. actually build the toolbar: * * A section for cites * ** dropdown for the templates (previously defined) * ** button for named refs with a dialog box * ** button for errorcheck * 3. add the whole thing to the main toolbar */ if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround return; } $('head').trigger('reftoolbarbase'); var $target = $('#wpTextbox1'); var temlist = {}; for (var t in CiteTB.Templates) { var tem = CiteTB.Templates[t]; var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform); var actionobj = { type: 'dialog', module: 'cite-dialog-'+sform }; var dialogobj = {}; dialogobj['cite-dialog-'+sform] = { resizeme: false, titleMsg: 'cite-dialog-'+sform, id: 'citetoolbar-'+sform, init: function() {}, html: tem.getInitial(), dialog: { width:675, open: function() { $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm()); /** @param {jQuery.Event} e */ $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); CiteTB.prevParseClick(); }); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, true); $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: ref } }, $(this) ); }, 'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra, 'cite-refpreview': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-preview-label').show(); div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show(); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.prevParseClick(); } else { div.find('.cite-prev-parse').show(); div.find('.cite-prev-parsed-label').hide(); div.find('.cite-preview-parsed').html(''); } }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); }, 'cite-form-reset': function() { CiteTB.resetForm(); } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj); //if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false); //} temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj }; } var refsection = { 'sections': { 'cites': { type: 'toolbar', labelMsg: 'cite-section-label', groups: { 'template': { tools: { 'template': { type: 'select', labelMsg: 'cite-template-list', list: temlist } } }, 'namedrefs': { labelMsg: 'cite-named-refs-label', tools: { 'nrefs': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-namedrefs' }, icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png', section: 'cites', group: 'namedrefs', labelMsg: 'cite-named-refs-button' } } }, 'errorcheck': { labelMsg: 'cite-errorcheck-label', tools: { 'echeck': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-errorcheck' }, icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png', section: 'cites', group: 'errorcheck', labelMsg: 'cite-errorcheck-button' } } } } } } }; var defaultdialogs = { 'cite-toolbar-errorcheck': { titleMsg: 'cite-errorcheck-label', id: 'citetoolbar-errorcheck', resizeme: false, init: function() {}, html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', dialog: { width:550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-errorcheck-submit': function() { var errorchecks = $("input[name='cite-err-test']:checked"); var errors = []; for (var i=0; i<errorchecks.length; i++) { errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run()); } CiteTB.displayErrors(errors); $(this).dialog( 'close' ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } }, 'cite-toolbar-namedrefs': { titleMsg: 'cite-named-refs-title', resizeme: false, id: 'citetoolbar-namedrefs', html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', init: function() {}, dialog: { width: 550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var refname = $("#cite-namedref-select").val(); if (refname === '') { return; } $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: CiteTB.getNamedRef(refname, true) } }, $(this) ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs); $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen'); if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false); //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false); mw.util.addCSS(".ui-widget-overlay {"+ "display:none !important;"+ "}"); } $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection); }; // Load local data - messages, cite templates, etc. $(document).ready( function() { switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) { case 'de': // German importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-de.js'); break; default: // English importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js'); } }); // Setup the main object CiteTB.mainRefList = []; CiteTB.refsLoaded = false; // REF FUNCTIONS // Actually assemble a ref from user input CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) { var i; var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var templatename = template.templatename; var res = ''; var refobj = {'shorttag':false}; if (!inneronly) { var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val(); var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val(); res += '<ref'; if (refname) { refname = $.trim(refname); res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname); refobj.refname = refname; } if (group) { group = $.trim(group); res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group); refobj.refgroup = group; } res+='>'; } var content ='{{'+templatename; for( g in template.incrementables ) { group = template.incrementables[g]; for (i=1; i<=group.val; i++) { for (j=0; j<group.fields.length; j++) { var fieldname = group.fields[j].field; var fieldid = fieldname.replace('<N>', i.toString()); var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).val(); if (field) { content+='|'+fieldid+'='; content+= $.trim(field); } } } } for( i=0; i<template.basic.length; i++ ) { if (template.basic[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.basic[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') { for( i=0; i<template.extra.length; i++ ) { if (template.extra[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.extra[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } } content+= '}}'; res+=content; refobj.content = content; if (!inneronly) { res+= '</ref>'; } if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push(refobj); } return res; }; // Make a reference to a named ref CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) { if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} ); } return '<ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' />'; }; // Function to load the ref list CiteTB.loadRefs = function() { if (CiteTB.refsLoaded) { return; } CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal); }; // Function that actually loads the list from the page text CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { // What this does: extract first name/group extract second name/group shorttag inner content var refsregex = /< *ref(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?:\/ *>|>((?:.|\n)*?)< *\/ *ref *>)/gim; // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content while (true) { var ref = refsregex.exec(text); if (ref === null) { break; } var refobj = {}; if (ref[9]) { // Content + short tag check //alert('"'+ref[9]+'"'); refobj.content = ref[9]; refobj.shorttag = false; } else { refobj.shorttag = true; } if (ref[1] !== '') { // First name/group if (ref[2]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[2]; } else if (ref[3]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[3]; } else { refobj['ref'+ref[1]] = ref[4]; } } if (ref[5] !== '') { // Second name/group if (ref[6]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[6]; } else if (ref[7]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[7]; } else { refobj['ref'+ref[5]] = ref[8]; } } CiteTB.mainRefList.push(refobj); } CiteTB.refsLoaded = true; CiteTB.setupErrorCheck(); CiteTB.setupNamedRefs(); }; // AJAX FUNCTIONS // Parse some wikitext and hand it off to a callback function CiteTB.parse = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'}, function(data) { var html = data.parse.text['*']; callback(html); }, 'json' ); }; // Use the API to expand templates on some text CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'}, function(data) { var restext = data.expandtemplates['*']; callback(restext); }, 'json' ); }; // Function to get the page text CiteTB.getPageText = function(callback) { var section = $("input[name='wpSection']").val(); if ( section !== '' ) { var postdata = {action:'query', prop:'revisions', rvprop:'content', pageids:mw.config.get('wgArticleId'), format:'json'}; if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { postdata.rvexpandtemplates = '1'; } $.get( mw.util.wikiScript( 'api' ), postdata, function(data) { var pagetext = data.query.pages[mw.config.get('wgArticleId').toString()].revisions[0]['*']; callback(pagetext); }, 'json' ); } else { if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback); } else { callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text()); } } }; // Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL) CiteTB.initAutofill = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid); var tem = res[1]; var field = res[2]; var autotype = res[3]; var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val(); if (!id) { return false; } var url = '//tools.wmflabs.org/reftoolbar/lookup.php?'; url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id); url+='&template='+encodeURIComponent(tem); var s = document.createElement('script'); s.setAttribute('src', url); s.setAttribute('type', 'text/javascript'); document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s); return false; }; // Callback for autofill //TODO: Autofill the URL, at least for DOI CiteTB.autoFill = function(data, template, type) { var cl = 'cite-'+template+'-'; var i,j, coauthors; $('.'+cl+'title').val(data.title); // Fill in authors if (data.authors && data.authors.length > 0) { if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0]) $('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1]) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0]) $('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1]) } } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', ')) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', ')) } } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]); $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', ')); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else { var authors = []; for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { authors.push(data.authors[i].join(', ')); } $('.'+cl+'authors').val(authors.join('; ')); } } if (type === 'pmid' || type === 'doi') { if (data.date && (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } else if (!data.fulldate && $('.'+cl+'month').length && $('.'+cl+'year').length) { if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] ); } $('.'+cl+'year').val(data.year); } else { $('.'+cl+'date').val(data.date); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); } else if (type === 'isbn') { $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'location').val(data.location); $('.'+cl+'year').val(data.year); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); } else if (type === 'url') { if (data.date) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn); $('.'+cl+'issn').val(data.issn); $('.'+cl+'doi').val(data.doi); // "en-US" isn't a valid value for the language parameter if (data.language && data.language !== 'en-US' && data.language !== 'en-GB') { $('.'+cl+'language').val(data.language); } $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter); } }; // FORM DIALOG FUNCTIONS // Add new incrementable fields CiteTB.incrementFields = function() { template = CiteTB.getOpenTemplate(); var currentrow = $(this).parents('tr')[0]; $(this).prev().css('width', '100%') $(this).detach(); var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); group = res[2]; increments = template.incrementables[group]; fields = increments.fields; incrval = increments.val+1; template.incrementables[group].val += 1; trs = template.makeFormInner(fields, false); trs.reverse(); for (var i=0; i<trs.length; i++) { $(currentrow).after(trs[i]); } }; // fill the accessdate param with the current date CiteTB.fillAccessdate = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); var id = res[1]; var field = res[2]; var DT = new Date(); var datestr = CiteTB.formatDate(DT); $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr); return false; }; CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) { if (typeof useday == "undefined") { useday = true; } if (typeof usemonth == "undefined") { usemonth = true; } var datestr = CiteTB.getOption('date format'); var zmonth = ''; var month = DT.getUTCMonth()+1; if (month < 10) { zmonth = "0"+month.toString(); } else { zmonth = month.toString(); } month = month.toString(); var zdate = ''; var date = DT.getUTCDate(); if (date < 10) { zdate = "0"+date.toString(); } else { zdate = date.toString(); } date = date.toString(); if (useday) { datestr = datestr.replace('<date>', date); datestr = datestr.replace('<zdate>', zdate); } else { datestr = datestr.replace('<date>', ''); datestr = datestr.replace('<zdate>', ''); } if (usemonth) { datestr = datestr.replace('<month>', month); datestr = datestr.replace('<zmonth>', zmonth); datestr = datestr.replace('<monthname>', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]); } else { datestr = datestr.replace('<month>', ''); datestr = datestr.replace('<zmonth>', ''); datestr = datestr.replace('<monthname>', ''); } datestr = datestr.replace('<year>', DT.getUTCFullYear().toString()); return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, "$1"); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month }; // Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog // Until the list is loaded, its just a "Loading" placeholder CiteTB.setupNamedRefs = function() { var names = [], i; for( i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname) { names.push(CiteTB.mainRefList[i]); } } var stuff = $('<div>'); $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff ); if (names.length === 0) { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-no-namedrefs')); } else { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-namedrefs-intro')); var select = $('<select id="cite-namedref-select">'); select.append($('<option value="" />').text(mw.usability.getMsg('cite-named-refs-dropdown'))); for(i=0; i<names.length; i++) { select.append($('<option />').text(names[i].refname)); } stuff.after(select); select.before('<br />'); var prevlabel = $('<div id="cite-nref-preview-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); select.after(prevlabel); prevlabel.before("<br /><br />"); prevlabel.after('<div id="cite-namedref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var parselabel = $('<span id="cite-parsed-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); $('#cite-namedref-preview').after(parselabel); parselabel.after('<div id="cite-namedref-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" id="cite-nref-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.html(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); $('#cite-namedref-parsed').after(link); $("#cite-namedref-select").on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick); $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick); } }; // Function to get the errorcheck form HTML CiteTB.setupErrorCheck = function() { var form = $('<div id="cite-errorcheck-heading" />').html(mw.usability.getMsg('cite-errorcheck-heading')); var ul = $("<ul id='cite-errcheck-list' />"); var test; for (var t in CiteTB.ErrorChecks) { test = CiteTB.ErrorChecks[t]; ul.append(test.getRow()); } form.append(ul); $('#citetoolbar-errorcheck').html(form); }; // Callback function for parsed preview CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) { $('#cite-parsed-label').show(); $('#cite-namedref-parsed').html(parsed); }; // Click handler for the named-ref parsed preview CiteTB.nrefParseClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (choice === '') { $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); return false; } $('#cite-nref-parse').hide(); for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview); return false; } } }; // Click handler for the named-ref dropdown CiteTB.lastnamedrefchoice = ''; CiteTB.namedRefSelectClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) { return; } CiteTB.lastnamedrefchoice = choice; $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); if (choice === '') { $('#cite-nref-preview-label').hide(); $('#cite-namedref-preview').text(''); $('#cite-nref-parse').hide(); return; } for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { $('#cite-nref-preview-label').show(); $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.nrefParseClick(); } else { $('#cite-nref-parse').show(); } } } }; // callback function for parsed preview CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parsed-label').show(); div.find('.cite-preview-parsed').html(text); }; // Click handler for template parsed preview CiteTB.prevParseClick = function() { var ref = CiteTB.getRef(true, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parse').hide(); CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview); }; // Show/hide the extra fields in the dialog box CiteTB.showHideExtra = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); var setting = div.find(".cite-form-status").val(); if ( setting === 'closed' ) { div.find(".cite-form-status").val('open'); div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() { // jQuery adds "display:block", which screws things up div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); }); } else { div.find(".cite-form-status").val('closed'); div.find('.cite-extra-fields').hide(); } }; // Resets form fields and previews // Resets form fields and previews CiteTB.resetForm = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.html(template.getForm()); }; // STRING UTILITY FUNCTIONS // Returns a string quoted as necessary for name/group attributes CiteTB.getQuotedString = function(s) { var sq = /\'/.test(s); // single quotes var dq = /\"/.test(s); // double quotes if (!sq && !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet return '"'+s+'"'; } else if (!dq) { // Can use double quotes return '"'+s+'"'; } else if (!sq) { // Can use single quotes return "'"+s+"'"; } else { // Has double and single quotes s = s.replace(/\"/g, '\''); return '"'+s+'"'; } }; // Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces CiteTB.fixStr = function(s) { s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1); s = s.replace('_',' '); return s; }; // Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids CiteTB.escStr = function(s) { return s.replace(' ', '-').replace("'", "\'").replace('"', '\"'); }; // MISC FUNCTIONS // Determine which template form is open, and get the template object for it CiteTB.getOpenTemplate = function() { var dialogs = $(".ui-dialog-content.ui-widget-content:visible"); var templatename = $(dialogs[0]).find(".cite-template").val(); return CiteTB.Templates[templatename]; }; // Display the report for the error checks CiteTB.displayErrors = function(errors) { $('#cite-err-report').remove(); var table = $('<table id="cite-err-report" style="width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em" />'); $('#editpage-copywarn').before(table); var tr; var tr1 = $('<tr style="width:100%" />'); var th1 = $('<th style="width:60%; font-size:110%" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-heading')); var th2 = $('<th style="text-align:right; width:40%" />'); var im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')); var ad = $('<a id="cite-err-check-close" />').attr('href', '#'); ad.append(im); th2.append(ad); tr1.append(th1).append(th2); table.append(tr1); $('#cite-err-check-close').on('click', function() { $('#cite-err-report').remove(); }); if (errors.length === 0) { tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td = $('<td style="text-align:center; margin:1.5px;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-empty')); tr.append(td); table.append(tr); return; } for(var e in errors) { var err = errors[e]; tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td1 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%" />').html(err.err); var td2 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%" />').html(mw.usability.getMsg(err.msg)); tr.append(td1).append(td2); table.append(tr); } }; } // End of code loaded only on edit 7g1qtanqfbt7mzwkpijqkvpkwhmvsxt 0 1177285 5652522 5202564 2026-11-02T16:45:41Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5652522 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Самка Ибраимовски |image = |size = |office = [[Собрание на Република Македонија|Пратеник во македонското Собрание]] |term_start = [[25 јуни]] [[2011]] |term_end = [[10 мај]] [[2014]] |office1 = |term_start1 = |term_end1 = |birth_date = [[27 септември]] [[1954]] |birth_place = [[Тетово]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] |death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|11|2|1954|9|27}} |death_place = [[Тетово]], [[Македонија]] |party = [[ПЦЕР]] |spouse = |children = |alma_mater = Факултет за менаџмент |nationality = [[Македонски Роми|македонски Ром]] |religion = |occupation = стопанственик }} '''Самка Ибраимовски''' ({{роден на|27|септември|1954}} во [[Тетово]] - [[2 ноември]] [[2026]] во [[Тетово]]) — [[Македонија|македонски]] [[политичар]] од [[Роми|ромско потекло]] и претседател на политичката партија [[ПЦЕР]]. Ибраимовски дипломирал на Факултетот за менаџмент во [[Нови Сад]], а во периодот 2011–2014 бил пратеник во [[Собранието на Република Македонија]].<ref>[http://www.sobranie.mk/partija-za-celosna-emancipacija-na-romite-ns_article-samka-ibraimoski-11.nspx Пратенички профил на Самка Ибраимовски] Собрание на Република Македонија</ref> По [[Македонски парламентарни избори (2016)|парламентарните избори во 2016]] тој станал [[министер без ресор]] во [[Влада на Македонија од 2017|владата на Зоран Заев]]. Во декември 2017 година Ибраимовски поднел оставка од функцијата.<ref>[http://kanal5.com.mk/vesti_detail.asp?ID=140540 Ибраимовски си поднесе оставка, на повидок реконструкција на владата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171214162812/http://kanal5.com.mk/vesti_detail.asp?ID=140540 |date=2017-12-14 }}, телевизија [[Канал 5 Телевизија|Канал 5]] 14.12.2017</ref> Ибраимовски како млад бил тапанар во музичката група „Инекси“ од Тетово, а негов брат е пејачот [[Ибуш Ибраимовски]]. Пред да влезе во политиката Ибраимовски бил директор на тетовската фабрика за производство на мебел и садови „Униус промет“.<ref>[http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=848&stID=8577&pR=3 Тапанистот стана успешен стопанственик]{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Утрински Весник</ref> Во периодот 2004–2006 тој бил заменик на министерот за труд и социјална политика. {{Македонија-политичар-никулец}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Влада на Македонија (2017)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ибраимовски, Самка}} [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Политичари од Тетово]] [[Категорија:Пратенички состав 2011-2014]] 3lkvfgv71k8oi2h414w3rrks044y85s 0 1192533 5652514 5642056 2026-11-02T16:14:29Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652514 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired |name = Фернандо Јеро |image = [[File:Fernando Hierro in Spain-Iran press conference 2018-06-19.jpg|200px|]] |image_size = |caption = Јеро во 2018 година |fullname = Фернандо Руис Јеро |birth_date = {{birth date and age|1968|3|23|df=y}} |birth_place = [[Велес-Малага]], Шпанија |nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] |height = 1.88 m |position = [[Одбранбен играч (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] |currentclub = |retired = 2005 |youthyears1 = 1980–1984 |youthyears2 = 1984 |youthyears3 = 1985–1987 |youthclubs1 = {{симбол2|600px Azzurro e Bianco (Strisce).svg}} Велес-Малага |years1 = 1987–1989 |years2 = 1989–2003 |years3 = 2003–2004 |years4 = 2004–2005 |clubs1 = {{Fb team Real Valladolid}} |clubs2 = {{Fb team Real Madrid}} |clubs3 = {{Fb team Al Rayyan}} |clubs4 = {{Fb team Bolton}} |caps1 = 58 |caps2 = 439 |caps3 = 19 |caps4 = 29 |goals1 = 3 |goals2 = 102 |goals3 = 3 |goals4 = 1 |totalgoals = 109 |nationalyears1 = 1989–1990 |nationalyears2 = 1989–2002 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија под 21]] |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |nationalcaps1 = 5 |nationalcaps2 = 89 |nationalgoals1 = 2 |nationalgoals2 = 29 |manageryears1 = 2014–2015 |manageryears2 = 2016–2017 |manageryears3 = 2018 |managerclubs1 = {{Fb team Real Madrid}} (асистент) |managerclubs2 = {{Fb team Real Oviedo}} |managerclubs3 = {{Naz|FUrep|ESP}} }} '''Фернандо Јеро''' ([[шпански јазик|шпански]]: Fernando Ruiz Hierro), [[Велес-Малага]], [[23 март]] [[1968]]) — поранешен шпански [[фудбал]]ер , кој поминал најголем дел од својата кариера во [[Реал Мадрид]]. == Кариера == Јеро својата клупска кариера ја започнал во локалниот фудбалски клуб Велез Малага. Одтука во [[1984]]преминал во [[ФК Малага]], каде бил одценет како неталентиран, потоа се вратил во глубот каде што дебитирал. Неговото деби во сениорски професионален клуб ја започнал во [[Реал Ваљадолид]]. После две изгиграни сезони, преминал во [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Во првата сезона во дресот на кралскиот клуб, постигнал седум погодоци на 37 натпревари. Со годни сочинувал тандем со неговиот соиграч [[Маноло Санчис]] од кого и ја наследил капитенската трака кого тој заминал во пензија. Единствениот хет-трик во кариерата го постигнал [[24 март]] [[2002]] против [[ФК Реал Сарагоса|Сарагоса]]. Во текот на преодниот рок во [[2003]] го напуштил клуб после истекувањето на договорот. Одлучил кариерата да ја продолжи во [[Катар]]скиот Ал Рајан. По само една сезона, се вратил во Европа. На местото на поранешниот тимски колега [[Стив Макманаман]] потпишал договор со [[Болтон Вондерс]]. Единствената цел на првенството била поразена од [[ФК Норик Сити|Норик Сити]] (2-3) декември [[2004]]. И покрај фактот што тренерот Сем О`Дери и навивачите го притискале да остане во клубот, Јеро на [[10 мај]] [[2005]] објавил дека е исклучен од активната фудбалска игра. Во позиција на директор за спорт на [[Малага]] бил назначен во јули 2011 година. == Репрезентација == Џеро одиграл 89 натпревари во кои постигнал 29 гола во шпанската фудбалска репрезентација. Бројот на голови постигнати за репрезентацијата е на трето место зад [Дејвид Вила Дејвид Дејвис] и [[Раул Гонсалес ]]. На списокот на играчи според бројот на настапи за шпанската репрезентација, тој е на шесто место. Тој дебитирал на 20 септември [[1989]] година во победата на својот репрезентација на [[полската фудбалска репрезентација]] (1-0) во пријателска игра играна во [[Коруња]]. Го постигнал својот прв гол [[19 декември]] [[1990]] во натпреварот против [[Албанската фудбалска репрезентација|Албанија]] (9-0). Тој бил дел од репрезентацијата за четири светски првенства во фудбал во Светското првенство и два Европски првенства за Европско фудбалско првенство. === Реал Мадрид === * [[Прва лига на Шпанија во фудбал|Првенство]] (5): 1990, 1995, 1997, 2001. и 2003. * [[Куп на Шпанија во фудбал|Куп]] (1): 1993. * [[Суперкуп на Шпанија во фудбал|Суперкуп]] (4): 1990, 1993, 1997. и 2001. * [[УЕФА Лига на шампионите]] (3): 1998, 2000. и 2002. * [[УЕФА суперкуп]] (1): 2002. * [[Интерконтинентални куп (фудбал)|Интерконтинентални куп]] (2): 1998. и 2002. === Ал Рајан === * [[Куп на Катар во фудбал|Куп]] (1): 2004. === Поединечни === * [[УЕФА клупска награда|Најдобар одбранбен играч во избор на УЕФА]] (1): 1998. * [[Награда за светските првенства во фудбала|Најдобар тим]] (1): 2002. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Fernando Hierro}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 2018}} {{DEFAULTSORT:Јеро, Фернандо}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Ваљадолид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болтон Вондерерс]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалски тренери на Светското првенство во фудбал 2018]] l0bismv95wcuq6xei87bkebe9zr9ciz 0 1198815 5652520 5639344 2026-11-02T16:16:51Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652520 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Луис Енрике | image = [[File:Luis Enrique 2014.jpg|200px|]] | fullname = Луис Енрике Мартинес Гарсија | birth_date = {{birth date and age|1970|5|8|df=y}} | birth_place = [[Хихон]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = {{height|m=1.80}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | retired = 2004 <small>(34 г.)</small> | currentclub = {{Fb team Paris Saint-Germain}} (тренер) | youthyears1 = 1981–1988 | youthclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon}} | youthyears2 = 1984–1988 | youthclubs2 = →Ла Брања | years1 = 1988–1990 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon}} Б | caps1 = 27 | goals1 = 5 | years2 = 1989–1991 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | caps2 = 36 | goals2 = 14 | years3 = 1991–1996 | clubs3 = {{Fb team Real Madrid}} | caps3 = 157 | goals3 = 15 | years4 = 1996–2004 | clubs4 = {{Fb team Barcelona}} | caps4 = 207 | goals4 = 73 | nationalyears1 = 1990–1991 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија под 21]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1991–1992 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 23 години|Шпанија под 23]] | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 1992 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 1991–2002 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | nationalcaps4 = 62 | nationalgoals4 = 12 | manageryears1 = 2008–2011 | managerclubs1 = {{Fb team Barcelona B}} | manageryears2 = 2011–2012 | managerclubs2 = {{Fb team Roma}} | manageryears3 = 2013–2014 | managerclubs3 = {{Fb team Celta Vigo}} | manageryears4 = 2014–2017 | managerclubs4 = {{Fb team Barcelona}} | manageryears5 = 2018–2019 | managerclubs5 = {{Naz|FUrep|ESP}} | manageryears6 = 2019–2022 | managerclubs6 = {{Naz|FUrep|ESP}} | manageryears7 = 2023– | managerclubs7 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} }} '''Луис Енрике Мартинес Гарсија''' (роден на [[8 мај]] [[1970]], во [[Хихон]]), познат и само како '''Луис Енрике''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}. Израснат во младински категории на [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]], клубот со кој го направил своето професионално деби, потоа од 1991 до 1996 година тој играл во {{Fb team (N) Real Madrid}}, со кој ги освоил [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанското првенство]], [[Фудбалски куп на Шпанија|купот]] и [[Суперкуп на Шпанија|суперкупот]] на Шпанија. Од 1996 до 2004 година, тој играл за {{Fb team (N) Barcelona}}, со која освоил две шпански првенства, два шпански купа, еден шпански суперкуп, еден [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]] и еден [[Суперкуп на УЕФА]]. Во 2004 година, [[Пеле]] го вклучил на листата на 125 [[ФИФА 100|најдобри живи фудбалери]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2004/mar/04/newsstory.sport15|title=The Fifa 100|date=4 март 2004|language=en|access-date=6 јули 2021}}</ref> Тој играл за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]] од 1991 до 2002 година, постигнувајќи најголем успех со освојувањето на златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри 1992]] со [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]]. Откако ја завршил играчката кариера, тој започнал да се занимава со тренерска работа. Неговото прво искуство било на клупата на [[ФК Барселона Б|Барселона Б]], каде што бил тренер од 2008 до 2011 година, по што следела една сезона како тренер на {{Fb team (N) Roma}} (2011-2012). По враќањето во Шпанија, тој ја водел {{Fb team (N) Celta Vigo}} помеѓу 2013 и 2014 година. Од 2014 до 2017 година, тој бил тренер на {{Fb team (N) Barcelona}}, каде што освоил две титули во шпанското првенство, три шпански купови, еден Суперкуп на Шпанија, една титула во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и едно [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]. По кратка пауза, тој ја презел улогата на селектор на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]] од 2018 до 2022 година. Од 2023 година, тој е тренер на {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}, со кого освоил две [[Лига 1 (Франција)|француски првенства]], два [[Фудбалски куп на Франција|Купа на Франција]], два [[Суперкуп на Франција|Суперкупа на Франција]], една УЕФА Лига на шампиони, еден Суперкуп на УЕФА и еден [[Интерконтинентален куп]]. На индивидуално ниво, тој бил награден со неколку одличја како [[ЛФП награди|Најдобар тренер во шпанската лига]] (2014-2015), [[IFFHS тренер на годината]] (2015), [[Светски фудбалски тренер на годината|Светски фудбалски тренер на годината]] (2015) и [[ФИФА Светски тренер на годината]] (2015). ==Биографија== Тој е во брак со Елена Куљељ од 27 декември 1997 година,<ref>{{Cite web|url=https://elpais.com/elpais/2019/08/30/gente/1567155454_075490.html|title=La discreta vida privada de Luis Enrique y su familia|date=30 август 2019|access-date=8 декември 2022|language=es}}</ref> со која имал три деца: Пачо (1998), Сира (2000) и Ксана (2009), од кои втората починала од [[Тумори на коските|рак на коските]] на 29 август 2019 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/49518049|title=Luis Enrique: Former Spain and Barcelona manager's daughter dies aged nine|date=29 август 2019|access-date=8 декември 2022|language=es}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cadenaser.com/ser/2019/08/29/deportes/1567108132_666957.html?int=lomasvistoSER|title=Luis Enrique comunica la muerte de su hija de nueve años al no superar un osteosarcoma|date=29 август 2019|access-date=8 декември 2022|language=es}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Тој почнал да игра фудбал на единаесетгодишна возраст во младинскиот тим на [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Своето деби за првиот тим го имал на 24 септември 1989 година во [[Примера Дивисион (Шпанија) 1989-1990 (Шпанија)|Примера Дивисион]], во натпреварот Спортинг Хихон-[[ФК Малага|Малага]] (0-1). Во следната сезона, тој придонел клубот да се квалификува за [[Куп на УЕФА 1991-1992|Купот на УЕФА 1991-1992]], постигнувајќи 14 гола во првенството. ===Реал Мадрид=== Следното лето, {{Fb team (N) Real Madrid}} го купил за 250 милиони [[Шпанска пезета|пезети]]<ref>{{cite news|language=es|url=https://www.elpais.com/articulo/deportes/NANDO_/FUTBOLISTA/SOLER/_MIQUEL_/FUTBOLISTA/REAL_MADRID_CLUB_DE_FUTBOL/Nando/compra/carta/libertad/poder/fichar/Madrid/elpepidep/19920709elpepidep_22/Tes?print=1|title=Nando compra su carta de libertad para poder fichar por el Madrid|publisher=[[El País]]|date=9 јули 1992|access-date=27 ноември 2011}}</ref> (околу еден и пол милион [[евра]]). Во неговата прва [[ФК Реал Мадрид сезона 1991-1992|сезона]] со ''„Лос Бланкос“'' тој бил користен како [[Среден ред (фудбал)#Десно крило|десно крило]] или [[Среден (ред)|внатрешен играч од средниот ред]], под водство на [[Радомир Антиќ]]. Жртвуван на позиции, кои не одговарале на неговите способности дури ни под водство на [[Бенито Флоро]], за време на кој играчот сепак го освоил [[Фудбалски куп на Шпанија 1991-1992|Купот на Шпанија]] и [[Суперкуп на Шпанија 1991|Суперкупот на Шпанија]], додека со доаѓањето на тренерот [[Хорхе Валдано]] во 1994 година, Луис Енрике, распореден по десната страна во средниот ред, повторно добил централна улога во тактичкиот план на тимот. Во сезоната [[ФК Реал Мадрид сезона 1994-1995|1994-1995]], која завршила со освојување на [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|првенството]], тој постигнал гол во убедливата победа од 5-0 над {{Fb team (N) Barcelona}}, но во сезоната [[ФК Реал Мадрид сезона 1995-1996|1995-1996]] доживува негативна сезона, карактеризирана со корпоративна криза и лоши резултати. ===Барселона=== Во 1996 година, претседателот на мадридскиот клуб [[Лоренцо Санс]] одлучил да не му го продолжи договорот, дозволувајќи му така на Луис Енрике да потпише за ривалскиот клуб {{Fb team (N) Barcelona}}, каде што повторно се сретнал со [[Абелардо Фернандес|Абелардо]], неговиот поранешен соиграч во Спортинг Хихон. Во својата прва сезона со ''„Блауграна“'', под водството на [[Боби Робсон]], тој постигнал 17 гола и го освои [[Суперкуп на Шпанија 1996|Суперкупот на Шпанија]], [[Фудбалски куп на Шпанија 1996-1997|Купот на Шпанија]] и [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1996-1997|Купот на победниците на куповите]]. Дури и во [[ФК Барселона сезона 1996-1997|следната сезона]], под водство на [[Холандија|холандскиот]] тренер [[Луј ван Гал]], тој се докажал како играч од средниот ред со одлично чувство за голови: 18 во првенството, 25 вкупно во сезоната, збогатено со три трофеи [[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|Примера Дивисион]], [[Фудбалски куп на Шпанија 1996-1997|Куп на Шпанија]] и [[Суперкуп на УЕФА 1996|Суперкуп на УЕФА]]. Во [[Барселона]], тој станал и [[Капитен|капитен]] на тимот и освоил уште една национална титула во [[Примера Дивисион (Шпанија) 1998-1999|1998-1999]]. Сепак, откако следните пет години ќе изминат без трофеи, на 16 мај 2004 година, Луис Енрике го одиграл својот последен натпревар како професионален фудбалер, против [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], ставајќи крај на осумгодишниот престој во Барселона: менаџерот [[Франк Рајкард]] го заменил во 59-тата минута од натпреварот со [[Марк Овермарс]], по што добил аплауз од целиот [[Камп Ноу]]. ==Репрезентативна кариера== Тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] во 1991 година, во [[Пријателска|пријателски]] натпревар против {{NazNB|FUrep|ROU|}} (0-2). Подоцна учествувал со [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] на [[Фудбал на Летните олимписки игри|Олимписките игри]] во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]], освојувајќи го златниот медал. Со сениорската репрезентација учествувал на три [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) и на едно [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]] ([[Европско првенство во фудбал 1996|1996]]). Својата репрезентативна кариера ја завршил во 2002 година, со 62 настапи и 12 гола. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|17-4-1991|Касерес|ESP|0|2|ROU||Пријателска|14=Касерес (Шпанија)}} {{Cronopar|13-10-1993|Даблин|LIE|1|3|ESP||Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|17-11-1993|Севиља|ESP|1|0|DNK||Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|19-1-1994|Виго|ESP|2|2|PRT||Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|1|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Бостон|ITA|2|1|ESP||Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD|0|2|ESP||Квал. за СП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DEN|1|Квал. за СП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Брисел|BEL|1|4|ESP|1|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|Ла Коруња|ESP|2|2|URU||Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU||Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL||Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|26-4-1995|Ереван|ARM|0|2|ESP||Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM||Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|6-9-1995|Гранада|ESP|6|0|CYP||Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|2|1|ARG||Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP||Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас|ESP|1|0|NOR||Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BGR|1|1|ESP||Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP||Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|1|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP||Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|13-11-1996|Санта Крус де Тенерифе|ESP|4|1|SVK|1|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)||Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Та Кали|MLT|0|3|ESP||Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT||Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP||Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|24-9-1997|Братислава|SVK|1|2|ESP||Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|2|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|25-3-1998|Виго|ESP|4|0|SWE||Пријателска}} {{Cronopar|13-6-1998|Нант|ESP|2|3|NGA||Светско првенство|1998|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Нигерија|дет.]]}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR||Светско првенство|1998|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|дет.]]}} {{Cronopar|24-6-1998|Ланс|ESP|6|1|BUL|1|Светско првенство|1998|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Бугарија|дет.]]}} {{Cronopar|5-9-1998|Ларнака|CYP|3|2|ESP||Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|23-9-1998|Гранада|ESP|1|0|RUS||Пријателска}} {{Cronopar|14-10-1998|Рамат Ган|ISR|1|2|ESP||Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|5-5-1999|Севиља|ESP|3|1|HRV||Пријателска}} {{Cronopar|5-6-1999|Виљареал|ESP|9|0|SMR|3|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|18-8-1999|Варшава|POL|1|2|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|4-9-1999|Виена|AUT|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|8-9-1999|Бадахос|ESP|8|0|CYP||Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|10-10-1999|Албасете|ESP|3|0|ISR||Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA||Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|17-11-1999|Севиља|ESP|0|2|ARG||Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|26-1-2000|Картагена|ESP|2|1|UKR||Пријателска|14=Картагена (Шпанија)}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD||Пријателска}} {{Cronopar|28-1-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2001|Овиедо|ESP|4|1|BIH||Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|6-6-2001|Рамат Ган|ISR|1|1|ESP||Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|1-9-2001|Валенсија|ESP|4|0|AUT||Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|5-9-2001|Вадуц|LIE|0|2|ESP||Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|2-6-2002|Гвангџу|SVN|1|3|ESP||Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|7-6-2002|Гвангџу|ESP|3|1|PAR||Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|12-6-2002|Теџон|RSA|2|3|ESP||Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|16-6-2002|Сувон|ESP|1|1|IRL||Светско првенство|2002|Осминафинале|dts|3 – 2}} {{Cronopar|22-6-2002|Гвангџу|ESP|0|0|KOR||Светско првенство|2002|Четвртфинале|dts|3 – 5}} {{Cronofin|62|12}} ==Тренерска кариера== {{Поднаслов-никулец}} == Играчка статистика == === Клупска статистика === {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- |1989-1990|| {{flagsport|ESP}} [[ФК Спортинг Хихон Б|Спортинг Хихон Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1989-1990|СДБ]] || 27 || 5 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 27 || 5 |- |[[ФК Спортинг Хихон сезона 1989–1990|1989-1990]]|| rowspan="2" |{{flagsport|ESP}} [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]] ||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1989-1990|ПД]]||1||0||[[Фудбалски куп на Шпанија 1989-1990|КШ]]||0 || 0 ||-||-||-||-||-||-||1||0 |- |[[ФК Спортинг Хихон сезона 1990-1991|1990-1991]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1990-1991|ПД]]||35||14||[[Фудбалски куп на Шпанија 1990-1991|КШ]]||9||3||-||-||-||-||-||-||44||18 |- !colspan="3"|Вкупно Спортинг Хихон||36||15|| ||9||3|| || - || - || || - || - ||45||18 |- |[[ФК Реал Мадрид сезона 1991-1992|1991-1992]]||rowspan="5"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Madrid}}||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1991-1992|ПД]]||29||4||[[Фудбалски куп на Шпанија 1991-1992|КШ]]||6||1||[[Куп на УЕФА 1991-1992|КУ]]||6||0||-||-||-||41||5 |- |[[ФК Реал Мадрид сезона 1992-1993|1992-1993]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1992-1993|ПД]]||34||2||[[Фудбалски куп на Шпанија 1992-1993|КШ]]||6||0||[[Куп на УЕФА 1991-1992|КУ]]||8||1||-||-||-||48||3 |- |[[ФК Реал Мадрид сезона 1993-1994|1993-1994]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1993-1994|ПД]]||28||2||[[Фудбалски куп на Шпанија 1993-1994|КШ]]||4||1||[[Куп на победниците на куповите 1993-1994|КПК]]||6||0||[[Суперкуп на Шпанија 1993|СШ]]||2||0||40||3 |- |[[ФК Реал Мадрид сезона 1994-1995|1994-1995]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|ПД]]|||35||4||[[Фудбалски куп на Шпанија 1994-1995|КШ]]||2||0||[[Куп на УЕФА 1994-1995|КУ]]||6||0||-||-||-||43||4 |- |[[ФК Реал Мадрид сезона 1995-1996|1995-1996]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1995-1996|ПД]]||31||3||[[Фудбалски куп на Шпанија 1995-1996|КШ]]||0||0||[[УЕФА Лига на шампиони 1995-1996|ЛШ]]||8||0||[[Суперкуп на Шпанија 1995|СШ]]||2||0||41||3 |- !colspan="3"|Вкупно Реал Мадрид||157||15|| ||18||2|| ||34||1|| ||4||0||213||18 |- |[[ФК Барселона сезона 1996-1997|1996-1997]]||rowspan=8|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Barcelona}}||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|ПД]]||35||17||[[Фудбалски куп на Шпанија 1996-1997|КШ]]||7||1||[[УЕФА Куп на победниците на куповите 1996-1997|КПК]]||7||0||[[Суперкуп на Шпанија 1996|СШ]]||2||0||51||18 |- |[[ФК Барселона сезона 1997-1998|1997-1998]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1997-1998|ПД]]||34||18||[[Фудбалски куп на Шпанија 1997-1998|КШ]]||6||3||[[УЕФА Лига на шампиони 1997-1998|ЛШ]]||4<ref>Еден настап во второто квалификациско коло.</ref>||3||[[Суперкуп на УЕФА 1997|СУ]]+[[Суперкуп на Шпанија 1997|СШ]]||2+1||1+0||47||25 |- |[[ФК Барселона сезона 1998-1999|1998-1999]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1998-1999|ПД]]||26||11||[[Фудбалски куп на Шпанија 1998-1999|КШ]]||3||0||[[УЕФА Лига на шампиони 1998-1999|ЛШ]]||3||1||[[Суперкуп на Шпанија 1998|СШ]]||2||0||34||12 |- |[[ФК Барселона сезона 1999-2000|1999-2000]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 1999-2000|ПД]]||19||3||[[Фудбалски куп на Шпанија 1999-2000|КШ]]||5||3||[[УЕФА Лига на шампиони 1999-2000|ЛШ]]||7||6||[[Суперкуп на Шпанија 1999|СШ]]||2||0||33||12 |- |[[ФК Барселона сезона 2000-2001|2000-2001]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]]||28||9||[[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]]||4||1||[[УЕФА Лига на шампиони 2000-2001|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2000-2001|КУ]]||4+5||2+4||-||-||-||41||16 |- |[[ФК Барселона сезона 2001-2002|2001-2002]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]]||23||4||[[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]]||0||0||[[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]||15<ref name="ReferenceA">2 настапи во третото квалификациско коло.</ref>||6<ref>Еден гол во третото квалификациско коло.</ref>||-||-||-||38||10 |- ||[[ФК Барселона сезона 2002-2003|2002-2003]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]]||18||8||[[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]]||0||0||[[УЕФА Лига на шампиони 2002-2003|ЛШ]]||8<ref name="ReferenceA"/>||2||-||-||-||26||10 |- |[[ФК Барселона сезона 2003-2004|2003-2004]]||[[Примера Дивисион (Шпанија) 2003-2004|ПД]]|||24||3||[[Фудбалски куп на Шпанија 2003-2004|КШ]]||1||0||[[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]]||5||2||-||-||-||30||5 |- !colspan=3|Вкупно Барселона||207||73|| ||26||8|| ||58||26|| ||9||1||300||108 |- !colspan=3|Вкупно во кариерата||427||108|| ||53||13|| ||92||27|| ||13||1||585||149 |} ===Репрезентативна статистика=== *Извор: RSSSF<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/luisenrique-intlg.html|title=Luis Enrique Martínez García – Goals in International Matches|publisher=RSSSF|last=Pla Díaz|first=Emilio|access-date=1 September 2010|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404003056/https://www.rsssf.org/miscellaneous/luisenrique-intlg.html|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="12"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |1991||1||0 |- |1992||0||0 |- |1993||2||0 |- |1994||9||3 |- |1995||8||0 |- |1996||9||2 |- |1997||4||2 |- |1998||8||1 |- |1999||8||4 |- |2000||3||0 |- |2001||5||0 |- |2002||5||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!62!!12 |} == Тренерска статистика == === Клубови === ''Статистиката е ажурирана на 2 март 2026.'' Во '''болд''' се натпреварувањата кои Луис Енрике ги освоил. {| class="wikitable" style="font-size:85%;width:100%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- || 2008-2009 || rowspan=3|{{flagsport|ESP}} [[ФК Барселона Б|Барселона Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 2008-2009|СДБ]] || 38 || 15 || 15 || 8 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|38|15|15|8}} || 5. место |- || 2009-2010 || [[Сегунда Дивисион Б 2009-2010|СДБ]] || 38+6<ref>Плејоф.</ref> || 22+2 || 10+4 || 6+0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|44|24|14|6}} || 2. место '''''(пром.)''''' |- || [[ФК Барселона Б сезона 2010-2011|2010-2011]] ||[[Сегунда Дивисион 2010-2011|СД]] || 42 || 20 || 11 || 11 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|42|20|11|11}} || 3. место |- !colspan="3"|Вкупно Барселона B || 118+6 || 57+2 || 36+4 || 25+0 || || - || - || - || - || || - || - || - || - || || - || - || - || - {{WDLtot|124|59|40|25}} || |- || [[ФК Рома сезона 2011-2012|2011-2012]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Roma}} || [[Серија А 2011-2012|А]] || 38 || 16 || 8 || 14 || [[Фудбалски куп на Италија 2011-2012|КИ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2011-2012#Плејоф|ЛЕ]] || 2<ref>Во квалификациските кола.</ref> || 0 || 1 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|42|17|9|16}} || 7. место |- || 2013-2014 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Celta Vigo}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|ПД]] || 38 || 14 || 7 || 17 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2013-2014|КШ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|15|7|18}} || 9. место |- || [[ФК Барселона сезона 2014-2015|2014-2015]] || rowspan=3|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Barcelona}} || '''[[Примера Дивисион (Шпанија) 2014-2015|ПД]]''' || 38 || 30 || 4 || 4 || '''[[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]]''' || 9 || 9 || 0 || 0 || '''[[УЕФА Лига на шампиони 2014-2015|ЛШ]]''' || 13 || 11 || 0 || 2 || - || - || - || - || - {{WDL|60|50|4|6}} || '''1. место''' |- || [[ФК Барселона сезона 2015-2016|2015-2016]] || '''[[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|ПД]]''' || 38 || 29 || 4 || 5 || '''[[Фудбалски куп на Шпанија 2015-2016|КШ]]''' || 9 || 7 || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|ЛШ]] || 10 || 7 || 2 || 1 || [[Суперкуп на Шпанија 2015|СШ]]+'''[[Суперкуп на УЕФА 2015|СУ]]'''+'''[[Светско клупско првенство во фудбал 2015|Скп]]''' || 2+1+2 || 0+1+2 || 1+0+0 || 1+0+0 {{WDL|62|46|9|7}} || '''1. место''' |- || [[ФК Барселона сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|ПД]] || 38 || 28 || 6 || 4 || '''[[Фудбалски куп на Шпанија 2016-2017|КШ]]''' || 9 || 6 || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017|ЛШ]] || 10 || 6 || 1 || 3 || '''[[Суперкуп на Шпанија 2016|СШ]]''' || 2 || 2 || 0 || 0 {{WDL|59|42|9|8}} || 2. место |- ! colspan="3"|Вкупно Барселона || 114 || 87 || 14 || 13 || || 27 || 22 || 4 || 1 || || 33 || 24 || 3 || 6 || || 7 || 5 || 1 || 1 {{WDLtot|181|138|22|21}} || |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan=3|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} || '''[[Лига 1 (Франција) 2023-2024|Л1]]''' || 34 || 22 || 10 || 2 || '''[[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]]''' || 6 || 6 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 12 || 5 || 2 || 5 || '''[[Суперкуп на Франција 2023|СФ]]''' || 1 || 1 || 0 || 0 {{WDL|53|34|12|7}} || '''1. место''' |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2024-2025|2024-2025]] || '''[[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Л1]]''' || 34 || 26 || 6 || 2 || '''[[Фудбалски куп на Франција 2024-2025|КФ]]''' || 6 || 5 || 1 || 0 || '''[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 17 || 11 || 1 || 5 || '''[[Суперкуп на Франција 2024|СФ]]'''+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 1+7 || 1+5 || 0+0 || 0+2 {{WDL|65|48|8|9}} || '''1. место''' |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Лига 1 (Франција) 2025-2026|Л1]] || 26 || 19 || 3 || 4 || [[Фудбалски куп на Франција 2025-2026|КФ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 12 || 7 || 3 || 2 || '''[[Суперкуп на Франција 2025|СФ]]'''+'''[[Суперкуп на УЕФА 2025|СУ]]'''+'''[[Интерконтинентален куп 2025|ИК]]''' || 1+1+1 || 0+0+0 || 1+1+1 || 0+0+0 {{WDL|43|27|9|7}} || ''во тек'' |- ! colspan="3"|Вкупно Париз Сен Жермен || 94 || 67 || 19 || 8 || || 14 || 12 || 1 || 1 || || 41 || 23 || 6 || 12 || || 12 || 7 || 3 || 2 {{WDLtot|161|109|29|23}} || |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 408 || 243 || 88 || 77 || || 45 || 36 || 5 || 4 || || 76 || 47 || 10 || 19 || || 19 || 12 || 4 || 3 {{WDLtot|548|338|107|103}} || |} === Репрезентации === {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !rowspan="2"|Натпреварување !rowspan="2"|Пласман !colspan="5"|Учинок !colspan="5"|Голови |- !Одиграни !Победи !Нерешени !Изгубени !Успешност % !width=40|ДГ !width=40|ПГ !width=40|ГР |- | 2018 || rowspan="8"| {{Naz|FUrep|ESP}} || [[УЕФА Лига на нации 2018-2019]] || ''2. место во групата 4 на Лига А'' {{WDL|4|2|0|2}} || 12 || 7 || +5 |- | 2019 || [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2020|Квал. за Евро 2020]] || '''''1. место во групата Ф''''', '''''се квалификувале''''' {{WDL|1|1|0|0}} || 2 || 1 || +1 |- | 2020 || [[УЕФА Лига на нации 2020-2021]] || ''1. место во групата 4 на Лига А, финале на завршен турнир'' {{WDL|8|4|2|2}} || 16 || 6 || +10 |- | 2021 || [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|Квал. за СП 2022]] || '''''1. место во групата Б''''', '''''се квалификувале''''' {{WDL|8|6|1|1}} || 15 || 5 || +10 |- | јун.-јул. 2021 || [[Европско првенство во фудбал 2020|Европско првенство 2020]] || ''Полуфинале'' {{WDL|6|2|4|0}} || 13 || 6 || +7 |- | 2022 || [[УЕФА Лига на нации 2022-2023]] ||''1. место во групата 2 на Лига А'' {{WDL|6|3|2|1}} || 8 || 5 || +3 |- | ное.-дек. 2022 || [[Светско првенство во фудбал 2022|Светско првенство 2022]] || ''Осминафинале'' {{WDL|4|1|2|1}} || 9 || 3 || +6 |- | 2018-2022 || [[Пријателска|Пријателски]] || {{WDL|9|6|3|0}} || 20 || 4 || +16 |- ! colspan="4" | Вкупно Шпанија {{WDLtot|46|25|14|7}} || 95 || 37 || +58 |} ==Титули== {{Col-begin|width=90%}} {{col-2}} ===Играч=== ====Клупски==== ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 1994–1995 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1992–1993 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1993 ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1997–1998, 1998–1999 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1996 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1997 ====Репрезентативни==== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ====Индивидуални==== * [[ESM Тим на годината]] : 1 : 1996-1997 * Вклучен во [[ФИФА 100]] листата (2004) {{col-2}} ===Тренер=== ====Клупски==== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 2014–2015, 2015–2016 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 3 : 2014–2015, 2015–2016, 2016-2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 4 : 2016 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 2014-2015 *'''{{Трофеј-КПК}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2015 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 2015 ; Париз Сен Жермен *'''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' : 2 : 2023–2024, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Куп на Франција}} [[Фудбалски куп на Франција|Куп на Франција]]''' : 2 : 2023-2024, 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Франција}} [[Суперкуп на Франција]]''' : 3 : 2023, 2024, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2024–2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : 2025 {{col-end}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/luis-enrique/8MdrBIUb/ Луис Енрике Мартинес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/luis-enrique/profil/spieler/7601 Луис Енрике Мартинес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102772/luis-enrique Луис Енрике Мартинес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113818/show/luis-enrique Луис Енрике Мартинес на whoscored] {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{Париз Сен Жермен-Шампион на Европа 2025}} }} {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 2002}} {{ФИФА 100}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мартинес, Луис Енрике}} [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1998]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Барселона]] [[Категорија:Тренери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Селектори на шпанската фудбалска репрезентација]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Освојувачи на златни олимписки медали Шпанија]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] s96mhwsobmlybutwcg82alqeojshhyg 0 1219741 5652664 5513950 2026-11-03T10:58:20Z Makenzis 67668 5652664 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ФК Кауно Жалгирис<br />FK Kauno Žalgiris | image = [[Податотека:Кауно Жалгирис.png|250п]] | current = | fullname = Фудбалски Клуб Кауно Жалгирис <br /> Futbolo klubas "Kauno Žalgiris" | nickname = | founded = 2004 | ground = «D ir G» <br/>[[Каунас]], [[Литванија]] | capacity = 15.000 | chairman = | manager = ? | league = [[ТОПЛИГА]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | season = 2026 | position = 1. место | largestwin = | worstdefeat = | topscorer = | fansgroup = | honours = |pattern_la1=_hummelcoreXKjbw |pattern_b1=_hummelcoreXKjbw |pattern_ra1=_hummelcoreXKjbw |pattern_sh1=_hummelcoreXKjbw |pattern_so1=_hummel20w |leftarm1=FFFFFF |body1=FFFFFF |rightarm1=FFFFFF |shorts1=FFFFFF |socks1=FFFFFF |pattern_la2=_hummelcoreXKwb |pattern_b2=_hummelcoreXKwb |pattern_ra2=_hummelcoreXKwb |pattern_sh2=_hummelcoreXKwb |pattern_so2=_hummel20w |leftarm2=FFFFFF |body2=FFFFFF |rightarm2=FFFFFF |shorts2=FFFFFF |socks2=FFFFFF }} '''ФК Кауно Жалгирис''' ({{langx|lt|Futbolo klubas "Kauno Žalgiris"}}) — [[Литванија|литвански]] [[фудбал]]ски клуб од [[Каунас]]. Моментално настапува во А лига на Литванија. == Историја == Фудбалскиот клуб Кауно Жалгирис бил формално формиран во [[2004]] година ({{langx|lt|Futbolo klubas "Spyris"}}). == Успеси == === Национални успеси === * '''Шампион на Литванија (1):''' :'''Шампион:''' 2025 :2. место: 2022 :3. место: 2020, 2021, 2024 * '''Освојувач на [[Куп на Литванија|Купот на Литванија]] (0):''' * '''Освојувач на Супер Куп (1):''' 2026<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/kauno-zalgiris-pirma-karta-laimejo-supertaure/9311 „Kauno Žalgiris“ pirmą kartą laimėjo Supertaurę]</ref><ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/535713/kauno-zalgiris-iskovojo-pirmaji-sezono-trofeju „Kauno Žalgiris“ iškovojo pirmąjį sezono trofėjų]</ref> == Сезони (2013—) == {|class="wikitable" ! Сезона ! Hиво ! Лига ! Место ! Наводи |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Прва лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga Lithuania 2013]</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Прва лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga Lithuania 2014]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga Lithuania 2015]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga Lithuania 2016]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga Lithuania 2017]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А лига на Литванија 2018|2018]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga Lithuania 2018]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga Lithuania 2019]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga Lithuania 2020]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga Lithuania 2021]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga Lithuania 2022]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga Lithuania 2023]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga Lithuania 2024]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga Lithuania 2025]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[ТОПЛИГА]]''' | bgcolor="#" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga Lithuania 2026]</ref> |- |} == Грб и клупски бои == {| style="width:33%" |- | {{Football kit |title=2004—2015 <br> «Спирис» |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm=FFFF00 |body=FFFF00 |rightarm=FFFF00 |shorts=0000FF |socks=0000FF }} |{{Football kit |title=2015— <br> Домашни бои |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm=008000 |body=008000 |rightarm=008000 |shorts=008000 |socks=008000 }} |{{Football kit |title=2015— <br> Гостински |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm= ffffff |body=ffffff |rightarm= ffffff |shorts=fffff |socks=ffffff }} |} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Официјално мрежно место ] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] {{A лига на Литванија}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Литванија|Кауно Жалгирис]] 3fa6ud4cgik67kxrx6ki1gl88td7lwj 5652665 5652664 2026-11-03T10:58:35Z Makenzis 67668 /* Национални успеси */ 5652665 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ФК Кауно Жалгирис<br />FK Kauno Žalgiris | image = [[Податотека:Кауно Жалгирис.png|250п]] | current = | fullname = Фудбалски Клуб Кауно Жалгирис <br /> Futbolo klubas "Kauno Žalgiris" | nickname = | founded = 2004 | ground = «D ir G» <br/>[[Каунас]], [[Литванија]] | capacity = 15.000 | chairman = | manager = ? | league = [[ТОПЛИГА]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | season = 2026 | position = 1. место | largestwin = | worstdefeat = | topscorer = | fansgroup = | honours = |pattern_la1=_hummelcoreXKjbw |pattern_b1=_hummelcoreXKjbw |pattern_ra1=_hummelcoreXKjbw |pattern_sh1=_hummelcoreXKjbw |pattern_so1=_hummel20w |leftarm1=FFFFFF |body1=FFFFFF |rightarm1=FFFFFF |shorts1=FFFFFF |socks1=FFFFFF |pattern_la2=_hummelcoreXKwb |pattern_b2=_hummelcoreXKwb |pattern_ra2=_hummelcoreXKwb |pattern_sh2=_hummelcoreXKwb |pattern_so2=_hummel20w |leftarm2=FFFFFF |body2=FFFFFF |rightarm2=FFFFFF |shorts2=FFFFFF |socks2=FFFFFF }} '''ФК Кауно Жалгирис''' ({{langx|lt|Futbolo klubas "Kauno Žalgiris"}}) — [[Литванија|литвански]] [[фудбал]]ски клуб од [[Каунас]]. Моментално настапува во А лига на Литванија. == Историја == Фудбалскиот клуб Кауно Жалгирис бил формално формиран во [[2004]] година ({{langx|lt|Futbolo klubas "Spyris"}}). == Успеси == === Национални успеси === * '''Шампион на Литванија (2):''' :'''Шампион:''' 2025, 2026 :2. место: 2022 :3. место: 2020, 2021, 2024 * '''Освојувач на [[Куп на Литванија|Купот на Литванија]] (0):''' * '''Освојувач на Супер Куп (1):''' 2026<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/kauno-zalgiris-pirma-karta-laimejo-supertaure/9311 „Kauno Žalgiris“ pirmą kartą laimėjo Supertaurę]</ref><ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/535713/kauno-zalgiris-iskovojo-pirmaji-sezono-trofeju „Kauno Žalgiris“ iškovojo pirmąjį sezono trofėjų]</ref> == Сезони (2013—) == {|class="wikitable" ! Сезона ! Hиво ! Лига ! Место ! Наводи |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Прва лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga Lithuania 2013]</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Прва лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga Lithuania 2014]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga Lithuania 2015]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga Lithuania 2016]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga Lithuania 2017]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А лига на Литванија 2018|2018]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga Lithuania 2018]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga Lithuania 2019]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga Lithuania 2020]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga Lithuania 2021]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga Lithuania 2022]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga Lithuania 2023]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga Lithuania 2024]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga Lithuania 2025]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[ТОПЛИГА]]''' | bgcolor="#" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga Lithuania 2026]</ref> |- |} == Грб и клупски бои == {| style="width:33%" |- | {{Football kit |title=2004—2015 <br> «Спирис» |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm=FFFF00 |body=FFFF00 |rightarm=FFFF00 |shorts=0000FF |socks=0000FF }} |{{Football kit |title=2015— <br> Домашни бои |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm=008000 |body=008000 |rightarm=008000 |shorts=008000 |socks=008000 }} |{{Football kit |title=2015— <br> Гостински |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm= ffffff |body=ffffff |rightarm= ffffff |shorts=fffff |socks=ffffff }} |} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Официјално мрежно место ] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] {{A лига на Литванија}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Литванија|Кауно Жалгирис]] 60c8gbkxfvolzf5s77y78oojhmoqq2u 5652666 5652665 2026-11-03T10:58:59Z Makenzis 67668 /* Сезони (2013—) */ 5652666 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ФК Кауно Жалгирис<br />FK Kauno Žalgiris | image = [[Податотека:Кауно Жалгирис.png|250п]] | current = | fullname = Фудбалски Клуб Кауно Жалгирис <br /> Futbolo klubas "Kauno Žalgiris" | nickname = | founded = 2004 | ground = «D ir G» <br/>[[Каунас]], [[Литванија]] | capacity = 15.000 | chairman = | manager = ? | league = [[ТОПЛИГА]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | season = 2026 | position = 1. место | largestwin = | worstdefeat = | topscorer = | fansgroup = | honours = |pattern_la1=_hummelcoreXKjbw |pattern_b1=_hummelcoreXKjbw |pattern_ra1=_hummelcoreXKjbw |pattern_sh1=_hummelcoreXKjbw |pattern_so1=_hummel20w |leftarm1=FFFFFF |body1=FFFFFF |rightarm1=FFFFFF |shorts1=FFFFFF |socks1=FFFFFF |pattern_la2=_hummelcoreXKwb |pattern_b2=_hummelcoreXKwb |pattern_ra2=_hummelcoreXKwb |pattern_sh2=_hummelcoreXKwb |pattern_so2=_hummel20w |leftarm2=FFFFFF |body2=FFFFFF |rightarm2=FFFFFF |shorts2=FFFFFF |socks2=FFFFFF }} '''ФК Кауно Жалгирис''' ({{langx|lt|Futbolo klubas "Kauno Žalgiris"}}) — [[Литванија|литвански]] [[фудбал]]ски клуб од [[Каунас]]. Моментално настапува во А лига на Литванија. == Историја == Фудбалскиот клуб Кауно Жалгирис бил формално формиран во [[2004]] година ({{langx|lt|Futbolo klubas "Spyris"}}). == Успеси == === Национални успеси === * '''Шампион на Литванија (2):''' :'''Шампион:''' 2025, 2026 :2. место: 2022 :3. место: 2020, 2021, 2024 * '''Освојувач на [[Куп на Литванија|Купот на Литванија]] (0):''' * '''Освојувач на Супер Куп (1):''' 2026<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/kauno-zalgiris-pirma-karta-laimejo-supertaure/9311 „Kauno Žalgiris“ pirmą kartą laimėjo Supertaurę]</ref><ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/535713/kauno-zalgiris-iskovojo-pirmaji-sezono-trofeju „Kauno Žalgiris“ iškovojo pirmąjį sezono trofėjų]</ref> == Сезони (2013—) == {|class="wikitable" ! Сезона ! Hиво ! Лига ! Место ! Наводи |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Прва лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga Lithuania 2013]</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Прва лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga Lithuania 2014]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga Lithuania 2015]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga Lithuania 2016]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga Lithuania 2017]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А лига на Литванија 2018|2018]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga Lithuania 2018]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga Lithuania 2019]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga Lithuania 2020]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga Lithuania 2021]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga Lithuania 2022]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga Lithuania 2023]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga Lithuania 2024]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga Lithuania 2025]</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[ТОПЛИГА]]''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>[http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga Lithuania 2026]</ref> |- |} == Грб и клупски бои == {| style="width:33%" |- | {{Football kit |title=2004—2015 <br> «Спирис» |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm=FFFF00 |body=FFFF00 |rightarm=FFFF00 |shorts=0000FF |socks=0000FF }} |{{Football kit |title=2015— <br> Домашни бои |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm=008000 |body=008000 |rightarm=008000 |shorts=008000 |socks=008000 }} |{{Football kit |title=2015— <br> Гостински |pattern_la= |pattern_b= |pattern_ra= |leftarm= ffffff |body=ffffff |rightarm= ffffff |shorts=fffff |socks=ffffff }} |} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Официјално мрежно место ] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] {{A лига на Литванија}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Литванија|Кауно Жалгирис]] md43vk9fqijxcmtjdn6dcikpnhmchfl 0 1220518 5652572 4494463 2026-11-02T19:34:54Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Извршен програм]] на [[Прилог (програмска опрема)]] 4494463 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OpenOffice.org Writer.png|mini|right|275px|[[OpenOffice.org]] Writer]] '''Извршен (апликациски) програм''' или '''апликација''' – [[програмска опрема]] наменета за извршување на точно одредени задачи. Задачата на системскиот софтвер е да ја овозможи работата на сите [[машинска опрема|сметачки делови]], извршниот софтвер ги искористува сметачките делови за извршување на некоја одредена задача. Пример на извршен програм е уредник на текстот ([[Microsoft Word]] и други), мултимедијален изведувач ([[Winamp]] и други) или програм за обработка на слики ([[Photoshop]] и други) и така натаму. Имаме и пакети на извршни програми, како на пр. [[Microsoft Office]] или [[OpenOffice.org]] кои вклучуваат повеќе програми за обработување некои задачи. == Видови на извршни програми == ===[[Microsoft Office]] === * Уредник на текст * Уредник на табели (Spreadsheet) ===[[Програми за комуникација]]=== *[[Електронска пошта]] *[[Прелистувач]] ===[[Мултимедија]]=== *[[Мултимедијален изведувач|Мултимедијални изведувачи]] *[[Графички програми]] **[[Графички податотечни формати]] **[[Растерска графика]] **[[Векторска графика]] **[[3D-графика]] **[[Дигитални филми]] **[[Сметачки игри]] ===[[Аналитички програми]]=== *[[DADiSP]] *[[MathCAD]] *[[Mathematica]] *[[MATLAB]] *[[Maxima]] *[[Сметачки алгебарски систем]]и ===[[База на податоци]]=== *[[DBMS]] [[Категорија:Програмска опрема]] [[Категорија:Извршни програми| ]] 7z5ydi4kd77nacb71dyr51vw3fu0f4o 5652585 5652572 2026-11-02T20:01:46Z Vlad5250 77190 5652585 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OpenOffice.org Writer.png|mini|right|275px|[[OpenOffice.org]] Writer]] '''Прилог''', '''извршен програм''' или '''апликација''' — [[програмска опрема]] наменета за извршување на точно одредени задачи. Задачата на системските програми е да ја овозможи работата на сите [[машинска опрема|сметачки делови]], извршните програми ги искористуваат сметачките делови за извршување на некоја одредена задача. Пример на прилог е уредник на текстот ([[Microsoft Word]] и други), мултимедијален изведувач ([[Winamp]] и други) или програм за обработка на слики ([[Photoshop]] и други) и така натаму. Имаме и пакети на прилози, како на пр. [[Microsoft Office]] или [[OpenOffice.org]] кои вклучуваат повеќе програми за обработување некои задачи. == Видови на прилози == ===[[Microsoft Office]] === * Уредник на текст * Уредник на табели (Spreadsheet) ===[[Програми за комуникација]]=== *[[Електронска пошта]] *[[Прелистувач]] ===[[Мултимедија]]=== *[[Мултимедијален изведувач|Мултимедијални изведувачи]] *[[Графички програми]] **[[Графички податотечни формати]] **[[Растерска графика]] **[[Векторска графика]] **[[3D-графика]] **[[Дигитални филми]] **[[Сметачки игри]] ===[[Аналитички програми]]=== *[[DADiSP]] *[[MathCAD]] *[[Mathematica]] *[[MATLAB]] *[[Maxima]] *[[Сметачки алгебарски систем]]и ===[[База на податоци]]=== *[[DBMS]] [[Категорија:Програмска опрема]] [[Категорија:Извршни програми| ]] 552k0aymu4n7epotzpcz6tbb756typv 0 1242654 5652517 5639342 2026-11-02T16:15:33Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652517 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Алфонсо Перес | image = | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1972|9|26}} | cityofbirth = {{роден во|Хетафе|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = | clubnumber = | retired = [[2005]] <small>(32 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Getafe}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Real Madrid}} | years1 = 1989-1992 | caps1 = 3 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Real Madrid Castilla}} | years2 = 1991-1995 | caps2 = 88 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Real Madrid}} | years3 = 1995-2000 | caps3 = 152 | goals3 = 57 | clubs3 = {{Fb team Betis}} | years4 = 2000-2002 | caps4 = 21 | goals4 = 2 | clubs4 = {{Fb team Barcelona}} | years5 = 2002 | caps5 = 11 | goals5 = 4 | clubs5 = →{{Fb team Olympique Marseille}} | years6 = 2002-2005 | caps6 = 45 | goals6 = 10 | clubs6 = {{Fb team Betis}} | nationalyears1 = 1988-1989 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 16 години|Шпанија 16]] | nationalyears2 = 1989-1990 | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears3 = 1991 | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 година|Шпанија 19]] | nationalyears4 = 1991-1993 | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears5 = 1991-1992 | nationalcaps5 = 11 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија 23]] | nationalyears6 = 1992-2000 | nationalcaps6 = 38 | nationalgoals6 = 11 | nationalteam6 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Алфонсо Перес Муњос''' (роден на {{роден на|26|септември|1972}} година, во [[Хетафе]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбал]]ер, кој играл на позицијата [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. ==Кариера== ===Клупска кариера=== Алфонсо е роден во [[Хетафе]], предградието на [[Мадрид]] и ја започнал својата кариера во {{Fb team (N) Real Madrid}}. Во 1991 година, на возраст од само 18 години, го направил своето деби за првиот тим на Реал. Иако тој никогаш не врежал редовно место во почетниот состав на ''кралевите'' - играјќи главно како замена прво на [[Емилио Бутрагуењо]], а потоа и на [[Иван Заморано]] - тој сепак му помогнал на клубот од [[Мадрид|главниот град]] да го освои [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|шпанското првенство во сезоната 1994-1995]]. Во летото 1995 година, Алфонсо му се приклучил на [[ФК Реал Бетис|Реал Бетис]]. Во неговата втора сезона во клубот, тој постигнал 25 гола во [[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|лигата]] што е најголемиот број на голови постигнати од еден играч на Бетис за време на една сезона; тој исто така бил втор стрелец во лигата зад [[Роналдо]] и му помогнал на својот клуб да заврши на високото четврто место.<ref>{{наведени вести|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/espejo-Alfonso-Pier_0_659034595.html|title=En el espejo de Alfonso y Pier|publisher=Diario de Sevilla|language=es|date=6 January 2013|accessdate=2 October 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.realbetisbalompie.es/noticias/la-historia/el-perfil-alfonso-perez-munoz-7612|title=El perfil: Alfonso Pérez Muñoz|trans-title=The profile: Alfonso Pérez Muñoz|publisher=Real Betis|language=es|date=26 September 2016|accessdate=2 October 2019}}</ref> По одличните игри за Бетис и за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]] на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], во летото 2000 година Алфонсо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]]. Сепак, тој имал големи потешкотии да се прилагоди на [[Камп Ноу]], постигнувајќи само два гола во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|лигата]] (и двата во гостинската победа со 6-0 над [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]]) и уште три во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]] за време на својата прва сезона. Откако во следната сезона играл многу малку за Барса, тој бил проследен на позајмица во францускиот [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] во јануари 2002 година, која исто така се покажала не успешна.<ref>{{наведени вести|url=https://www.abc.es/deportes/futbol/abci-barca-cede-alfonso-marsella-200201080300-70630_noticia.html|title=El Barça cede a Alfonso al Marsella|trans-title=Barça loan Alfonso to Marseille|publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]]|language=es|date=8 January 2002|accessdate=2 October 2019}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2002-2003, Алфонсо се вратил во Бетис. После две сезони во кои постојано се мачел со повреди и не бил во препознатливата форма, Алфонсо ја завршил својата кариера во јуни 2005 година. Со 80 гола за Бетис, тој е шести најдобар стрелец во историјата на клубот. ===Репрезентативна кариера=== Алфонсо одиграл 38 натпревари и постигнал 11 голови за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација на Шпанија]], правејќи го своето деби во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на 9 септември 1992 година, во [[Сантандер]].<ref>[http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1992/09/10/MD19920910-002.pdf La nueva etapa se abre con victoria (New era gets started with win)]; [[Mundo Deportivo]], 10 September 1992 (in Spanish)</ref> Тој ја претставувал својата земја на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]]. Тој ги одиграл сите натпревари на Шпанија на турнирот и постигнал еден гол во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|BUL}} во првиот натпревар на репрезентацијата.<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/matches/round=227/match=52500/postmatch/report/index.html Spain start with a point against Bulgaria]; UEFA, 6 October 2003</ref> Шпанците биле елиминирани во четвртфиналето од домаќинот Англија по изведување на пенали. Две години подоцна, Алфонсо бил повикан во составот на Шпанија за [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]], каде одиграл два натпревари. Својот последен голем турнир со Шпанија, Алфонсо го имал на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]. Тој ги одиграл сите натпревари за својата земја (три од нив бил стартер) на првенството во [[Белгија]] и [[Холандија]] и постигнал два гола, и двата во победата со 4-3 над [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|СР Југославија]] во последното коло од [[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц|групата]], круцијална за Шпанија да остане на турнирот; откако шпанците губеле со 3-2, во 90-тата минута бил досуден [[Пенал (фудбал)|пенал]] за нив кој во гол го претворил [[Гаиска Мендиета]], а веднаш потоа на неколку секунди до крајот Алфонсо со спектакулерен гол, негов втор во натпреварот, ја води ''црвената фурија'' до победа од 4-3 и пласман во четвртфиналето.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/800459.stm Spain survive in seven-goal classic]; [[BBC Sport]], 21 June 2000</ref> Сепак, таму тие биле елиминирани од подоцнежниот шампион {{NazNB|FUrep|FRA}} со 1-2. ==Хронологија на репрезентативните настапи== {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|9-9-1992|Сантандер|ESP|1|0|ENG|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|23-9-1992|Рига|LAT|0|0|ESP|-|Квалификации за Светско првенство|1994|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|14-10-1992|Белфаст|NIR|0|0|ESP|-|Квалификации за Светско првенство|1994|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|16-12-1992|Севиља|ESP|5|0|LAT|1|Квалификации за Светско првенство|1994|13={{subon|53}}}} {{Cronopar|27-1-1993|Лас Палмас|ESP|1|1|MEX|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|22-9-1993|Тирана|ALB|1|5|ESP|-|Квалификации за Светско првенство|1994|13={{suboff|51}}}} {{Cronopar|6-9-1995|Гранада|ESP|6|0|CYP|1|Квалификации за Евро|1996|13={{suboff|61}}}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|2|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DEN|1|1|ESP|-|Квалификации за Евро|1996|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|15-11-1995|Елче|ESP|3|0|MKD|-|Квалификации за Евро|1996|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска|13={{subon|53}}}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|ESP|1|1|BUL|1|Евро|1996|Прва фаза|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{subon|57}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвртфинале|dts|2 – 4|13={{subon|46}} {{yel|50}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|3|Квалификации за Светско првенство|1998|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квалификации за Светско првенство|1998|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квалификации за Светско првенство|1998|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|2|Квалификации за Светско првенство|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квалификации за Светско првенство|1998|13={{suboff|69}} {{yel|50}}}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квалификации за Светско првенство|1998}} {{Cronopar|24-9-1997|Братислава|SVK|1|2|ESP|-|Квалификации за Светско првенство|1998|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-3-1998|Виго|ESP|4|0|SWE|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|13-6-1998|Нант|ESP|2|3|NGA|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|58}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Нигерија|дет.]]}} {{Cronopar|24-6-1998|Ленс|ESP|6|1|BUL|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|65}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Бугарија|дет.]]}} {{Cronopar|5-9-1998|Лимасол|CYP|3|2|ESP|-|Квалификации за Евро|2000|13={{suboff|38}}}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска|13={{subon|85}}}} {{Cronopar|17-11-1999|Севиља|ESP|0|2|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|22}}}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|3-6-2000|Гетеборг|SWE|1|1|ESP|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|13-6-2000|Ротердам|ESP|0|1|NOR|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{subon|72}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Шпанија - Норвешка|дет.]]}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SLO|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{suboff|71}}||15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|дет.]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|2|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|дет.]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвртфинале|13={{yel|55}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|дет.]]}} {{Cronofin|38|11}} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ESP}} Реал Мадрид==== *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисон]]''' : 1 : 1994-1995 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1992-1993 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1993 ===={{flagsport|ESP}} Реал Бетис==== *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2004-2005 ===Репрезентативни=== *'''[[Податотека:Gold medal.svg|20px|Златен медал]] [[Летни олимписки игри]]''' : 1 : [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ===Поединечни=== *'''[[Фудбалер на годината во Шпанија]]''' : 1 : 1998 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://us.soccerway.com/coaches/alfonso-perez-munoz/104336/ Алфонсо Перес на soccerway] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200130005350/https://us.soccerway.com/coaches/alfonso-perez-munoz/104336/ |date=2020-01-30 }} *[https://www.transfermarkt.com/alfonso/profil/spieler/7933 Алфонсо Перес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/news/_/id/46824/perez-munoz-alfonso Алфонсо Перес на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/113823/Show/Alfonso Алфонсо Перес на whoscored] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алфонсо}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Бетис]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Живи луѓе]] bo68q8wfhmxmpm7o5dy2qnocy7u7778 0 1260729 5652581 5551227 2026-11-02T19:44:17Z Vlad5250 77190 5652581 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg|мини|350x350п|Графичкиот кориснички посредник е претставен (прикажан) на екранот на сметачот. Тоа е исход на обработен кориснички влез и обично главен посредник за заемодејство човек-машина. [[Допирен кориснички посредник|Допирните кориснички посредници]] популарни за малите мобилни уреди се преклопување на нагледниот излез со нагледниот влез.]] '''Дизајн на кориснички посредник''' или '''инженерство на кориснички посредник''' — [[дизајн]] на [[кориснички посредник|кориснички посредници]] за [[Машина|машини]] и [[програмска опрема]], како што се [[сметач]]и, домашни апарати, мобилни уреди и други [[Електроника|електронски уреди]], со фокус на максимизирање на [[употребливост]]а и [[Корисничко искуство|корисничкото искуство]]. Целта на дизајнот на корисничкиот посредник е да го направи заемодејството на корисникот што е можно поедноставно и делотворно, во смисла на постигнување на корисничките цели (дизајн насочен кон корисникот). Добриот дизајн на корисничкиот посредник го олеснува завршувањето на задачата без да привлече непотребно негативно внимание. [[Графички дизајн|Графичкиот дизајн]] и [[типографија]]та се користат за поддршка на неговата [[употребливост]], влијаат врз тоа како корисникот извршува одредени заемодејства и ја подобрува [[Естетика|естетската]] привлечност на дизајнот; дизајнерската естетика може да ја подобри или намали можноста на корисниците да ги користат функциите на посредникот.<ref name="NormanAttractiveWorksBetter">{{Наведена мрежна страница|url=https://jnd.org/emotion_design_attractive_things_work_better|title=Emotion & Design: Attractive things work better|last=Norman, D. A.|year=2002|work=Interactions Magazine, ix (4)|pages=36–42|accessdate=20 April 2014|archive-date=2021-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307051206/https://jnd.org/emotion_design_attractive_things_work_better/|url-status=dead}}</ref> Процесот на дизајнирање мора да ги балансира техничката функционалност и нагледните елементи (на пример, [[умствен модел|ментален модел]]) за да создаде систем кој не е само оперативен, туку е и употреблив и прилагодлив на промените на потребите на корисникот. Дизајнот на посредникот е вклучен во широк спектар на проекти за: сметачки системи, автомобили, комерцијални авиони. Сите овие проекти вклучуваат многу исти основни човечки заемодејства, но исто така бараат некои уникатни вештини и знаења. Како резултат, дизајнерите имаат тенденција да специјализираат во одредени типови на проекти и да имаат вештини насочени кон нивната експертиза, без разлика дали станува збор за [[Проектирање на програмска опрема|дизајн на програмска опрема]], истражување на корисник, [[Уредување на мрежни места|дизајн на мрежни места]] или [[индустриски дизајн]]. == Процеси == [[Податотека:Mobile_sketch_template.pdf|мини|300x300пкс|Предлошка за печатење, дизајн за прилози за мобилни и десктоп ([[PDF|pdf]]).]] Дизајнот на кориснички посредник бара добро разбирање на потребите на корисникот. Главно се фокусира на потребите на платформата и нејзините очекувања од корисниците. Постојат неколку фази и процеси во дизајнот на корисничкиот посредник, од кои некои се бараат повеќе од другите, во зависност од проектот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.inxpo.com/casting-calls/bid/105506/6-Tips-for-Designing-an-Optimal-User-Interface-for-Your-Digital-Event|title=6 Tips for Designing an Optimal User Interface for Your Digital Event|last=Wolf|first=Lauren|date=23 May 2012|publisher=INXPO|archive-url=https://archive.today/20130616121623/http://web.inxpo.com/casting-calls/bid/105506/6-Tips-for-Designing-an-Optimal-User-Interface-for-Your-Digital-Event|archive-date=16 June 2013|accessdate=22 May 2013}}</ref> <small>(Забелешка: за остатокот од овој дел, зборот ''систем'' се користи за означување на кој било проект без разлика дали станува збор за [[мрежно место]], [[Прилог (програмска опрема)|прилог]] или [[Машинска опрема|уред]].)</small> * Собирање на функционални барања — составување список на функционалности што ги бара системот за да се постигнат целите на проектот и потенцијалните потреби на корисниците. * Анализа на корисникот и задачите — форма на [[Теренско истражување приватно|теренско истражување]], тоа е анализа на потенцијалните корисници на системот со проучување на начинот на извршување на задачите што дизајнот мора да ги поддржува и спроведување на интервјуа за да ги образложат нивните цели.<ref>{{наведена енциклопедија|url=http://www.interaction-design.org/encyclopedia/semi-structured_qualitative_studies.html|title=Semi-structured qualitative studies|publisher=Interaction Design Foundation|access-date=20 April 2014}}</ref> Типични прашања вклучуваат: ** Што би сакал корисникот да прави на системот? ** Како системот би се вклопил во нормалното работно време или секојдневните активности на корисникот? ** Колку е технички свесен корисникот и кои слични системи корисникот веќе ги користи? ** Кои стилови на изглед и чувство на посредник се привлечни за корисникот? * [[Информациска архитектура]] — развој на процесот и / или протокот на информации на системот (т.е. за системи за телефонски дрвја, ова ќе биде опција графикон за дрвја, а за мрежни места ова е проток на страница што го покажува чиноследот на страниците) * Прототипови — развој на [[жична рамка на мрежно место|жични рамки]], или во форма на [[Прототипови на хартија|прототипови]] на [[хартија]] или едноставни интерактивни екрани. Овие прототипови се лишени од сите елементи на изглед и чувство за најмногу содржина со цел да се концентрираат на посредникот. * [[Инспекција за користење приватна|Инспекција за употребливост]] — дозволувајќи му на проценувачот да изврши увид во корисничкиот посредник. Општо се смета дека ова е поевтино да се спроведе од испробувањето за употребливост (видете чекор подолу) и може да се користи рано во процесот на развој, бидејќи може да се користи за проценка на прототипови или спецификации за системот, што обично не може да се испробува од корисниците. Некои вообичаени методи за инспекција на употребливоста вклучуваат [[Когнитивен проод|когнитивен прооден пат]], кој ја фокусира едноставноста за извршување задачи со системот за нови корисници, [[Евристичка проценка|евристичката проценка]], во која се користат низа евристички податоци за да се идентификуваат проблемите со употребливоста во дизајнот на посредникот и [[Плуралистички прошетка|плуралистичкото проодување]], во кое избраната група на луѓе чекори низ сценарио за задача и разговара за прашања за употребливост. * [[Испробување на употребливоста]] — испробување на прототипови на вистински корисник &mdash; често користејќи техника наречена „протокол за размислување гласно“ каде што ќе побарате од корисникот да зборува за своите мисли за време на искуството. Испробувањето за дизајн на кориснички посредник му овозможува на дизајнерот да го разбере приемот на дизајнот од гледна точка на гледачот, а со тоа се олеснува создавањето успешни прилози. * Графички дизајн на кориснички посредник — вистински дизајн и изглед на финалниот [[графички кориснички посредник]] (GUI). Ова се дизајнирани контролни панели и лица и гласовно контролирани посредники кои вклучуваат орално-аудитивно заемодејство, додека посредниците засновани на гестикулации се сведоци на корисниците кои се вклучуваат во 3Д простори за дизајн преку телесни движења. Може да се заснова на откритијата развиени за време на истражувањето на корисникот и да се рафинира за да се отстранат сите проблеми со употребливоста, откриени преку резултатите од испробувањето.<ref>{{наведена енциклопедија|url=http://www.interaction-design.org/encyclopedia/contextual_design.html|title=Contextual design|publisher=Interaction Design Foundation|access-date=20 April 2014}}</ref> Во зависност од видот на создадениот посредник, овој процес обично вклучува некое сметачко програмирање со цел да ги потврди формите, да воспостави врски или да изврши посакувано дејство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://martinfowler.com/eaaDev/uiArchs.html|title=Forms and control|last=Martin Fowler|work=GUI architecture|publisher=thoughtworks publication|accessdate=20 February 2017}}</ref> * [[Одржување на програмска опрема]] — по распоредувањето на нов посредник, може да биде потребно повремено одржување за да ги поправите [[бубачка|грешките на програмската опрема]], да ги промените одликите или целосно да го надградите системот. Откако ќе се донесе одлука за надградба на посредникот, наследниот систем ќе претрпи друга верзија на процесот на дизајнирање и ќе започне да ги повторува фазите на животниот циклус на посредникот.<ref>{{Наведени вести|url=http://caristix.com/blog/2010/10/8-stages-in-an-hl7-interface-lifecycle/|title=8 Stages in an HL7 Interface Lifecycle - Caristix|date=2010-10-05|work=Caristix|access-date=2017-03-01|language=en-US|archive-date=2017-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301190002/http://caristix.com/blog/2010/10/8-stages-in-an-hl7-interface-lifecycle/|url-status=dead}}</ref> == Побарувања == Динамичките одлики на системот се опишани во однос на барањата за дијалог содржани во седум принципи во 10-ти дел од стандардот за ергономија, ISO 9241. Овој стандард воспоставува рамка на ергономски „принципи“ за техниките за дијалог со определби на високо ниво и илустративни прилози и примери на принципите. Принципите на дијалогот претставуваат динамички аспекти на посредникот и може главно да се сметаат за „чувство“ на посредникот. Седумте принципи на дијалог се: * '''Соодветност за задачата''': дијалогот е погоден за задача кога го поддржува корисникот во делотворно и ефикасно завршување на задачата. * '''Самоопис''': дијалогот е самоописен кога секој чекор од дијалогот е веднаш разбирлив преку повратни информации од системот или му се објаснува на корисникот врз основа на негово барање. * '''Контролираност''': дијалогот може да се контролира кога корисникот е во можност да ја иницира и контролира насоката и темпото на заемодејство сè до точката во која е исполнета целта. * '''Усогласеност со очекувањата на корисниците''': дијалогот е во согласност со очекувањата на корисниците кога е конзистентен и одговара на корисничките одлики, како што се знаење за задачи, образование, искуство и општо прифатените конвенции. * '''Толеранција на грешка''': дијалогот е толерантен на грешки ако, и покрај очигледните грешки во внесувањето, предвидениот резултат може да се постигне без или со минимално дејство од страна на корисникот. * '''Соодветност за индивидуализација''': дијалогот е способен за индивидуализација кога програмот за посредник може да се модифицира за да одговара на потребите на задачите, поединечните преференции и вештините на корисникот. * '''Соодветност за учење''': дијалогот е погоден за учење кога го поддржува и го води корисникот во учењето да го користи системот. Концептот на употребливост е дефиниран за [[ISO 9241]] стандардот според делотворноста, ефикасноста и задоволството на корисникот. Дел 11 ја дава следнава дефиниција за употребливост: * Употребливоста се мери според степенот до кој се постигнуваат предвидените цели на употреба на целокупниот систем (делотворност). * Ресурсите што треба да се потрошат за да се постигнат предвидените цели (ефикасност). * Степенот до кој корисникот смета дека севкупниот систем е прифатлив (задоволство). Делотворноста, ефикасноста и задоволството може да се видат како фактори на квалитет на употребливост. За да се оценат овие фактори, тие треба да се распаднат на подфактори и, конечно, на мерки на употребливост. Презентираната информација е опишана во Дел 12 од [[ISO 9241]] стандардот за организација на информации (аранжман, усогласување, групирање, етикети, локација), за приказ на графички објекти и за кодирање на информации (кратенка, боја, големина, форма, нагледни сигнали) од седум атрибути. „Атрибутите на презентираната информација“ ги претставуваат статичките аспекти на посредникот и генерално може да се сметаат за „изгледот“ на посредникот. Атрибутите се детални во препораките дадени во стандардот. Секоја од препораките поддржува еден или повеќе од седумте атрибути. Седумте атрибути на презентација се: * '''Јасност''': информативната содржина се пренесува брзо и прецизно. * '''Дискриминација''': прикажаната информација може точно да се разликува. * '''Концизност''': корисниците не се преоптоварени со непотребни информации. * '''Конзистентност''': уникатен дизајн, сообразност со очекувањата на корисникот. * '''Откривање''': вниманието на корисникот е насочено кон потребните информации. * '''Читливост''': информациите се лесни за читање. * '''Разбирливост''': значењето е јасно разбирливо, недвосмислено, толкувано и препознатливо. Упатството за корисникот во Дел 13 од стандардот ISO 9241 опишува дека информациите за упатството за корисникот треба лесно да се разликуваат од другите прикажани информации и треба да бидат специфични за тековниот контекст на употреба. Упатството за корисникот може да се даде со следниве пет средства: * Упатства што укажуваат експлицитно (специфични инструкции) или имплицитно (генерички инструкции) дека системот е достапен за внесување. * Повратна информација за навремено, забележливо и неинтрузивно информирање за корисникот. * Информации за статусот што укажуваат на постојаната состојба на прилогот, машинските и програмските составници на системот и активностите на корисникот. * Управување со грешки, вклучувајќи спречување грешки, исправка на грешки, корисничка поддршка за управување со грешки и пораки за грешки. * Он-лајн помош за системски иницирани и кориснички иницирани барања со специфични информации за тековниот контекст на употреба. == Истражување == Дизајнот на кориснички посредник е тема на значително истражување, вклучително и за нејзината [[естетика]].<ref name="The role of context in perceptions of the aesthetics of web pages over time">{{Наведени вести|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=1464532.1465384&coll=GUIDE&dl=GUIDE&CFID=27731682&CFTOKEN=18425618|title=The role of context in perceptions of the aesthetics of web pages over time|date=2009-01-05|access-date=2009-04-02|publisher=International Journal of Human–Computer Studies}}</ref> Стандардите се развиени уште во 1980-тите години за дефинирање на употребливоста на програмските производи. Една од структурните основи стана референтен модел на кориснички посредник IFIP. Моделот предлага четири димензии за структурирање на корисничкиот посредник: * Димензија на влез/излез (изгледот) * Димензија на дијалогот (чувството) * Техничка или функционална димензија (пристап до алатки и услуги) * Организациска димензија (поддршка за комуникација и соработка) Овој модел има големо влијание врз развојот на меѓународниот стандард [[ISO 9241]] што ги опишува барањата за дизајн на посредникот за употребливост. Желбата да се разберат прашањата за специфични прилози рано во развојот на програмска опрема, дури и кога се развиваше прилог, доведе до истражување на алатките за брзо прототипирање на GUI што може да понудат убедливи симулации за тоа како вистинскиот прилог може да се однесува во производствената употреба.<ref name="HUMANOID">{{Наведени вести|url=http://citeseer.ist.psu.edu/old/szekely92facilitating.html|title=The HUMANOID model of interface design|publisher=Proceedings CHI'92|year=1992}}</ref> Некои од ова истражување покажаа дека широк спектар на програмски задачи за GUI-заснована програмска опрема, всушност, може да се специфицира преку други средства освен пишување на програмски код.<ref name="ACM Transactions on Programming Languages and Systems">{{Наведени вести|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=78942.78943&coll=GUIDE&dl=GUIDE&CFID=27731682&CFTOKEN=18425618|title=Creating user interfaces using programming by example, visual programming, and constraints|date=1990-04-11|access-date=2009-04-02|publisher=ACM}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Графички дизајн|Кориснички посредник]] [[Категорија:Кориснички посредник]] [[Категорија:Употребливост]] 7hxm4d8cqbiebt21rvw2q9566j8kd4j 0 1292161 5652667 5616839 2026-11-03T11:07:58Z Jtasevski123 69538 /* Опис на растението */ доп 5652667 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Koeh-033.jpg|display_parents=2|genus=Chelidonium|species=majus|authority=[[Карл Линеј]]|synonyms={{Plainlist |style=margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Chelidonium cavaleriei'' <small>H.Lév.</small> *''Chelidonium dahuricum'' <small>DC.</small> *''Chelidonium grandiflorum'' <small>DC.</small> *''Chelidonium haematodes'' <small>Moench</small> *''Chelidonium laciniatum'' <small>Mill.</small> *''Chelidonium luteum'' <small>Gilib.</small> nom. inval. *''Chelidonium murale'' <small>P.Renault</small> *''Chelidonium olidum'' <small>Tarscher. ex Ott</small> *''Chelidonium quercifolium'' <small>Willemet</small> *''Chelidonium ruderale'' <small>Salisb.</small> *''Chelidonium umbelliferum'' <small>Stokes</small>}}}} '''Русa трева''' ([[Латински јазик|лат]]: ''Chelidonium majus'') (росопас, жолта трева, лишавица, змиско млеко, змиско грозје, божји дар, Маријанина трева) — повеќегодишно цветно растение од фамилија [[Papaveraceae]]. Во различни краишта билката различно се нарекува. == Име == Латинското име е ''chaledonium majus''. На македонското јазично подрачје познато е како росопас, жолта трева, лишево билие (Горни Порој, Демир Хисар), камбула (Сенгелево)<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 8''</ref> == Опис на растението == Русата трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 80–90 см, кое содржи жолто-портокалов млечен сок. [[Корен|Коренот]] е добро развиен и влакнест. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, разгрането и покриено со ретки, раштркани влакна. [[Лист|Листовите]] се перести или пересто насечени, често со еден пар [[Лиска (лист)|лиски]] што се нерамномерно насечени. Насечените делови имаат назабени рабови со тапи запци. Завршниот дел на листот е триделен, а страничните делови имаат израстоци на надворешната страна, налик на [[Прилисник|прилисници]]. Лиските се обратно јајцевидни, речиси симетрични и назабени со тапи запци. Горната страна на листовите е зелена, а долната синозелена и покриена со ретки влакна. Долните листови имаат лисни дршки, додека горните се приседнати. [[Цвет|Цветовите]] се собрани по 2–6 во штитовидни [[Соцветие|соцветија]] на врвовите на стеблата и гранките. Цветните пупки се обратно јајцевидни, тапи, долги околу 8 мм и широки до 5 мм, а [[Цветна дршка|цветните дршки]] се долги 10–20 мм. Цветовите имаат две жолтеникави чашкини ливчиња, понекогаш покриени со ретки пајажинести влакна, кои бргу отпаѓаат, и четири жолти венечни ливчиња, долги 8–12 мм. [[Прашник|Прашниците]] се жолти, а нивните прашнички конци се проширени во горниот дел. [[Плод|Плодникот]] е составен од два плодни листа, со дводелен жиг и многу краток столпец. Плодот е издолжена, цилиндрична кутијка, долга 3–5 см, гола и со малку нерамна површина. Се наоѓа на исправена плодна дршка и при созревањето се отвора со две капачиња. [[Семе|Семето]] е црно, бубреговидно и долго 1–1,5 mm. Растението цвета од април до август. Сите негови делови содржат [[Отров|отровен]] жолто-портокалов млечен сок.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.25693|title=Hand-list of orchids, cultivated in the Royal Botanic Gardens.|date=1904|publisher=Printed for H.M. Stationery Off. by Darling|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.7717/peerj.6871/fig-1|title=Figure 1: Chelidonium majus.|work=dx.doi.org|accessdate=2022-02-22}}</ref><ref name="Флора на Македонија" /> == Област на распространетост и живеалиште == ''Chelidonium majus'' е автохтон во повеќето региони на Европа. Исто така, се среќава во Северна Африка во Макаронезија, Алжир и Мароко. Во Западна Азија се среќава на Кавказ, Ерменија, Азербејџан, Грузија, Казахстан, Монголија, Сибир, Иран и Турција. Неговите живеалишта вклучуваат карпести падини, шуми, пустини и крајпатни предели. Во [[Македонија]] е многу често растение по ѓубришта, влажни места, покрај куќи, по засенчени места, паркови, покрај влажни патеки, јазови и слично. Се среќава речиси насекаде до 1500 метри надморска височина.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=164-165|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Лековит и хемиски состав == Жолтиот сок од руса трева содржи голем број на различни [[алкалоид]]и, од кои некои се поврзани [[Опиум|со]] опиумот. Коренот е најбогат со алкалоиди (до 3%), додека помалку се наоѓа во стеблото - до 1%. Поради присуството на голема количина на алкалоиди, многу фитотерапевти сметаат дека ова растение е отровно и погодно само за надворешна употреба. Токсичноста главно произлегува од алкалоидот хелелитрин. Покрај алкалоидите, содржи и сапонини, органски киселини (хелидонска, лимонска, јаболкова итн), флавоноиди, протеолитички [[ензим]]и (разградуваат белковини) итн. == Употреба == Руса трева се користи за лекување на стомачни болки, заболувања на црниот дроб ([[хепатит]]ис), за усогласување на работата на дигестивниот систем, а делува и на бактериите, особено на грам-позитивните. Има податоци и за цитостатичното дејство на ова растение, па неговиот жолт сок традиционално се користи за отстранување на брадавици, плускавци, лишаи, егзема и други промени на кожата. Се користи и во народната медицина за третман на тумори и промени во женските генитални органи (тумори, фиброиди, рани, воспаленија и сл) како чај и средство за плакнење. Треба да бидете многу внимателни кога користите руса трева. За внатрешна употреба се користи само сушеното растение, со паузи: се користи три недели, а една се паузира. Дневната доза на добро исушено растение е 2-4, а во овие терапевтски дози не постои можност за труење. Може да се појави повраќање, дијареа и абдоминална болка. Дермалната апликација може да предизвика алергиски реакции.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantea.com.hr/rosopas/|title=Rosopas (Chelidonium majus)|date=2014-11-26|work=Plantea|language=hr|accessdate=2019-09-04}}</ref> == Галерија == <gallery widths="250px" heights="180px" mode="packed-hover"> Податотека:Chelidonium majus bgiu.jpg|цвет Податотека:Rusa-cela.jpg Податотека:Rusa (1).jpg Податотека:Cheledonium majus, Papaveraceae 01.jpg|лист </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена книга|title=Wild Flowers Worth Knowing|title-link=Wild Flowers Worth Knowing|last=[[Neltje Blanchan|Blanchan, Neltje]]|publisher=[[Project Gutenberg]] Literary Archive Foundation|year=2005}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] p9yma20wzzeirg1fhpouc9s94o1lmm0 5652668 5652667 2026-11-03T11:08:17Z Jtasevski123 69538 5652668 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Koeh-033.jpg|display_parents=2|genus=Chelidonium|species=majus|authority=[[Карл Линеј]]|synonyms={{Plainlist |style=margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Chelidonium cavaleriei'' <small>H.Lév.</small> *''Chelidonium dahuricum'' <small>DC.</small> *''Chelidonium grandiflorum'' <small>DC.</small> *''Chelidonium haematodes'' <small>Moench</small> *''Chelidonium laciniatum'' <small>Mill.</small> *''Chelidonium luteum'' <small>Gilib.</small> nom. inval. *''Chelidonium murale'' <small>P.Renault</small> *''Chelidonium olidum'' <small>Tarscher. ex Ott</small> *''Chelidonium quercifolium'' <small>Willemet</small> *''Chelidonium ruderale'' <small>Salisb.</small> *''Chelidonium umbelliferum'' <small>Stokes</small>}}}} '''Русa трева''' ([[Латински јазик|лат]]: ''Chelidonium majus'') (росопас, жолта трева, лишавица, змиско млеко, змиско грозје, божји дар, Маријанина трева) — повеќегодишно цветно растение од фамилија [[Papaveraceae]]. Во различни краишта билката различно се нарекува. == Име == Латинското име е ''chaledonium majus''. На македонското јазично подрачје познато е како росопас, жолта трева, лишево билие (Горни Порој, Демир Хисар), камбула (Сенгелево)<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 8''</ref> == Опис == Русата трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 80–90 см, кое содржи жолто-портокалов млечен сок. [[Корен|Коренот]] е добро развиен и влакнест. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, разгрането и покриено со ретки, раштркани влакна. [[Лист|Листовите]] се перести или пересто насечени, често со еден пар [[Лиска (лист)|лиски]] што се нерамномерно насечени. Насечените делови имаат назабени рабови со тапи запци. Завршниот дел на листот е триделен, а страничните делови имаат израстоци на надворешната страна, налик на [[Прилисник|прилисници]]. Лиските се обратно јајцевидни, речиси симетрични и назабени со тапи запци. Горната страна на листовите е зелена, а долната синозелена и покриена со ретки влакна. Долните листови имаат лисни дршки, додека горните се приседнати. [[Цвет|Цветовите]] се собрани по 2–6 во штитовидни [[Соцветие|соцветија]] на врвовите на стеблата и гранките. Цветните пупки се обратно јајцевидни, тапи, долги околу 8 мм и широки до 5 мм, а [[Цветна дршка|цветните дршки]] се долги 10–20 мм. Цветовите имаат две жолтеникави чашкини ливчиња, понекогаш покриени со ретки пајажинести влакна, кои бргу отпаѓаат, и четири жолти венечни ливчиња, долги 8–12 мм. [[Прашник|Прашниците]] се жолти, а нивните прашнички конци се проширени во горниот дел. [[Плод|Плодникот]] е составен од два плодни листа, со дводелен жиг и многу краток столпец. Плодот е издолжена, цилиндрична кутијка, долга 3–5 см, гола и со малку нерамна површина. Се наоѓа на исправена плодна дршка и при созревањето се отвора со две капачиња. [[Семе|Семето]] е црно, бубреговидно и долго 1–1,5 mm. Растението цвета од април до август. Сите негови делови содржат [[Отров|отровен]] жолто-портокалов млечен сок.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.25693|title=Hand-list of orchids, cultivated in the Royal Botanic Gardens.|date=1904|publisher=Printed for H.M. Stationery Off. by Darling|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.7717/peerj.6871/fig-1|title=Figure 1: Chelidonium majus.|work=dx.doi.org|accessdate=2022-02-22}}</ref><ref name="Флора на Македонија" /> == Област на распространетост и живеалиште == ''Chelidonium majus'' е автохтон во повеќето региони на Европа. Исто така, се среќава во Северна Африка во Макаронезија, Алжир и Мароко. Во Западна Азија се среќава на Кавказ, Ерменија, Азербејџан, Грузија, Казахстан, Монголија, Сибир, Иран и Турција. Неговите живеалишта вклучуваат карпести падини, шуми, пустини и крајпатни предели. Во [[Македонија]] е многу често растение по ѓубришта, влажни места, покрај куќи, по засенчени места, паркови, покрај влажни патеки, јазови и слично. Се среќава речиси насекаде до 1500 метри надморска височина.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=164-165|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Лековит и хемиски состав == Жолтиот сок од руса трева содржи голем број на различни [[алкалоид]]и, од кои некои се поврзани [[Опиум|со]] опиумот. Коренот е најбогат со алкалоиди (до 3%), додека помалку се наоѓа во стеблото - до 1%. Поради присуството на голема количина на алкалоиди, многу фитотерапевти сметаат дека ова растение е отровно и погодно само за надворешна употреба. Токсичноста главно произлегува од алкалоидот хелелитрин. Покрај алкалоидите, содржи и сапонини, органски киселини (хелидонска, лимонска, јаболкова итн), флавоноиди, протеолитички [[ензим]]и (разградуваат белковини) итн. == Употреба == Руса трева се користи за лекување на стомачни болки, заболувања на црниот дроб ([[хепатит]]ис), за усогласување на работата на дигестивниот систем, а делува и на бактериите, особено на грам-позитивните. Има податоци и за цитостатичното дејство на ова растение, па неговиот жолт сок традиционално се користи за отстранување на брадавици, плускавци, лишаи, егзема и други промени на кожата. Се користи и во народната медицина за третман на тумори и промени во женските генитални органи (тумори, фиброиди, рани, воспаленија и сл) како чај и средство за плакнење. Треба да бидете многу внимателни кога користите руса трева. За внатрешна употреба се користи само сушеното растение, со паузи: се користи три недели, а една се паузира. Дневната доза на добро исушено растение е 2-4, а во овие терапевтски дози не постои можност за труење. Може да се појави повраќање, дијареа и абдоминална болка. Дермалната апликација може да предизвика алергиски реакции.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantea.com.hr/rosopas/|title=Rosopas (Chelidonium majus)|date=2014-11-26|work=Plantea|language=hr|accessdate=2019-09-04}}</ref> == Галерија == <gallery widths="250px" heights="180px" mode="packed-hover"> Податотека:Chelidonium majus bgiu.jpg|цвет Податотека:Rusa-cela.jpg Податотека:Rusa (1).jpg Податотека:Cheledonium majus, Papaveraceae 01.jpg|лист </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена книга|title=Wild Flowers Worth Knowing|title-link=Wild Flowers Worth Knowing|last=[[Neltje Blanchan|Blanchan, Neltje]]|publisher=[[Project Gutenberg]] Literary Archive Foundation|year=2005}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 414ay7xa5lw5vjuvui51msfm6mhtvoa 0 1300237 5652648 5627376 2026-11-03T09:54:06Z Jtasevski123 69538 /* Опис на растението */ доп 5652648 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Кисел трн | image = Illustration Berberis vulgaris0.jpg | image_caption = Кисел трн | genus = Berberis | species = vulgaris | authority = [[L.]] | synonyms = {{расклопен список|bullets=on |''Berberis abortiva'' <small>P.Renault</small> |''Berberis acida'' <small>Gilib.</small> |''Berberis aethnensis'' <small>Bourg. ex Willk. & Lange</small> |''Berberis alba'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis angulizans'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis apyrena'' <small>K.Koch</small> |''Berberis arborescens'' <small>K.Koch</small> |''Berberis articulata'' <small>Loisel.</small> |''Berberis asperma'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis aurea'' <small>Tausch</small> |''Berberis bigelovii'' <small>Schrad.</small> |''Berberis corallina'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis dentata'' <small>Tausch</small> |''Berberis dentata'' var. ''capitata'' <small>Tausch</small> |''Berberis dulcis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis dumetorum'' <small>Gouan</small> |''Berberis edulis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis elongata'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis globularis'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis hakodate'' <small>Dippel</small> |''Berberis heterophylla'' <small>K.Koch</small> |''Berberis iberica'' <small>Sweet</small> |''Berberis innominata'' <small>Kielm.</small> |''Berberis irritabilis'' <small>Salisb.</small> |''Berberis jacquinii'' <small>K.Koch</small> |''Berberis latifolia'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis marginata'' <small>K.Koch</small> |''Berberis maxima'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis maximowiczii'' <small>Regel</small> |''Berberis microphylla'' <small>F.Dietr.</small> |''Berberis mitis'' <small>Schrad.</small> |''Berberis nepalensis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis nitens'' <small>Schrad.</small> |''Berberis obovata'' <small>Schrad.</small> |''Berberis orientalis'' <small>C.K.Schneid.</small> |''Berberis pangharengensis'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis pauciflora'' <small>Salisb.</small> |''Berberis racemosa'' <small>Stokes</small> |''Berberis rubra'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis sanguinea'' <small>K.Koch</small> |''Berberis sanguinolenta'' <small>K.Koch</small> |''Berberis sibirica'' <small>Schult. & Schult.f.</small> |''Berberis sieboldii'' <small>Dippel</small> |''Berberis sylvestris'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis violacea'' <small>Poit. & Turpin</small> }} | synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2674612 The Plant List]</ref> }} '''Кисел трн''' или '''обична жолтика''' ({{науч|Berberis vulgaris}}) — разгранета листопадна [[грмушка]] од семејството на [[жолтики]]те (''Berberidaceae''). == Опис на растението == Киселиот трн е листопадна, [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна]] и силно разгранета [[грмушка]], која може да достигне висина до 3 м. Постарите гранки имаат светлосива или светлозелена кора, а под неа дрвото е жолто. [[Гранка|Гранките]] се претежно исправени, а на долните гранки, наместо [[Лист|листови]], често се развиваат трње, најчесто триделни, поретко со еден до седум краци, долги до 2,5 см. Во пазувите на трњето се развиваат снопчиња од листови. Листовите се обратно јајцевидни, кожести и голи, а должината им е 1,5–2,5 пати поголема од ширината. Врвот им е тап или слабо зашилен, рабовите се ситно назабени со шилести запчиња, а основата постепено се стеснува во кратка лисна дршка. На долната страна се забележува испакната мрежеста нерватура, а стомите се присутни само на долната површина на лисната плоча. Листовите се долги од 3 до 6 см и обично се распоредени во снопчиња. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во ретки, висечки гроздести соцветија, долги до 6 см, кои се развиваат на врвовите на кусите гранчиња и имаат изразен мирис. Цветовите се двополови. Страничните цветови најчесто имаат по шест [[чашкини ливчиња]], шест [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] и шест [[Прашник|прашници]], додека врвните цветови можат да имаат по пет од секој од овие цветни органи. Чашкините ливчиња се жолти и распоредени во два круга, а венечните ливчиња се жолтеникави, понекогаш со црвенкава нијанса, овални и долги 5–7 мм. Во основата на секое венечно ливче се наоѓаат по две нектарни жлезди. Прашниците се распоредени во два круга, а нивните поленови ќесички се отвораат со капачиња. Цветот има еден надцветен [[плодник]] со краток столпец и широк, рамен жиг. [[Плод|Плодот]] е издолжена, цилиндрична, црвена и јадлива бобинка со кисел вкус, долга 8–10 мм. Содржи две до три семиња богати со ендосперм.<ref name="bioras2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|title=Биолошка разноврсност Србије|publisher=bioras.petnica.rs|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417083114/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|url-status=dead}}</ref><ref name="bioras3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|title=Биолошка разноврсност Србије|publisher=bioras.petnica.rs|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417083114/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|url-status=dead}}</ref> == Живеалиште == Распространет е сè до 1200 m надморска височина. v. најмногу на теренот богат со [[варовник]],<ref name="bioras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|title=Биолошка разноврсност Србије|publisher=bioras.petnica.rs|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417083114/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|url-status=dead}}</ref> во сончеви и карпести предели, како и во зоната на грмушки и грмушки, во борови шуми, на подот на грмушките, во заедниците Руд. ем Јов., Диклиќ, Јов., Јов. Распространет е речиси низ [[Европа|цела Европа]], освен во северна [[Скандинавија]], северна [[Русија]], [[Грција]] и [[Турција]]. Се јавува и на Кавказ. Во [[Македонија]] расте по суви и најчесто каменливи почви, до 1600 метри надморска височина. Претставува доста често растение по обесшумените места, проредените шуми и по меѓите. Познато е за Скопско, Кумановско, Овчеполско, Штипско, Велешко, Демиркаписко, Дебарско, Криволачко, Солен Дол, падините на Ниџе, Галичица, Серта и клисурата на Бабуна.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|author-link=Кирил Мицевски|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|location=Скопје|volume=Том I св.2|page=154|access-date=15 август 2026}}</ref> == Хемиски состав на дрога == Како дрога се користат Речиси сите делови на растението: * Плодови (''Berberidis fructus'') * корен (''Berberidis radix'') Во сите билни органи установени се поедини состојки: * изохинолински алкалоиди (до 8%): берберин, бербамин, винетин и палмитин, во сите органи, а особено во обоената кора; * деривати на антрахинон, кои ги има во коренот; * [[органска киселина]] (околу 6%), шеќери (околу 5%), пектин, гума и др.присутни во плодовите. == Употреба == Плодот, бобинката, со пријатен вкус, е богат со јаболкова киселина, а се користи за правење на сирупи и компоти Од кората и дрвјата се добива жолта боја берберин со која може да се бојадисува кожа и волна. Кората на дрвото и корените содржат голем број на [[алкалоид]]и . Киселиот трн се користи за болести на жолчните канали бидејќи го олеснува излачувањето на жолчката, го спречува воспалението, појавата на песок и камења во жолчните канали. Во форма на капки, чија главна состојка е берберинот, го намирува воспалението на очите и очните капаци. Покрај тоа може да се дава и против повраќање. Условно не е штетен, што значи дека треба да се користи само во пропишаните дози и под контрола на стручни лица. == Галерија == <gallery mode="packed" widths="130" heights="130"> File:Berberis-vulgaris-flowers.jpg|Листови File:歐洲小蘗 Berberis vulgaris -匈牙利布達佩斯 Budapest, Hungary- (9216101912).jpg|Цветови File:Berberis vulgaris .jpg|Плодови </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Мицевски, Кирил: Флора на Република Македонија, Македонска академија за науките и уметностите, 1993, Скопје * Гостушки, Р: Лечење лековитим биљем, Народна книга, Белград, 1979 г. * Грлиќ, Љ: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja, Август Цесарец, Загреб, 1986 г. * Дјук, А, Џ: Зелена аптека, политика, Белград, 2005 г. * Јанчиќ, Р: Лековити растенија со клуч за определување, [[Научна књига]], Белград, 1990 г. * Јанчиќ, Р: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Белград, 2004 г. * Јанчиќ, Р: Сто од нашите најпознати лековити растенија, [[Научна књига]], Белград, 1988 година. * Којиќ, М, Стаменковиќ, В, Јовановиќ, Д: Лековити растенија на југоисточна Србија, ЗУНС, Белград 1998 г. * Лакушиќ, Д: Водич низ флората на Националниот парк Копаоник, ЈП Национален парк Копаоник, Копаоник, 1995 г. * Марин, П, Татиќ, Б: Етимолошки речник, ННК Интернационал, Белград, 2004 г. * Миндел, Е: Витаминска Библија, ФаМилет, 1997 година. * Mišić Lj, Lakušić R: Livadske biljke, ZUNS Sarajevo, ZUNS Beograd, IP ''Svjetlost'', 1990 * Стаменковиќ, В: Наше нешкодљиве лековите биљке, Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: Хербална медицина, Рад, Белград, 1984 г. * Диклиќ Н: Флора Ср Србија, поглавје Фам. Berberidaceae, Српска академија на науките и уметностите, Белград, 1970 г. == Надворешни врски == {{рвр|Berberis vulgaris}} * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Berberis+&SPECIES_XREF=vulgaris&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: Распространетост на ''Berberis vulgaris''] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU Berberis vulgaris во NRCS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081006171046/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU |date=2008-10-06 }} * [http://www.abchomeopathy.com/r.php/Berb Berberis vulgaris кај абхомеопатија] {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Жолтика]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Грмушки]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Флора на Македонија]] gyku63euadanjwndjm0itcqustyivry 5652649 5652648 2026-11-03T09:54:38Z Jtasevski123 69538 5652649 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Кисел трн | image = Illustration Berberis vulgaris0.jpg | image_caption = Кисел трн | genus = Berberis | species = vulgaris | authority = [[L.]] | synonyms = {{расклопен список|bullets=on |''Berberis abortiva'' <small>P.Renault</small> |''Berberis acida'' <small>Gilib.</small> |''Berberis aethnensis'' <small>Bourg. ex Willk. & Lange</small> |''Berberis alba'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis angulizans'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis apyrena'' <small>K.Koch</small> |''Berberis arborescens'' <small>K.Koch</small> |''Berberis articulata'' <small>Loisel.</small> |''Berberis asperma'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis aurea'' <small>Tausch</small> |''Berberis bigelovii'' <small>Schrad.</small> |''Berberis corallina'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis dentata'' <small>Tausch</small> |''Berberis dentata'' var. ''capitata'' <small>Tausch</small> |''Berberis dulcis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis dumetorum'' <small>Gouan</small> |''Berberis edulis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis elongata'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis globularis'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis hakodate'' <small>Dippel</small> |''Berberis heterophylla'' <small>K.Koch</small> |''Berberis iberica'' <small>Sweet</small> |''Berberis innominata'' <small>Kielm.</small> |''Berberis irritabilis'' <small>Salisb.</small> |''Berberis jacquinii'' <small>K.Koch</small> |''Berberis latifolia'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis marginata'' <small>K.Koch</small> |''Berberis maxima'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis maximowiczii'' <small>Regel</small> |''Berberis microphylla'' <small>F.Dietr.</small> |''Berberis mitis'' <small>Schrad.</small> |''Berberis nepalensis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis nitens'' <small>Schrad.</small> |''Berberis obovata'' <small>Schrad.</small> |''Berberis orientalis'' <small>C.K.Schneid.</small> |''Berberis pangharengensis'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis pauciflora'' <small>Salisb.</small> |''Berberis racemosa'' <small>Stokes</small> |''Berberis rubra'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis sanguinea'' <small>K.Koch</small> |''Berberis sanguinolenta'' <small>K.Koch</small> |''Berberis sibirica'' <small>Schult. & Schult.f.</small> |''Berberis sieboldii'' <small>Dippel</small> |''Berberis sylvestris'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis violacea'' <small>Poit. & Turpin</small> }} | synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2674612 The Plant List]</ref> }} '''Кисел трн''' или '''обична жолтика''' ({{науч|Berberis vulgaris}}) — разгранета листопадна [[грмушка]] од семејството на [[жолтики]]те (''Berberidaceae''). == Опис на растението == Киселиот трн е листопадна, [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна]] и силно разгранета [[грмушка]], која може да достигне висина до 3 м. Постарите гранки имаат светлосива или светлозелена кора, а под неа дрвото е жолто. [[Гранка|Гранките]] се претежно исправени, а на долните гранки, наместо [[Лист|листови]], често се развиваат трње, најчесто триделни, поретко со еден до седум краци, долги до 2,5 см. Во пазувите на трњето се развиваат снопчиња од листови. Листовите се обратно јајцевидни, кожести и голи, а должината им е 1,5–2,5 пати поголема од ширината. Врвот им е тап или слабо зашилен, рабовите се ситно назабени со шилести запчиња, а основата постепено се стеснува во кратка лисна дршка. На долната страна се забележува испакната мрежеста нерватура, а стомите се присутни само на долната површина на лисната плоча. Листовите се долги од 3 до 6 см и обично се распоредени во снопчиња. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во ретки, висечки гроздести соцветија, долги до 6 см, кои се развиваат на врвовите на кусите гранчиња и имаат изразен мирис. Цветовите се двополови. Страничните цветови најчесто имаат по шест [[чашкини ливчиња]], шест [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] и шест [[Прашник|прашници]], додека врвните цветови можат да имаат по пет од секој од овие цветни органи. Чашкините ливчиња се жолти и распоредени во два круга, а венечните ливчиња се жолтеникави, понекогаш со црвенкава нијанса, овални и долги 5–7 мм. Во основата на секое венечно ливче се наоѓаат по две нектарни жлезди. Прашниците се распоредени во два круга, а нивните поленови ќесички се отвораат со капачиња. Цветот има еден надцветен [[плодник]] со краток столпец и широк, рамен жиг. [[Плод|Плодот]] е издолжена, цилиндрична, црвена и јадлива бобинка со кисел вкус, долга 8–10 мм. Содржи две до три семиња богати со ендосперм.<ref name="bioras3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|title=Биолошка разноврсност Србије|publisher=bioras.petnica.rs|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417083114/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|url-status=dead}}</ref><ref name="Флора на Македонија" /> == Живеалиште == Распространет е сè до 1200 m надморска височина. v. најмногу на теренот богат со [[варовник]],<ref name="bioras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|title=Биолошка разноврсност Србије|publisher=bioras.petnica.rs|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417083114/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|url-status=dead}}</ref> во сончеви и карпести предели, како и во зоната на грмушки и грмушки, во борови шуми, на подот на грмушките, во заедниците Руд. ем Јов., Диклиќ, Јов., Јов. Распространет е речиси низ [[Европа|цела Европа]], освен во северна [[Скандинавија]], северна [[Русија]], [[Грција]] и [[Турција]]. Се јавува и на Кавказ. Во [[Македонија]] расте по суви и најчесто каменливи почви, до 1600 метри надморска височина. Претставува доста често растение по обесшумените места, проредените шуми и по меѓите. Познато е за Скопско, Кумановско, Овчеполско, Штипско, Велешко, Демиркаписко, Дебарско, Криволачко, Солен Дол, падините на Ниџе, Галичица, Серта и клисурата на Бабуна.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|author-link=Кирил Мицевски|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|location=Скопје|volume=Том I св.2|page=154|access-date=15 август 2026}}</ref> == Хемиски состав на дрога == Како дрога се користат Речиси сите делови на растението: * Плодови (''Berberidis fructus'') * корен (''Berberidis radix'') Во сите билни органи установени се поедини состојки: * изохинолински алкалоиди (до 8%): берберин, бербамин, винетин и палмитин, во сите органи, а особено во обоената кора; * деривати на антрахинон, кои ги има во коренот; * [[органска киселина]] (околу 6%), шеќери (околу 5%), пектин, гума и др.присутни во плодовите. == Употреба == Плодот, бобинката, со пријатен вкус, е богат со јаболкова киселина, а се користи за правење на сирупи и компоти Од кората и дрвјата се добива жолта боја берберин со која може да се бојадисува кожа и волна. Кората на дрвото и корените содржат голем број на [[алкалоид]]и . Киселиот трн се користи за болести на жолчните канали бидејќи го олеснува излачувањето на жолчката, го спречува воспалението, појавата на песок и камења во жолчните канали. Во форма на капки, чија главна состојка е берберинот, го намирува воспалението на очите и очните капаци. Покрај тоа може да се дава и против повраќање. Условно не е штетен, што значи дека треба да се користи само во пропишаните дози и под контрола на стручни лица. == Галерија == <gallery mode="packed" widths="130" heights="130"> File:Berberis-vulgaris-flowers.jpg|Листови File:歐洲小蘗 Berberis vulgaris -匈牙利布達佩斯 Budapest, Hungary- (9216101912).jpg|Цветови File:Berberis vulgaris .jpg|Плодови </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Мицевски, Кирил: Флора на Република Македонија, Македонска академија за науките и уметностите, 1993, Скопје * Гостушки, Р: Лечење лековитим биљем, Народна книга, Белград, 1979 г. * Грлиќ, Љ: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja, Август Цесарец, Загреб, 1986 г. * Дјук, А, Џ: Зелена аптека, политика, Белград, 2005 г. * Јанчиќ, Р: Лековити растенија со клуч за определување, [[Научна књига]], Белград, 1990 г. * Јанчиќ, Р: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Белград, 2004 г. * Јанчиќ, Р: Сто од нашите најпознати лековити растенија, [[Научна књига]], Белград, 1988 година. * Којиќ, М, Стаменковиќ, В, Јовановиќ, Д: Лековити растенија на југоисточна Србија, ЗУНС, Белград 1998 г. * Лакушиќ, Д: Водич низ флората на Националниот парк Копаоник, ЈП Национален парк Копаоник, Копаоник, 1995 г. * Марин, П, Татиќ, Б: Етимолошки речник, ННК Интернационал, Белград, 2004 г. * Миндел, Е: Витаминска Библија, ФаМилет, 1997 година. * Mišić Lj, Lakušić R: Livadske biljke, ZUNS Sarajevo, ZUNS Beograd, IP ''Svjetlost'', 1990 * Стаменковиќ, В: Наше нешкодљиве лековите биљке, Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: Хербална медицина, Рад, Белград, 1984 г. * Диклиќ Н: Флора Ср Србија, поглавје Фам. Berberidaceae, Српска академија на науките и уметностите, Белград, 1970 г. == Надворешни врски == {{рвр|Berberis vulgaris}} * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Berberis+&SPECIES_XREF=vulgaris&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: Распространетост на ''Berberis vulgaris''] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU Berberis vulgaris во NRCS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081006171046/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU |date=2008-10-06 }} * [http://www.abchomeopathy.com/r.php/Berb Berberis vulgaris кај абхомеопатија] {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Жолтика]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Грмушки]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Флора на Македонија]] at1mjjbxddxriudmvbq8gpd53hl4kw9 0 1300239 5652662 5614475 2026-11-03T10:41:28Z Jtasevski123 69538 /* Опис */ доп 5652662 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Glaucium flavum 2015-06-16 442.JPG | genus = Glaucium | species = flavum | authority = [[Heinrich Johann Nepomuk von Crantz|Crantz]] | synonyms = {{collapsible list |bullets = true |title=<small>Synonyms</small> |Chelidonium fulvum |Poir. |Chelidonium glaucium |L. |Chelidonium glaucum |Hill |Chelidonium littorale |Salisb. |Glaucium corniculatum var. braunianum |Kuntze |Glaucium corniculatum var. flavum |(Crantz) Kuntze |Glaucium corniculatum var. fulvum |(Sm.) Kuntze |Glaucium corniculatum f. grandiflorum |Kuntze |Glaucium corniculatum var. mauritanicum |Kuntze |Glaucium corniculatum f. sublobatum |Kuntze |Glaucium corniculatum var. tricolor |(Godr.) Kuntze |Glaucium fischeri |Bernh. |Glaucium flavum var. fulvum |(Sm.) Fedde |Glaucium flavum f. obtusilobum |Fedde |Glaucium flavum var. plenum |Halácsy |Glaucium flavum var. serpieri |(Heldr.) Halácsy |Glaucium flavum f. subleiocarpum |Kuzmanov & Gegova |Glaucium fulvum |Sm. |Glaucium glaucium (L.) |H.Karst. [Invalid] |Glaucium glaucum |Moench |Glaucium littorale |Salisb. |Glaucium luteum |Crantz [Illegitimate] |Glaucium luteum |Scop. |Glaucium luteum var. glabratum |Willk. & Lange |Glaucium luteum var. vestitum |Willk. & Lange |Glaucium maculatum |Szov. |Glaucium richardsonii |Bernh. ex Fedde |Glaucium serpieri |Heldr. }} | synonyms_ref = <ref name="plantlist" /> }} '''Жолт афион''' или '''морски афион''' ([[науч.]]: ''Glaucium flavum'') ― летно [[Скриеносеменици|цветно растение]] од фамилијата [[Papaveraceae]]. Расте во Европа, Северна Африка, [[Макаронезија]] и умерените зони во Западна Азија. Растението расте на морскиот брег и никогаш не се наоѓа во внатрешноста на земјата. Сите делови на растението, вклучително и семињата, се токсични. Се класифицира како штетен плевел во некои области на Северна Америка, каде што е воведен вид. Се одгледува во градините како краткотрајно повеќегодишно, но обично се одгледува како [[Двегодишно растение|двегодишно]]. == Опис == Растението е [[Двогодишно растение|двогодишно]] или [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 30–80 см, со синозелена боја. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, тркалезно и разгрането, со сивкава површина. Во долниот дел е покриено со ретки влакна, додека во останатиот дел е голо. [[Лист|Листовите]] се дебели, кожести и длабоко разделени на делови, со брановидни рабови и синкаво-сива боја. Покриени се со восочен слој што го намалува губењето вода. Приземните листови се долги до 35 см, имаат тенки лисни дршки и лировидна форма, со пересто насечена лисна плоча. Долните лиски се тесни и целокрајни, додека горните се значително поголеми и неправилно назабени, со запци што завршуваат со кратко осилче. Горните листови се јајцевидни, приседнати и со основата го обвиваат стеблото. Прицветните листови се голи, приседнати и имаат зашилени запци. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни, сместени на врвот или во пазувите на листовите, на [[Цветна дршка|цветни дршки]] долги 1–3 см. Цветните пупки се издолжено јајцевидни, зашилени и долги 2–3 см. Цветовите се светложолти или портокалови и достигнуваат до 7,5 см во пречник. Имаат две синозелени, повеќе или помалку влакнести [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]], кои отпаѓаат при отворањето на цветот, и четири обратно јајцевидни [[венечни ливчиња]], долги 3–4 см, со темна дамка во основата. За разлика од [[Булка|булката]] (''Papaver rhoeas''), чашкините ливчиња кај овој вид се голи. [[Прашник|Прашниците]] се жолти. [[Плод|Плодот]] е издолжена, тесна и исправена кутијка, долга 15–30 см, која има карактеристичен роговиден облик. Гола е и најчесто лачно свиткана, а во внатрешноста е поделена на две комори. При созревањето се отвора и ги ослободува многубројните [[Семе|семиња]]. Жиговите се засечени и имаат раштркани делови. Растението цвета во лето, од јуни до октомври.<ref name="Brimble">{{Наведена книга|title=Flowers in Britain|last=L. J. F. Brimble|publisher=Macmillan and Co|year=1947|location=London|page=54}}</ref><ref name="rhs">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/8033/Glaucium-flavum/Details|title=Glaucium flavum|publisher=rhs.org.uk|accessdate=2 November 2017}}</ref><ref name="Readers">{{Наведена книга|title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain|publisher=[[Reader's Digest]]|year=1981|isbn=978-0-276-00217-5|page=31}}</ref><ref name="norfolk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.norfolkwildlifetrust.org.uk/wildlife-in-norfolk/species-explorer/plants/yellow-horned-poppy|title=Yellow horned-poppy Glucium flavum|publisher=norfolkwildlifetrust.org.uk|accessdate=2 November 2017}}</ref><ref name="Флора на Македонија" /> == Таксономија == За прв пат бил објавен и опишан од Хајнрих Јохан Непомук фон Кранц во 1763 година <ref name="plantlist">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2826358|title=Glaucium flavum Crantz is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=2 November 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=161798-3|title=Papaveraceae Glaucium flavum Crantz|publisher=ipni.org|accessdate=2 November 2017}}</ref> [[Епитет]]от на видот ''flavum'' е латински за жолто и ја означува неговата цветна боја.<ref>Archibald William Smith {{Google books|ahNMkgoNJ7IC|A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins}}</ref> Попознат е како ''морски афион'',<ref name="Fernie">W. T. Fernie {{Google books|2g8lBQAAQBAJ|Herbal Simples: Approved for Modern Uses of Cure (1897)}}</ref> ''афион'' со ''рогови и жолт афион со рогови''.<ref name="rhs"/><ref name="grin">{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=17621|title=Taxon: Glaucium flavum Crantz|publisher=ars-grin.gov|accessdate=2 November 2017}}</ref> ''G. flavum'' бил потврден од [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на САД]] и Службата за земјоделско истражување на 25 мај 1995 година, потоа ажуриран на 9 мај 2011 година,<ref name="grin"/> и е прифатено име од Кралското хортикултурно друштво.<ref name="rhs"/> == Распространетост и живеалиште == Расте во умерените региони на Северна Африка, Европа и делови од Западна Азија.<ref name="grin"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/df52718273f03dd4307bd7a905b10d9b|title=Accepted scientific name: Glaucium flavum Crantz (accepted name)|last=Hassler|first=M.|date=September 2017|publisher=catalogueoflife.org|accessdate=2 November 2017|archive-date=2019-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080523/http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/df52718273f03dd4307bd7a905b10d9b|url-status=dead}}</ref> === Опсег === [[Податотека:Glaucium_flavum_1.JPG|мини|Расте во песок во Шпанија]] Се наоѓа во Северна Африка, во рамките на [[Макаронезија]], [[Канарски Острови|Канарските Острови]], [[Алжир]], [[Либија]], [[Тунис]] и [[Мароко]]. Во Западна Азија се наоѓа на Кавказ, [[Грузија]], [[Кипар]], [[Египет]] (на [[Синајски Полуостров|Синај]]), [[Либан]], [[Сирија]] и [[Турција]]. Во источна Европа, се наоѓа во [[Украина]]. Во средна Европа, тоа е во [[Белгија]], [[Германија]], [[Холандија]] и [[Словачка]]. Во северна Европа, во [[Данска]], [[Ирска (остров)|Ирска]], [[Норвешка]], [[Шведска]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Во југоисточна Европа, во [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Хрватска]], [[Грција]], [[Италија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Романија]] и [[Словенија]]. Исто така во југозападна Европа, го има во [[Франција]], [[Португалија]] и [[Шпанија]].<ref name="grin"/><ref name="Cambrolle">{{Наведено списание|last=Cambrollé|first=Jesús|last2=Redondo-Gómez|first2=Susana|last3=Mateos-Naranjo|first3=Enrique|last4=Luque|first4=Teresa|last5=Figueroa|first5=Manuel Enrique|date=February 2011|title=Physiological responses to salinity in the yellow-horned poppy, ''Glaucium flavum''|journal=Plant Physiol Biochem.|volume=49|issue=2|pages=186–94}}</ref> Во [[Македонија]] расте по песокливи и каменливи места на засолени станишта. Во 1939 година го имало во Демир Капија, но денес овој податок не е потврден.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=162-163|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> === Живеалиште === Расте во крајбрежните живеалишта на бреговите и плажите на ќерамиди,<ref name="norfolk"/><ref name="Cambrolle"/> но може да се најде и на врвовите на карпите и во песочните дини.<ref name="Readers"/> == Токсичност == Произведува сок со непријатен мирис на портокал, ако се отвори.<ref name="Readers"/> Сите делови на растението, вклучително и семињата, се токсични и можат да предизвикаат широк спектар на симптоми, вклучувајќи оштетување на мозокот (ако се јаде),<ref name="Readers" /> и респираторна инсуфициенција, што резултира со смрт.<ref>Cooper, M. R. & A. W. Johnson. 1998. Poisonous plants and fungi in Britain: animal and human poisoning. (Cooper & Johnson ed.2)</ref> == Употреба == Глауцинот е главната [[алкалоид]]на компонента во ''Glaucium flavum''.<ref>{{Наведено списание|last=G.B. Lapa|last2=O.P. Sheichenko|last3=A.G. Serezhechkin|last4=O.N. Tolkachev|date=August 2004|title=HPLC Determination of Glaucine in Yellow Horn Poppy Grass (''Glaucium flavum Crantz'')|journal=Pharmaceutical Chemistry Journal|volume=38|issue=1|pages=441–442|doi=10.1023/B:PHAC.0000048907.58847.c6|issn=0091-150X|quote=S-(+)-Glaucine (C₂₁H₂₅NO₄) is the main alkaloid component in the grass of yellow horn poppy (''Glaucium luteum L.'', syn. ''Glaucium flavum Crantz'') of the family Papaveraceae}}</ref> Глауцинот има [[бронходилататор]]ски и антиинфламаторни ефекти, делувајќи како PDE4 инхибитор и блокатор на [[Блокатор на калциумовите канали|калциумовите канали]],<ref>{{Наведено списание|last=Cortijo J, Villagrasa V, Pons R, Berto L, Martí-Cabrera M, Martinez-Losa M, Domenech T, Beleta J, Morcillo EJ|date=Aug 1999|title=Bronchodilator and anti-inflammatory activities of glaucine: In vitro studies in human airway smooth muscle and polymorphonuclear leukocytes|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-pharmacology_1999-08_127_7/page/1641|journal=[[British Journal of Pharmacology]]|volume=127|issue=7|pages=1641–51|doi=10.1038/sj.bjp.0702702|pmc=1566148|pmid=10455321}}</ref> и се користи медицински како антитусив во некои земји.<ref>{{Наведено списание|last=Rühle KH, Criscuolo D, Dieterich HA, Köhler D, Riedel G|date=May 1984|title=Objective evaluation of dextromethorphan and glaucine as antitussive agents|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-clinical-pharmacology_1984-05_17_5/page/521|journal=British Journal of Clinical Pharmacology|volume=17|issue=5|pages=521–4|doi=10.1111/j.1365-2125.1984.tb02384.x|pmc=1463443|pmid=6375709}}</ref> Глауцинот може да предизвика несакани ефекти како што се седација, замор и халуциноген ефект кој се одликува со шарени визуелни слики,<ref>{{Наведено списание|last=Rovinskiĭ VI|date=Sep 1989|title=A case of hallucinogen-like action of glaucine. (Russian)|journal=Klinicheskaia Meditsina (Mosk)|volume=67|issue=9|pages=107–8|pmid=2586025}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rovinskiĭ VI|year=2006|title=Acute glaucine syndrome in the physician's practice: the clinical picture and potential danger. (Russian)|journal=Klinicheskaia Meditsina (Mosk)|volume=84|issue=11|pages=68–70|pmid=17243616}}</ref> и како рекреативна дрога.<ref>{{Наведено списание|last=Dargan PI, Button J, Hawkins L, Archer JR, Ovaska H, Lidder S, Ramsey J, Holt DW, Wood DM|date=May 2008|title=Detection of the pharmaceutical agent glaucine as a recreational drug|journal=European Journal of Clinical Pharmacology|volume=64|issue=5|pages=553–4|doi=10.1007/s00228-007-0451-9|pmid=18204834}}</ref> Во минатото, во [[Хемпшир]], ОК било познато како „сквотмор“, а корените се користеле за лекување на модринки.<ref name="Readers" /> Исто така, болки во градите, желудникот и цревата.<ref name="Fernie" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5547,5584,5585 Рачен третман со Jepson] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Glaucium+flavum Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fw80ygho7y30mgxkoktq9cjghqddv91 0 1300311 5652580 5651141 2026-11-02T19:43:05Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652580 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Conium maculatum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-191.jpg|десно|мини|Илустрација од XIX век.]] '''Кукута''' ({{науч|Conium maculatum}}) — многу [[отров]]но [[двегодишно растение|двегодишно]] [[тревесто растение]] од семејството на [[штитоцветни]], кое живее во [[Европа]] и [[Северна Африка]]. Ова е растение способно да живее во различни средини, и широко одомаќинето е на места надвор од неговиот домороден опсег, како што се делови од Австралија, Западна Азија и Северна и Јужна Америка, каде што е однесен. Се шири и со тоа станува [[Инвазивен вид|инвазивен]] [[плевел]]. Сите делови на растението се токсични, особено семињата и корените, а особено ако се голтнат. Под соодветни услови растението расте доста брзо во текот на сезоната на растење, и може да достигне висина од 2 метри, со долг продорен корен. Растението има карактеристичен мирис кој обично се смета за непријатен кога го носи ветрот. Шупливите стебла обично се забележуваат со темна кафеава боја пред растението да умре и стануваат суви и кафеави по завршувањето на неговиот [[Двегодишно растение|двогодишен]] животен циклус. == Име == Латинското име е ''Conium maculatum''. На македонското јазично подрачје познато е како и цркало (Арда, Ахачелебиско), звирукало (Балотинци, Неврокоп), базуњак (Петрич), птолика (Лазарополе), бутолиш (Дардере, Ѓумурџиско), црчкало (Прилеп), зпускало (Трлис, Неврокоп), пукало (Загоричани, Костур), мангуна (Скрижово, З'хненско), букемеш (Блаца, Костур), зирцкало (Страчишта, Неврокоп).<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 9''</ref> == Таксономија == Името на родот „Кукута“ се однесува на ''koneios'', грчкиот збор за „вртење“ или „виор“, алудирајќи на [[вртоглавица]]та која е ефект од отровот на растението по внесување во организмот. На англиски јазик го викаат хемлок. Растението било идентификувано од [[Карл Линеј]] во неговата публикација од 1753 година..<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/14820|title=Conium maculatum (poison hemlock)|work=www.cabi.org|accessdate=2020-12-03}}</ref> == Опис == [[Податотека:Gefleckterschierling.jpg|мини|Може да порасне до висина од 1,5 до 3 метри.]] Кукута е тревно [[Двегодишно растение|двогодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое расте до 1,5 - 2,5 метри високо, со мазно, зелено, шупливо стебло, обично набраздено со црвена или виолетова боја на долната половина од стеблото. Сите делови на растението се без влакна (голи): [[лист]]овите се со две до четири перки, ситно поделени и чипкасти, целокупно триаголни во форма, до 50 см долги и 40 см широки.<ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=conium+maculatum Altervista Flora Italiana, ''Cicuta maggiore'', ''Conium maculatum'' L. includes photos and European distribution map]</ref> Цветот е мал и бел, и секој цвет има пет ливчиња.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/worldweedsnatura0000unse|title=World weeds: natural histories and distribution|last=Holm|first=LeRoy G.|date=1997|publisher=Wiley|isbn=0471047015|location=New York|url-access=registration}}</ref> Растението изгледа како растението див морков (''Daucus carota''). == Распространетост == Растението потекнувало од [[Европа]] и средоземниот регион.<ref>{{Наведено списание|last=Vetter|first=J|date=September 2004|title=Poison Hemlock (''Conium maculatum'' L.)|journal=Food Chem Toxicol|volume=42|issue=9|pages=1374–82|doi=10.1016/j.fct.2004.04.009|pmid=15234067}}</ref> Живеалиште им се некои шуми (и на други места) во повеќето окрузи на [[Британски Острови|Британските Острови]];<ref>{{Наведена книга|title=Excursion Flora of the British Isles|url=https://archive.org/details/excursionfloraof0000clap|last=Clapham|first=A.R.|last2=Tutin|first2=T.G.|last3=Warburg|first3=E.F.|date=1968|isbn=0521-04656-4|edition=2}}</ref> во [[Алстер]] особено во [[Даун|округот Даун]], [[Антрим (грофовија)|округот Антрим]] и [[Лондондери (грофовија)|округот Лондондери]].<ref>{{Наведена книга|title=Stewart & Corry's Flora of the North-east of Ireland|url=https://archive.org/details/stewartcorrysflo0000hack|date=1992|publisher=Institute of Irish Studies and The Queen's University of Belfast|isbn=0-85389-446-9|editor-last=Hackney|editor-first=P.}}</ref> Се одомаќило во Азија, Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд.<ref name="rudi">{{Наведена мрежна страница|url=http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:451627|title=Atlas of Living Australia, ''Conium maculatum'' L., Carrot Fern|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919165822/http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:451627|archive-date=2015-09-19|accessdate=2015-06-13}}</ref><ref name="Schep">{{Наведено списание|last=Schep|first=L. J.|last2=Slaughter|first2=R. J.|last3=Beasley|first3=D. M.|year=2009|title=Nicotinic Plant Poisoning|url=https://archive.org/details/sim_clinical-toxicology_september-october-2009_47_8/page/771|journal=Clinical Toxicology|volume=47|issue=8|pages=771–781|doi=10.1080/15563650903252186|pmid=19778187}}</ref><ref name="FloraofChina">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=107860|title=31. ''Conium'' Linnaeus, Sp. Pl. 1: 243. 1753|last=Zehui, Pan|last2=Watson, Mark F.|work=Flora of China|accessdate=January 23, 2017}}</ref> Понекогаш се среќава околу реките во [[Викторија (Австралија)|југоисточна Австралија]] и [[Тасманија]]. == Екологија == Растението Кукута често се наоѓа во водена почва, особено во близина на потоци, ровови и други водени површини. Се појавува и на патиштата, на рабовите на култивирани полиња и на отпадни површини.<ref name="Schep"/> Кукутаот расте во прилично влажна почва,<ref>[http://www.brc.ac.uk/plantatlas/index.php?q=plant/conium-maculatum Online Atlas of the British and Irish Flora: ''Conium maculatum'']</ref> но исто така и на посуви груби пасишта, патишта и нарушена почва. Го јадат [[Ларва|ларвите]] на некои [[пеперуги]], вклучително и молци, особено отровниот молец ''Agonopterix alstroemeriana''. == Токсичност == Отровната кукута е исполнет со конини и со некои слични отровни [[алкалоид]]и и е отровен за сите цицачи (и многу други организми) кои го јадат. Интоксикација била забележана кај говеда, свињи, овци, кози, магариња, зајаци и коњи. Внесување повеќе од 150-300&nbsp;мг конин, приближно еднаков на шест до осум лисја, може да биде фатален за возрасни луѓе.<ref name="Hotti2017">{{Наведено списание|last=Hotti|first=Hannu|last2=Rischer|first2=Heiko|date=2017-11-14|title=The killer of Socrates: Coniine and Related Alkaloids in the Plant Kingdom|journal=Molecules|volume=22|issue=11|page=1962|doi=10.3390/molecules22111962|issn=1420-3049|pmc=6150177|pmid=29135964|doi-access=free}}</ref> Семињата и корените се исто така токсични, повеќе од листовите.<ref>{{Наведено списание|date=1997-07-01|title=IPCS INCHEM: International Programme on Chemical Safety|journal=Choice Reviews Online|volume=34|issue=11|pages=34–6285-34-6285|doi=10.5860/choice.34-6285|issn=0009-4978}}</ref> Додека токсичноста на кукута првенствено произлегува од консумирање, труењето може да биде резултат и од вдишување и од контакт со кожата.<ref name="king">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kingcounty.gov/environment/animalsAndPlants/noxious-weeds/weed-identification/poison-hemlock.aspx|title=Poison-hemlock|last=DNRP-WLRD-RRS Staff|date=November 28, 2016|work=Noxious Weeds in King County, Weed Identification Photos|publisher=Department of Natural Resources and Parks (DNRP), Water and Land Resources Division (WLRD), Rural and Regional Services (RRS) section|location=Seattle, WA|accessdate=January 23, 2017|archive-date=2015-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502133551/http://www.kingcounty.gov/environment/animalsAndPlants/noxious-weeds/weed-identification/poison-hemlock.aspx|url-status=dead}}</ref>  Земјоделците, исто така, треба да внимаваат сеното што им се дава на животните да не го содржи ова растение. Отровната кукута е најотровна во пролет кога концентрацијата на γ-коницеин (претходник на други токсини) е на својот врв.<ref>{{Наведена книга|title=Toxicants of Plant Origin: Alkaloids, Volume 1|url=https://archive.org/details/toxicantsofplant0001unse_k8m7|last=Cheeke|first=Peter|date=31 Aug 1989|publisher=CRC Press|isbn=978-0849369902|edition=1|location=Boca Raton, Florida|page=[https://archive.org/details/toxicantsofplant0001unse_k8m7/page/118 118]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.co.lincoln.wa.us/WeedBoard/controloptions/poisonhemlock.pdf|title=Poison Hemlock: Options for Control|work=co.lincoln.wa.us|publisher=Lincoln County Noxious Weed Control Board|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080259/http://www.co.lincoln.wa.us/WeedBoard/controloptions/poisonhemlock.pdf|archive-date=4 March 2016|accessdate=3 May 2015}}</ref> === Алкалоиди === [[Податотека:(S)-Coniine_Structural_Formula_V.1.svg|лево|мини| Хемиска структура на еден од двата енантиомери, изомерот ( ''S'' )-(+), на конининот, каде што природните мешавини се сметаат за веројатни рацемати (еднакви мешавини) на овој и ( ''R'' )-(-) изомерот.<ref name="Lee">{{Наведено списание|last=Stephen T. Lee|last2=Benedict T. Green|last3=Kevin D. Welch|last4=James A. Pfister|last5=Kip E. Panter|year=2008|title=Stereoselective potencies and relative toxicities of coniine enantiomers|journal=[[Chemical Research in Toxicology]]|volume=21|issue=10|pages=2061–2064|doi=10.1021/tx800229w|pmid=18763813}}</ref>]] Кукута е познато растение по тоа што е исклучително отровно. Неговите ткива содржат различни [[алкалоид]]и. Во цветните пупки, главниот пронајден алкалоид бил γ-коницин. Оваа молекула подоцна се трансформира во конинин за време на развојот на плодот.<ref>{{Наведено списание|last=Cromwell|first=B. T.|date=October 1956|title=The separation, micro-estimation and distribution of the alkaloids of hemlock (''Conium maculatum'' L.)|url=https://archive.org/details/sim_biochemical-journal_1956_64_2/page/259|journal=Biochemical Journal|volume=64|issue=2|pages=259–266|doi=10.1042/bj0640259|issn=0264-6021|pmc=1199726|pmid=13363836}}</ref> Алкалоидите се испарливи; затоа, истражувачите претпоставуваат дека овие алкалоиди играат важна улога во привлекувањето на опрашувачите како што се пеперугите и пчелите.<ref>{{Наведување|last=Roberts|first=Margaret F.|chapter=Enzymology of Alkaloid Biosynthesis|date=1998|pages=109–146|publisher=Springer US|isbn=9781441932631|doi=10.1007/978-1-4757-2905-4_5|title=Alkaloids}}</ref> Кукута ги содржи пиперидинските алкалоиди конинин, N- метилкониин, конхидрин, псевдоконхидрин и гама-коницеин (или г-коницеин), кој е претходник на другите алкалоиди на кукута.<ref name="Schep"/><ref name="Reynolds">{{Наведено списание|last=Reynolds|first=T.|date=June 2005|title=Hemlock Alkaloids from Socrates to Poison Aloes|url=https://archive.org/details/sim_phytochemistry_2005-06_66_12/page/1399|journal=Phytochemistry|volume=66|issue=12|pages=1399–1406|doi=10.1016/j.phytochem.2005.04.039|pmid=15955542}}</ref><ref name="Vetter J. 2004">{{Наведено списание|last=Vetter|first=J.|date=September 2004|title=Poison Hemlock (''Conium maculatum'' L.)|journal=[[Food and Chemical Toxicology]]|volume=42|issue=9|pages=1373–1382|doi=10.1016/j.fct.2004.04.009|pmid=15234067}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.toxinz.com/Demo/6/UExIMDIyLzEwNGg=|title=''Conium maculatum'' TOXINZ - Poisons Information|work=www.toxinz.com|accessdate=2017-05-29|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523120448/http://www.toxinz.com/Demo/6/UExIMDIyLzEwNGg=|url-status=dead}}</ref> Кониинот има [[хемиска структура]] и фармаколошки својства слични на оние на [[никотин]]от.<ref name="Schep" /><ref name="Brooks2008">{{Наведена мрежна страница|url=http://emedicine.medscape.com/article/821362-overview|title=Plant Poisoning, Hemlock|last=Brooks|first=D. E.|date=2010-06-28|work=MedScape|publisher=[[eMedicine]]|accessdate=2012-03-02}}</ref> Кониинот делува директно на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]] преку инхибиторно дејство на никотинските ацетилхолински рецептори. Во доволно високи концентрации, конининот може да биде опасен за [[Човек|луѓето]] и [[добиток]]от.<ref name="Vetter J. 2004"/> Со неговата висока моќност, ингестијата на навидум мали дози лесно може да предизвика респираторен колапс и смрт.<ref>{{Наведена книга|title=Edible and Medicinal Plants of the West|url=https://archive.org/details/ediblemedicinalp0000tilf|last=Tilford|first=Gregory L.|year=1997|isbn=978-0-87842-359-0}}</ref> Содржината на алкалоид пронајден во Кукута, исто така, влијае врз терморегулаторниот центар со феномен наречен периферна вазоконстрикција, што резултира со хипотермија кај телињата.<ref>{{Наведено списание|last=López|first=T.A.|last2=Cid|first2=M.S.|last3=Bianchini|first3=M.L.|date=June 1999|title=Biochemistry of hemlock (''Conium maculatum'' L.) alkaloids and their acute and chronic toxicity in livestock. A review|url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1999-06_37_6/page/841|journal=Toxicon|volume=37|issue=6|pages=841–865|doi=10.1016/s0041-0101(98)00204-9|issn=0041-0101|pmid=10340826}}</ref> Дополнително, било откриено дека алкалоидот ги стимулира симпатичките ганглии и го намалувал влијанието на парасимпатичните ганглии кај стаорци и зајаци, предизвикувајќи зголемен пулс.<ref>{{Наведено списание|last=Forsyth|first=Carol S.|last2=Frank|first2=Anthony A.|date=July 1993|title=Evaluation of developmental toxicity of coniine to rats and rabbits|journal=Teratology|volume=48|issue=1|pages=59–64|doi=10.1002/tera.1420480110|issn=0040-3709|pmid=8351649}}</ref> Кониинот, исто така, има значителни токсични ефекти врз бубрезите. Присуството на [[рабдомиолиза]] и акутна тубуларна некроза било прикажано кај пациенти кои умреле од труење со кукута. За дел од овие пациенти било откриено и акутно оштетување на бубрезите.<ref>{{Наведено списание|last=Rizzi|first=D|last2=Basile|first2=C|last3=Di Maggio|first3=A|displayauthors=et al|year=1991|title=Clinical spectrum of accidental hemlock poisoning: neurotoxic manifestations, rhabdomyolysis and acute tubular necrosis|url=https://archive.org/details/sim_nephrology-dialysis-transplantation_1991_6_12/page/939|journal=Nephrol. Dial. Transplant.|volume=6|issue=12|pages=939–43|doi=10.1093/ndt/6.12.939|pmid=1798593}}</ref> Кониинот е токсичен за бубрезите, бидејќи доведува до стегање на сфинктерот на мочниот меур и на крајот до акумулација на урината.<ref>{{Наведување|chapter=Poison Hemlock (''Conium maculatum'' L.)|title=Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals|pages=796–799|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=9780470330319|doi=10.1002/9780470330319.ch131|first=Donald G.|last=Barceloux|year=2008}}</ref> === Токсикологија === Кратко време по внесување во организмот, алкалоидите предизвикуваат потенцијално фатална невромускулна дисфункција поради откажување на [[Дишен систем|респираторните мускули]]. Акутната токсичност, ако не е смртоносна, може да се реши со спонтано закрепнување, под услов да се избегне понатамошна изложеност. Смртта може да се спречи со вештачка вентилација додека ефектите не исчезнат 48-72 часа подоцна.<ref name="Schep"/> За возрасен, ингестија на повеќе од 100&nbsp;mg (0,1 грам) кониин (околу шест до осум свежи листови или помала доза од семиња или корен) може да биде фатална. Ефектите слични на наркотици може да се забележат веднаш по 30 минути по ингестијата на зелената лисна материја од растението, при што жртвите заспиваат.<ref>{{Наведено списание|last=Drummer|first=Olaf H.|last2=Roberts|first2=Anthony N.|last3=Bedford|first3=Paul J.|last4=Crump|first4=Kerryn L.|last5=Phelan|first5=Michael H.|year=1995|title=Three deaths from hemlock poisoning|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7791646/|journal=The Medical Journal of Australia|volume=162|issue=5|pages=592–593|doi=10.5694/j.1326-5377.1995.tb138553.x|pmid=7791646|url-access=subscription}}</ref> Почетокот на симптомите е со мускулна парализа што доведува до парализа на респираторните мускули, предизвикувајќи смрт поради недостаток на кислород.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inchem.org/documents/pims/plant/conium.htm|title=''Conium maculatum'' L.|work=Inchem|publisher=IPCS (International Programme on Chemical Safety)|accessdate=2012-07-06}}</ref> Забележано е дека отруените животни се враќаат да се хранат со растението по првичното труење. Хроничната токсичност ги погодува само бремените животни, при што потомството се раѓа со малформации. Оштетувањето на фетусот поради хронична токсичност е неповратно. Иако артрогрипозата може хируршки да се коригира во некои случаи, повеќето од неформираните животни умираат. Ваквите загуби може да бидат потценети, барем во некои региони, поради тешкотијата да се поврзат малформациите со многу пораното труење на мајките. Бидејќи не е достапен специфичен противотров, превенцијата е единствениот начин да се спречи труењето предизвикано од растението. Се сметало дека алкалоидите на ова растение може да навлезат во синџирот на исхрана на човекот преку [[млеко]]то и птиците, но научните студии ги отфрлиле овие тврдења.<ref>{{Наведено списание|last=Frank|first=A. A.|last2=Reed|first2=W.M.|date=April 1990|title=Comparative Toxicity of Coniine, an Alkaloid of ''Conium maculatum'' (Poison Hemlock), in Chickens, Quails, and Turkeys|url=https://archive.org/details/sim_avian-diseases_april-june-1990_34_2/page/433|journal=Avian Diseases|volume=34|issue=2|pages=433–437|doi=10.2307/1591432|jstor=1591432|pmid=2369382}}</ref> == Историски и културни референци == Во Стара Грција, ова растение се користело за труење на осудените затвореници. Кукута било растението кое ги убило Терамен, [[Сократ]], Полемарх и Фокион.<ref name="Blamey">{{Наведена книга|title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora|last=Blamey|first=M.|last2=Fitter|first2=R.|last3=Fitter|first3=A.|publisher=A & C Black|year=2003|isbn=978-1408179505|location=London}}</ref> Сократ, најпознатата жртва на труење, бил обвинет за безбожност и расипување на умовите на младите луѓе од Атина во 399 г. п.н.е. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" style="text-align:left"> Податотека:Poison Hemlock.jpg|alt=Conium maculatum|Отровно растение Податотека:CMchinoCa.jpg|''Conium maculatum'' во Чино, Калифорнија Податотека:Hemlockseeds.jpg|Семето кон крајот на летото Податотека:David - The Death of Socrates.jpg|''Смртта на Сократ'', од Жак-Луј Давид (1787) </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Conium&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK=|title=''Conium''|work=Flora Europaea|publisher=Royal Botanic Garden Edinburgh}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Македонија]] nc8v67t8czjvtz00v85pe05ikybyaxk 5652582 5652580 2026-11-02T19:46:48Z Виолетова 1975 /* Распространетост */ 5652582 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Conium maculatum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-191.jpg|десно|мини|Илустрација од XIX век.]] '''Кукута''' ({{науч|Conium maculatum}}) — многу [[отров]]но [[двегодишно растение|двегодишно]] [[тревесто растение]] од семејството на [[штитоцветни]], кое живее во [[Европа]] и [[Северна Африка]]. Ова е растение способно да живее во различни средини, и широко одомаќинето е на места надвор од неговиот домороден опсег, како што се делови од Австралија, Западна Азија и Северна и Јужна Америка, каде што е однесен. Се шири и со тоа станува [[Инвазивен вид|инвазивен]] [[плевел]]. Сите делови на растението се токсични, особено семињата и корените, а особено ако се голтнат. Под соодветни услови растението расте доста брзо во текот на сезоната на растење, и може да достигне висина од 2 метри, со долг продорен корен. Растението има карактеристичен мирис кој обично се смета за непријатен кога го носи ветрот. Шупливите стебла обично се забележуваат со темна кафеава боја пред растението да умре и стануваат суви и кафеави по завршувањето на неговиот [[Двегодишно растение|двогодишен]] животен циклус. == Име == Латинското име е ''Conium maculatum''. На македонското јазично подрачје познато е како и цркало (Арда, Ахачелебиско), звирукало (Балотинци, Неврокоп), базуњак (Петрич), птолика (Лазарополе), бутолиш (Дардере, Ѓумурџиско), црчкало (Прилеп), зпускало (Трлис, Неврокоп), пукало (Загоричани, Костур), мангуна (Скрижово, З'хненско), букемеш (Блаца, Костур), зирцкало (Страчишта, Неврокоп).<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 9''</ref> == Таксономија == Името на родот „Кукута“ се однесува на ''koneios'', грчкиот збор за „вртење“ или „виор“, алудирајќи на [[вртоглавица]]та која е ефект од отровот на растението по внесување во организмот. На англиски јазик го викаат хемлок. Растението било идентификувано од [[Карл Линеј]] во неговата публикација од 1753 година..<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/14820|title=Conium maculatum (poison hemlock)|work=www.cabi.org|accessdate=2020-12-03}}</ref> == Опис == [[Податотека:Gefleckterschierling.jpg|мини|Може да порасне до висина од 1,5 до 3 метри.]] Кукута е тревно [[Двегодишно растение|двогодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое расте до 1,5 - 2,5 метри високо, со мазно, зелено, шупливо стебло, обично набраздено со црвена или виолетова боја на долната половина од стеблото. Сите делови на растението се без влакна (голи): [[лист]]овите се со две до четири перки, ситно поделени и чипкасти, целокупно триаголни во форма, до 50 см долги и 40 см широки.<ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=conium+maculatum Altervista Flora Italiana, ''Cicuta maggiore'', ''Conium maculatum'' L. includes photos and European distribution map]</ref> Цветот е мал и бел, и секој цвет има пет ливчиња.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/worldweedsnatura0000unse|title=World weeds: natural histories and distribution|last=Holm|first=LeRoy G.|date=1997|publisher=Wiley|isbn=0471047015|location=New York|url-access=registration}}</ref> Растението изгледа како растението див морков (''Daucus carota''). == Распространетост == Растението потекнувало од [[Европа]] и средоземниот регион.<ref>{{Наведено списание|last=Vetter|first=J|date=September 2004|title=Poison Hemlock (''Conium maculatum'' L.)|journal=Food Chem Toxicol|volume=42|issue=9|pages=1374–82|doi=10.1016/j.fct.2004.04.009|pmid=15234067}}</ref> Живеалиште им се некои шуми (и на други места) во повеќето окрузи на [[Британски Острови|Британските Острови]];<ref>{{Наведена книга|title=Excursion Flora of the British Isles|url=https://archive.org/details/excursionfloraof0000clap|last=Clapham|first=A.R.|last2=Tutin|first2=T.G.|last3=Warburg|first3=E.F.|date=1968|isbn=0521-04656-4|edition=2}}</ref> во [[Алстер]] особено во [[Даун|округот Даун]], [[Антрим (грофовија)|округот Антрим]] и [[Лондондери (грофовија)|округот Лондондери]].<ref>{{Наведена книга|title=Stewart & Corry's Flora of the North-east of Ireland|url=https://archive.org/details/stewartcorrysflo0000hack|date=1992|publisher=Institute of Irish Studies and The Queen's University of Belfast|isbn=0-85389-446-9|editor-last=Hackney|editor-first=P.}}</ref> Се одомаќило во Азија, Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд.<ref name="rudi">{{Наведена мрежна страница|url=http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:451627|title=Atlas of Living Australia, ''Conium maculatum'' L., Carrot Fern|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919165822/http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:451627|archive-date=2015-09-19|accessdate=2015-06-13}}</ref><ref name="Schep">{{Наведено списание|last=Schep|first=L. J.|last2=Slaughter|first2=R. J.|last3=Beasley|first3=D. M.|year=2009|title=Nicotinic Plant Poisoning|url=https://archive.org/details/sim_clinical-toxicology_september-october-2009_47_8/page/771|journal=Clinical Toxicology|volume=47|issue=8|pages=771–781|doi=10.1080/15563650903252186|pmid=19778187}}</ref><ref name="FloraofChina">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=107860|title=31. ''Conium'' Linnaeus, Sp. Pl. 1: 243. 1753|last=Zehui, Pan|last2=Watson, Mark F.|work=Flora of China|accessdate=January 23, 2017}}</ref> Понекогаш се среќава околу реките во [[Викторија (Австралија)|југоисточна Австралија]] и [[Тасманија]]. Во [[Македонија]] расте порудерални станишта, покрај селски огради и куќи, покрај железнички пруги и грмушести состоини. Видот е познат за [[Таорска Клисура]], [[Куманово]], [[Кочани]], [[Оризари (Кочанско)|Оризари]], [[Прилеп]], [[Долнени]], [[Мариово]], [[Витолиште]], [[Кожуф]], [[Битола]], [[Кукуречани]].<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1587-1588}}</ref> == Екологија == Растението Кукута често се наоѓа во водена почва, особено во близина на потоци, ровови и други водени површини. Се појавува и на патиштата, на рабовите на култивирани полиња и на отпадни површини.<ref name="Schep"/> Кукутаот расте во прилично влажна почва,<ref>[http://www.brc.ac.uk/plantatlas/index.php?q=plant/conium-maculatum Online Atlas of the British and Irish Flora: ''Conium maculatum'']</ref> но исто така и на посуви груби пасишта, патишта и нарушена почва. Го јадат [[Ларва|ларвите]] на некои [[пеперуги]], вклучително и молци, особено отровниот молец ''Agonopterix alstroemeriana''. == Токсичност == Отровната кукута е исполнет со конини и со некои слични отровни [[алкалоид]]и и е отровен за сите цицачи (и многу други организми) кои го јадат. Интоксикација била забележана кај говеда, свињи, овци, кози, магариња, зајаци и коњи. Внесување повеќе од 150-300&nbsp;мг конин, приближно еднаков на шест до осум лисја, може да биде фатален за возрасни луѓе.<ref name="Hotti2017">{{Наведено списание|last=Hotti|first=Hannu|last2=Rischer|first2=Heiko|date=2017-11-14|title=The killer of Socrates: Coniine and Related Alkaloids in the Plant Kingdom|journal=Molecules|volume=22|issue=11|page=1962|doi=10.3390/molecules22111962|issn=1420-3049|pmc=6150177|pmid=29135964|doi-access=free}}</ref> Семињата и корените се исто така токсични, повеќе од листовите.<ref>{{Наведено списание|date=1997-07-01|title=IPCS INCHEM: International Programme on Chemical Safety|journal=Choice Reviews Online|volume=34|issue=11|pages=34–6285-34-6285|doi=10.5860/choice.34-6285|issn=0009-4978}}</ref> Додека токсичноста на кукута првенствено произлегува од консумирање, труењето може да биде резултат и од вдишување и од контакт со кожата.<ref name="king">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kingcounty.gov/environment/animalsAndPlants/noxious-weeds/weed-identification/poison-hemlock.aspx|title=Poison-hemlock|last=DNRP-WLRD-RRS Staff|date=November 28, 2016|work=Noxious Weeds in King County, Weed Identification Photos|publisher=Department of Natural Resources and Parks (DNRP), Water and Land Resources Division (WLRD), Rural and Regional Services (RRS) section|location=Seattle, WA|accessdate=January 23, 2017|archive-date=2015-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502133551/http://www.kingcounty.gov/environment/animalsAndPlants/noxious-weeds/weed-identification/poison-hemlock.aspx|url-status=dead}}</ref>  Земјоделците, исто така, треба да внимаваат сеното што им се дава на животните да не го содржи ова растение. Отровната кукута е најотровна во пролет кога концентрацијата на γ-коницеин (претходник на други токсини) е на својот врв.<ref>{{Наведена книга|title=Toxicants of Plant Origin: Alkaloids, Volume 1|url=https://archive.org/details/toxicantsofplant0001unse_k8m7|last=Cheeke|first=Peter|date=31 Aug 1989|publisher=CRC Press|isbn=978-0849369902|edition=1|location=Boca Raton, Florida|page=[https://archive.org/details/toxicantsofplant0001unse_k8m7/page/118 118]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.co.lincoln.wa.us/WeedBoard/controloptions/poisonhemlock.pdf|title=Poison Hemlock: Options for Control|work=co.lincoln.wa.us|publisher=Lincoln County Noxious Weed Control Board|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080259/http://www.co.lincoln.wa.us/WeedBoard/controloptions/poisonhemlock.pdf|archive-date=4 March 2016|accessdate=3 May 2015}}</ref> === Алкалоиди === [[Податотека:(S)-Coniine_Structural_Formula_V.1.svg|лево|мини| Хемиска структура на еден од двата енантиомери, изомерот ( ''S'' )-(+), на конининот, каде што природните мешавини се сметаат за веројатни рацемати (еднакви мешавини) на овој и ( ''R'' )-(-) изомерот.<ref name="Lee">{{Наведено списание|last=Stephen T. Lee|last2=Benedict T. Green|last3=Kevin D. Welch|last4=James A. Pfister|last5=Kip E. Panter|year=2008|title=Stereoselective potencies and relative toxicities of coniine enantiomers|journal=[[Chemical Research in Toxicology]]|volume=21|issue=10|pages=2061–2064|doi=10.1021/tx800229w|pmid=18763813}}</ref>]] Кукута е познато растение по тоа што е исклучително отровно. Неговите ткива содржат различни [[алкалоид]]и. Во цветните пупки, главниот пронајден алкалоид бил γ-коницин. Оваа молекула подоцна се трансформира во конинин за време на развојот на плодот.<ref>{{Наведено списание|last=Cromwell|first=B. T.|date=October 1956|title=The separation, micro-estimation and distribution of the alkaloids of hemlock (''Conium maculatum'' L.)|url=https://archive.org/details/sim_biochemical-journal_1956_64_2/page/259|journal=Biochemical Journal|volume=64|issue=2|pages=259–266|doi=10.1042/bj0640259|issn=0264-6021|pmc=1199726|pmid=13363836}}</ref> Алкалоидите се испарливи; затоа, истражувачите претпоставуваат дека овие алкалоиди играат важна улога во привлекувањето на опрашувачите како што се пеперугите и пчелите.<ref>{{Наведување|last=Roberts|first=Margaret F.|chapter=Enzymology of Alkaloid Biosynthesis|date=1998|pages=109–146|publisher=Springer US|isbn=9781441932631|doi=10.1007/978-1-4757-2905-4_5|title=Alkaloids}}</ref> Кукута ги содржи пиперидинските алкалоиди конинин, N- метилкониин, конхидрин, псевдоконхидрин и гама-коницеин (или г-коницеин), кој е претходник на другите алкалоиди на кукута.<ref name="Schep"/><ref name="Reynolds">{{Наведено списание|last=Reynolds|first=T.|date=June 2005|title=Hemlock Alkaloids from Socrates to Poison Aloes|url=https://archive.org/details/sim_phytochemistry_2005-06_66_12/page/1399|journal=Phytochemistry|volume=66|issue=12|pages=1399–1406|doi=10.1016/j.phytochem.2005.04.039|pmid=15955542}}</ref><ref name="Vetter J. 2004">{{Наведено списание|last=Vetter|first=J.|date=September 2004|title=Poison Hemlock (''Conium maculatum'' L.)|journal=[[Food and Chemical Toxicology]]|volume=42|issue=9|pages=1373–1382|doi=10.1016/j.fct.2004.04.009|pmid=15234067}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.toxinz.com/Demo/6/UExIMDIyLzEwNGg=|title=''Conium maculatum'' TOXINZ - Poisons Information|work=www.toxinz.com|accessdate=2017-05-29|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523120448/http://www.toxinz.com/Demo/6/UExIMDIyLzEwNGg=|url-status=dead}}</ref> Кониинот има [[хемиска структура]] и фармаколошки својства слични на оние на [[никотин]]от.<ref name="Schep" /><ref name="Brooks2008">{{Наведена мрежна страница|url=http://emedicine.medscape.com/article/821362-overview|title=Plant Poisoning, Hemlock|last=Brooks|first=D. E.|date=2010-06-28|work=MedScape|publisher=[[eMedicine]]|accessdate=2012-03-02}}</ref> Кониинот делува директно на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]] преку инхибиторно дејство на никотинските ацетилхолински рецептори. Во доволно високи концентрации, конининот може да биде опасен за [[Човек|луѓето]] и [[добиток]]от.<ref name="Vetter J. 2004"/> Со неговата висока моќност, ингестијата на навидум мали дози лесно може да предизвика респираторен колапс и смрт.<ref>{{Наведена книга|title=Edible and Medicinal Plants of the West|url=https://archive.org/details/ediblemedicinalp0000tilf|last=Tilford|first=Gregory L.|year=1997|isbn=978-0-87842-359-0}}</ref> Содржината на алкалоид пронајден во Кукута, исто така, влијае врз терморегулаторниот центар со феномен наречен периферна вазоконстрикција, што резултира со хипотермија кај телињата.<ref>{{Наведено списание|last=López|first=T.A.|last2=Cid|first2=M.S.|last3=Bianchini|first3=M.L.|date=June 1999|title=Biochemistry of hemlock (''Conium maculatum'' L.) alkaloids and their acute and chronic toxicity in livestock. A review|url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1999-06_37_6/page/841|journal=Toxicon|volume=37|issue=6|pages=841–865|doi=10.1016/s0041-0101(98)00204-9|issn=0041-0101|pmid=10340826}}</ref> Дополнително, било откриено дека алкалоидот ги стимулира симпатичките ганглии и го намалувал влијанието на парасимпатичните ганглии кај стаорци и зајаци, предизвикувајќи зголемен пулс.<ref>{{Наведено списание|last=Forsyth|first=Carol S.|last2=Frank|first2=Anthony A.|date=July 1993|title=Evaluation of developmental toxicity of coniine to rats and rabbits|journal=Teratology|volume=48|issue=1|pages=59–64|doi=10.1002/tera.1420480110|issn=0040-3709|pmid=8351649}}</ref> Кониинот, исто така, има значителни токсични ефекти врз бубрезите. Присуството на [[рабдомиолиза]] и акутна тубуларна некроза било прикажано кај пациенти кои умреле од труење со кукута. За дел од овие пациенти било откриено и акутно оштетување на бубрезите.<ref>{{Наведено списание|last=Rizzi|first=D|last2=Basile|first2=C|last3=Di Maggio|first3=A|displayauthors=et al|year=1991|title=Clinical spectrum of accidental hemlock poisoning: neurotoxic manifestations, rhabdomyolysis and acute tubular necrosis|url=https://archive.org/details/sim_nephrology-dialysis-transplantation_1991_6_12/page/939|journal=Nephrol. Dial. Transplant.|volume=6|issue=12|pages=939–43|doi=10.1093/ndt/6.12.939|pmid=1798593}}</ref> Кониинот е токсичен за бубрезите, бидејќи доведува до стегање на сфинктерот на мочниот меур и на крајот до акумулација на урината.<ref>{{Наведување|chapter=Poison Hemlock (''Conium maculatum'' L.)|title=Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals|pages=796–799|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=9780470330319|doi=10.1002/9780470330319.ch131|first=Donald G.|last=Barceloux|year=2008}}</ref> === Токсикологија === Кратко време по внесување во организмот, алкалоидите предизвикуваат потенцијално фатална невромускулна дисфункција поради откажување на [[Дишен систем|респираторните мускули]]. Акутната токсичност, ако не е смртоносна, може да се реши со спонтано закрепнување, под услов да се избегне понатамошна изложеност. Смртта може да се спречи со вештачка вентилација додека ефектите не исчезнат 48-72 часа подоцна.<ref name="Schep"/> За возрасен, ингестија на повеќе од 100&nbsp;mg (0,1 грам) кониин (околу шест до осум свежи листови или помала доза од семиња или корен) може да биде фатална. Ефектите слични на наркотици може да се забележат веднаш по 30 минути по ингестијата на зелената лисна материја од растението, при што жртвите заспиваат.<ref>{{Наведено списание|last=Drummer|first=Olaf H.|last2=Roberts|first2=Anthony N.|last3=Bedford|first3=Paul J.|last4=Crump|first4=Kerryn L.|last5=Phelan|first5=Michael H.|year=1995|title=Three deaths from hemlock poisoning|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7791646/|journal=The Medical Journal of Australia|volume=162|issue=5|pages=592–593|doi=10.5694/j.1326-5377.1995.tb138553.x|pmid=7791646|url-access=subscription}}</ref> Почетокот на симптомите е со мускулна парализа што доведува до парализа на респираторните мускули, предизвикувајќи смрт поради недостаток на кислород.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inchem.org/documents/pims/plant/conium.htm|title=''Conium maculatum'' L.|work=Inchem|publisher=IPCS (International Programme on Chemical Safety)|accessdate=2012-07-06}}</ref> Забележано е дека отруените животни се враќаат да се хранат со растението по првичното труење. Хроничната токсичност ги погодува само бремените животни, при што потомството се раѓа со малформации. Оштетувањето на фетусот поради хронична токсичност е неповратно. Иако артрогрипозата може хируршки да се коригира во некои случаи, повеќето од неформираните животни умираат. Ваквите загуби може да бидат потценети, барем во некои региони, поради тешкотијата да се поврзат малформациите со многу пораното труење на мајките. Бидејќи не е достапен специфичен противотров, превенцијата е единствениот начин да се спречи труењето предизвикано од растението. Се сметало дека алкалоидите на ова растение може да навлезат во синџирот на исхрана на човекот преку [[млеко]]то и птиците, но научните студии ги отфрлиле овие тврдења.<ref>{{Наведено списание|last=Frank|first=A. A.|last2=Reed|first2=W.M.|date=April 1990|title=Comparative Toxicity of Coniine, an Alkaloid of ''Conium maculatum'' (Poison Hemlock), in Chickens, Quails, and Turkeys|url=https://archive.org/details/sim_avian-diseases_april-june-1990_34_2/page/433|journal=Avian Diseases|volume=34|issue=2|pages=433–437|doi=10.2307/1591432|jstor=1591432|pmid=2369382}}</ref> == Историски и културни референци == Во Стара Грција, ова растение се користело за труење на осудените затвореници. Кукута било растението кое ги убило Терамен, [[Сократ]], Полемарх и Фокион.<ref name="Blamey">{{Наведена книга|title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora|last=Blamey|first=M.|last2=Fitter|first2=R.|last3=Fitter|first3=A.|publisher=A & C Black|year=2003|isbn=978-1408179505|location=London}}</ref> Сократ, најпознатата жртва на труење, бил обвинет за безбожност и расипување на умовите на младите луѓе од Атина во 399 г. п.н.е. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" style="text-align:left"> Податотека:Poison Hemlock.jpg|alt=Conium maculatum|Отровно растение Податотека:CMchinoCa.jpg|''Conium maculatum'' во Чино, Калифорнија Податотека:Hemlockseeds.jpg|Семето кон крајот на летото Податотека:David - The Death of Socrates.jpg|''Смртта на Сократ'', од Жак-Луј Давид (1787) </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Conium&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK=|title=''Conium''|work=Flora Europaea|publisher=Royal Botanic Garden Edinburgh}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 9m66e4uwd2seg5gb3ok7b6aw6z7eym2 0 1302778 5652490 5645190 2026-11-02T14:44:30Z ~2026-58295-83 138297 Нови данни за авторите на иконостаса на Серския манастир 5652490 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Серски манастир | fullname = Свети Јован Претеча | other name = | native_name = Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών | native_name_lang = el | image = Serres Monastery Panorama.jpg | image_size = | alt = | caption = Поглед на манастирот | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|41|8|10.9|N|23|37|9.5|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Серско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = споменик на културата | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = 1270 – 1275 | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Серско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Серско-нигритска епархија|Серско-нигритска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Серски манастир „Св. Јован Претеча“''' ({{langx|el|Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών}}) или ретко '''Маргарит''' — женски [[манастир]] во [[Серско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Серско-нигритска епархија|Серско-нигритската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Βιβλιοθήκη Σερρών">{{нмс | url = http://www.serrelib.gr/serres6.htm | title = Μονή Τιμίου Προδρόμου | access-date = 12 мај 2014 | last = Βουρουτζίδης | first = Χαράλαμπος | publisher = Βιβλιοθήκη Σερρών | archive-date = 2011-11-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195003/http://serrelib.gr/serres6.htm | url-status = dead }}</ref><ref name="Υπουργείο">{{нмс | url = http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1586&era=3&group=7 | title = Μονή Τιμίου Προδρόμου | access-date = 18 мај 2014 | last = Δαδάκη | first = Σταυρούλα | publisher = Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | archive-date = 2022-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220710212035/http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1586&era=3&group=7 | url-status = dead }}</ref> Манастирoт се наоѓа на 10&nbsp;км североисточно од градот [[Сер]]. Сместен е во подножјето на планината [[Сминица]], во долината на [[Бродска Река]]. Југозападно од манастирот е [[Јоаникиев мост|Јоаникиевиот мост]] кој води до главната манастирска порта. Тој мост е изграден во 1835&nbsp;г. и денес е споменик на културата. == Историја == [[Податотека:Serres Monastery Ottoman Postcard.jpg|мини|лево|Серскиот манастир на османлиска разгледница]] Манастирот е основан меѓу 1270 и 1275 г. од [[Јоаким Зихненски|Јоаким]], подоцна епископ на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихна]].<ref>{{нмс |title=Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης |url=http://www.imsn.gr/imsn/?p=15 |accessdate=30 март 2009 |archivedate=15 декември 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215082712/http://www.imsn.gr/imsn/?p=15 }}</ref> Во манастирот е погребан цариградскиот патријарх [[Генадиј II Цариградски|Генадиј II]], кој на стари години се повлекол во манастирот и таму починал во 1473 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_13.html|title=V. Kynchov - Struma, Mesta i Bregalnica - 13|work=www.promacedonia.org|accessdate=2026-11-02}}</ref> Неговиот гроб се наоѓа во манастирската црква.<ref name="Οι δρόμοι των Σερρών">{{наведена книга |title= Οι δρόμοι των Σερρών και η Ονοματολογία των |last= Χρηστίδης |first= Νικόλαος Χρ |year= 2012 |publisher= Αφοι Χαραλαμπιδη Ο.Ε |location= Σέρρες |pages= 50 |url= http://www.serrelib.gr/pdf/dromoiserron.pdf |accessdate= 25 јуни 2014 |archive-date= 2015-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924100608/http://www.serrelib.gr/pdf/dromoiserron.pdf |url-status= dead }}</ref> Во 1630 г. манастирот е [[живопис]]ан од зографи од [[Линотопска школа|Линотопската школа]].<ref>{{наведено списание | last = Στρατή | first = Αγγελική | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | month = | title = Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών | journal = Μακεδονικά | volume = | issue = Τόμος 34 | pages = 331 | doi = | id = e-ISSN:2241-2018 | url = http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007 | format = | accessdate = 10 септември 2015 |archivedate = 2015-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007 }}</ref> Се претпоставува дека [[иконостас]]от на манастирската црква е дело на [[мијаци|мијачкиот]] мајстор [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]].<ref>{{наведена книга |title= Петре Гарката |last= Ќорнаков|first=Димитар |year= 1997 |publisher=НИП Ѓурѓа |location= Скопје |pages=10 - 13 }}</ref> Но Корнаков се лаже, щото кам 1900 година Кнчов ке посети село Горно Броди и после ке запише, как иконостасот на Серскиот манастир е направен за около 10 години от двоица бугарски майстори от селото, т. е. в периода 1793 - 1803 година. Ово е записано и во книгата "Горно Броди" на Баждаров Според османлискиот дефтер од 1568-69 г. манастирот имал шест овоштарници, два маслинарника, 7 воденици, три чифлика, куќи и 18 продавници во Сер, како и неколку куќи, овоштарници, маслинарници и зимски пасишта во областите на [[Зихна]], [[Солун]]ско и [[Мадемско]].<ref>Кил, Махиел. Изкуство и общество в България през турския период, София 2002, с. 121.</ref> Во 1845 г. рускиот славист [[Виктор Григорович]] го посетил Серскиот манастир и во „Очерк путешествия по Европейской Турции“ запишал дека зад грчкиот јазик монасите го прикриваат своето македонско потекло.<ref name="Пропаганда">Користејќи ги поимите „бугарски“ и „бугарско“ под влијание на бугарската пропаганда и соодветната грчка пропаганда која го нарекува словенското население „бугарско“, бидејќи поимот „македонски“, според нив, им припаѓа на Грците, и покрај [[Орохидрографија на Македонија|фактот што тие се нарекувале Македонци]].</ref> Манастирската библиотека е добро уредена, но словенските книги се изгорени. Во тоа време манастирот бил [[ставропигија]]лен, а богослужбата се одвивала на грчки јазик.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235 Викторъ Григоровичъ. „Очеркъ путешествія по Европейской Турціи“. Москва, 1877, с. 122.]</ref> Многу од монасите на манастирот во минатото биле Македонци, а во манастирското училиште се образувале македонски деца од околните села. Затоа Македонците го сметале манастирот за свој и го дарувале. Тука меѓу монасите најрано се разбудила словенската националната свест во Серско, до тој степен што серскиот митрополит Неофит го нарекол ''„огниште на панславизмот“''. Според истиот владика „{{дропка|3|4}} во манастирот биле словеногласни, а едвај {{дропка|1|4}} се Грци“.<ref>Иванов, Йордан. Българите в Македония. София, 1986, (фототипно издание), стр.368.</ref> Во XIX век манастирот бил едно од најважните духовни центри во Источна [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Документи за българското Възраждане от архива на Стефан И. Веркович 1860-1893. София, 1969, стр. 451.</ref> Во 1870 г., по решение на грчката управа, директорот на главното грчко училиште во [[Сер]] се замонашил под името Христофор со цел да ги контролира приврзаниците на словенството во манастирот. Организирал [[грчка пропаганда во Македонија|грчко образование и воспитание]] на македонските деца од околните села и му се спротивставил на игуменот Дионисиј од [[Горно Броди]].<ref>Райкова, Ана. Стефан Веркович и българите. Доклади до сръбското правителство (1868-1875), София, 1978, с. 167-171.</ref> Во писмо од 26 јануари 1873 г. до патријархот [[Антим VI Цариградски|Антим IV]], монасите во манастирот ја искажале својата намера црврсто да се придржуваат кон елинизмот и како ''„доказ за нивниот максимален филелинизам“'' го наведуваат фактот дека во манастирот работи грчко училиште во кое учат над 40 деца од околните македонски села<ref name="Пропаганда" /><ref name="Ιανουάριος">{{нмс | url = http://www.serrelib.gr/pdf/imerologio.pdf | title = Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών. Ιανουάριος | access-date = 30 ноември 2014 | publisher = Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών | quote = εν η σπουδάζουσιν εκ των πέριξ Βουλγαροφώνων χωριών υπέρ τους 40 μαθηταί | archive-date = 2016-01-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160125224150/http://www.serrelib.gr/pdf/imerologio.pdf | url-status = dead }}</ref> [[Податотека:Isaiah 1864 Gravure Serres Monastery.jpg|мини|десно|270п|Серскиот манастир на гравура од 1864 г.]] Во 1878 г. митрополитот Натанаил Серски го истерал проигуменот Дионисиј] и го заплашувал игуменот [[Теодосиј Гологанов]].<ref>Кирил патриарх Български. Българската екзархия в Одринско и Македония след Освободителната война 1877-1878. Том първи, книга първа, стр. 354.</ref> Во 1889 г. [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) забележал дека во манастирот живееле 60 монаси и 60 лица манастирска прислуга. Големата црква на манастирот била изградена со средства на македонските христијани од околните села.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{Веркович|61}}</ref> [[Георги Стрезов]] во 1891 г. вели дека манстирот има 25 монаси.<ref>{{Стрезов|835}}</ref> По потпаѓањето под Грција во 1913 г. грчката власт почнала да ги брише сите словенски натписи во него.<ref name="Цокова 96">{{наведено списание | last = Цокова | first = Полина | authorlink = | coauthors = | year = 2009 | month = | title = Дейността на Неврокопската митрополия в периода на войните 1912 - 1919 година | journal = Исторически преглед | publisher = Институт по история при БАН | location = София | volume = 65 | issue = 1-2 | pages = 96 | doi = | id = | url = | format = | accessdate = }}</ref> Според [[Антон Попстоилов]] во 1916 г. во манастирската библиотека се чувале четири пергаментни [[хрисовул]]и на грчки јазик од царевите [[Андроник II Палеолог|Андроник II]] и [[Андроник III Палеолог]], 100 пергаментни ракописи со верска содржина, 200 хартиени ракописи, неколку [[кондика|кондики]], многу старопечатни книги, преписи на султански [[ферман]]и, препис на хрисовул од царот [[Стефан Душан]], два хронографи од 1611 и 1626 г. и други на број 1.500 примероци. Меѓу ракописите повеќе немало ниту еден словенски раскопис.<ref>[http://www.promacedonia.org/bg_1916/bg_1916_3_2.htm Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноpublisherски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско publisherство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 320].</ref> Во 1962 г. манастирот е прогласен за заштитен споменик на културата.<ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19763&v17= | title = ΥΑ 15813/19-12-1961 - ΦΕΚ 36/Β/3-2-1962 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2021-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028022123/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19763&v17= | url-status = dead }}</ref> Во 1991 г. за заштитени се прогласени и манастирскиот [[аквадукт]], неговите мостови, двете градби западно од манастирот и [[параклис]]ите „Св. Петка“, „Св. Архангели“, „Рождество на пресв. Богородица“, „Успение на пресв. Богородица“ и „Св. Бессребреници Кузман и Дамјан“.<ref>{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=12426&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ37/30571/622/6-8-1991 - ΦΕΚ 743/Β/17-9-1991 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220313172329/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=12426&v17= | url-status = dead }}</ref> Во 1993 г. во списокот се додадени училиштето, библиотеката, кулата и дворот.<ref>{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=18966&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ37/9075/170/19-2-1993 - ΦΕΚ 169/Β/18-3-1993 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220313172855/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=18966&v17= | url-status = dead }}</ref> На 13 декември 2010 г. во Серскиот манастир избувнал стихиен пожар, причинувајќи штети од 2.000.000 [[евро|евра]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=56296&catid=6 |title=Σέρρες: Τα 2 εκατομμύρια ευρώ αγγίζουν οι ζημιές από την πυρκαγιά στο μοναστήρι |accessdate=2022-06-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114258/http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=56296&catid=6 |url-status=dead }}</ref> == Галерија == <gallery class="center"> Μονή Προδρόμου Σερρών. Η τοιχογραφία των Αγίων Τεσσαράκοντα μαρτύρων 1300-1333.jpg | Свети Четириесет маченици, фреска од 1300 – 1333 г. Μονή Ιωάννου Προδρόμου κοντά στις Σέρρες. Χριστός Αναπεσών, τοιχογραφία των ετών 1358-1364.jpg | Легнатиот Христос, фреска од 1358 – 1364 г. Scene of the Last Judgement - exonarthex of the Monastery of the Holy Forerunner, Serres.jpg | Второто пришествие, фреска од XIX век Gennadios II Sholarios.jpg | Патријархот Генадиј II, ктиторски портрет од XIX век Serres IM Prodromou Andronicos.jpg | царот Андроник II Палеолог, ктиторски портрет од XIX век Royal Doors from Saint John the Baptist Monastery in Serres, 1tth Century.jpg|Царски двери од манастирот, XVII век </gallery> == Поврзано == * [[Серско-нигритска епархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Saint John the Baptist Monastery, Serres}} * [http://www.mn.mk/komentari/12908 „Серскиот манастир еден најубавите манастири во Македонија“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220614225234/http://www.mn.mk/komentari/12908 |date=2022-06-14 }}, Тихомир Каранфилов, ''Македонска нација'' * [http://www.strumski.com/books/Isaj_Ioan_Krstitel_Ser.pdf Сказанiе о началѣ и настоящемъ положенiи ставропигиальнаго монастиря Св. Iоанна Предтечи въ Серрескiй епархiи въ Македонiи. Издано Архимандритомъ Исаiемъ, Санкт Петербург, 1864] * [http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_13.html Опис на манастирот од Васил К’нчов од 1891 г.] [[Категорија:Манастири во Сер (општина)]] [[Категорија:Манастири во Серско-нигритската епархија]] [[Категорија:Цркви во Сер (општина)]] [[Категорија:Цркви во Серско-нигритската епархија]] [[Категорија:Споменици на културата во Сер (општина)]] [[Категорија:Појавено во 1270 година]] [[Категорија:Појавено во 1275 година]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] 1hy5qtpmp8jufv3jc7uw9u5x35jjw6b 5652508 5652490 2026-11-02T15:55:15Z Виолетова 1975 Отповикано уредување на [[Special:Contributions/~2026-58295-83|~2026-58295-83]] ([[User talk:~2026-58295-83|разговор]]), враќајќи на последната преработка на [[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] 5645190 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Серски манастир | fullname = Свети Јован Претеча | other name = | native_name = Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών | native_name_lang = el | image = Serres Monastery Panorama.jpg | image_size = | alt = | caption = Поглед на манастирот | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|41|8|10.9|N|23|37|9.5|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Серско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = споменик на културата | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = 1270 – 1275 | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Серско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Серско-нигритска епархија|Серско-нигритска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Серски манастир „Св. Јован Претеча“''' ({{langx|el|Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών}}) или ретко '''Маргарит''' — женски [[манастир]] во [[Серско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Серско-нигритска епархија|Серско-нигритската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Βιβλιοθήκη Σερρών">{{нмс | url = http://www.serrelib.gr/serres6.htm | title = Μονή Τιμίου Προδρόμου | access-date = 12 мај 2014 | last = Βουρουτζίδης | first = Χαράλαμπος | publisher = Βιβλιοθήκη Σερρών | archive-date = 2011-11-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195003/http://serrelib.gr/serres6.htm | url-status = dead }}</ref><ref name="Υπουργείο">{{нмс | url = http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1586&era=3&group=7 | title = Μονή Τιμίου Προδρόμου | access-date = 18 мај 2014 | last = Δαδάκη | first = Σταυρούλα | publisher = Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | archive-date = 2022-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220710212035/http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1586&era=3&group=7 | url-status = dead }}</ref> Манастирoт се наоѓа на 10&nbsp;км североисточно од градот [[Сер]]. Сместен е во подножјето на планината [[Сминица]], во долината на [[Бродска Река]]. Југозападно од манастирот е [[Јоаникиев мост|Јоаникиевиот мост]] кој води до главната манастирска порта. Тој мост е изграден во 1835&nbsp;г. и денес е споменик на културата. == Историја == [[Податотека:Serres Monastery Ottoman Postcard.jpg|мини|лево|Серскиот манастир на османлиска разгледница]] Манастирот е основан меѓу 1270 и 1275 г. од [[Јоаким Зихненски|Јоаким]], подоцна епископ на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихна]].<ref>{{нмс |title=Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης |url=http://www.imsn.gr/imsn/?p=15 |accessdate=30 март 2009 |archivedate=15 декември 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215082712/http://www.imsn.gr/imsn/?p=15 }}</ref> Во манастирот е погребан цариградскиот патријарх [[Генадиј II Цариградски|Генадиј II]], кој на стари години се повлекол во манастирот и таму починал во 1473 г.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_13.html Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том I, София, 1970, стр. 178.]</ref> Неговиот гроб се наоѓа во манастирската црква.<ref name="Οι δρόμοι των Σερρών">{{наведена книга |title= Οι δρόμοι των Σερρών και η Ονοματολογία των |last= Χρηστίδης |first= Νικόλαος Χρ |year= 2012 |publisher= Αφοι Χαραλαμπιδη Ο.Ε |location= Σέρρες |pages= 50 |url= http://www.serrelib.gr/pdf/dromoiserron.pdf |accessdate= 25 јуни 2014 |archive-date= 2015-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924100608/http://www.serrelib.gr/pdf/dromoiserron.pdf |url-status= dead }}</ref> Во 1630 г. манастирот е [[живопис]]ан од зографи од [[Линотопска школа|Линотопската школа]].<ref>{{наведено списание | last = Στρατή | first = Αγγελική | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | month = | title = Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών | journal = Μακεδονικά | volume = | issue = Τόμος 34 | pages = 331 | doi = | id = e-ISSN:2241-2018 | url = http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007 | format = | accessdate = 10 септември 2015 |archivedate = 2015-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007 }}</ref> Се претпоставува дека [[иконостас]]от на манастирската црква е дело на [[мијаци|мијачкиот]] мајстор [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]].<ref>{{наведена книга |title= Петре Гарката |last= Ќорнаков|first=Димитар |year= 1997 |publisher=НИП Ѓурѓа |location= Скопје |pages=10 - 13 }}</ref> Според османлискиот дефтер од 1568-69 г. манастирот имал шест овоштарници, два маслинарника, 7 воденици, три чифлика, куќи и 18 продавници во Сер, како и неколку куќи, овоштарници, маслинарници и зимски пасишта во областите на [[Зихна]], [[Солун]]ско и [[Мадемско]].<ref>Кил, Махиел. Изкуство и общество в България през турския период, София 2002, с. 121.</ref> Во 1845 г. рускиот славист [[Виктор Григорович]] го посетил Серскиот манастир и во „Очерк путешествия по Европейской Турции“ запишал дека зад грчкиот јазик монасите го прикриваат своето македонско потекло.<ref name="Пропаганда">Користејќи ги поимите „бугарски“ и „бугарско“ под влијание на бугарската пропаганда и соодветната грчка пропаганда која го нарекува словенското население „бугарско“, бидејќи поимот „македонски“, според нив, им припаѓа на Грците, и покрај [[Орохидрографија на Македонија|фактот што тие се нарекувале Македонци]].</ref> Манастирската библиотека е добро уредена, но словенските книги се изгорени. Во тоа време манастирот бил [[ставропигија]]лен, а богослужбата се одвивала на грчки јазик.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235 Викторъ Григоровичъ. „Очеркъ путешествія по Европейской Турціи“. Москва, 1877, с. 122.]</ref> Многу од монасите на манастирот во минатото биле Македонци, а во манастирското училиште се образувале македонски деца од околните села. Затоа Македонците го сметале манастирот за свој и го дарувале. Тука меѓу монасите најрано се разбудила словенската националната свест во Серско, до тој степен што серскиот митрополит Неофит го нарекол ''„огниште на панславизмот“''. Според истиот владика „{{дропка|3|4}} во манастирот биле словеногласни, а едвај {{дропка|1|4}} се Грци“.<ref>Иванов, Йордан. Българите в Македония. София, 1986, (фототипно издание), стр.368.</ref> Во XIX век манастирот бил едно од најважните духовни центри во Источна [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Документи за българското Възраждане от архива на Стефан И. Веркович 1860-1893. София, 1969, стр. 451.</ref> Во 1870 г., по решение на грчката управа, директорот на главното грчко училиште во [[Сер]] се замонашил под името Христофор со цел да ги контролира приврзаниците на словенството во манастирот. Организирал [[грчка пропаганда во Македонија|грчко образование и воспитание]] на македонските деца од околните села и му се спротивставил на игуменот Дионисиј од [[Горно Броди]].<ref>Райкова, Ана. Стефан Веркович и българите. Доклади до сръбското правителство (1868-1875), София, 1978, с. 167-171.</ref> Во писмо од 26 јануари 1873 г. до патријархот [[Антим VI Цариградски|Антим IV]], монасите во манастирот ја искажале својата намера црврсто да се придржуваат кон елинизмот и како ''„доказ за нивниот максимален филелинизам“'' го наведуваат фактот дека во манастирот работи грчко училиште во кое учат над 40 деца од околните македонски села<ref name="Пропаганда" /><ref name="Ιανουάριος">{{нмс | url = http://www.serrelib.gr/pdf/imerologio.pdf | title = Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών. Ιανουάριος | access-date = 30 ноември 2014 | publisher = Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών | quote = εν η σπουδάζουσιν εκ των πέριξ Βουλγαροφώνων χωριών υπέρ τους 40 μαθηταί | archive-date = 2016-01-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160125224150/http://www.serrelib.gr/pdf/imerologio.pdf | url-status = dead }}</ref> [[Податотека:Isaiah 1864 Gravure Serres Monastery.jpg|мини|десно|270п|Серскиот манастир на гравура од 1864 г.]] Во 1878 г. митрополитот Натанаил Серски го истерал проигуменот Дионисиј] и го заплашувал игуменот [[Теодосиј Гологанов]].<ref>Кирил патриарх Български. Българската екзархия в Одринско и Македония след Освободителната война 1877-1878. Том първи, книга първа, стр. 354.</ref> Во 1889 г. [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) забележал дека во манастирот живееле 60 монаси и 60 лица манастирска прислуга. Големата црква на манастирот била изградена со средства на македонските христијани од околните села.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{Веркович|61}}</ref> [[Георги Стрезов]] во 1891 г. вели дека манстирот има 25 монаси.<ref>{{Стрезов|835}}</ref> По потпаѓањето под Грција во 1913 г. грчката власт почнала да ги брише сите словенски натписи во него.<ref name="Цокова 96">{{наведено списание | last = Цокова | first = Полина | authorlink = | coauthors = | year = 2009 | month = | title = Дейността на Неврокопската митрополия в периода на войните 1912 - 1919 година | journal = Исторически преглед | publisher = Институт по история при БАН | location = София | volume = 65 | issue = 1-2 | pages = 96 | doi = | id = | url = | format = | accessdate = }}</ref> Според [[Антон Попстоилов]] во 1916 г. во манастирската библиотека се чувале четири пергаментни [[хрисовул]]и на грчки јазик од царевите [[Андроник II Палеолог|Андроник II]] и [[Андроник III Палеолог]], 100 пергаментни ракописи со верска содржина, 200 хартиени ракописи, неколку [[кондика|кондики]], многу старопечатни книги, преписи на султански [[ферман]]и, препис на хрисовул од царот [[Стефан Душан]], два хронографи од 1611 и 1626 г. и други на број 1.500 примероци. Меѓу ракописите повеќе немало ниту еден словенски раскопис.<ref>[http://www.promacedonia.org/bg_1916/bg_1916_3_2.htm Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноpublisherски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско publisherство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 320].</ref> Во 1962 г. манастирот е прогласен за заштитен споменик на културата.<ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19763&v17= | title = ΥΑ 15813/19-12-1961 - ΦΕΚ 36/Β/3-2-1962 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2021-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028022123/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19763&v17= | url-status = dead }}</ref> Во 1991 г. за заштитени се прогласени и манастирскиот [[аквадукт]], неговите мостови, двете градби западно од манастирот и [[параклис]]ите „Св. Петка“, „Св. Архангели“, „Рождество на пресв. Богородица“, „Успение на пресв. Богородица“ и „Св. Бессребреници Кузман и Дамјан“.<ref>{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=12426&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ37/30571/622/6-8-1991 - ΦΕΚ 743/Β/17-9-1991 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220313172329/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=12426&v17= | url-status = dead }}</ref> Во 1993 г. во списокот се додадени училиштето, библиотеката, кулата и дворот.<ref>{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=18966&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ37/9075/170/19-2-1993 - ΦΕΚ 169/Β/18-3-1993 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220313172855/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=18966&v17= | url-status = dead }}</ref> На 13 декември 2010 г. во Серскиот манастир избувнал стихиен пожар, причинувајќи штети од 2.000.000 [[евро|евра]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=56296&catid=6 |title=Σέρρες: Τα 2 εκατομμύρια ευρώ αγγίζουν οι ζημιές από την πυρκαγιά στο μοναστήρι |accessdate=2022-06-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114258/http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=56296&catid=6 |url-status=dead }}</ref> == Галерија == <gallery class="center"> Μονή Προδρόμου Σερρών. Η τοιχογραφία των Αγίων Τεσσαράκοντα μαρτύρων 1300-1333.jpg | Свети Четириесет маченици, фреска од 1300 – 1333 г. Μονή Ιωάννου Προδρόμου κοντά στις Σέρρες. Χριστός Αναπεσών, τοιχογραφία των ετών 1358-1364.jpg | Легнатиот Христос, фреска од 1358 – 1364 г. Scene of the Last Judgement - exonarthex of the Monastery of the Holy Forerunner, Serres.jpg | Второто пришествие, фреска од XIX век Gennadios II Sholarios.jpg | Патријархот Генадиј II, ктиторски портрет од XIX век Serres IM Prodromou Andronicos.jpg | царот Андроник II Палеолог, ктиторски портрет од XIX век Royal Doors from Saint John the Baptist Monastery in Serres, 1tth Century.jpg|Царски двери од манастирот, XVII век </gallery> == Поврзано == * [[Серско-нигритска епархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Saint John the Baptist Monastery, Serres}} * [http://www.mn.mk/komentari/12908 „Серскиот манастир еден најубавите манастири во Македонија“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220614225234/http://www.mn.mk/komentari/12908 |date=2022-06-14 }}, Тихомир Каранфилов, ''Македонска нација'' * [http://www.strumski.com/books/Isaj_Ioan_Krstitel_Ser.pdf Сказанiе о началѣ и настоящемъ положенiи ставропигиальнаго монастиря Св. Iоанна Предтечи въ Серрескiй епархiи въ Македонiи. Издано Архимандритомъ Исаiемъ, Санкт Петербург, 1864] * [http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_13.html Опис на манастирот од Васил К’нчов од 1891 г.] [[Категорија:Манастири во Сер (општина)]] [[Категорија:Манастири во Серско-нигритската епархија]] [[Категорија:Цркви во Сер (општина)]] [[Категорија:Цркви во Серско-нигритската епархија]] [[Категорија:Споменици на културата во Сер (општина)]] [[Категорија:Појавено во 1270 година]] [[Категорија:Појавено во 1275 година]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] jnsak6rtjcgw880tn2qfo8gklhgijfn 0 1304738 5652632 5274635 2026-11-03T01:43:35Z ~2026-58393-09 138316 погрешно е 5652632 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Чедо Христов | портрет = | рх = | опис = | роден-дата = {{роден на|1|мај|1938}} | роден-место = [[Струмица]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2011|5|30|1938|5|1}} | починал-место = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогата во: <br>[[Чекор пред времето (филм) |Чекор пред времето]]<br>[[Време, води]]<br>[[Жена од малтер]]<br>[[Едно лето]] | занимање = [[глумец]] }} '''Чедо Христов''' ({{роден на|1|мај|1938}} во [[Струмица]] — {{починал на|30|мај|2011}} во {{починал во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1969 || [[Враќање од рајот]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Ветар во кутиче кибрит (филм)|Ветар ви кутиче кибрит]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Детективи]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Волшебното самарче (ТВ-серија) |Волшебното самарче]] ТВ-серија || |- | 1976 || [[Најдолгиот пат]] ТВ-филм || Стојан |- | 1979 || [[Жена од малтер]] ТВ-филм || Работник |- | 1980 || [[Време, води]] ТВ-филм || Митрус |- | 1981 || [[Булки крај шините]] ТВ-серија || |- | 1982 || [[Едно лето]] ТВ-серија || Таткото |- | 1984 || [[Јуначко колено (телевизиска серија) |Јуначко колено]] ТВ-серија || |- | 1985 || [[Трговецот од Солун]] ТВ-филм || Жан |- | 1987 || [[Трето доба]] ТВ-филм || |- | 1993 || [[Бог да ги убие шпионите (филм) |Бог да ги убие шпионите]] ТВ-филм || Адам Валевски |- | 1995 || [[Ангели на отпад (филм) |Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 2003 || [[Чекор пред времето (филм) |Чекор пред времето]] ТВ-филм || |} == Животопис == Роден е во [[Струмица]], 1938 година. Христов завршува на отсекот за сликарство на Вишата педагошка школа. Во 1958 година се вработува во струмичкиот [[Центар за култура „Антон Панов“ - Струмица|Театар „Антон Панов“]] каде останал до 1964 година, кога преминал во [[Македонски народен театар]] во [[Скопје]] каде останал се до неговото пензионирање во 1996 година. Тој покрај актерството, се занимава и со сценографија на повеќе театарски куќи во [[Македонија]], каде има добиено и награди. == Награди == Во 1964 година ја добива наградата од Здружението на драмски уметници за улогата на ликот Ник во претставата „''Матуранти''“. Христов има добиено неколку награди за најдобра сценографија на претстави на Театарските игри „Војдан Чернодрински“ во [[Прилеп]] меѓу кои: „''Смеа низ сокаците''“ (1969) и „''Тутунскиот пат''“ (1972) во изведба на [[Центар за култура „Антон Панов“ - Струмица|Народен Театар]] од [[Струмица]], „''Смртта на трговскиот патник''“ (1977) и „''И Адам и Ева''“ (1980) во изведба на [[Народен театар Војдан Чернодрински|Народен театар „Војдан Чернодрински“]]. Во 2010 година ја добил наградата за животно дело „Војдан Чернодрински“. == Надворешни врски == * {{IMDb name|1708031}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Христов, Чедо}} [[Категорија:Глумци од Струмица]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] tftacb6ojwpa5rbdb29neaeyv7bw25p 0 1313540 5652659 5415265 2026-11-03T10:19:15Z PetarM 13136 поубава слика во Инфобокс 5652659 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Железничка станица Баку<br/>Bakı Dəmir Yolu Vağzalı | type = [[Железничка станица]] | image = Baku Railway station (Баку-Пассажирская, 2026 г).jpg | image_caption = Железничка станица Баку, 2026 година | address = [[Баку]], {{AZE}} | coordinates = {{coord|40|22|59|N|49|51|12|E|display=it|type:railwaystation}} | line = | other = [[Бакуско приградска железница]] | structure = Наземна | platform = 5 | depth = | levels = | tracks = 8 | parking = Да | bicycle = | baggage_check = | opened = 1880 | closed = | rebuilt = 1926, 1977 и 2017 | electrified = Да | ADA = | code = 547112<ref>{{Cite web |url=https://tr4.info/station/547112 |title=Баку-Пассажирская |access-date=2019-09-06 |archive-date=2019-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905152722/https://tr4.info/station/547112 |url-status=live |language=ru}}</ref> | owned = [[Азербејџански железници]] | operator = [[Азербејџански железници]] | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = [[Азербејџан]], [[Грузија]] и [[Русија]] | connections = [[Бакуско метро]] ([[Метро станица 28 Мај (Бакуско метро)|Метро станица 28 Мај]])<ref name="U">{{Cite web|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2022 |title=Baku Metro |url=https://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm |language=en |editor=UrbanRail |accessdate=2022-12-23 }}</ref> | map_type = }} '''Железничка станица Баку''' ({{langx|az|Bakı Dəmir Yolu Vağzalı}}) — [[железничка станица]] која се наоѓа во [[Баку]], [[Азербејџан]]. Таа служи за железничко поврзување на градот со други дестинации во Азербејџан, како и со [[Грузија]] и [[Русија]]. == Историја == Првата станица била изградена во [[1880]] година, за време на отворањето на железницата [[Баку]]-[[Тбилиси]], во [[мавритански стил]].<ref name="History1">{{Cite web |author= |url=https://www.ourbaku.com/index.php/Бакинский_железнодорожный_вокзал-_Тифлисский_вокзал_(Баку) |title=Бакинский железнодорожный вокзал - Тифлисский вокзал (Баку) |publisher=Ourbaku.com |date=2016 |access-date=2021-10-17 |language=ru}}</ref> Првата станица беше урната бидејќи не можеше да се справи со зголемениот сообраќај. Втората и сегашна станица била изградена во [[1926]] година, исто така во мавритански стил.<ref name="History2">{{Cite web |author= |url=https://mehriban-aliyeva.az/en/#/en/news/node/846623 |title=The Baku Railway Station is commissioned into operation after major reconstruction |publisher=Mehriban-Aliyeva.az |date=2017-02-10 |access-date=2021-10-17 |language=en}}</ref> Во [[1967]] година, железничката станица била поврзана со [[Метро станица 28 Мај (Бакуско метро)|метро станицата 28 Мај]] со пешачки тунел.<ref name="History3">{{Cite web |author= |url=http://www.metro.gov.az/en/history |title=History |publisher=Metro.gov.az |date=2015 |access-date=2021-10-17 |language=en}}</ref> Во [[1977]] година, станицата била темелно реконструирана, при што била изградена нова станица до соседната стара станица.<ref name="History2"/> Во [[2017]] година, [[Азербејџански железници|Азербејџанските железници]] повторно го изградиле комплексот на станицата. За време на реновирањето, тие ја вратиле внатрешноста на станицата, воведувајќи [[LCD]]-екрани со информации за распоредот на возовите за патниците. Покрај тоа, поради значителното зголемување на патничкиот сообраќај, како и потребата да се обезбеди удобна околина при купување на билети, било одлучено да се подели просторот за меѓуградски и меѓународни возови. Дизајнот на просториите не го нарушил целокупниот архитектонски стил. Декорацијата била направена од природни и вештачки материјали идентични на оригиналот. Во зградата на станицата има хотел со соби за сместување.<ref>{{Cite web |author= |url=https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2719421.html |title=Ilham Aliyev, his spouse attend opening of newly renovated Baku Railway Station (PHOTO) |publisher=Trend.az |date=2017-02-10 |access-date=2021-10-17 |language=en}}</ref> == Линии== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: center;" |- ! style="background: #efefef; border-bottom: px solid gray;" | '''Воз бр.''' ! style="background: #efefef; border-bottom: px solid gray;" | '''Насока''' ! style="background: #efefef; border-bottom: px solid gray;" | '''Воз бр.''' ! style="background: #efefef; border-bottom: px solid gray;" | '''Насока''' |- | 37 || [[Баку]] — [[Тбилиси]] || 38 || [[Тбилиси]] — [[Баку]] |- | 55 || [[Баку]] — [[Москва]] || 56 || [[Москва]] — [[Баку]] |- | 95 || [[Баку]] — [[Москва]] || 96 || [[Москва]] — [[Баку]] |- | 369 || [[Баку]] — [[Харков]] || 370 || [[Харков]] — [[Баку]] |- | 373 || [[Баку]] — [[Тјумењ]] || 374 || [[Тјумењ]] — [[Баку]] |- | 391 || [[Баку]] — [[Ростов на Дон]] || 392 || [[Ростов на Дон]] — [[Баку]] |} == Слики == <gallery> Azerbaijan, Baku, Railway Station Postcard (Ca 1910).JPG|Разгледница, околу 1910 година Ilham Aliyev attended opening of newly renovated Baku Railway Station 4.jpg|Перони, февруари 2017 година The escalators lead down to the tube station (37068905865).jpg|Ескалатори до [[Метро станица 28 Мај (Бакуско метро)|метро станицата 28 Мај]], 2017 AZ4A-0002.jpg|Електрична локомотива AZ4A-0002 со патнички вагони на станицата, 2019 година </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Baku train station}} * [https://ticket.ady.az/stansiyalar/vagzallar Ticket.ady.az] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211020062846/https://ticket.ady.az/stansiyalar/vagzallar |date=2021-10-20 }} {{Az}} [[Категорија:Железнички станици во Баку]] [[Категорија:Појавено во 1880 година]] 8cmdhalabxl7aqelwsjqns0jsmzts6c 0 1313696 5652597 5651886 2026-11-02T22:27:34Z LFC-babundjiev93 137687 /* Хронологија на репрезентативните настапи */ 5652597 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Коди Гакпо | image = [[Податотека:Netherlands v Tunisia 2026 World Cup - 55373562032 (Cody Gakpo).jpg|200px]] | fullname = Коди Матес Гакпо<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1999|5|7|df=y}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Ајндховен]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.93}}<ref name="FIFA"/> | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe409131/cody-gakpo/ |title=Cody Gakpo: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=14 April 2024}}</ref> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2016-2018 | caps1 = 26 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2018-2023 | caps2 = 106 | goals2 = 36 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | years3 = 2023- | caps3 = 132 | goals3 = 33 | clubs3 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|Холандија 18]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears3 = 2018 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears4 = 2019-2021 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 7 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 25 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Коди Матес Гакпо''' (роден на 7 мај 1999 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или [[Среден ред (фудбал)|крилен напаѓач]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Производ на академијата на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]], Гакпо го имал своето деби за првиот тим во февруари 2018 година. Во сезоната 2021-2022, тој ја освоил наградата за [[Холандски фудбалер на годината|холандски фудбалер на годината]], откако постигнал 21 гол во 47 натпревари во сите натпреварувања. Во јануари 2023 година, потпишал за Ливерпул. Гакпо играл за младинските репрезентации на Холандија од под 18 до под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорска репрезентација]] го имал во јуни 2021 година на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]]. Покрај споменатото, тој учествувал и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]]. == Биографија == Гакпо е роден во [[Ајндховен]] и израснат во областа [[Стратум]].<ref name="vi1">{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/pro/overig/cody-gakpo-van-stratum-naar-de-spotlights/share/b03f3d1df7|title=Cody Gakpo: van Stratum naar de spotlights|last=Boeringa|first=Reon|date=9 October 2019|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Неговиот татко е роден во [[Того]] и има потекло од [[Гана]], додека неговата мајка е [[Холандија|холанѓанка]].<ref name="ed1">{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/cody-gakpo-leeft-de-droom-van-bijna-elke-eindhovense-jongen~af693eb3/|title=Cody Gakpo leeft de droom van bijna elke Eindhovense jongen|last=Elfrink|first=Rik|date=1 June 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.football-oranje.com/ghana-coach-reveals-talks-with-dutch-players/|title=Ghana coach reveals talks with Dutch players|date=17 October 2019|work=Football Oranje}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|title=EXCLUSIVE: Ghanaian sensation Cody Gakpo extends contract with Dutch giants PSV Eindhoven|date=12 September 2019|work=Kickgh.com|access-date=2023-01-15|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109071248/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|url-status=dead}}</ref> Тој има двајца браќа, Сидни и Дакфер,<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Gregorio Spigno|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/22_novembre_29/chi-gakpo-stella-dell-olanda-mondiali-mamma-rugbista-van-nistelrooy-suoi-segreti-1e353a30-7006-11ed-971c-b93745ae79d9.shtml|title=Chi è Gakpo, stella dell’Olanda ai Mondiali. La mamma rugbista, Van Nistelrooy: i suoi segreti|website=Corriere della Sera|date=2022-11-29|access-date=2026-10-17}}</ref> кои исто така имаат кариера во светот на фудбалот. Гакпо е христијанин. Тој рекол: „Се обидувам да ја читам Библијата секој ден, се молам секој ден, сакам да одам во црква и читам многу книги за верата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/world/2022/december/dutch-stars-depay-gakpo-stand-for-christ-during-fifa-world-cup-we-are-thankful-to-god|title=Dutch Stars Depay, Gakpo Stand for Christ During FIFA World Cup: 'We Are Thankful to God'|last=Wise|first=Talia|date=9 December 2022|accessdate=29 December 2022}}</ref> Гакпо е во врска со Ноа ван дер Беј, со која го добиле своето прво дете, синот Самуел Сет во април 2024 година.<ref>{{cite web|url=https://www.anfieldwatch.co.uk/liverpool-fc/news/liverpool-cody-gakpo-noa-van-der-bij-announce-baby-name-instagram/|title=Cody Gakpo and partner Noa reveal new baby's adorable name in Instagram post|date=8 May 2024|work=Anfieldwatch.co.uk|accessdate=25 September 2025}}</ref> Во јуни 2026, неговата партнерка имала спонтан абортус при бременоста со второто дете.<ref>{{cite web|title=Gakpo asks for privacy after loss of unborn son|website=BBC Sport|date=27 June 2026|access-date=27 June 2026|url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ce37zz21e98o}}</ref> == Технички карактеристики == Иако деснак, омилената позиција на Гакпо е [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]], каде до израз доаѓаат неговите најголеми квалитети брзина, агилност и дриблингот.<ref name="vi1" /> Тој има тенденција да влгува навнатре кон поцентрална напаѓачка позиција од каде многу често бара простор за удар и постигнува голови. Сметан за еден од најдобрите холандски напаѓачи на својата генерација, тој има одлично чувство за позиционирање и е исклучително вешт во искористувањето на тесните простори; покрај тоа, има прецизен шут, а неговата сила му овозможува со леснотија да постигнува голови и од голема оддалеченост. == Клупска кариера == === ПСВ === ====Почетоци==== Гакпо ја започнал својата кариера во [[ФК Ајндховен]], а во 2007 година се преселил во младинската академија на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]], каде потоа напредувал низ сите младински тимови.<ref name="ed1" /> Во сезоната 2016–2017, Гакпо бил вклучен во неколку натпревари на резервниот тим [[Јонг ПСВ]], но главно настапувал за тимот под 19 години. Своето деби како професионален фудбалер го направил на 4 ноември 2016 година, во дресот на Јонг ПСВ во натпревар од [[Ерсте дивиси]] против [[Хелмонд Спорт]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/eerste-divisie-2016-2017-helmond-sport-jong-psv/|title=Game Report|date=4 November 2016|work=worldfootball.net}}</ref> Во остатокот од сезоната, тој имал само уште еден настап за Јонг ПСВ. Откако неговата ефикасност се зголемила во следната сезона во Ередивиси У19, каде постигнал седум гола и пет асистенции на 13 првенствени натпревари, на крајот од годината тој бил трајно прекомандуван во резервниот тим. Во неговиот трет настап во Ерсте Дивизие, на 19 јануари 2017 година, во победата со 3–2 на гости против [[Де Графшап]], тој постигнал два гола и забележал асистенција за третиот гол на неговиот тим.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/gakpo-bezorgt-jong-psv-driepunter.htm|title=Gakpo bezorgt Jong PSV driepunter|date=19 January 2018|publisher=PSV|language=nl}}</ref> За Јонг ПСВ, тој постигнал 7 гола во 12 настапи во сезоната 2017-2018, и 10 гола во 11 настапи во сезоната 2018-2019.<ref name="wf"/> ====Прв тим==== Гакпо го направил своето деби за првиот тим на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]] влегувајќи како замена во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/43977/Geboren-Eindhovenaar-Cody-Gakpo-maakt-offici%C3%ABle-debuut-in-eerste-elftal|title=Geboren Eindhovenaar Cody Gakpo maakt officiële debuut in eerste elftal|date=25 February 2018|work=PSV.supporters.nl|accessdate=9 August 2022}}</ref> Откако во сезоната 2018-2019, Гакпо дополнително ги подобрил своите перформанси во дресот на Јонг ПСВ, тоа го забележал и тренерот на првиот тим, [[Марк ван Бомел]], кој го повикал неколку пати за натпреварите на првиот тим во првиот дел од сезоната. Сепак, тој останал неискористена замена во сите натпревари.<ref name="wf"/> На 24 октомври 2018 година, го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи како замена за [[Гастон Переиро]] во 83-тата минута од натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] завршен со резултат 2-2. Откако постигнал гол и забележал асистенција за Јонг ПСВ во победата со 5–2 на домашен терен против [[ФК Алмере Сити|Алмере Сити]] на 21 декември,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2906328/gakpo-en-piroe-zijn-nieuwe-groeibriljantjes-van-psv-hoofdmacht-halen-is-realistischer-geworden|title=Gakpo en Piroe zijn nieuwe groeibriljantjes van PSV: 'Hoofdmacht halen is realistischer geworden'|last=Velthoven|first=Florian van|date=21 December 2018|publisher=Omroep Brabant|language=nl}}</ref> тој го направил своето деби за сезоната во [[Ередивиси]], само еден ден подоцна, заменувајќи го [[Стивен Бергвајн]] во последните минути од победата со 3–1 на домашен терен над [[ФК АЗ Алкмар|Аз Алкмар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/psv-vs-az-alkmaar/390340|title=Dutch Eredivisie|work=Sky Sports|accessdate=17 August 2021}}</ref> По зимската пауза во првенството, Гакпо трајно бил промовиран во редовен член на првиот тим.<ref name="wf" /> На 3 февруари 2019 година, тој го постигнал својот гол во Ередивиси во неговиот втор сезонски настап во победата од 5–0 на домашен терен над [[ФК Фортуна Ситард|Фортуна Ситард]] и притоа исто така асистирал за уште еден гол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/aanvoerder-de-jong-trots-op-honderdste-doelpunt-fantastisch-in-vijf-seizoenen-psv~a6f9eec8/|title=Aanvoerder De Jong trots op honderdste doelpunt: 'Fantastisch in vijf seizoenen PSV'|last=Beek|first=Yvonne van|date=3 February 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 14 првенствени настапи и еден гол, а исто така, бил стрелец на еден гол и во [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|Купот на Холандија]] каде одиграл два натпревари.<ref name="wf" /> Во сезоната 2019-2020, тој го направил својот пробив во стартната постава на ПСВ, завршувајќи со седум гола и исто толку асистенции во 25 првенствени натпревари.<ref name="wf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cody-gakpo/2/|title=Cody Gakpo &raquo; Club matches|work=worldfootball.net|accessdate=17 August 2021}}</ref> На 13 септември 2020 година, за време на првиот натпревар за [[Ередивиси 2020-2021|сезоната 2020–2021]] во Ередивиси, Гакпо постигнал два гола (првпат во кариерата во дресот на ПСВ) придонесувајќи за победата од 3–1 на гости над [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bd.nl/psv/psv-pakt-belangrijke-uitzege-in-groningen-met-dank-aan-cody-gakpo~a4abfaf5/|title=PSV pakt belangrijke uitzege in Groningen, met dank aan Cody Gakpo|last=Elfrink|first=Rik|date=13 September 2020|work=Brabants Dagblad|language=nl}}</ref> Истиот подвиг го повторил на 24 септември во победата од 5-1 против [[НШ Мура]] во квалификациите за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], овозможувајќи му на ПСВ да се квалификува во плејоф рундата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|title=PSV cruise to a 5–1 win over NS Mura|date=24 September 2020|publisher=PSV|accessdate=2023-01-15|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102094118/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|url-status=dead}}</ref> Таму, тој повторно бил одлучувачки, кога го постигнал вториот гол на тимот во победата со 2–0 над [[Розенборг БК|Розенборг]] на 1 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/psv/wedstrijden/wedstrijd/rosenborg-bk-psv-01-10-2020.htm|title=Rosenborg BK – PSV|date=26 August 2014|publisher=PSV|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 29 настапи и 11 постигнати голови во сите натпреварувања.<ref name="wf"/> Во сезоната 2021-2022, Гакпо бил [[Капитен|капитен]] на ПСВ во некои натпревари во кои главниот капитен [[Марко ван Гинкел]] не бил на теренот. Покрај тоа, тој се наоѓал во одлична форма и по ефикасноста ја забележал својата најдобра сезона во дресот на ПСВ со 21 постигнат гол и 15 асистенции. Посебно важен бил победничкиот гол во победата со 2–1 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|Купот на Холандија]], што на ''„селаните“'' им донело освојување на трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.soccerway.com/matches/2022/04/17/netherlands/knvb-beker/psv-nv/afc-ajax/3761296/|title=PSV VS. AJAX 2–1|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=29 May 2022}}</ref> На 31 август 2022 година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата од 7–1 над [[ФК Волендам|Волендам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-oranje.com/gakpo-stars-as-psv-hit-seven-past-volendam/|title=Gakpo stars as PSV hit seven past Volendam|date=31 August 2022|work=Football Oranje}}</ref> === Ливерпул === На 28 декември 2022 година, Гакпо се согласил да потпише петиполгодишен договор со [[Англија|англискиот]] клуб [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], веднаш по отворањето на трансферниот прозорецот на 1 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-reach-agreement-cody-gakpo-transfer|title=Liverpool reach agreement for Cody Gakpo transfer|date=28 December 2022|publisher=Liverpool F.C.|accessdate=28 December 2022}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала помеѓу 40 и 50 милиони евра, што била рекордна продажба на ПСВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64104472|title=Cody Gakpo: Liverpool reach agreement with PSV Eindhoven to sign forward|date=28 December 2022|work=BBC Sport|access-date=28 December 2022}}</ref> Тој го направил своето деби за ''„црвените“'' на 7 јануари 2023 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2022-2023|ФА купот]] на [[Анфилд]] против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] што завршил 2-2.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/64168002|title=Liverpool 2-2 Wolverhampton Wanderers|last=Matthews|first=Callum|date=7 January 2023|work=[[BBC Sport]]|access-date=7 January 2023}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил седум дена подоцна, повторно започнувајќи како стартер во натпреварот загубен со 3-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Brighton}}. Својот прв гол во дресот на Ливерпул, Гакпо го постигнал во [[Дерби на Мерсисајд|Дербито на Мерсисајд]] при победата со 2–0 над [[ФК Евертон|Евертон]] во првенството на 13 февруари 2023.<ref>{{cite web |title=Liverpool 2–0 Everton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64533611 |website=[[BBC Sport]] |access-date=14 February 2023 |date=13 February 2023}}</ref> На 5 март, тој постигнал два гола во незаборавната победа на Анфилд над {{Fb team (N) Manchester United}} со 7-0. Сезоната ја завршил со 7 гола во 26 натпревари за Ливерпул. Гакпо го освоил својот прв трофеј со Ливерпул во [[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи 4 гола на патот на клубот до 10-тата титула во [[Лига куп на Англија 2023–2024|Лига купот]], завршувајќи како втор стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0–1 Liverpool (aet) – Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |work=BBC Sport |date=25 February 2024}}</ref> На 5 ноември 2024 година, го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите во дресот на Ливерпул во победата со 4-0 над [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ESPNUK/posts/cody-gakpos-reaction-to-scoring-his-first-champions-league-goal-for-liverpool-fo/1133529768139850/|title=Cody Gakpo's reaction to scoring his first Champions League goal for Liverpool following a VAR check 😅🔥|publisher=ESPNUK on Facebook|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/good-one-cody-gakpo-leverkusen-win-key-moment-and-fans-backing|title='A good one' - Cody Gakpo on Leverkusen win, key moment and fans' backing|publisher=[[ФК Ливерпул|Ливерпул]]|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 1 декември 2024, Гакпо го постигнал првиот од двата гола во првенствената победа со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Manchester City}}.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/13262408/liverpool-2-0-man-city-cody-gakpo-and-mohamed-salah-secure-victory-as-crisis-deepens-for-pep-guardiola|title=Liverpool 2-0 Man City: Cody Gakpo and Mohamed Salah secure victory as crisis deepens for Pep Guardiola|publisher=Sky Sports|date=2 декември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Гакпо постигнал 5 гола и бил најдобар стрелец во Лига купот за сезоната 2025-2026, иако неговиот тим не успеал да ја одбрани титулата губејќи во финалето од {{Fb team (N) Newcastle United}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c62zl58dg8qt|title=Liverpool 1-2 Newcastle: Magpies win Carabao Cup to end 70-year domestic trophy wait|publisher=BBC Sport|date=16 март 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Под водството на новиот менаџер, сонародникот [[Арне Слот]], Гакпо имал многу важна улога во нападот на Ливерпул и со своите 10 гола исто така придонел за освојувањето на титулата во [[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лигата]].<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Soham |last2=Kraft |first2=Justin |url=https://www.goal.com/de/listen/cody-gakpo-liverpool-fa-reprimand-kaka-i-belong-to-jesus-celebration-title-win-over-tottenham/blt9bc841ef0db4b620 |title=Cody Gakpo in Schwierigkeiten! Liverpool-Star droht nach Jesus-Jubel Ärger mit der FA |work=Goal (website) |language=de |date=29 April 2025 }}</ref> На 27 април 2025 година, тој го постигнал третиот гол за Ливерпул во победата со 5-1 над {{Fb team (N) Tottenham}}, успех со кој дефинитивно и математички била обезбедена титулата.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report|title=Liverpool - Tottenham Hotspur 5-1|publisher=BBC Sport|date=27 април 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 30 август 2025 година, Гакпо потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул.<ref>{{Cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/cody-gakpo-signs-new-liverpool-fc-contract |title=Cody Gakpo signs new Liverpool FC contract |publisher=Liverpool F.C. |date=30 August 2025 |access-date=30 August 2025}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Austria_U-18_vs._Netherlands_U-18_2017-03-23_(086).jpg|мини|Гакпо играјќи за репрезентацијата на Холандија под 18 години во 2017 година]] Гакпо имал право да игра за репрезентациите на {{NazNB|FUrep|NED}}, {{NazNB|FUrep|GHA}} или {{NazNB|FUrep|TGO}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|title=Netherlands coach eyes Ghanaian youngster Gakpo|date=14 August 2019|work=Dailymailgh|access-date=9 August 2022|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217222242/https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghanaian-striker-Cody-Gakpo-delighted-to-sign-new-long-term-deal-with-PSV-Eindhoven-1142882|title=Ghanaian striker Cody Gakpo delighted to sign new long-term deal with PSV Eindhoven|date=29 December 2020|work=GhanaWeb|access-date=9 August 2022}}</ref> Тој бил дел од младинските селекции на Холандија [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|под 18]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185190/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 18|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185189/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 19|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|под 20]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen beloftenelftal|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 годинa|под 21 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/362|title=Cody Gakpo Jong Oranje|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> Тој за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација на Холандија]] на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]] и дебитирал во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], влагувајќи како замена во 79-тата минута за [[Френки де Јонг]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|title=Frank de Boer maakt EK-selectie bekend|date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=Royal Dutch Football Association|language=nl}}</ref> Со тоа, тој станал првиот холандски играч кој дебитирал на ЕП по [[Мартиен Врајсен]] во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/gakpo-schrijft-historie-met-oranje-debuut|title=Gakpo schrijft historie met Oranje-debuut|date=21 June 2021|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Својот прв гол за репрезентацијата, Гакпо го постигнал на 4 септември 2021, во победата со 4–0 над {{NazNB|FUrep|MNE}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациите за Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58450913|title=Netherlands 4–0 Montenegro: Memphis Depay stars in important World Cup qualifying win|website=BBC Sport|publisher=BBC|date=4 September 2021}}</ref> Гакпо бил повикан во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], каде се претставил блексаво, постигнувајќи гол на три последователни натпревари од групната фаза против {{NazNB|FUrep|SEN}},<ref>{{Cite news |title=Late goals give Dutch victory over Senegal|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619381|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> {{NazNB|FUrep|ECU}},<ref>{{Cite news |title=Valencia scores as Ecuador draw with Netherlands|url=https://www.bbc.com/sport/football/63672202|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> и домаќинот {{NazNB|FUrep|QAT}}.<ref>{{Cite news |title=Gakpo nets again as Dutch beat Qatar to top group|url=https://www.bbc.com/sport/football/63711993|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> Холанѓаните настапот го завршиле сo пораз на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] во [[Битката кај Лусаил|контроверзен натпревар]] против {{NazNB|FUrep|ARG}} во четвртфиналето. Потоа, тој бил повикан во составот на Холандија и за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained|website=[[The New York Times]]|date=29 May 2024|access-date=7 June 2024}}</ref> Тој бил прогласен за играч на натпреварот во нивната воведна победа од 2–1 над {{NazNB|FUrep|POL}}, во која го постигнал првиот гол за својата земја на турнирот.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1–2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA|date=14 June 2024 |access-date=16 June 2024}}</ref> Истото признание го добил и после натпреварот од осминафиналето против {{NazNB|FUrep|ROU}}, каде што го постигнал првиот гол и запишал асистенција во победата од 3-0.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b45f5aaa7c2-2bb86ba5a343-1000--romania-0-3-netherlands-dominant-oranje-through-to-quarter-f/ |title=Romania 0–3 Netherlands: Dominant Oranje through to quarter-finals |publisher=UEFA|date=2 July 2024|access-date=2 July 2024}}</ref> Со три постигнати гола на турнирот, тој на крајот ја освоил [[Награди на Европските првенства во фудбал#Златна копачка|Златната копачка]] споделувајќи ја со уште 5 други играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/40558317/euro-2024-golden-boot-harry-kane-dani-olmo-6-winners |title=Euro 2024 Golden Boot: Harry Kane, Dani Olmo among 6 winners |publisher=ESPN|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> На 27 мај 2026 година, Гакпо бил вклучен од селекторот [[Роналд Куман]] во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-ronald-koeman-squad-announced|title=Fit-again Depay selected as Netherlands name squad|date=27 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> Во вториот натпревар од групната фаза, тој постигнал два гола и бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 5–1 над {{NazNB|FUrep|SWE}}, со што го зголемил својот учинок на пет голови на два турнири од Светските првенства.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-sweden-match-report-highlights |title=Gakpo and Brobbey at the double as Dutch sink Swedes |publisher=FIFA |date=20 June 2026}}</ref> Во шеснаесетфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}}, тој исто така постигнал гол во натпреварот кој завршил со пораз на холанѓаните по изведување пенали, со што стигна до вкупна бројка од шест голови на Светските првенства, заостанувајќи само зад [[Џони Реп]] (7) меѓу холандските играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-morocco-review-highlights |title=Morocco hit spot to knock out Netherlands |publisher=FIFA |date=30 June 2026}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NED}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{Sostin|79}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Осло|NOR|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|4-9-2021|Ајндховен|NLD|4|0|MNE|1|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|77}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|76}}}} {{Cronopar|8-6-2022|Кардиф|WAL|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostout|67}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Ротердам|NLD|2|2|POL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|64}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Ротердам|NLD|3|2|WAL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Варшава|POL|0|2|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|31}}}} {{Cronopar|21-11-2022|Доха|SEN|0|2|NLD|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{sostout|90+4}}}} {{Cronopar|25-11-2022|Ал Рајан|NLD|1|1|ECU|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|79}}}} {{Cronopar|29-11-2022|Ал Хор|NLD|2|0|QAT|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|82}}}} {{Cronopar|3-12-2022|Ал Рајан|NLD|3|1|USA|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{Sostout|90+3}}}} {{Cronopar|9-12-2022|Лусаил|NLD|2|2|ARG|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{sostout|113}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Ротердам|NLD|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|14-6-2023|Ротердам|NLD|2|4|HRV|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Полуфинале|dts|13={{sostout|106}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Енсхеде|NLD|2|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Натп. за 3. место}} {{Cronopar|7-9-2023|Ајндховен|NLD|3|0|GRC|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|65}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|67}} {{sostout|81}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Амстердам|NLD|1|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Фаро|GIB|0|6|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|77}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|22-3-2024|Амстердам|NLD|4|0|SCO|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|DEU|2|1|NLD|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|ISL|-|Пријателска|13={{sostout|75}}}} {{Cronopar|16-6-2024|Хамбург|POL|1|2|NLD|1|Евро|2024|Прва фаза|13={{sostout|81}}}} {{Cronopar|21-6-2024|Лајпциг|NLD|0|0|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Берлин|NLD|2|3|AUT|1|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-2024|Минхен|ROU|0|3|NLD|1|Евро|2024|Осминафинале|13={{Sostout|84}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале}} {{Cronopar|10-7-2024|Дортмунд|NLD|1|2|ENG|-|Евро|2024|Полуфинале}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|66}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|90}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostin|77}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Ротердам|NED|2|2|ESP|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{yel|45+1}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{sostout|78}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|85}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Каунас|LTU|2|3|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|2|Квал. за СП|2026|13={{sostout|84}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|17-11-2025|Амстердам|NLD|4|0|LTU|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Ајндховен|NLD|1|1|ECU|-|Пријателска|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|3-6-2026|Ротердам|NED|0|1|ALG|-|Пријателска|13={{Sostout|81}}}} {{Cronopar|8-6-2026|Њујорк|NLD|2|1|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2026|Арлингтон|NED|2|2|JPN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|20-6-2026|Хјустон|NED|5|1|SWE|2|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|90}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Канзас Сити|TUN|1|3|NLD|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Канзас Сити (Мисури)}} {{Cronopar|29-6-2026|Монтереј|NLD|1|1|MAR|1|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|dts|2 – 3|13={{Sostout|113}}}} {{Cronopar|24-9-2026|Амстердам|NLD|1|1|DEU|1|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза}} {{Cronopar|27-9-2026|Белград|SRB|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза|13={{sostout|17}}}} {{Cronofin|56|25}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2016-2017 | rowspan="3" |{{flagsport|NED}} [[Јонг ПСВ]]|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- | 2017-2018|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 13 || 7 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 7 |- | 2018-2019|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 11 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Јонг ПСВ || 26 || 17 || || || || || || || || || || 26 || 17 |- | 2017-2018 | rowspan="6" |{{flagsport|NLD}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]]|| [[Ередивиси 2017-2018|Е]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2017-2018|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- | 2018-2019|| [[Ередивиси 2018-2019|Е]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|КХ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Холандија 2018|СХ]] || 0 || 0 || 19 || 2 |- | 2019-2020|| [[Ередивиси 2019-2020|Е]]|| 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2019-2020|КХ]]|| 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]]|| 2+9 || 0+1 || [[Суперкуп на Холандија 2019|СХ]]|| 1 || 0 || 39 || 8 |- | 2020-2021|| [[Ередивиси 2020-2021|Е]] || 23 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 5 || 4 || - || - || - || 29 || 11 |- | 2021-2022|| [[Ередивиси 2021-2022|Е]]|| 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]]|| 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]]|| 6+4+5 || 2+2+3 || [[Суперкуп на Холандија 2021|СХ]]|| 1 || 0 || 47 || 21 |- | 2022-јан. 2023|| [[Ередивиси 2022-2023|Е]]|| 14 || 9 || [[Фудбалски куп на Холандија 2022-2023|КХ]]|| 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]]|| 4+5 || 0+3 || [[Суперкуп на Холандија 2022|СХ]]|| 1 || 1 || 24 || 13 |- ! colspan="3" |Вкупно ПСВ Ајндховен || 106 || 36 || || 9 || 3 || || 41 || 15 || || 3 || 1 || 159 || 55 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]]|| rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}}|| [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]]|| 21 || 7 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]]|| 35 || 8 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]]|| 4+6 || 0+4 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 8 || 4 || -|| - || - || 53 || 16 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]]|| [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]]|| 35 || 10 || [[ФА куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+6 || 0+5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 3 || -|| - || - || 49 || 18 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|2025-2026]]|| [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || 36 || 7 || [[ФА куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 2 ||[[ФА Комјунити Шилд 2025|КШ]] || 1 || 0 || 52 || 9 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2026-2027|2026-2027]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || 1 || 1 || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 128 || 33 || || 23 || 9 || || 29 || 9 || || 1 || 0 || 181 || 51 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 260 || 86 || || 32 || 12 || || 70 || 24 || || 4 || 1 || 366 || 123 |} === Репрезентативна статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{Naz|FUrep|NED}} |2021||4||1 |- |2022||10||5 |- |2023||7||3 |- |2024||15||5 |- |2025||10||5 |- |2026||10||6 |- !colspan="2"|Вкупно!!56!!25 |} == Почести == '''ПСВ''' * [[Ередивиси|Ередивизија]]: 2017–18<ref name="PSV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=M0QIi4IBo3M|title=PSV KAMPIOEN|work=Fox Sports|language=nl}}</ref> * Куп на КНВБ : 2021–22<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nos.nl/artikel/2425523-psv-verrast-ajax-met-twee-goals-vlak-na-rust-en-wint-knvb-beker|title=PSV verrast Ajax met twee goals vlak na rust en wint KNVB-beker|date=17 April 2022|publisher=Nederlandse Omroep Stichting|accessdate=30 December 2022}}</ref> * Јохан Кројф Шилд : 2021,<ref>{{Наведени вести|url=https://int.soccerway.com/matches/2021/08/07/netherlands/super-cup/afc-ajax/psv-nv/3513238/|title=Super Cup|work=Soccerway|access-date=10 August 2021}}</ref> 2022<ref name="JCSwin">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/matches/match/ajax-psv-30-07-2022.htm|title=Ajax – PSV|date=30 July 2022|publisher=PSV|accessdate=30 July 2022|archive-date=2022-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923024833/https://www.psv.nl/english-psv/matches/match/ajax-psv-30-07-2022.htm|url-status=dead}}</ref> '''Поединечно''' * Холандски фудбалер на годината: 2021–22<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraaf.nl/sport/1726682292/cody-gakpo-voetballer-van-het-jaar-heel-trots|title=Cody Gakpo voetballer van het jaar: 'Heel trots'|date=17 May 2022|language=nl}}</ref> * Играч на месецот [[Ередивиси|во Ередивизија]]: септември 2022 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-september/|title=Cody Gakpo named as Eredivisie Player of the Month for September|date=30 September 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> октомври 2022 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-is-the-eredivisie-player-of-the-month-for-the-second-month-running/|title=Cody Gakpo is the Eredivisie Player of the Month for the second month running|date=4 November 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/cody-gakpo Профил] на веб-страницата на Ливерпул * [https://www.onsoranje.nl/teams/185184/speler/362 Профил] на веб-страницата на Кралската фудбалска асоцијација на Холандија (на холандски) * {{UEFA player}} {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Најдобри стрелци на Европските првенства во фудбал}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гакпо, Коди}} [[Категорија:Луѓе од Ајндховен]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1999 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 5vt2734upigaywecgk1s664zxuaoqit 5652598 5652597 2026-11-02T22:35:38Z LFC-babundjiev93 137687 /* Почести */ 5652598 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Коди Гакпо | image = [[Податотека:Netherlands v Tunisia 2026 World Cup - 55373562032 (Cody Gakpo).jpg|200px]] | fullname = Коди Матес Гакпо<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1999|5|7|df=y}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Ајндховен]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.93}}<ref name="FIFA"/> | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe409131/cody-gakpo/ |title=Cody Gakpo: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=14 April 2024}}</ref> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2016-2018 | caps1 = 26 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2018-2023 | caps2 = 106 | goals2 = 36 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | years3 = 2023- | caps3 = 132 | goals3 = 33 | clubs3 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|Холандија 18]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears3 = 2018 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears4 = 2019-2021 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 7 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 25 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Коди Матес Гакпо''' (роден на 7 мај 1999 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или [[Среден ред (фудбал)|крилен напаѓач]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Производ на академијата на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]], Гакпо го имал своето деби за првиот тим во февруари 2018 година. Во сезоната 2021-2022, тој ја освоил наградата за [[Холандски фудбалер на годината|холандски фудбалер на годината]], откако постигнал 21 гол во 47 натпревари во сите натпреварувања. Во јануари 2023 година, потпишал за Ливерпул. Гакпо играл за младинските репрезентации на Холандија од под 18 до под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорска репрезентација]] го имал во јуни 2021 година на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]]. Покрај споменатото, тој учествувал и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]]. == Биографија == Гакпо е роден во [[Ајндховен]] и израснат во областа [[Стратум]].<ref name="vi1">{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/pro/overig/cody-gakpo-van-stratum-naar-de-spotlights/share/b03f3d1df7|title=Cody Gakpo: van Stratum naar de spotlights|last=Boeringa|first=Reon|date=9 October 2019|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Неговиот татко е роден во [[Того]] и има потекло од [[Гана]], додека неговата мајка е [[Холандија|холанѓанка]].<ref name="ed1">{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/cody-gakpo-leeft-de-droom-van-bijna-elke-eindhovense-jongen~af693eb3/|title=Cody Gakpo leeft de droom van bijna elke Eindhovense jongen|last=Elfrink|first=Rik|date=1 June 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.football-oranje.com/ghana-coach-reveals-talks-with-dutch-players/|title=Ghana coach reveals talks with Dutch players|date=17 October 2019|work=Football Oranje}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|title=EXCLUSIVE: Ghanaian sensation Cody Gakpo extends contract with Dutch giants PSV Eindhoven|date=12 September 2019|work=Kickgh.com|access-date=2023-01-15|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109071248/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|url-status=dead}}</ref> Тој има двајца браќа, Сидни и Дакфер,<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Gregorio Spigno|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/22_novembre_29/chi-gakpo-stella-dell-olanda-mondiali-mamma-rugbista-van-nistelrooy-suoi-segreti-1e353a30-7006-11ed-971c-b93745ae79d9.shtml|title=Chi è Gakpo, stella dell’Olanda ai Mondiali. La mamma rugbista, Van Nistelrooy: i suoi segreti|website=Corriere della Sera|date=2022-11-29|access-date=2026-10-17}}</ref> кои исто така имаат кариера во светот на фудбалот. Гакпо е христијанин. Тој рекол: „Се обидувам да ја читам Библијата секој ден, се молам секој ден, сакам да одам во црква и читам многу книги за верата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/world/2022/december/dutch-stars-depay-gakpo-stand-for-christ-during-fifa-world-cup-we-are-thankful-to-god|title=Dutch Stars Depay, Gakpo Stand for Christ During FIFA World Cup: 'We Are Thankful to God'|last=Wise|first=Talia|date=9 December 2022|accessdate=29 December 2022}}</ref> Гакпо е во врска со Ноа ван дер Беј, со која го добиле своето прво дете, синот Самуел Сет во април 2024 година.<ref>{{cite web|url=https://www.anfieldwatch.co.uk/liverpool-fc/news/liverpool-cody-gakpo-noa-van-der-bij-announce-baby-name-instagram/|title=Cody Gakpo and partner Noa reveal new baby's adorable name in Instagram post|date=8 May 2024|work=Anfieldwatch.co.uk|accessdate=25 September 2025}}</ref> Во јуни 2026, неговата партнерка имала спонтан абортус при бременоста со второто дете.<ref>{{cite web|title=Gakpo asks for privacy after loss of unborn son|website=BBC Sport|date=27 June 2026|access-date=27 June 2026|url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ce37zz21e98o}}</ref> == Технички карактеристики == Иако деснак, омилената позиција на Гакпо е [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]], каде до израз доаѓаат неговите најголеми квалитети брзина, агилност и дриблингот.<ref name="vi1" /> Тој има тенденција да влгува навнатре кон поцентрална напаѓачка позиција од каде многу често бара простор за удар и постигнува голови. Сметан за еден од најдобрите холандски напаѓачи на својата генерација, тој има одлично чувство за позиционирање и е исклучително вешт во искористувањето на тесните простори; покрај тоа, има прецизен шут, а неговата сила му овозможува со леснотија да постигнува голови и од голема оддалеченост. == Клупска кариера == === ПСВ === ====Почетоци==== Гакпо ја започнал својата кариера во [[ФК Ајндховен]], а во 2007 година се преселил во младинската академија на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]], каде потоа напредувал низ сите младински тимови.<ref name="ed1" /> Во сезоната 2016–2017, Гакпо бил вклучен во неколку натпревари на резервниот тим [[Јонг ПСВ]], но главно настапувал за тимот под 19 години. Своето деби како професионален фудбалер го направил на 4 ноември 2016 година, во дресот на Јонг ПСВ во натпревар од [[Ерсте дивиси]] против [[Хелмонд Спорт]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/eerste-divisie-2016-2017-helmond-sport-jong-psv/|title=Game Report|date=4 November 2016|work=worldfootball.net}}</ref> Во остатокот од сезоната, тој имал само уште еден настап за Јонг ПСВ. Откако неговата ефикасност се зголемила во следната сезона во Ередивиси У19, каде постигнал седум гола и пет асистенции на 13 првенствени натпревари, на крајот од годината тој бил трајно прекомандуван во резервниот тим. Во неговиот трет настап во Ерсте Дивизие, на 19 јануари 2017 година, во победата со 3–2 на гости против [[Де Графшап]], тој постигнал два гола и забележал асистенција за третиот гол на неговиот тим.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/gakpo-bezorgt-jong-psv-driepunter.htm|title=Gakpo bezorgt Jong PSV driepunter|date=19 January 2018|publisher=PSV|language=nl}}</ref> За Јонг ПСВ, тој постигнал 7 гола во 12 настапи во сезоната 2017-2018, и 10 гола во 11 настапи во сезоната 2018-2019.<ref name="wf"/> ====Прв тим==== Гакпо го направил своето деби за првиот тим на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]] влегувајќи како замена во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/43977/Geboren-Eindhovenaar-Cody-Gakpo-maakt-offici%C3%ABle-debuut-in-eerste-elftal|title=Geboren Eindhovenaar Cody Gakpo maakt officiële debuut in eerste elftal|date=25 February 2018|work=PSV.supporters.nl|accessdate=9 August 2022}}</ref> Откако во сезоната 2018-2019, Гакпо дополнително ги подобрил своите перформанси во дресот на Јонг ПСВ, тоа го забележал и тренерот на првиот тим, [[Марк ван Бомел]], кој го повикал неколку пати за натпреварите на првиот тим во првиот дел од сезоната. Сепак, тој останал неискористена замена во сите натпревари.<ref name="wf"/> На 24 октомври 2018 година, го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи како замена за [[Гастон Переиро]] во 83-тата минута од натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] завршен со резултат 2-2. Откако постигнал гол и забележал асистенција за Јонг ПСВ во победата со 5–2 на домашен терен против [[ФК Алмере Сити|Алмере Сити]] на 21 декември,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2906328/gakpo-en-piroe-zijn-nieuwe-groeibriljantjes-van-psv-hoofdmacht-halen-is-realistischer-geworden|title=Gakpo en Piroe zijn nieuwe groeibriljantjes van PSV: 'Hoofdmacht halen is realistischer geworden'|last=Velthoven|first=Florian van|date=21 December 2018|publisher=Omroep Brabant|language=nl}}</ref> тој го направил своето деби за сезоната во [[Ередивиси]], само еден ден подоцна, заменувајќи го [[Стивен Бергвајн]] во последните минути од победата со 3–1 на домашен терен над [[ФК АЗ Алкмар|Аз Алкмар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/psv-vs-az-alkmaar/390340|title=Dutch Eredivisie|work=Sky Sports|accessdate=17 August 2021}}</ref> По зимската пауза во првенството, Гакпо трајно бил промовиран во редовен член на првиот тим.<ref name="wf" /> На 3 февруари 2019 година, тој го постигнал својот гол во Ередивиси во неговиот втор сезонски настап во победата од 5–0 на домашен терен над [[ФК Фортуна Ситард|Фортуна Ситард]] и притоа исто така асистирал за уште еден гол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/aanvoerder-de-jong-trots-op-honderdste-doelpunt-fantastisch-in-vijf-seizoenen-psv~a6f9eec8/|title=Aanvoerder De Jong trots op honderdste doelpunt: 'Fantastisch in vijf seizoenen PSV'|last=Beek|first=Yvonne van|date=3 February 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 14 првенствени настапи и еден гол, а исто така, бил стрелец на еден гол и во [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|Купот на Холандија]] каде одиграл два натпревари.<ref name="wf" /> Во сезоната 2019-2020, тој го направил својот пробив во стартната постава на ПСВ, завршувајќи со седум гола и исто толку асистенции во 25 првенствени натпревари.<ref name="wf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cody-gakpo/2/|title=Cody Gakpo &raquo; Club matches|work=worldfootball.net|accessdate=17 August 2021}}</ref> На 13 септември 2020 година, за време на првиот натпревар за [[Ередивиси 2020-2021|сезоната 2020–2021]] во Ередивиси, Гакпо постигнал два гола (првпат во кариерата во дресот на ПСВ) придонесувајќи за победата од 3–1 на гости над [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bd.nl/psv/psv-pakt-belangrijke-uitzege-in-groningen-met-dank-aan-cody-gakpo~a4abfaf5/|title=PSV pakt belangrijke uitzege in Groningen, met dank aan Cody Gakpo|last=Elfrink|first=Rik|date=13 September 2020|work=Brabants Dagblad|language=nl}}</ref> Истиот подвиг го повторил на 24 септември во победата од 5-1 против [[НШ Мура]] во квалификациите за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], овозможувајќи му на ПСВ да се квалификува во плејоф рундата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|title=PSV cruise to a 5–1 win over NS Mura|date=24 September 2020|publisher=PSV|accessdate=2023-01-15|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102094118/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|url-status=dead}}</ref> Таму, тој повторно бил одлучувачки, кога го постигнал вториот гол на тимот во победата со 2–0 над [[Розенборг БК|Розенборг]] на 1 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/psv/wedstrijden/wedstrijd/rosenborg-bk-psv-01-10-2020.htm|title=Rosenborg BK – PSV|date=26 August 2014|publisher=PSV|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 29 настапи и 11 постигнати голови во сите натпреварувања.<ref name="wf"/> Во сезоната 2021-2022, Гакпо бил [[Капитен|капитен]] на ПСВ во некои натпревари во кои главниот капитен [[Марко ван Гинкел]] не бил на теренот. Покрај тоа, тој се наоѓал во одлична форма и по ефикасноста ја забележал својата најдобра сезона во дресот на ПСВ со 21 постигнат гол и 15 асистенции. Посебно важен бил победничкиот гол во победата со 2–1 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|Купот на Холандија]], што на ''„селаните“'' им донело освојување на трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.soccerway.com/matches/2022/04/17/netherlands/knvb-beker/psv-nv/afc-ajax/3761296/|title=PSV VS. AJAX 2–1|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=29 May 2022}}</ref> На 31 август 2022 година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата од 7–1 над [[ФК Волендам|Волендам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-oranje.com/gakpo-stars-as-psv-hit-seven-past-volendam/|title=Gakpo stars as PSV hit seven past Volendam|date=31 August 2022|work=Football Oranje}}</ref> === Ливерпул === На 28 декември 2022 година, Гакпо се согласил да потпише петиполгодишен договор со [[Англија|англискиот]] клуб [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], веднаш по отворањето на трансферниот прозорецот на 1 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-reach-agreement-cody-gakpo-transfer|title=Liverpool reach agreement for Cody Gakpo transfer|date=28 December 2022|publisher=Liverpool F.C.|accessdate=28 December 2022}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала помеѓу 40 и 50 милиони евра, што била рекордна продажба на ПСВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64104472|title=Cody Gakpo: Liverpool reach agreement with PSV Eindhoven to sign forward|date=28 December 2022|work=BBC Sport|access-date=28 December 2022}}</ref> Тој го направил своето деби за ''„црвените“'' на 7 јануари 2023 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2022-2023|ФА купот]] на [[Анфилд]] против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] што завршил 2-2.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/64168002|title=Liverpool 2-2 Wolverhampton Wanderers|last=Matthews|first=Callum|date=7 January 2023|work=[[BBC Sport]]|access-date=7 January 2023}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил седум дена подоцна, повторно започнувајќи како стартер во натпреварот загубен со 3-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Brighton}}. Својот прв гол во дресот на Ливерпул, Гакпо го постигнал во [[Дерби на Мерсисајд|Дербито на Мерсисајд]] при победата со 2–0 над [[ФК Евертон|Евертон]] во првенството на 13 февруари 2023.<ref>{{cite web |title=Liverpool 2–0 Everton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64533611 |website=[[BBC Sport]] |access-date=14 February 2023 |date=13 February 2023}}</ref> На 5 март, тој постигнал два гола во незаборавната победа на Анфилд над {{Fb team (N) Manchester United}} со 7-0. Сезоната ја завршил со 7 гола во 26 натпревари за Ливерпул. Гакпо го освоил својот прв трофеј со Ливерпул во [[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи 4 гола на патот на клубот до 10-тата титула во [[Лига куп на Англија 2023–2024|Лига купот]], завршувајќи како втор стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0–1 Liverpool (aet) – Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |work=BBC Sport |date=25 February 2024}}</ref> На 5 ноември 2024 година, го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите во дресот на Ливерпул во победата со 4-0 над [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ESPNUK/posts/cody-gakpos-reaction-to-scoring-his-first-champions-league-goal-for-liverpool-fo/1133529768139850/|title=Cody Gakpo's reaction to scoring his first Champions League goal for Liverpool following a VAR check 😅🔥|publisher=ESPNUK on Facebook|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/good-one-cody-gakpo-leverkusen-win-key-moment-and-fans-backing|title='A good one' - Cody Gakpo on Leverkusen win, key moment and fans' backing|publisher=[[ФК Ливерпул|Ливерпул]]|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 1 декември 2024, Гакпо го постигнал првиот од двата гола во првенствената победа со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Manchester City}}.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/13262408/liverpool-2-0-man-city-cody-gakpo-and-mohamed-salah-secure-victory-as-crisis-deepens-for-pep-guardiola|title=Liverpool 2-0 Man City: Cody Gakpo and Mohamed Salah secure victory as crisis deepens for Pep Guardiola|publisher=Sky Sports|date=2 декември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Гакпо постигнал 5 гола и бил најдобар стрелец во Лига купот за сезоната 2025-2026, иако неговиот тим не успеал да ја одбрани титулата губејќи во финалето од {{Fb team (N) Newcastle United}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c62zl58dg8qt|title=Liverpool 1-2 Newcastle: Magpies win Carabao Cup to end 70-year domestic trophy wait|publisher=BBC Sport|date=16 март 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Под водството на новиот менаџер, сонародникот [[Арне Слот]], Гакпо имал многу важна улога во нападот на Ливерпул и со своите 10 гола исто така придонел за освојувањето на титулата во [[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лигата]].<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Soham |last2=Kraft |first2=Justin |url=https://www.goal.com/de/listen/cody-gakpo-liverpool-fa-reprimand-kaka-i-belong-to-jesus-celebration-title-win-over-tottenham/blt9bc841ef0db4b620 |title=Cody Gakpo in Schwierigkeiten! Liverpool-Star droht nach Jesus-Jubel Ärger mit der FA |work=Goal (website) |language=de |date=29 April 2025 }}</ref> На 27 април 2025 година, тој го постигнал третиот гол за Ливерпул во победата со 5-1 над {{Fb team (N) Tottenham}}, успех со кој дефинитивно и математички била обезбедена титулата.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report|title=Liverpool - Tottenham Hotspur 5-1|publisher=BBC Sport|date=27 април 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 30 август 2025 година, Гакпо потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул.<ref>{{Cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/cody-gakpo-signs-new-liverpool-fc-contract |title=Cody Gakpo signs new Liverpool FC contract |publisher=Liverpool F.C. |date=30 August 2025 |access-date=30 August 2025}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Austria_U-18_vs._Netherlands_U-18_2017-03-23_(086).jpg|мини|Гакпо играјќи за репрезентацијата на Холандија под 18 години во 2017 година]] Гакпо имал право да игра за репрезентациите на {{NazNB|FUrep|NED}}, {{NazNB|FUrep|GHA}} или {{NazNB|FUrep|TGO}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|title=Netherlands coach eyes Ghanaian youngster Gakpo|date=14 August 2019|work=Dailymailgh|access-date=9 August 2022|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217222242/https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghanaian-striker-Cody-Gakpo-delighted-to-sign-new-long-term-deal-with-PSV-Eindhoven-1142882|title=Ghanaian striker Cody Gakpo delighted to sign new long-term deal with PSV Eindhoven|date=29 December 2020|work=GhanaWeb|access-date=9 August 2022}}</ref> Тој бил дел од младинските селекции на Холандија [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|под 18]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185190/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 18|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185189/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 19|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|под 20]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen beloftenelftal|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 годинa|под 21 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/362|title=Cody Gakpo Jong Oranje|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> Тој за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација на Холандија]] на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]] и дебитирал во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], влагувајќи како замена во 79-тата минута за [[Френки де Јонг]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|title=Frank de Boer maakt EK-selectie bekend|date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=Royal Dutch Football Association|language=nl}}</ref> Со тоа, тој станал првиот холандски играч кој дебитирал на ЕП по [[Мартиен Врајсен]] во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/gakpo-schrijft-historie-met-oranje-debuut|title=Gakpo schrijft historie met Oranje-debuut|date=21 June 2021|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Својот прв гол за репрезентацијата, Гакпо го постигнал на 4 септември 2021, во победата со 4–0 над {{NazNB|FUrep|MNE}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациите за Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58450913|title=Netherlands 4–0 Montenegro: Memphis Depay stars in important World Cup qualifying win|website=BBC Sport|publisher=BBC|date=4 September 2021}}</ref> Гакпо бил повикан во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], каде се претставил блексаво, постигнувајќи гол на три последователни натпревари од групната фаза против {{NazNB|FUrep|SEN}},<ref>{{Cite news |title=Late goals give Dutch victory over Senegal|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619381|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> {{NazNB|FUrep|ECU}},<ref>{{Cite news |title=Valencia scores as Ecuador draw with Netherlands|url=https://www.bbc.com/sport/football/63672202|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> и домаќинот {{NazNB|FUrep|QAT}}.<ref>{{Cite news |title=Gakpo nets again as Dutch beat Qatar to top group|url=https://www.bbc.com/sport/football/63711993|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> Холанѓаните настапот го завршиле сo пораз на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] во [[Битката кај Лусаил|контроверзен натпревар]] против {{NazNB|FUrep|ARG}} во четвртфиналето. Потоа, тој бил повикан во составот на Холандија и за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained|website=[[The New York Times]]|date=29 May 2024|access-date=7 June 2024}}</ref> Тој бил прогласен за играч на натпреварот во нивната воведна победа од 2–1 над {{NazNB|FUrep|POL}}, во која го постигнал првиот гол за својата земја на турнирот.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1–2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA|date=14 June 2024 |access-date=16 June 2024}}</ref> Истото признание го добил и после натпреварот од осминафиналето против {{NazNB|FUrep|ROU}}, каде што го постигнал првиот гол и запишал асистенција во победата од 3-0.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b45f5aaa7c2-2bb86ba5a343-1000--romania-0-3-netherlands-dominant-oranje-through-to-quarter-f/ |title=Romania 0–3 Netherlands: Dominant Oranje through to quarter-finals |publisher=UEFA|date=2 July 2024|access-date=2 July 2024}}</ref> Со три постигнати гола на турнирот, тој на крајот ја освоил [[Награди на Европските првенства во фудбал#Златна копачка|Златната копачка]] споделувајќи ја со уште 5 други играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/40558317/euro-2024-golden-boot-harry-kane-dani-olmo-6-winners |title=Euro 2024 Golden Boot: Harry Kane, Dani Olmo among 6 winners |publisher=ESPN|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> На 27 мај 2026 година, Гакпо бил вклучен од селекторот [[Роналд Куман]] во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-ronald-koeman-squad-announced|title=Fit-again Depay selected as Netherlands name squad|date=27 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> Во вториот натпревар од групната фаза, тој постигнал два гола и бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 5–1 над {{NazNB|FUrep|SWE}}, со што го зголемил својот учинок на пет голови на два турнири од Светските првенства.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-sweden-match-report-highlights |title=Gakpo and Brobbey at the double as Dutch sink Swedes |publisher=FIFA |date=20 June 2026}}</ref> Во шеснаесетфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}}, тој исто така постигнал гол во натпреварот кој завршил со пораз на холанѓаните по изведување пенали, со што стигна до вкупна бројка од шест голови на Светските првенства, заостанувајќи само зад [[Џони Реп]] (7) меѓу холандските играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-morocco-review-highlights |title=Morocco hit spot to knock out Netherlands |publisher=FIFA |date=30 June 2026}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NED}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{Sostin|79}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Осло|NOR|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|4-9-2021|Ајндховен|NLD|4|0|MNE|1|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|77}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|76}}}} {{Cronopar|8-6-2022|Кардиф|WAL|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostout|67}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Ротердам|NLD|2|2|POL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|64}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Ротердам|NLD|3|2|WAL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Варшава|POL|0|2|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|31}}}} {{Cronopar|21-11-2022|Доха|SEN|0|2|NLD|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{sostout|90+4}}}} {{Cronopar|25-11-2022|Ал Рајан|NLD|1|1|ECU|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|79}}}} {{Cronopar|29-11-2022|Ал Хор|NLD|2|0|QAT|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|82}}}} {{Cronopar|3-12-2022|Ал Рајан|NLD|3|1|USA|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{Sostout|90+3}}}} {{Cronopar|9-12-2022|Лусаил|NLD|2|2|ARG|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{sostout|113}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Ротердам|NLD|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|14-6-2023|Ротердам|NLD|2|4|HRV|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Полуфинале|dts|13={{sostout|106}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Енсхеде|NLD|2|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Натп. за 3. место}} {{Cronopar|7-9-2023|Ајндховен|NLD|3|0|GRC|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|65}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|67}} {{sostout|81}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Амстердам|NLD|1|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Фаро|GIB|0|6|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|77}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|22-3-2024|Амстердам|NLD|4|0|SCO|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|DEU|2|1|NLD|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|ISL|-|Пријателска|13={{sostout|75}}}} {{Cronopar|16-6-2024|Хамбург|POL|1|2|NLD|1|Евро|2024|Прва фаза|13={{sostout|81}}}} {{Cronopar|21-6-2024|Лајпциг|NLD|0|0|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Берлин|NLD|2|3|AUT|1|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-2024|Минхен|ROU|0|3|NLD|1|Евро|2024|Осминафинале|13={{Sostout|84}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале}} {{Cronopar|10-7-2024|Дортмунд|NLD|1|2|ENG|-|Евро|2024|Полуфинале}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|66}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|90}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostin|77}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Ротердам|NED|2|2|ESP|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{yel|45+1}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{sostout|78}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|85}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Каунас|LTU|2|3|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|2|Квал. за СП|2026|13={{sostout|84}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|17-11-2025|Амстердам|NLD|4|0|LTU|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Ајндховен|NLD|1|1|ECU|-|Пријателска|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|3-6-2026|Ротердам|NED|0|1|ALG|-|Пријателска|13={{Sostout|81}}}} {{Cronopar|8-6-2026|Њујорк|NLD|2|1|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2026|Арлингтон|NED|2|2|JPN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|20-6-2026|Хјустон|NED|5|1|SWE|2|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|90}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Канзас Сити|TUN|1|3|NLD|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Канзас Сити (Мисури)}} {{Cronopar|29-6-2026|Монтереј|NLD|1|1|MAR|1|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|dts|2 – 3|13={{Sostout|113}}}} {{Cronopar|24-9-2026|Амстердам|NLD|1|1|DEU|1|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза}} {{Cronopar|27-9-2026|Белград|SRB|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза|13={{sostout|17}}}} {{Cronofin|56|25}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2016-2017 | rowspan="3" |{{flagsport|NED}} [[Јонг ПСВ]]|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- | 2017-2018|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 13 || 7 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 7 |- | 2018-2019|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 11 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Јонг ПСВ || 26 || 17 || || || || || || || || || || 26 || 17 |- | 2017-2018 | rowspan="6" |{{flagsport|NLD}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]]|| [[Ередивиси 2017-2018|Е]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2017-2018|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- | 2018-2019|| [[Ередивиси 2018-2019|Е]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|КХ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Холандија 2018|СХ]] || 0 || 0 || 19 || 2 |- | 2019-2020|| [[Ередивиси 2019-2020|Е]]|| 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2019-2020|КХ]]|| 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]]|| 2+9 || 0+1 || [[Суперкуп на Холандија 2019|СХ]]|| 1 || 0 || 39 || 8 |- | 2020-2021|| [[Ередивиси 2020-2021|Е]] || 23 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 5 || 4 || - || - || - || 29 || 11 |- | 2021-2022|| [[Ередивиси 2021-2022|Е]]|| 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]]|| 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]]|| 6+4+5 || 2+2+3 || [[Суперкуп на Холандија 2021|СХ]]|| 1 || 0 || 47 || 21 |- | 2022-јан. 2023|| [[Ередивиси 2022-2023|Е]]|| 14 || 9 || [[Фудбалски куп на Холандија 2022-2023|КХ]]|| 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]]|| 4+5 || 0+3 || [[Суперкуп на Холандија 2022|СХ]]|| 1 || 1 || 24 || 13 |- ! colspan="3" |Вкупно ПСВ Ајндховен || 106 || 36 || || 9 || 3 || || 41 || 15 || || 3 || 1 || 159 || 55 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]]|| rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}}|| [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]]|| 21 || 7 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]]|| 35 || 8 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]]|| 4+6 || 0+4 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 8 || 4 || -|| - || - || 53 || 16 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]]|| [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]]|| 35 || 10 || [[ФА куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+6 || 0+5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 3 || -|| - || - || 49 || 18 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|2025-2026]]|| [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || 36 || 7 || [[ФА куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 2 ||[[ФА Комјунити Шилд 2025|КШ]] || 1 || 0 || 52 || 9 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2026-2027|2026-2027]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || 1 || 1 || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 128 || 33 || || 23 || 9 || || 29 || 9 || || 1 || 0 || 181 || 51 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 260 || 86 || || 32 || 12 || || 70 || 24 || || 4 || 1 || 366 || 123 |} === Репрезентативна статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{Naz|FUrep|NED}} |2021||4||1 |- |2022||10||5 |- |2023||7||3 |- |2024||15||5 |- |2025||10||5 |- |2026||10||6 |- !colspan="2"|Вкупно!!56!!25 |} == Титули == ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 1 : 2017–2018 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 1 : 2021-2022 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 1 : 2021, 2022 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Поединечни=== * [[Холандски фудбалер на годината]]: 2021–2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraaf.nl/sport/1726682292/cody-gakpo-voetballer-van-het-jaar-heel-trots|title=Cody Gakpo voetballer van het jaar: 'Heel trots'|date=17 May 2022|language=nl}}</ref> * Играч на месецот во [[Ередивиси]]: септември 2022 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-september/|title=Cody Gakpo named as Eredivisie Player of the Month for September|date=30 September 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> октомври 2022 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-is-the-eredivisie-player-of-the-month-for-the-second-month-running/|title=Cody Gakpo is the Eredivisie Player of the Month for the second month running|date=4 November 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/cody-gakpo Профил] на веб-страницата на Ливерпул * [https://www.onsoranje.nl/teams/185184/speler/362 Профил] на веб-страницата на Кралската фудбалска асоцијација на Холандија (на холандски) * {{UEFA player}} {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Најдобри стрелци на Европските првенства во фудбал}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гакпо, Коди}} [[Категорија:Луѓе од Ајндховен]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1999 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] ag63hb55b7afoc4ppbd25kgpbhl7v07 5652600 5652598 2026-11-02T22:36:41Z LFC-babundjiev93 137687 /* Титули */ 5652600 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Коди Гакпо | image = [[Податотека:Netherlands v Tunisia 2026 World Cup - 55373562032 (Cody Gakpo).jpg|200px]] | fullname = Коди Матес Гакпо<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1999|5|7|df=y}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Ајндховен]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.93}}<ref name="FIFA"/> | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe409131/cody-gakpo/ |title=Cody Gakpo: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=14 April 2024}}</ref> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2016-2018 | caps1 = 26 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2018-2023 | caps2 = 106 | goals2 = 36 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | years3 = 2023- | caps3 = 132 | goals3 = 33 | clubs3 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|Холандија 18]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears3 = 2018 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears4 = 2019-2021 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 7 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 25 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Коди Матес Гакпо''' (роден на 7 мај 1999 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или [[Среден ред (фудбал)|крилен напаѓач]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Производ на академијата на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]], Гакпо го имал своето деби за првиот тим во февруари 2018 година. Во сезоната 2021-2022, тој ја освоил наградата за [[Холандски фудбалер на годината|холандски фудбалер на годината]], откако постигнал 21 гол во 47 натпревари во сите натпреварувања. Во јануари 2023 година, потпишал за Ливерпул. Гакпо играл за младинските репрезентации на Холандија од под 18 до под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорска репрезентација]] го имал во јуни 2021 година на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]]. Покрај споменатото, тој учествувал и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]]. == Биографија == Гакпо е роден во [[Ајндховен]] и израснат во областа [[Стратум]].<ref name="vi1">{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/pro/overig/cody-gakpo-van-stratum-naar-de-spotlights/share/b03f3d1df7|title=Cody Gakpo: van Stratum naar de spotlights|last=Boeringa|first=Reon|date=9 October 2019|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Неговиот татко е роден во [[Того]] и има потекло од [[Гана]], додека неговата мајка е [[Холандија|холанѓанка]].<ref name="ed1">{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/cody-gakpo-leeft-de-droom-van-bijna-elke-eindhovense-jongen~af693eb3/|title=Cody Gakpo leeft de droom van bijna elke Eindhovense jongen|last=Elfrink|first=Rik|date=1 June 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.football-oranje.com/ghana-coach-reveals-talks-with-dutch-players/|title=Ghana coach reveals talks with Dutch players|date=17 October 2019|work=Football Oranje}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|title=EXCLUSIVE: Ghanaian sensation Cody Gakpo extends contract with Dutch giants PSV Eindhoven|date=12 September 2019|work=Kickgh.com|access-date=2023-01-15|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109071248/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|url-status=dead}}</ref> Тој има двајца браќа, Сидни и Дакфер,<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Gregorio Spigno|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/22_novembre_29/chi-gakpo-stella-dell-olanda-mondiali-mamma-rugbista-van-nistelrooy-suoi-segreti-1e353a30-7006-11ed-971c-b93745ae79d9.shtml|title=Chi è Gakpo, stella dell’Olanda ai Mondiali. La mamma rugbista, Van Nistelrooy: i suoi segreti|website=Corriere della Sera|date=2022-11-29|access-date=2026-10-17}}</ref> кои исто така имаат кариера во светот на фудбалот. Гакпо е христијанин. Тој рекол: „Се обидувам да ја читам Библијата секој ден, се молам секој ден, сакам да одам во црква и читам многу книги за верата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/world/2022/december/dutch-stars-depay-gakpo-stand-for-christ-during-fifa-world-cup-we-are-thankful-to-god|title=Dutch Stars Depay, Gakpo Stand for Christ During FIFA World Cup: 'We Are Thankful to God'|last=Wise|first=Talia|date=9 December 2022|accessdate=29 December 2022}}</ref> Гакпо е во врска со Ноа ван дер Беј, со која го добиле своето прво дете, синот Самуел Сет во април 2024 година.<ref>{{cite web|url=https://www.anfieldwatch.co.uk/liverpool-fc/news/liverpool-cody-gakpo-noa-van-der-bij-announce-baby-name-instagram/|title=Cody Gakpo and partner Noa reveal new baby's adorable name in Instagram post|date=8 May 2024|work=Anfieldwatch.co.uk|accessdate=25 September 2025}}</ref> Во јуни 2026, неговата партнерка имала спонтан абортус при бременоста со второто дете.<ref>{{cite web|title=Gakpo asks for privacy after loss of unborn son|website=BBC Sport|date=27 June 2026|access-date=27 June 2026|url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ce37zz21e98o}}</ref> == Технички карактеристики == Иако деснак, омилената позиција на Гакпо е [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]], каде до израз доаѓаат неговите најголеми квалитети брзина, агилност и дриблингот.<ref name="vi1" /> Тој има тенденција да влгува навнатре кон поцентрална напаѓачка позиција од каде многу често бара простор за удар и постигнува голови. Сметан за еден од најдобрите холандски напаѓачи на својата генерација, тој има одлично чувство за позиционирање и е исклучително вешт во искористувањето на тесните простори; покрај тоа, има прецизен шут, а неговата сила му овозможува со леснотија да постигнува голови и од голема оддалеченост. == Клупска кариера == === ПСВ === ====Почетоци==== Гакпо ја започнал својата кариера во [[ФК Ајндховен]], а во 2007 година се преселил во младинската академија на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]], каде потоа напредувал низ сите младински тимови.<ref name="ed1" /> Во сезоната 2016–2017, Гакпо бил вклучен во неколку натпревари на резервниот тим [[Јонг ПСВ]], но главно настапувал за тимот под 19 години. Своето деби како професионален фудбалер го направил на 4 ноември 2016 година, во дресот на Јонг ПСВ во натпревар од [[Ерсте дивиси]] против [[Хелмонд Спорт]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/eerste-divisie-2016-2017-helmond-sport-jong-psv/|title=Game Report|date=4 November 2016|work=worldfootball.net}}</ref> Во остатокот од сезоната, тој имал само уште еден настап за Јонг ПСВ. Откако неговата ефикасност се зголемила во следната сезона во Ередивиси У19, каде постигнал седум гола и пет асистенции на 13 првенствени натпревари, на крајот од годината тој бил трајно прекомандуван во резервниот тим. Во неговиот трет настап во Ерсте Дивизие, на 19 јануари 2017 година, во победата со 3–2 на гости против [[Де Графшап]], тој постигнал два гола и забележал асистенција за третиот гол на неговиот тим.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/gakpo-bezorgt-jong-psv-driepunter.htm|title=Gakpo bezorgt Jong PSV driepunter|date=19 January 2018|publisher=PSV|language=nl}}</ref> За Јонг ПСВ, тој постигнал 7 гола во 12 настапи во сезоната 2017-2018, и 10 гола во 11 настапи во сезоната 2018-2019.<ref name="wf"/> ====Прв тим==== Гакпо го направил своето деби за првиот тим на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]] влегувајќи како замена во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/43977/Geboren-Eindhovenaar-Cody-Gakpo-maakt-offici%C3%ABle-debuut-in-eerste-elftal|title=Geboren Eindhovenaar Cody Gakpo maakt officiële debuut in eerste elftal|date=25 February 2018|work=PSV.supporters.nl|accessdate=9 August 2022}}</ref> Откако во сезоната 2018-2019, Гакпо дополнително ги подобрил своите перформанси во дресот на Јонг ПСВ, тоа го забележал и тренерот на првиот тим, [[Марк ван Бомел]], кој го повикал неколку пати за натпреварите на првиот тим во првиот дел од сезоната. Сепак, тој останал неискористена замена во сите натпревари.<ref name="wf"/> На 24 октомври 2018 година, го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи како замена за [[Гастон Переиро]] во 83-тата минута од натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] завршен со резултат 2-2. Откако постигнал гол и забележал асистенција за Јонг ПСВ во победата со 5–2 на домашен терен против [[ФК Алмере Сити|Алмере Сити]] на 21 декември,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2906328/gakpo-en-piroe-zijn-nieuwe-groeibriljantjes-van-psv-hoofdmacht-halen-is-realistischer-geworden|title=Gakpo en Piroe zijn nieuwe groeibriljantjes van PSV: 'Hoofdmacht halen is realistischer geworden'|last=Velthoven|first=Florian van|date=21 December 2018|publisher=Omroep Brabant|language=nl}}</ref> тој го направил своето деби за сезоната во [[Ередивиси]], само еден ден подоцна, заменувајќи го [[Стивен Бергвајн]] во последните минути од победата со 3–1 на домашен терен над [[ФК АЗ Алкмар|Аз Алкмар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/psv-vs-az-alkmaar/390340|title=Dutch Eredivisie|work=Sky Sports|accessdate=17 August 2021}}</ref> По зимската пауза во првенството, Гакпо трајно бил промовиран во редовен член на првиот тим.<ref name="wf" /> На 3 февруари 2019 година, тој го постигнал својот гол во Ередивиси во неговиот втор сезонски настап во победата од 5–0 на домашен терен над [[ФК Фортуна Ситард|Фортуна Ситард]] и притоа исто така асистирал за уште еден гол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/aanvoerder-de-jong-trots-op-honderdste-doelpunt-fantastisch-in-vijf-seizoenen-psv~a6f9eec8/|title=Aanvoerder De Jong trots op honderdste doelpunt: 'Fantastisch in vijf seizoenen PSV'|last=Beek|first=Yvonne van|date=3 February 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 14 првенствени настапи и еден гол, а исто така, бил стрелец на еден гол и во [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|Купот на Холандија]] каде одиграл два натпревари.<ref name="wf" /> Во сезоната 2019-2020, тој го направил својот пробив во стартната постава на ПСВ, завршувајќи со седум гола и исто толку асистенции во 25 првенствени натпревари.<ref name="wf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cody-gakpo/2/|title=Cody Gakpo &raquo; Club matches|work=worldfootball.net|accessdate=17 August 2021}}</ref> На 13 септември 2020 година, за време на првиот натпревар за [[Ередивиси 2020-2021|сезоната 2020–2021]] во Ередивиси, Гакпо постигнал два гола (првпат во кариерата во дресот на ПСВ) придонесувајќи за победата од 3–1 на гости над [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bd.nl/psv/psv-pakt-belangrijke-uitzege-in-groningen-met-dank-aan-cody-gakpo~a4abfaf5/|title=PSV pakt belangrijke uitzege in Groningen, met dank aan Cody Gakpo|last=Elfrink|first=Rik|date=13 September 2020|work=Brabants Dagblad|language=nl}}</ref> Истиот подвиг го повторил на 24 септември во победата од 5-1 против [[НШ Мура]] во квалификациите за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], овозможувајќи му на ПСВ да се квалификува во плејоф рундата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|title=PSV cruise to a 5–1 win over NS Mura|date=24 September 2020|publisher=PSV|accessdate=2023-01-15|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102094118/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|url-status=dead}}</ref> Таму, тој повторно бил одлучувачки, кога го постигнал вториот гол на тимот во победата со 2–0 над [[Розенборг БК|Розенборг]] на 1 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/psv/wedstrijden/wedstrijd/rosenborg-bk-psv-01-10-2020.htm|title=Rosenborg BK – PSV|date=26 August 2014|publisher=PSV|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 29 настапи и 11 постигнати голови во сите натпреварувања.<ref name="wf"/> Во сезоната 2021-2022, Гакпо бил [[Капитен|капитен]] на ПСВ во некои натпревари во кои главниот капитен [[Марко ван Гинкел]] не бил на теренот. Покрај тоа, тој се наоѓал во одлична форма и по ефикасноста ја забележал својата најдобра сезона во дресот на ПСВ со 21 постигнат гол и 15 асистенции. Посебно важен бил победничкиот гол во победата со 2–1 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|Купот на Холандија]], што на ''„селаните“'' им донело освојување на трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.soccerway.com/matches/2022/04/17/netherlands/knvb-beker/psv-nv/afc-ajax/3761296/|title=PSV VS. AJAX 2–1|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=29 May 2022}}</ref> На 31 август 2022 година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата од 7–1 над [[ФК Волендам|Волендам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-oranje.com/gakpo-stars-as-psv-hit-seven-past-volendam/|title=Gakpo stars as PSV hit seven past Volendam|date=31 August 2022|work=Football Oranje}}</ref> === Ливерпул === На 28 декември 2022 година, Гакпо се согласил да потпише петиполгодишен договор со [[Англија|англискиот]] клуб [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], веднаш по отворањето на трансферниот прозорецот на 1 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-reach-agreement-cody-gakpo-transfer|title=Liverpool reach agreement for Cody Gakpo transfer|date=28 December 2022|publisher=Liverpool F.C.|accessdate=28 December 2022}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала помеѓу 40 и 50 милиони евра, што била рекордна продажба на ПСВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64104472|title=Cody Gakpo: Liverpool reach agreement with PSV Eindhoven to sign forward|date=28 December 2022|work=BBC Sport|access-date=28 December 2022}}</ref> Тој го направил своето деби за ''„црвените“'' на 7 јануари 2023 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2022-2023|ФА купот]] на [[Анфилд]] против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] што завршил 2-2.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/64168002|title=Liverpool 2-2 Wolverhampton Wanderers|last=Matthews|first=Callum|date=7 January 2023|work=[[BBC Sport]]|access-date=7 January 2023}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил седум дена подоцна, повторно започнувајќи како стартер во натпреварот загубен со 3-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Brighton}}. Својот прв гол во дресот на Ливерпул, Гакпо го постигнал во [[Дерби на Мерсисајд|Дербито на Мерсисајд]] при победата со 2–0 над [[ФК Евертон|Евертон]] во првенството на 13 февруари 2023.<ref>{{cite web |title=Liverpool 2–0 Everton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64533611 |website=[[BBC Sport]] |access-date=14 February 2023 |date=13 February 2023}}</ref> На 5 март, тој постигнал два гола во незаборавната победа на Анфилд над {{Fb team (N) Manchester United}} со 7-0. Сезоната ја завршил со 7 гола во 26 натпревари за Ливерпул. Гакпо го освоил својот прв трофеј со Ливерпул во [[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи 4 гола на патот на клубот до 10-тата титула во [[Лига куп на Англија 2023–2024|Лига купот]], завршувајќи како втор стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0–1 Liverpool (aet) – Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |work=BBC Sport |date=25 February 2024}}</ref> На 5 ноември 2024 година, го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите во дресот на Ливерпул во победата со 4-0 над [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ESPNUK/posts/cody-gakpos-reaction-to-scoring-his-first-champions-league-goal-for-liverpool-fo/1133529768139850/|title=Cody Gakpo's reaction to scoring his first Champions League goal for Liverpool following a VAR check 😅🔥|publisher=ESPNUK on Facebook|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/good-one-cody-gakpo-leverkusen-win-key-moment-and-fans-backing|title='A good one' - Cody Gakpo on Leverkusen win, key moment and fans' backing|publisher=[[ФК Ливерпул|Ливерпул]]|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 1 декември 2024, Гакпо го постигнал првиот од двата гола во првенствената победа со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Manchester City}}.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/13262408/liverpool-2-0-man-city-cody-gakpo-and-mohamed-salah-secure-victory-as-crisis-deepens-for-pep-guardiola|title=Liverpool 2-0 Man City: Cody Gakpo and Mohamed Salah secure victory as crisis deepens for Pep Guardiola|publisher=Sky Sports|date=2 декември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Гакпо постигнал 5 гола и бил најдобар стрелец во Лига купот за сезоната 2025-2026, иако неговиот тим не успеал да ја одбрани титулата губејќи во финалето од {{Fb team (N) Newcastle United}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c62zl58dg8qt|title=Liverpool 1-2 Newcastle: Magpies win Carabao Cup to end 70-year domestic trophy wait|publisher=BBC Sport|date=16 март 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Под водството на новиот менаџер, сонародникот [[Арне Слот]], Гакпо имал многу важна улога во нападот на Ливерпул и со своите 10 гола исто така придонел за освојувањето на титулата во [[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лигата]].<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Soham |last2=Kraft |first2=Justin |url=https://www.goal.com/de/listen/cody-gakpo-liverpool-fa-reprimand-kaka-i-belong-to-jesus-celebration-title-win-over-tottenham/blt9bc841ef0db4b620 |title=Cody Gakpo in Schwierigkeiten! Liverpool-Star droht nach Jesus-Jubel Ärger mit der FA |work=Goal (website) |language=de |date=29 April 2025 }}</ref> На 27 април 2025 година, тој го постигнал третиот гол за Ливерпул во победата со 5-1 над {{Fb team (N) Tottenham}}, успех со кој дефинитивно и математички била обезбедена титулата.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report|title=Liverpool - Tottenham Hotspur 5-1|publisher=BBC Sport|date=27 април 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 30 август 2025 година, Гакпо потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул.<ref>{{Cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/cody-gakpo-signs-new-liverpool-fc-contract |title=Cody Gakpo signs new Liverpool FC contract |publisher=Liverpool F.C. |date=30 August 2025 |access-date=30 August 2025}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Austria_U-18_vs._Netherlands_U-18_2017-03-23_(086).jpg|мини|Гакпо играјќи за репрезентацијата на Холандија под 18 години во 2017 година]] Гакпо имал право да игра за репрезентациите на {{NazNB|FUrep|NED}}, {{NazNB|FUrep|GHA}} или {{NazNB|FUrep|TGO}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|title=Netherlands coach eyes Ghanaian youngster Gakpo|date=14 August 2019|work=Dailymailgh|access-date=9 August 2022|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217222242/https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghanaian-striker-Cody-Gakpo-delighted-to-sign-new-long-term-deal-with-PSV-Eindhoven-1142882|title=Ghanaian striker Cody Gakpo delighted to sign new long-term deal with PSV Eindhoven|date=29 December 2020|work=GhanaWeb|access-date=9 August 2022}}</ref> Тој бил дел од младинските селекции на Холандија [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|под 18]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185190/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 18|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185189/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 19|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|под 20]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen beloftenelftal|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 годинa|под 21 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/362|title=Cody Gakpo Jong Oranje|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> Тој за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација на Холандија]] на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]] и дебитирал во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], влагувајќи како замена во 79-тата минута за [[Френки де Јонг]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|title=Frank de Boer maakt EK-selectie bekend|date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=Royal Dutch Football Association|language=nl}}</ref> Со тоа, тој станал првиот холандски играч кој дебитирал на ЕП по [[Мартиен Врајсен]] во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/gakpo-schrijft-historie-met-oranje-debuut|title=Gakpo schrijft historie met Oranje-debuut|date=21 June 2021|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Својот прв гол за репрезентацијата, Гакпо го постигнал на 4 септември 2021, во победата со 4–0 над {{NazNB|FUrep|MNE}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациите за Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58450913|title=Netherlands 4–0 Montenegro: Memphis Depay stars in important World Cup qualifying win|website=BBC Sport|publisher=BBC|date=4 September 2021}}</ref> Гакпо бил повикан во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], каде се претставил блексаво, постигнувајќи гол на три последователни натпревари од групната фаза против {{NazNB|FUrep|SEN}},<ref>{{Cite news |title=Late goals give Dutch victory over Senegal|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619381|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> {{NazNB|FUrep|ECU}},<ref>{{Cite news |title=Valencia scores as Ecuador draw with Netherlands|url=https://www.bbc.com/sport/football/63672202|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> и домаќинот {{NazNB|FUrep|QAT}}.<ref>{{Cite news |title=Gakpo nets again as Dutch beat Qatar to top group|url=https://www.bbc.com/sport/football/63711993|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> Холанѓаните настапот го завршиле сo пораз на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] во [[Битката кај Лусаил|контроверзен натпревар]] против {{NazNB|FUrep|ARG}} во четвртфиналето. Потоа, тој бил повикан во составот на Холандија и за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained|website=[[The New York Times]]|date=29 May 2024|access-date=7 June 2024}}</ref> Тој бил прогласен за играч на натпреварот во нивната воведна победа од 2–1 над {{NazNB|FUrep|POL}}, во која го постигнал првиот гол за својата земја на турнирот.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1–2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA|date=14 June 2024 |access-date=16 June 2024}}</ref> Истото признание го добил и после натпреварот од осминафиналето против {{NazNB|FUrep|ROU}}, каде што го постигнал првиот гол и запишал асистенција во победата од 3-0.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b45f5aaa7c2-2bb86ba5a343-1000--romania-0-3-netherlands-dominant-oranje-through-to-quarter-f/ |title=Romania 0–3 Netherlands: Dominant Oranje through to quarter-finals |publisher=UEFA|date=2 July 2024|access-date=2 July 2024}}</ref> Со три постигнати гола на турнирот, тој на крајот ја освоил [[Награди на Европските првенства во фудбал#Златна копачка|Златната копачка]] споделувајќи ја со уште 5 други играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/40558317/euro-2024-golden-boot-harry-kane-dani-olmo-6-winners |title=Euro 2024 Golden Boot: Harry Kane, Dani Olmo among 6 winners |publisher=ESPN|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> На 27 мај 2026 година, Гакпо бил вклучен од селекторот [[Роналд Куман]] во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-ronald-koeman-squad-announced|title=Fit-again Depay selected as Netherlands name squad|date=27 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> Во вториот натпревар од групната фаза, тој постигнал два гола и бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 5–1 над {{NazNB|FUrep|SWE}}, со што го зголемил својот учинок на пет голови на два турнири од Светските првенства.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-sweden-match-report-highlights |title=Gakpo and Brobbey at the double as Dutch sink Swedes |publisher=FIFA |date=20 June 2026}}</ref> Во шеснаесетфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}}, тој исто така постигнал гол во натпреварот кој завршил со пораз на холанѓаните по изведување пенали, со што стигна до вкупна бројка од шест голови на Светските првенства, заостанувајќи само зад [[Џони Реп]] (7) меѓу холандските играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-morocco-review-highlights |title=Morocco hit spot to knock out Netherlands |publisher=FIFA |date=30 June 2026}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NED}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{Sostin|79}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Осло|NOR|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|4-9-2021|Ајндховен|NLD|4|0|MNE|1|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|77}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|76}}}} {{Cronopar|8-6-2022|Кардиф|WAL|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostout|67}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Ротердам|NLD|2|2|POL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|64}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Ротердам|NLD|3|2|WAL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Варшава|POL|0|2|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|31}}}} {{Cronopar|21-11-2022|Доха|SEN|0|2|NLD|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{sostout|90+4}}}} {{Cronopar|25-11-2022|Ал Рајан|NLD|1|1|ECU|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|79}}}} {{Cronopar|29-11-2022|Ал Хор|NLD|2|0|QAT|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|82}}}} {{Cronopar|3-12-2022|Ал Рајан|NLD|3|1|USA|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{Sostout|90+3}}}} {{Cronopar|9-12-2022|Лусаил|NLD|2|2|ARG|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{sostout|113}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Ротердам|NLD|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|14-6-2023|Ротердам|NLD|2|4|HRV|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Полуфинале|dts|13={{sostout|106}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Енсхеде|NLD|2|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Натп. за 3. место}} {{Cronopar|7-9-2023|Ајндховен|NLD|3|0|GRC|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|65}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|67}} {{sostout|81}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Амстердам|NLD|1|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Фаро|GIB|0|6|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|77}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|22-3-2024|Амстердам|NLD|4|0|SCO|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|DEU|2|1|NLD|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|ISL|-|Пријателска|13={{sostout|75}}}} {{Cronopar|16-6-2024|Хамбург|POL|1|2|NLD|1|Евро|2024|Прва фаза|13={{sostout|81}}}} {{Cronopar|21-6-2024|Лајпциг|NLD|0|0|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Берлин|NLD|2|3|AUT|1|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-2024|Минхен|ROU|0|3|NLD|1|Евро|2024|Осминафинале|13={{Sostout|84}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале}} {{Cronopar|10-7-2024|Дортмунд|NLD|1|2|ENG|-|Евро|2024|Полуфинале}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|66}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|90}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostin|77}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Ротердам|NED|2|2|ESP|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{yel|45+1}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{sostout|78}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|85}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Каунас|LTU|2|3|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|2|Квал. за СП|2026|13={{sostout|84}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|17-11-2025|Амстердам|NLD|4|0|LTU|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Ајндховен|NLD|1|1|ECU|-|Пријателска|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|3-6-2026|Ротердам|NED|0|1|ALG|-|Пријателска|13={{Sostout|81}}}} {{Cronopar|8-6-2026|Њујорк|NLD|2|1|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2026|Арлингтон|NED|2|2|JPN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|20-6-2026|Хјустон|NED|5|1|SWE|2|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|90}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Канзас Сити|TUN|1|3|NLD|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Канзас Сити (Мисури)}} {{Cronopar|29-6-2026|Монтереј|NLD|1|1|MAR|1|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|dts|2 – 3|13={{Sostout|113}}}} {{Cronopar|24-9-2026|Амстердам|NLD|1|1|DEU|1|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза}} {{Cronopar|27-9-2026|Белград|SRB|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза|13={{sostout|17}}}} {{Cronofin|56|25}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2016-2017 | rowspan="3" |{{flagsport|NED}} [[Јонг ПСВ]]|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- | 2017-2018|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 13 || 7 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 7 |- | 2018-2019|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 11 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Јонг ПСВ || 26 || 17 || || || || || || || || || || 26 || 17 |- | 2017-2018 | rowspan="6" |{{flagsport|NLD}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]]|| [[Ередивиси 2017-2018|Е]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2017-2018|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- | 2018-2019|| [[Ередивиси 2018-2019|Е]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|КХ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Холандија 2018|СХ]] || 0 || 0 || 19 || 2 |- | 2019-2020|| [[Ередивиси 2019-2020|Е]]|| 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2019-2020|КХ]]|| 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]]|| 2+9 || 0+1 || [[Суперкуп на Холандија 2019|СХ]]|| 1 || 0 || 39 || 8 |- | 2020-2021|| [[Ередивиси 2020-2021|Е]] || 23 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 5 || 4 || - || - || - || 29 || 11 |- | 2021-2022|| [[Ередивиси 2021-2022|Е]]|| 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]]|| 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]]|| 6+4+5 || 2+2+3 || [[Суперкуп на Холандија 2021|СХ]]|| 1 || 0 || 47 || 21 |- | 2022-јан. 2023|| [[Ередивиси 2022-2023|Е]]|| 14 || 9 || [[Фудбалски куп на Холандија 2022-2023|КХ]]|| 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]]|| 4+5 || 0+3 || [[Суперкуп на Холандија 2022|СХ]]|| 1 || 1 || 24 || 13 |- ! colspan="3" |Вкупно ПСВ Ајндховен || 106 || 36 || || 9 || 3 || || 41 || 15 || || 3 || 1 || 159 || 55 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]]|| rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}}|| [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]]|| 21 || 7 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]]|| 35 || 8 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]]|| 4+6 || 0+4 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 8 || 4 || -|| - || - || 53 || 16 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]]|| [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]]|| 35 || 10 || [[ФА куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+6 || 0+5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 3 || -|| - || - || 49 || 18 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|2025-2026]]|| [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || 36 || 7 || [[ФА куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 2 ||[[ФА Комјунити Шилд 2025|КШ]] || 1 || 0 || 52 || 9 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2026-2027|2026-2027]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || 1 || 1 || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 128 || 33 || || 23 || 9 || || 29 || 9 || || 1 || 0 || 181 || 51 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 260 || 86 || || 32 || 12 || || 70 || 24 || || 4 || 1 || 366 || 123 |} === Репрезентативна статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{Naz|FUrep|NED}} |2021||4||1 |- |2022||10||5 |- |2023||7||3 |- |2024||15||5 |- |2025||10||5 |- |2026||10||6 |- !colspan="2"|Вкупно!!56!!25 |} == Титули == ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 1 : 2017–2018 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 1 : 2021-2022 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 2 : 2021, 2022 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Поединечни=== * [[Холандски фудбалер на годината]]: 2021–2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraaf.nl/sport/1726682292/cody-gakpo-voetballer-van-het-jaar-heel-trots|title=Cody Gakpo voetballer van het jaar: 'Heel trots'|date=17 May 2022|language=nl}}</ref> * Играч на месецот во [[Ередивиси]]: септември 2022 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-september/|title=Cody Gakpo named as Eredivisie Player of the Month for September|date=30 September 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> октомври 2022 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-is-the-eredivisie-player-of-the-month-for-the-second-month-running/|title=Cody Gakpo is the Eredivisie Player of the Month for the second month running|date=4 November 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> * Најдобар стрелец на [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]: 1 :[[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] <small>(3 гола)</small> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/cody-gakpo Профил] на веб-страницата на Ливерпул * [https://www.onsoranje.nl/teams/185184/speler/362 Профил] на веб-страницата на Кралската фудбалска асоцијација на Холандија (на холандски) * {{UEFA player}} {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Најдобри стрелци на Европските првенства во фудбал}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гакпо, Коди}} [[Категорија:Луѓе од Ајндховен]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1999 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] e55i94fwxkg3f1m20nhojxelnxk8qx0 5652601 5652600 2026-11-02T22:37:38Z LFC-babundjiev93 137687 /* Поединечни */ 5652601 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Коди Гакпо | image = [[Податотека:Netherlands v Tunisia 2026 World Cup - 55373562032 (Cody Gakpo).jpg|200px]] | fullname = Коди Матес Гакпо<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1999|5|7|df=y}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Ајндховен]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.93}}<ref name="FIFA"/> | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe409131/cody-gakpo/ |title=Cody Gakpo: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=14 April 2024}}</ref> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2016-2018 | caps1 = 26 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2018-2023 | caps2 = 106 | goals2 = 36 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | years3 = 2023- | caps3 = 132 | goals3 = 33 | clubs3 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|Холандија 18]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears3 = 2018 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears4 = 2019-2021 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 7 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 25 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Коди Матес Гакпо''' (роден на 7 мај 1999 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или [[Среден ред (фудбал)|крилен напаѓач]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Производ на академијата на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]], Гакпо го имал своето деби за првиот тим во февруари 2018 година. Во сезоната 2021-2022, тој ја освоил наградата за [[Холандски фудбалер на годината|холандски фудбалер на годината]], откако постигнал 21 гол во 47 натпревари во сите натпреварувања. Во јануари 2023 година, потпишал за Ливерпул. Гакпо играл за младинските репрезентации на Холандија од под 18 до под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорска репрезентација]] го имал во јуни 2021 година на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]]. Покрај споменатото, тој учествувал и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]]. == Биографија == Гакпо е роден во [[Ајндховен]] и израснат во областа [[Стратум]].<ref name="vi1">{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/pro/overig/cody-gakpo-van-stratum-naar-de-spotlights/share/b03f3d1df7|title=Cody Gakpo: van Stratum naar de spotlights|last=Boeringa|first=Reon|date=9 October 2019|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Неговиот татко е роден во [[Того]] и има потекло од [[Гана]], додека неговата мајка е [[Холандија|холанѓанка]].<ref name="ed1">{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/cody-gakpo-leeft-de-droom-van-bijna-elke-eindhovense-jongen~af693eb3/|title=Cody Gakpo leeft de droom van bijna elke Eindhovense jongen|last=Elfrink|first=Rik|date=1 June 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.football-oranje.com/ghana-coach-reveals-talks-with-dutch-players/|title=Ghana coach reveals talks with Dutch players|date=17 October 2019|work=Football Oranje}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|title=EXCLUSIVE: Ghanaian sensation Cody Gakpo extends contract with Dutch giants PSV Eindhoven|date=12 September 2019|work=Kickgh.com|access-date=2023-01-15|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109071248/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|url-status=dead}}</ref> Тој има двајца браќа, Сидни и Дакфер,<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Gregorio Spigno|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/22_novembre_29/chi-gakpo-stella-dell-olanda-mondiali-mamma-rugbista-van-nistelrooy-suoi-segreti-1e353a30-7006-11ed-971c-b93745ae79d9.shtml|title=Chi è Gakpo, stella dell’Olanda ai Mondiali. La mamma rugbista, Van Nistelrooy: i suoi segreti|website=Corriere della Sera|date=2022-11-29|access-date=2026-10-17}}</ref> кои исто така имаат кариера во светот на фудбалот. Гакпо е христијанин. Тој рекол: „Се обидувам да ја читам Библијата секој ден, се молам секој ден, сакам да одам во црква и читам многу книги за верата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/world/2022/december/dutch-stars-depay-gakpo-stand-for-christ-during-fifa-world-cup-we-are-thankful-to-god|title=Dutch Stars Depay, Gakpo Stand for Christ During FIFA World Cup: 'We Are Thankful to God'|last=Wise|first=Talia|date=9 December 2022|accessdate=29 December 2022}}</ref> Гакпо е во врска со Ноа ван дер Беј, со која го добиле своето прво дете, синот Самуел Сет во април 2024 година.<ref>{{cite web|url=https://www.anfieldwatch.co.uk/liverpool-fc/news/liverpool-cody-gakpo-noa-van-der-bij-announce-baby-name-instagram/|title=Cody Gakpo and partner Noa reveal new baby's adorable name in Instagram post|date=8 May 2024|work=Anfieldwatch.co.uk|accessdate=25 September 2025}}</ref> Во јуни 2026, неговата партнерка имала спонтан абортус при бременоста со второто дете.<ref>{{cite web|title=Gakpo asks for privacy after loss of unborn son|website=BBC Sport|date=27 June 2026|access-date=27 June 2026|url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ce37zz21e98o}}</ref> == Технички карактеристики == Иако деснак, омилената позиција на Гакпо е [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]], каде до израз доаѓаат неговите најголеми квалитети брзина, агилност и дриблингот.<ref name="vi1" /> Тој има тенденција да влгува навнатре кон поцентрална напаѓачка позиција од каде многу често бара простор за удар и постигнува голови. Сметан за еден од најдобрите холандски напаѓачи на својата генерација, тој има одлично чувство за позиционирање и е исклучително вешт во искористувањето на тесните простори; покрај тоа, има прецизен шут, а неговата сила му овозможува со леснотија да постигнува голови и од голема оддалеченост. == Клупска кариера == === ПСВ === ====Почетоци==== Гакпо ја започнал својата кариера во [[ФК Ајндховен]], а во 2007 година се преселил во младинската академија на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]], каде потоа напредувал низ сите младински тимови.<ref name="ed1" /> Во сезоната 2016–2017, Гакпо бил вклучен во неколку натпревари на резервниот тим [[Јонг ПСВ]], но главно настапувал за тимот под 19 години. Своето деби како професионален фудбалер го направил на 4 ноември 2016 година, во дресот на Јонг ПСВ во натпревар од [[Ерсте дивиси]] против [[Хелмонд Спорт]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/eerste-divisie-2016-2017-helmond-sport-jong-psv/|title=Game Report|date=4 November 2016|work=worldfootball.net}}</ref> Во остатокот од сезоната, тој имал само уште еден настап за Јонг ПСВ. Откако неговата ефикасност се зголемила во следната сезона во Ередивиси У19, каде постигнал седум гола и пет асистенции на 13 првенствени натпревари, на крајот од годината тој бил трајно прекомандуван во резервниот тим. Во неговиот трет настап во Ерсте Дивизие, на 19 јануари 2017 година, во победата со 3–2 на гости против [[Де Графшап]], тој постигнал два гола и забележал асистенција за третиот гол на неговиот тим.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/gakpo-bezorgt-jong-psv-driepunter.htm|title=Gakpo bezorgt Jong PSV driepunter|date=19 January 2018|publisher=PSV|language=nl}}</ref> За Јонг ПСВ, тој постигнал 7 гола во 12 настапи во сезоната 2017-2018, и 10 гола во 11 настапи во сезоната 2018-2019.<ref name="wf"/> ====Прв тим==== Гакпо го направил своето деби за првиот тим на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]] влегувајќи како замена во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/43977/Geboren-Eindhovenaar-Cody-Gakpo-maakt-offici%C3%ABle-debuut-in-eerste-elftal|title=Geboren Eindhovenaar Cody Gakpo maakt officiële debuut in eerste elftal|date=25 February 2018|work=PSV.supporters.nl|accessdate=9 August 2022}}</ref> Откако во сезоната 2018-2019, Гакпо дополнително ги подобрил своите перформанси во дресот на Јонг ПСВ, тоа го забележал и тренерот на првиот тим, [[Марк ван Бомел]], кој го повикал неколку пати за натпреварите на првиот тим во првиот дел од сезоната. Сепак, тој останал неискористена замена во сите натпревари.<ref name="wf"/> На 24 октомври 2018 година, го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи како замена за [[Гастон Переиро]] во 83-тата минута од натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] завршен со резултат 2-2. Откако постигнал гол и забележал асистенција за Јонг ПСВ во победата со 5–2 на домашен терен против [[ФК Алмере Сити|Алмере Сити]] на 21 декември,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2906328/gakpo-en-piroe-zijn-nieuwe-groeibriljantjes-van-psv-hoofdmacht-halen-is-realistischer-geworden|title=Gakpo en Piroe zijn nieuwe groeibriljantjes van PSV: 'Hoofdmacht halen is realistischer geworden'|last=Velthoven|first=Florian van|date=21 December 2018|publisher=Omroep Brabant|language=nl}}</ref> тој го направил своето деби за сезоната во [[Ередивиси]], само еден ден подоцна, заменувајќи го [[Стивен Бергвајн]] во последните минути од победата со 3–1 на домашен терен над [[ФК АЗ Алкмар|Аз Алкмар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/psv-vs-az-alkmaar/390340|title=Dutch Eredivisie|work=Sky Sports|accessdate=17 August 2021}}</ref> По зимската пауза во првенството, Гакпо трајно бил промовиран во редовен член на првиот тим.<ref name="wf" /> На 3 февруари 2019 година, тој го постигнал својот гол во Ередивиси во неговиот втор сезонски настап во победата од 5–0 на домашен терен над [[ФК Фортуна Ситард|Фортуна Ситард]] и притоа исто така асистирал за уште еден гол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/aanvoerder-de-jong-trots-op-honderdste-doelpunt-fantastisch-in-vijf-seizoenen-psv~a6f9eec8/|title=Aanvoerder De Jong trots op honderdste doelpunt: 'Fantastisch in vijf seizoenen PSV'|last=Beek|first=Yvonne van|date=3 February 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 14 првенствени настапи и еден гол, а исто така, бил стрелец на еден гол и во [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|Купот на Холандија]] каде одиграл два натпревари.<ref name="wf" /> Во сезоната 2019-2020, тој го направил својот пробив во стартната постава на ПСВ, завршувајќи со седум гола и исто толку асистенции во 25 првенствени натпревари.<ref name="wf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cody-gakpo/2/|title=Cody Gakpo &raquo; Club matches|work=worldfootball.net|accessdate=17 August 2021}}</ref> На 13 септември 2020 година, за време на првиот натпревар за [[Ередивиси 2020-2021|сезоната 2020–2021]] во Ередивиси, Гакпо постигнал два гола (првпат во кариерата во дресот на ПСВ) придонесувајќи за победата од 3–1 на гости над [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bd.nl/psv/psv-pakt-belangrijke-uitzege-in-groningen-met-dank-aan-cody-gakpo~a4abfaf5/|title=PSV pakt belangrijke uitzege in Groningen, met dank aan Cody Gakpo|last=Elfrink|first=Rik|date=13 September 2020|work=Brabants Dagblad|language=nl}}</ref> Истиот подвиг го повторил на 24 септември во победата од 5-1 против [[НШ Мура]] во квалификациите за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], овозможувајќи му на ПСВ да се квалификува во плејоф рундата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|title=PSV cruise to a 5–1 win over NS Mura|date=24 September 2020|publisher=PSV|accessdate=2023-01-15|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102094118/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|url-status=dead}}</ref> Таму, тој повторно бил одлучувачки, кога го постигнал вториот гол на тимот во победата со 2–0 над [[Розенборг БК|Розенборг]] на 1 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/psv/wedstrijden/wedstrijd/rosenborg-bk-psv-01-10-2020.htm|title=Rosenborg BK – PSV|date=26 August 2014|publisher=PSV|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 29 настапи и 11 постигнати голови во сите натпреварувања.<ref name="wf"/> Во сезоната 2021-2022, Гакпо бил [[Капитен|капитен]] на ПСВ во некои натпревари во кои главниот капитен [[Марко ван Гинкел]] не бил на теренот. Покрај тоа, тој се наоѓал во одлична форма и по ефикасноста ја забележал својата најдобра сезона во дресот на ПСВ со 21 постигнат гол и 15 асистенции. Посебно важен бил победничкиот гол во победата со 2–1 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|Купот на Холандија]], што на ''„селаните“'' им донело освојување на трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.soccerway.com/matches/2022/04/17/netherlands/knvb-beker/psv-nv/afc-ajax/3761296/|title=PSV VS. AJAX 2–1|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=29 May 2022}}</ref> На 31 август 2022 година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата од 7–1 над [[ФК Волендам|Волендам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-oranje.com/gakpo-stars-as-psv-hit-seven-past-volendam/|title=Gakpo stars as PSV hit seven past Volendam|date=31 August 2022|work=Football Oranje}}</ref> === Ливерпул === На 28 декември 2022 година, Гакпо се согласил да потпише петиполгодишен договор со [[Англија|англискиот]] клуб [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], веднаш по отворањето на трансферниот прозорецот на 1 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-reach-agreement-cody-gakpo-transfer|title=Liverpool reach agreement for Cody Gakpo transfer|date=28 December 2022|publisher=Liverpool F.C.|accessdate=28 December 2022}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала помеѓу 40 и 50 милиони евра, што била рекордна продажба на ПСВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64104472|title=Cody Gakpo: Liverpool reach agreement with PSV Eindhoven to sign forward|date=28 December 2022|work=BBC Sport|access-date=28 December 2022}}</ref> Тој го направил своето деби за ''„црвените“'' на 7 јануари 2023 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2022-2023|ФА купот]] на [[Анфилд]] против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] што завршил 2-2.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/64168002|title=Liverpool 2-2 Wolverhampton Wanderers|last=Matthews|first=Callum|date=7 January 2023|work=[[BBC Sport]]|access-date=7 January 2023}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил седум дена подоцна, повторно започнувајќи како стартер во натпреварот загубен со 3-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Brighton}}. Својот прв гол во дресот на Ливерпул, Гакпо го постигнал во [[Дерби на Мерсисајд|Дербито на Мерсисајд]] при победата со 2–0 над [[ФК Евертон|Евертон]] во првенството на 13 февруари 2023.<ref>{{cite web |title=Liverpool 2–0 Everton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64533611 |website=[[BBC Sport]] |access-date=14 February 2023 |date=13 February 2023}}</ref> На 5 март, тој постигнал два гола во незаборавната победа на Анфилд над {{Fb team (N) Manchester United}} со 7-0. Сезоната ја завршил со 7 гола во 26 натпревари за Ливерпул. Гакпо го освоил својот прв трофеј со Ливерпул во [[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи 4 гола на патот на клубот до 10-тата титула во [[Лига куп на Англија 2023–2024|Лига купот]], завршувајќи како втор стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0–1 Liverpool (aet) – Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |work=BBC Sport |date=25 February 2024}}</ref> На 5 ноември 2024 година, го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите во дресот на Ливерпул во победата со 4-0 над [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ESPNUK/posts/cody-gakpos-reaction-to-scoring-his-first-champions-league-goal-for-liverpool-fo/1133529768139850/|title=Cody Gakpo's reaction to scoring his first Champions League goal for Liverpool following a VAR check 😅🔥|publisher=ESPNUK on Facebook|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/good-one-cody-gakpo-leverkusen-win-key-moment-and-fans-backing|title='A good one' - Cody Gakpo on Leverkusen win, key moment and fans' backing|publisher=[[ФК Ливерпул|Ливерпул]]|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 1 декември 2024, Гакпо го постигнал првиот од двата гола во првенствената победа со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Manchester City}}.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/13262408/liverpool-2-0-man-city-cody-gakpo-and-mohamed-salah-secure-victory-as-crisis-deepens-for-pep-guardiola|title=Liverpool 2-0 Man City: Cody Gakpo and Mohamed Salah secure victory as crisis deepens for Pep Guardiola|publisher=Sky Sports|date=2 декември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Гакпо постигнал 5 гола и бил најдобар стрелец во Лига купот за сезоната 2025-2026, иако неговиот тим не успеал да ја одбрани титулата губејќи во финалето од {{Fb team (N) Newcastle United}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c62zl58dg8qt|title=Liverpool 1-2 Newcastle: Magpies win Carabao Cup to end 70-year domestic trophy wait|publisher=BBC Sport|date=16 март 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Под водството на новиот менаџер, сонародникот [[Арне Слот]], Гакпо имал многу важна улога во нападот на Ливерпул и со своите 10 гола исто така придонел за освојувањето на титулата во [[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лигата]].<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Soham |last2=Kraft |first2=Justin |url=https://www.goal.com/de/listen/cody-gakpo-liverpool-fa-reprimand-kaka-i-belong-to-jesus-celebration-title-win-over-tottenham/blt9bc841ef0db4b620 |title=Cody Gakpo in Schwierigkeiten! Liverpool-Star droht nach Jesus-Jubel Ärger mit der FA |work=Goal (website) |language=de |date=29 April 2025 }}</ref> На 27 април 2025 година, тој го постигнал третиот гол за Ливерпул во победата со 5-1 над {{Fb team (N) Tottenham}}, успех со кој дефинитивно и математички била обезбедена титулата.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report|title=Liverpool - Tottenham Hotspur 5-1|publisher=BBC Sport|date=27 април 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 30 август 2025 година, Гакпо потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул.<ref>{{Cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/cody-gakpo-signs-new-liverpool-fc-contract |title=Cody Gakpo signs new Liverpool FC contract |publisher=Liverpool F.C. |date=30 August 2025 |access-date=30 August 2025}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Austria_U-18_vs._Netherlands_U-18_2017-03-23_(086).jpg|мини|Гакпо играјќи за репрезентацијата на Холандија под 18 години во 2017 година]] Гакпо имал право да игра за репрезентациите на {{NazNB|FUrep|NED}}, {{NazNB|FUrep|GHA}} или {{NazNB|FUrep|TGO}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|title=Netherlands coach eyes Ghanaian youngster Gakpo|date=14 August 2019|work=Dailymailgh|access-date=9 August 2022|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217222242/https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghanaian-striker-Cody-Gakpo-delighted-to-sign-new-long-term-deal-with-PSV-Eindhoven-1142882|title=Ghanaian striker Cody Gakpo delighted to sign new long-term deal with PSV Eindhoven|date=29 December 2020|work=GhanaWeb|access-date=9 August 2022}}</ref> Тој бил дел од младинските селекции на Холандија [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|под 18]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185190/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 18|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185189/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 19|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|под 20]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen beloftenelftal|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 годинa|под 21 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/362|title=Cody Gakpo Jong Oranje|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> Тој за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација на Холандија]] на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]] и дебитирал во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], влагувајќи како замена во 79-тата минута за [[Френки де Јонг]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|title=Frank de Boer maakt EK-selectie bekend|date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=Royal Dutch Football Association|language=nl}}</ref> Со тоа, тој станал првиот холандски играч кој дебитирал на ЕП по [[Мартиен Врајсен]] во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/gakpo-schrijft-historie-met-oranje-debuut|title=Gakpo schrijft historie met Oranje-debuut|date=21 June 2021|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Својот прв гол за репрезентацијата, Гакпо го постигнал на 4 септември 2021, во победата со 4–0 над {{NazNB|FUrep|MNE}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациите за Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58450913|title=Netherlands 4–0 Montenegro: Memphis Depay stars in important World Cup qualifying win|website=BBC Sport|publisher=BBC|date=4 September 2021}}</ref> Гакпо бил повикан во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], каде се претставил блексаво, постигнувајќи гол на три последователни натпревари од групната фаза против {{NazNB|FUrep|SEN}},<ref>{{Cite news |title=Late goals give Dutch victory over Senegal|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619381|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> {{NazNB|FUrep|ECU}},<ref>{{Cite news |title=Valencia scores as Ecuador draw with Netherlands|url=https://www.bbc.com/sport/football/63672202|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> и домаќинот {{NazNB|FUrep|QAT}}.<ref>{{Cite news |title=Gakpo nets again as Dutch beat Qatar to top group|url=https://www.bbc.com/sport/football/63711993|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> Холанѓаните настапот го завршиле сo пораз на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] во [[Битката кај Лусаил|контроверзен натпревар]] против {{NazNB|FUrep|ARG}} во четвртфиналето. Потоа, тој бил повикан во составот на Холандија и за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained|website=[[The New York Times]]|date=29 May 2024|access-date=7 June 2024}}</ref> Тој бил прогласен за играч на натпреварот во нивната воведна победа од 2–1 над {{NazNB|FUrep|POL}}, во која го постигнал првиот гол за својата земја на турнирот.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1–2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA|date=14 June 2024 |access-date=16 June 2024}}</ref> Истото признание го добил и после натпреварот од осминафиналето против {{NazNB|FUrep|ROU}}, каде што го постигнал првиот гол и запишал асистенција во победата од 3-0.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b45f5aaa7c2-2bb86ba5a343-1000--romania-0-3-netherlands-dominant-oranje-through-to-quarter-f/ |title=Romania 0–3 Netherlands: Dominant Oranje through to quarter-finals |publisher=UEFA|date=2 July 2024|access-date=2 July 2024}}</ref> Со три постигнати гола на турнирот, тој на крајот ја освоил [[Награди на Европските првенства во фудбал#Златна копачка|Златната копачка]] споделувајќи ја со уште 5 други играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/40558317/euro-2024-golden-boot-harry-kane-dani-olmo-6-winners |title=Euro 2024 Golden Boot: Harry Kane, Dani Olmo among 6 winners |publisher=ESPN|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> На 27 мај 2026 година, Гакпо бил вклучен од селекторот [[Роналд Куман]] во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-ronald-koeman-squad-announced|title=Fit-again Depay selected as Netherlands name squad|date=27 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> Во вториот натпревар од групната фаза, тој постигнал два гола и бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 5–1 над {{NazNB|FUrep|SWE}}, со што го зголемил својот учинок на пет голови на два турнири од Светските првенства.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-sweden-match-report-highlights |title=Gakpo and Brobbey at the double as Dutch sink Swedes |publisher=FIFA |date=20 June 2026}}</ref> Во шеснаесетфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}}, тој исто така постигнал гол во натпреварот кој завршил со пораз на холанѓаните по изведување пенали, со што стигна до вкупна бројка од шест голови на Светските првенства, заостанувајќи само зад [[Џони Реп]] (7) меѓу холандските играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-morocco-review-highlights |title=Morocco hit spot to knock out Netherlands |publisher=FIFA |date=30 June 2026}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NED}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{Sostin|79}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Осло|NOR|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|4-9-2021|Ајндховен|NLD|4|0|MNE|1|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|77}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|76}}}} {{Cronopar|8-6-2022|Кардиф|WAL|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostout|67}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Ротердам|NLD|2|2|POL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|64}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Ротердам|NLD|3|2|WAL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Варшава|POL|0|2|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|31}}}} {{Cronopar|21-11-2022|Доха|SEN|0|2|NLD|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{sostout|90+4}}}} {{Cronopar|25-11-2022|Ал Рајан|NLD|1|1|ECU|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|79}}}} {{Cronopar|29-11-2022|Ал Хор|NLD|2|0|QAT|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|82}}}} {{Cronopar|3-12-2022|Ал Рајан|NLD|3|1|USA|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{Sostout|90+3}}}} {{Cronopar|9-12-2022|Лусаил|NLD|2|2|ARG|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{sostout|113}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Ротердам|NLD|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|14-6-2023|Ротердам|NLD|2|4|HRV|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Полуфинале|dts|13={{sostout|106}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Енсхеде|NLD|2|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Натп. за 3. место}} {{Cronopar|7-9-2023|Ајндховен|NLD|3|0|GRC|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|65}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|67}} {{sostout|81}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Амстердам|NLD|1|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Фаро|GIB|0|6|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|77}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|22-3-2024|Амстердам|NLD|4|0|SCO|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|DEU|2|1|NLD|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|ISL|-|Пријателска|13={{sostout|75}}}} {{Cronopar|16-6-2024|Хамбург|POL|1|2|NLD|1|Евро|2024|Прва фаза|13={{sostout|81}}}} {{Cronopar|21-6-2024|Лајпциг|NLD|0|0|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Берлин|NLD|2|3|AUT|1|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-2024|Минхен|ROU|0|3|NLD|1|Евро|2024|Осминафинале|13={{Sostout|84}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале}} {{Cronopar|10-7-2024|Дортмунд|NLD|1|2|ENG|-|Евро|2024|Полуфинале}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|66}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|90}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostin|77}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Ротердам|NED|2|2|ESP|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{yel|45+1}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{sostout|78}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|85}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Каунас|LTU|2|3|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|2|Квал. за СП|2026|13={{sostout|84}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|17-11-2025|Амстердам|NLD|4|0|LTU|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Ајндховен|NLD|1|1|ECU|-|Пријателска|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|3-6-2026|Ротердам|NED|0|1|ALG|-|Пријателска|13={{Sostout|81}}}} {{Cronopar|8-6-2026|Њујорк|NLD|2|1|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2026|Арлингтон|NED|2|2|JPN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|20-6-2026|Хјустон|NED|5|1|SWE|2|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|90}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Канзас Сити|TUN|1|3|NLD|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Канзас Сити (Мисури)}} {{Cronopar|29-6-2026|Монтереј|NLD|1|1|MAR|1|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|dts|2 – 3|13={{Sostout|113}}}} {{Cronopar|24-9-2026|Амстердам|NLD|1|1|DEU|1|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза}} {{Cronopar|27-9-2026|Белград|SRB|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза|13={{sostout|17}}}} {{Cronofin|56|25}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2016-2017 | rowspan="3" |{{flagsport|NED}} [[Јонг ПСВ]]|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- | 2017-2018|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 13 || 7 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 7 |- | 2018-2019|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 11 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Јонг ПСВ || 26 || 17 || || || || || || || || || || 26 || 17 |- | 2017-2018 | rowspan="6" |{{flagsport|NLD}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]]|| [[Ередивиси 2017-2018|Е]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2017-2018|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- | 2018-2019|| [[Ередивиси 2018-2019|Е]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|КХ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Холандија 2018|СХ]] || 0 || 0 || 19 || 2 |- | 2019-2020|| [[Ередивиси 2019-2020|Е]]|| 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2019-2020|КХ]]|| 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]]|| 2+9 || 0+1 || [[Суперкуп на Холандија 2019|СХ]]|| 1 || 0 || 39 || 8 |- | 2020-2021|| [[Ередивиси 2020-2021|Е]] || 23 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 5 || 4 || - || - || - || 29 || 11 |- | 2021-2022|| [[Ередивиси 2021-2022|Е]]|| 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]]|| 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]]|| 6+4+5 || 2+2+3 || [[Суперкуп на Холандија 2021|СХ]]|| 1 || 0 || 47 || 21 |- | 2022-јан. 2023|| [[Ередивиси 2022-2023|Е]]|| 14 || 9 || [[Фудбалски куп на Холандија 2022-2023|КХ]]|| 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]]|| 4+5 || 0+3 || [[Суперкуп на Холандија 2022|СХ]]|| 1 || 1 || 24 || 13 |- ! colspan="3" |Вкупно ПСВ Ајндховен || 106 || 36 || || 9 || 3 || || 41 || 15 || || 3 || 1 || 159 || 55 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]]|| rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}}|| [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]]|| 21 || 7 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]]|| 35 || 8 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]]|| 4+6 || 0+4 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 8 || 4 || -|| - || - || 53 || 16 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]]|| [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]]|| 35 || 10 || [[ФА куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+6 || 0+5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 3 || -|| - || - || 49 || 18 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|2025-2026]]|| [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || 36 || 7 || [[ФА куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 2 ||[[ФА Комјунити Шилд 2025|КШ]] || 1 || 0 || 52 || 9 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2026-2027|2026-2027]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || 1 || 1 || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 128 || 33 || || 23 || 9 || || 29 || 9 || || 1 || 0 || 181 || 51 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 260 || 86 || || 32 || 12 || || 70 || 24 || || 4 || 1 || 366 || 123 |} === Репрезентативна статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{Naz|FUrep|NED}} |2021||4||1 |- |2022||10||5 |- |2023||7||3 |- |2024||15||5 |- |2025||10||5 |- |2026||10||6 |- !colspan="2"|Вкупно!!56!!25 |} == Титули == ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 1 : 2017–2018 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 1 : 2021-2022 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 2 : 2021, 2022 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Поединечни=== * [[Холандски фудбалер на годината]]: 2021–2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraaf.nl/sport/1726682292/cody-gakpo-voetballer-van-het-jaar-heel-trots|title=Cody Gakpo voetballer van het jaar: 'Heel trots'|date=17 May 2022|language=nl}}</ref> * Играч на месецот во [[Ередивиси]]: 2 : септември 2022,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-september/|title=Cody Gakpo named as Eredivisie Player of the Month for September|date=30 September 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> октомври 2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-is-the-eredivisie-player-of-the-month-for-the-second-month-running/|title=Cody Gakpo is the Eredivisie Player of the Month for the second month running|date=4 November 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> * Најдобар стрелец на [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]: 1 :[[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] <small>(3 гола)</small> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/cody-gakpo Профил] на веб-страницата на Ливерпул * [https://www.onsoranje.nl/teams/185184/speler/362 Профил] на веб-страницата на Кралската фудбалска асоцијација на Холандија (на холандски) * {{UEFA player}} {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Најдобри стрелци на Европските првенства во фудбал}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гакпо, Коди}} [[Категорија:Луѓе од Ајндховен]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1999 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] ll1r9o7efdl017vcrz1wcj9juv1zn3e 5652602 5652601 2026-11-02T22:40:47Z LFC-babundjiev93 137687 /* Надворешни врски */ 5652602 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Коди Гакпо | image = [[Податотека:Netherlands v Tunisia 2026 World Cup - 55373562032 (Cody Gakpo).jpg|200px]] | fullname = Коди Матес Гакпо<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1999|5|7|df=y}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Ајндховен]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.93}}<ref name="FIFA"/> | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe409131/cody-gakpo/ |title=Cody Gakpo: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=14 April 2024}}</ref> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2016-2018 | caps1 = 26 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2018-2023 | caps2 = 106 | goals2 = 36 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | years3 = 2023- | caps3 = 132 | goals3 = 33 | clubs3 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|Холандија 18]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears3 = 2018 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears4 = 2019-2021 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 7 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 25 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Коди Матес Гакпо''' (роден на 7 мај 1999 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или [[Среден ред (фудбал)|крилен напаѓач]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Производ на академијата на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]], Гакпо го имал своето деби за првиот тим во февруари 2018 година. Во сезоната 2021-2022, тој ја освоил наградата за [[Холандски фудбалер на годината|холандски фудбалер на годината]], откако постигнал 21 гол во 47 натпревари во сите натпреварувања. Во јануари 2023 година, потпишал за Ливерпул. Гакпо играл за младинските репрезентации на Холандија од под 18 до под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорска репрезентација]] го имал во јуни 2021 година на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]]. Покрај споменатото, тој учествувал и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]]. == Биографија == Гакпо е роден во [[Ајндховен]] и израснат во областа [[Стратум]].<ref name="vi1">{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/pro/overig/cody-gakpo-van-stratum-naar-de-spotlights/share/b03f3d1df7|title=Cody Gakpo: van Stratum naar de spotlights|last=Boeringa|first=Reon|date=9 October 2019|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Неговиот татко е роден во [[Того]] и има потекло од [[Гана]], додека неговата мајка е [[Холандија|холанѓанка]].<ref name="ed1">{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/cody-gakpo-leeft-de-droom-van-bijna-elke-eindhovense-jongen~af693eb3/|title=Cody Gakpo leeft de droom van bijna elke Eindhovense jongen|last=Elfrink|first=Rik|date=1 June 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.football-oranje.com/ghana-coach-reveals-talks-with-dutch-players/|title=Ghana coach reveals talks with Dutch players|date=17 October 2019|work=Football Oranje}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|title=EXCLUSIVE: Ghanaian sensation Cody Gakpo extends contract with Dutch giants PSV Eindhoven|date=12 September 2019|work=Kickgh.com|access-date=2023-01-15|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109071248/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|url-status=dead}}</ref> Тој има двајца браќа, Сидни и Дакфер,<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Gregorio Spigno|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/22_novembre_29/chi-gakpo-stella-dell-olanda-mondiali-mamma-rugbista-van-nistelrooy-suoi-segreti-1e353a30-7006-11ed-971c-b93745ae79d9.shtml|title=Chi è Gakpo, stella dell’Olanda ai Mondiali. La mamma rugbista, Van Nistelrooy: i suoi segreti|website=Corriere della Sera|date=2022-11-29|access-date=2026-10-17}}</ref> кои исто така имаат кариера во светот на фудбалот. Гакпо е христијанин. Тој рекол: „Се обидувам да ја читам Библијата секој ден, се молам секој ден, сакам да одам во црква и читам многу книги за верата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/world/2022/december/dutch-stars-depay-gakpo-stand-for-christ-during-fifa-world-cup-we-are-thankful-to-god|title=Dutch Stars Depay, Gakpo Stand for Christ During FIFA World Cup: 'We Are Thankful to God'|last=Wise|first=Talia|date=9 December 2022|accessdate=29 December 2022}}</ref> Гакпо е во врска со Ноа ван дер Беј, со која го добиле своето прво дете, синот Самуел Сет во април 2024 година.<ref>{{cite web|url=https://www.anfieldwatch.co.uk/liverpool-fc/news/liverpool-cody-gakpo-noa-van-der-bij-announce-baby-name-instagram/|title=Cody Gakpo and partner Noa reveal new baby's adorable name in Instagram post|date=8 May 2024|work=Anfieldwatch.co.uk|accessdate=25 September 2025}}</ref> Во јуни 2026, неговата партнерка имала спонтан абортус при бременоста со второто дете.<ref>{{cite web|title=Gakpo asks for privacy after loss of unborn son|website=BBC Sport|date=27 June 2026|access-date=27 June 2026|url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ce37zz21e98o}}</ref> == Технички карактеристики == Иако деснак, омилената позиција на Гакпо е [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]], каде до израз доаѓаат неговите најголеми квалитети брзина, агилност и дриблингот.<ref name="vi1" /> Тој има тенденција да влгува навнатре кон поцентрална напаѓачка позиција од каде многу често бара простор за удар и постигнува голови. Сметан за еден од најдобрите холандски напаѓачи на својата генерација, тој има одлично чувство за позиционирање и е исклучително вешт во искористувањето на тесните простори; покрај тоа, има прецизен шут, а неговата сила му овозможува со леснотија да постигнува голови и од голема оддалеченост. == Клупска кариера == === ПСВ === ====Почетоци==== Гакпо ја започнал својата кариера во [[ФК Ајндховен]], а во 2007 година се преселил во младинската академија на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]], каде потоа напредувал низ сите младински тимови.<ref name="ed1" /> Во сезоната 2016–2017, Гакпо бил вклучен во неколку натпревари на резервниот тим [[Јонг ПСВ]], но главно настапувал за тимот под 19 години. Своето деби како професионален фудбалер го направил на 4 ноември 2016 година, во дресот на Јонг ПСВ во натпревар од [[Ерсте дивиси]] против [[Хелмонд Спорт]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/eerste-divisie-2016-2017-helmond-sport-jong-psv/|title=Game Report|date=4 November 2016|work=worldfootball.net}}</ref> Во остатокот од сезоната, тој имал само уште еден настап за Јонг ПСВ. Откако неговата ефикасност се зголемила во следната сезона во Ередивиси У19, каде постигнал седум гола и пет асистенции на 13 првенствени натпревари, на крајот од годината тој бил трајно прекомандуван во резервниот тим. Во неговиот трет настап во Ерсте Дивизие, на 19 јануари 2017 година, во победата со 3–2 на гости против [[Де Графшап]], тој постигнал два гола и забележал асистенција за третиот гол на неговиот тим.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/gakpo-bezorgt-jong-psv-driepunter.htm|title=Gakpo bezorgt Jong PSV driepunter|date=19 January 2018|publisher=PSV|language=nl}}</ref> За Јонг ПСВ, тој постигнал 7 гола во 12 настапи во сезоната 2017-2018, и 10 гола во 11 настапи во сезоната 2018-2019.<ref name="wf"/> ====Прв тим==== Гакпо го направил своето деби за првиот тим на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]] влегувајќи како замена во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/43977/Geboren-Eindhovenaar-Cody-Gakpo-maakt-offici%C3%ABle-debuut-in-eerste-elftal|title=Geboren Eindhovenaar Cody Gakpo maakt officiële debuut in eerste elftal|date=25 February 2018|work=PSV.supporters.nl|accessdate=9 August 2022}}</ref> Откако во сезоната 2018-2019, Гакпо дополнително ги подобрил своите перформанси во дресот на Јонг ПСВ, тоа го забележал и тренерот на првиот тим, [[Марк ван Бомел]], кој го повикал неколку пати за натпреварите на првиот тим во првиот дел од сезоната. Сепак, тој останал неискористена замена во сите натпревари.<ref name="wf"/> На 24 октомври 2018 година, го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи како замена за [[Гастон Переиро]] во 83-тата минута од натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] завршен со резултат 2-2. Откако постигнал гол и забележал асистенција за Јонг ПСВ во победата со 5–2 на домашен терен против [[ФК Алмере Сити|Алмере Сити]] на 21 декември,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2906328/gakpo-en-piroe-zijn-nieuwe-groeibriljantjes-van-psv-hoofdmacht-halen-is-realistischer-geworden|title=Gakpo en Piroe zijn nieuwe groeibriljantjes van PSV: 'Hoofdmacht halen is realistischer geworden'|last=Velthoven|first=Florian van|date=21 December 2018|publisher=Omroep Brabant|language=nl}}</ref> тој го направил своето деби за сезоната во [[Ередивиси]], само еден ден подоцна, заменувајќи го [[Стивен Бергвајн]] во последните минути од победата со 3–1 на домашен терен над [[ФК АЗ Алкмар|Аз Алкмар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/psv-vs-az-alkmaar/390340|title=Dutch Eredivisie|work=Sky Sports|accessdate=17 August 2021}}</ref> По зимската пауза во првенството, Гакпо трајно бил промовиран во редовен член на првиот тим.<ref name="wf" /> На 3 февруари 2019 година, тој го постигнал својот гол во Ередивиси во неговиот втор сезонски настап во победата од 5–0 на домашен терен над [[ФК Фортуна Ситард|Фортуна Ситард]] и притоа исто така асистирал за уште еден гол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/aanvoerder-de-jong-trots-op-honderdste-doelpunt-fantastisch-in-vijf-seizoenen-psv~a6f9eec8/|title=Aanvoerder De Jong trots op honderdste doelpunt: 'Fantastisch in vijf seizoenen PSV'|last=Beek|first=Yvonne van|date=3 February 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 14 првенствени настапи и еден гол, а исто така, бил стрелец на еден гол и во [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|Купот на Холандија]] каде одиграл два натпревари.<ref name="wf" /> Во сезоната 2019-2020, тој го направил својот пробив во стартната постава на ПСВ, завршувајќи со седум гола и исто толку асистенции во 25 првенствени натпревари.<ref name="wf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cody-gakpo/2/|title=Cody Gakpo &raquo; Club matches|work=worldfootball.net|accessdate=17 August 2021}}</ref> На 13 септември 2020 година, за време на првиот натпревар за [[Ередивиси 2020-2021|сезоната 2020–2021]] во Ередивиси, Гакпо постигнал два гола (првпат во кариерата во дресот на ПСВ) придонесувајќи за победата од 3–1 на гости над [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bd.nl/psv/psv-pakt-belangrijke-uitzege-in-groningen-met-dank-aan-cody-gakpo~a4abfaf5/|title=PSV pakt belangrijke uitzege in Groningen, met dank aan Cody Gakpo|last=Elfrink|first=Rik|date=13 September 2020|work=Brabants Dagblad|language=nl}}</ref> Истиот подвиг го повторил на 24 септември во победата од 5-1 против [[НШ Мура]] во квалификациите за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], овозможувајќи му на ПСВ да се квалификува во плејоф рундата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|title=PSV cruise to a 5–1 win over NS Mura|date=24 September 2020|publisher=PSV|accessdate=2023-01-15|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102094118/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|url-status=dead}}</ref> Таму, тој повторно бил одлучувачки, кога го постигнал вториот гол на тимот во победата со 2–0 над [[Розенборг БК|Розенборг]] на 1 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/psv/wedstrijden/wedstrijd/rosenborg-bk-psv-01-10-2020.htm|title=Rosenborg BK – PSV|date=26 August 2014|publisher=PSV|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 29 настапи и 11 постигнати голови во сите натпреварувања.<ref name="wf"/> Во сезоната 2021-2022, Гакпо бил [[Капитен|капитен]] на ПСВ во некои натпревари во кои главниот капитен [[Марко ван Гинкел]] не бил на теренот. Покрај тоа, тој се наоѓал во одлична форма и по ефикасноста ја забележал својата најдобра сезона во дресот на ПСВ со 21 постигнат гол и 15 асистенции. Посебно важен бил победничкиот гол во победата со 2–1 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|Купот на Холандија]], што на ''„селаните“'' им донело освојување на трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.soccerway.com/matches/2022/04/17/netherlands/knvb-beker/psv-nv/afc-ajax/3761296/|title=PSV VS. AJAX 2–1|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=29 May 2022}}</ref> На 31 август 2022 година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата од 7–1 над [[ФК Волендам|Волендам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-oranje.com/gakpo-stars-as-psv-hit-seven-past-volendam/|title=Gakpo stars as PSV hit seven past Volendam|date=31 August 2022|work=Football Oranje}}</ref> === Ливерпул === На 28 декември 2022 година, Гакпо се согласил да потпише петиполгодишен договор со [[Англија|англискиот]] клуб [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], веднаш по отворањето на трансферниот прозорецот на 1 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-reach-agreement-cody-gakpo-transfer|title=Liverpool reach agreement for Cody Gakpo transfer|date=28 December 2022|publisher=Liverpool F.C.|accessdate=28 December 2022}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала помеѓу 40 и 50 милиони евра, што била рекордна продажба на ПСВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64104472|title=Cody Gakpo: Liverpool reach agreement with PSV Eindhoven to sign forward|date=28 December 2022|work=BBC Sport|access-date=28 December 2022}}</ref> Тој го направил своето деби за ''„црвените“'' на 7 јануари 2023 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2022-2023|ФА купот]] на [[Анфилд]] против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] што завршил 2-2.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/64168002|title=Liverpool 2-2 Wolverhampton Wanderers|last=Matthews|first=Callum|date=7 January 2023|work=[[BBC Sport]]|access-date=7 January 2023}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил седум дена подоцна, повторно започнувајќи како стартер во натпреварот загубен со 3-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Brighton}}. Својот прв гол во дресот на Ливерпул, Гакпо го постигнал во [[Дерби на Мерсисајд|Дербито на Мерсисајд]] при победата со 2–0 над [[ФК Евертон|Евертон]] во првенството на 13 февруари 2023.<ref>{{cite web |title=Liverpool 2–0 Everton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64533611 |website=[[BBC Sport]] |access-date=14 February 2023 |date=13 February 2023}}</ref> На 5 март, тој постигнал два гола во незаборавната победа на Анфилд над {{Fb team (N) Manchester United}} со 7-0. Сезоната ја завршил со 7 гола во 26 натпревари за Ливерпул. Гакпо го освоил својот прв трофеј со Ливерпул во [[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи 4 гола на патот на клубот до 10-тата титула во [[Лига куп на Англија 2023–2024|Лига купот]], завршувајќи како втор стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0–1 Liverpool (aet) – Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |work=BBC Sport |date=25 February 2024}}</ref> На 5 ноември 2024 година, го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите во дресот на Ливерпул во победата со 4-0 над [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ESPNUK/posts/cody-gakpos-reaction-to-scoring-his-first-champions-league-goal-for-liverpool-fo/1133529768139850/|title=Cody Gakpo's reaction to scoring his first Champions League goal for Liverpool following a VAR check 😅🔥|publisher=ESPNUK on Facebook|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/good-one-cody-gakpo-leverkusen-win-key-moment-and-fans-backing|title='A good one' - Cody Gakpo on Leverkusen win, key moment and fans' backing|publisher=[[ФК Ливерпул|Ливерпул]]|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 1 декември 2024, Гакпо го постигнал првиот од двата гола во првенствената победа со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Manchester City}}.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/13262408/liverpool-2-0-man-city-cody-gakpo-and-mohamed-salah-secure-victory-as-crisis-deepens-for-pep-guardiola|title=Liverpool 2-0 Man City: Cody Gakpo and Mohamed Salah secure victory as crisis deepens for Pep Guardiola|publisher=Sky Sports|date=2 декември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Гакпо постигнал 5 гола и бил најдобар стрелец во Лига купот за сезоната 2025-2026, иако неговиот тим не успеал да ја одбрани титулата губејќи во финалето од {{Fb team (N) Newcastle United}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c62zl58dg8qt|title=Liverpool 1-2 Newcastle: Magpies win Carabao Cup to end 70-year domestic trophy wait|publisher=BBC Sport|date=16 март 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Под водството на новиот менаџер, сонародникот [[Арне Слот]], Гакпо имал многу важна улога во нападот на Ливерпул и со своите 10 гола исто така придонел за освојувањето на титулата во [[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лигата]].<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Soham |last2=Kraft |first2=Justin |url=https://www.goal.com/de/listen/cody-gakpo-liverpool-fa-reprimand-kaka-i-belong-to-jesus-celebration-title-win-over-tottenham/blt9bc841ef0db4b620 |title=Cody Gakpo in Schwierigkeiten! Liverpool-Star droht nach Jesus-Jubel Ärger mit der FA |work=Goal (website) |language=de |date=29 April 2025 }}</ref> На 27 април 2025 година, тој го постигнал третиот гол за Ливерпул во победата со 5-1 над {{Fb team (N) Tottenham}}, успех со кој дефинитивно и математички била обезбедена титулата.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report|title=Liverpool - Tottenham Hotspur 5-1|publisher=BBC Sport|date=27 април 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 30 август 2025 година, Гакпо потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул.<ref>{{Cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/cody-gakpo-signs-new-liverpool-fc-contract |title=Cody Gakpo signs new Liverpool FC contract |publisher=Liverpool F.C. |date=30 August 2025 |access-date=30 August 2025}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Austria_U-18_vs._Netherlands_U-18_2017-03-23_(086).jpg|мини|Гакпо играјќи за репрезентацијата на Холандија под 18 години во 2017 година]] Гакпо имал право да игра за репрезентациите на {{NazNB|FUrep|NED}}, {{NazNB|FUrep|GHA}} или {{NazNB|FUrep|TGO}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|title=Netherlands coach eyes Ghanaian youngster Gakpo|date=14 August 2019|work=Dailymailgh|access-date=9 August 2022|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217222242/https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghanaian-striker-Cody-Gakpo-delighted-to-sign-new-long-term-deal-with-PSV-Eindhoven-1142882|title=Ghanaian striker Cody Gakpo delighted to sign new long-term deal with PSV Eindhoven|date=29 December 2020|work=GhanaWeb|access-date=9 August 2022}}</ref> Тој бил дел од младинските селекции на Холандија [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|под 18]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185190/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 18|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185189/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 19|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|под 20]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen beloftenelftal|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 годинa|под 21 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/362|title=Cody Gakpo Jong Oranje|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> Тој за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација на Холандија]] на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]] и дебитирал во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], влагувајќи како замена во 79-тата минута за [[Френки де Јонг]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|title=Frank de Boer maakt EK-selectie bekend|date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=Royal Dutch Football Association|language=nl}}</ref> Со тоа, тој станал првиот холандски играч кој дебитирал на ЕП по [[Мартиен Врајсен]] во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/gakpo-schrijft-historie-met-oranje-debuut|title=Gakpo schrijft historie met Oranje-debuut|date=21 June 2021|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Својот прв гол за репрезентацијата, Гакпо го постигнал на 4 септември 2021, во победата со 4–0 над {{NazNB|FUrep|MNE}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациите за Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58450913|title=Netherlands 4–0 Montenegro: Memphis Depay stars in important World Cup qualifying win|website=BBC Sport|publisher=BBC|date=4 September 2021}}</ref> Гакпо бил повикан во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], каде се претставил блексаво, постигнувајќи гол на три последователни натпревари од групната фаза против {{NazNB|FUrep|SEN}},<ref>{{Cite news |title=Late goals give Dutch victory over Senegal|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619381|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> {{NazNB|FUrep|ECU}},<ref>{{Cite news |title=Valencia scores as Ecuador draw with Netherlands|url=https://www.bbc.com/sport/football/63672202|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> и домаќинот {{NazNB|FUrep|QAT}}.<ref>{{Cite news |title=Gakpo nets again as Dutch beat Qatar to top group|url=https://www.bbc.com/sport/football/63711993|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> Холанѓаните настапот го завршиле сo пораз на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] во [[Битката кај Лусаил|контроверзен натпревар]] против {{NazNB|FUrep|ARG}} во четвртфиналето. Потоа, тој бил повикан во составот на Холандија и за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained|website=[[The New York Times]]|date=29 May 2024|access-date=7 June 2024}}</ref> Тој бил прогласен за играч на натпреварот во нивната воведна победа од 2–1 над {{NazNB|FUrep|POL}}, во која го постигнал првиот гол за својата земја на турнирот.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1–2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA|date=14 June 2024 |access-date=16 June 2024}}</ref> Истото признание го добил и после натпреварот од осминафиналето против {{NazNB|FUrep|ROU}}, каде што го постигнал првиот гол и запишал асистенција во победата од 3-0.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b45f5aaa7c2-2bb86ba5a343-1000--romania-0-3-netherlands-dominant-oranje-through-to-quarter-f/ |title=Romania 0–3 Netherlands: Dominant Oranje through to quarter-finals |publisher=UEFA|date=2 July 2024|access-date=2 July 2024}}</ref> Со три постигнати гола на турнирот, тој на крајот ја освоил [[Награди на Европските првенства во фудбал#Златна копачка|Златната копачка]] споделувајќи ја со уште 5 други играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/40558317/euro-2024-golden-boot-harry-kane-dani-olmo-6-winners |title=Euro 2024 Golden Boot: Harry Kane, Dani Olmo among 6 winners |publisher=ESPN|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> На 27 мај 2026 година, Гакпо бил вклучен од селекторот [[Роналд Куман]] во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-ronald-koeman-squad-announced|title=Fit-again Depay selected as Netherlands name squad|date=27 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> Во вториот натпревар од групната фаза, тој постигнал два гола и бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 5–1 над {{NazNB|FUrep|SWE}}, со што го зголемил својот учинок на пет голови на два турнири од Светските првенства.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-sweden-match-report-highlights |title=Gakpo and Brobbey at the double as Dutch sink Swedes |publisher=FIFA |date=20 June 2026}}</ref> Во шеснаесетфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}}, тој исто така постигнал гол во натпреварот кој завршил со пораз на холанѓаните по изведување пенали, со што стигна до вкупна бројка од шест голови на Светските првенства, заостанувајќи само зад [[Џони Реп]] (7) меѓу холандските играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-morocco-review-highlights |title=Morocco hit spot to knock out Netherlands |publisher=FIFA |date=30 June 2026}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NED}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{Sostin|79}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Осло|NOR|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|4-9-2021|Ајндховен|NLD|4|0|MNE|1|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|77}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|76}}}} {{Cronopar|8-6-2022|Кардиф|WAL|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostout|67}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Ротердам|NLD|2|2|POL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|64}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Ротердам|NLD|3|2|WAL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Варшава|POL|0|2|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|31}}}} {{Cronopar|21-11-2022|Доха|SEN|0|2|NLD|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{sostout|90+4}}}} {{Cronopar|25-11-2022|Ал Рајан|NLD|1|1|ECU|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|79}}}} {{Cronopar|29-11-2022|Ал Хор|NLD|2|0|QAT|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|82}}}} {{Cronopar|3-12-2022|Ал Рајан|NLD|3|1|USA|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{Sostout|90+3}}}} {{Cronopar|9-12-2022|Лусаил|NLD|2|2|ARG|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{sostout|113}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Ротердам|NLD|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|14-6-2023|Ротердам|NLD|2|4|HRV|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Полуфинале|dts|13={{sostout|106}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Енсхеде|NLD|2|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Натп. за 3. место}} {{Cronopar|7-9-2023|Ајндховен|NLD|3|0|GRC|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|65}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|67}} {{sostout|81}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Амстердам|NLD|1|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Фаро|GIB|0|6|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|77}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|22-3-2024|Амстердам|NLD|4|0|SCO|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|DEU|2|1|NLD|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|ISL|-|Пријателска|13={{sostout|75}}}} {{Cronopar|16-6-2024|Хамбург|POL|1|2|NLD|1|Евро|2024|Прва фаза|13={{sostout|81}}}} {{Cronopar|21-6-2024|Лајпциг|NLD|0|0|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Берлин|NLD|2|3|AUT|1|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-2024|Минхен|ROU|0|3|NLD|1|Евро|2024|Осминафинале|13={{Sostout|84}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале}} {{Cronopar|10-7-2024|Дортмунд|NLD|1|2|ENG|-|Евро|2024|Полуфинале}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|66}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|90}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostin|77}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Ротердам|NED|2|2|ESP|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{yel|45+1}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{sostout|78}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|85}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Каунас|LTU|2|3|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|2|Квал. за СП|2026|13={{sostout|84}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|17-11-2025|Амстердам|NLD|4|0|LTU|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Ајндховен|NLD|1|1|ECU|-|Пријателска|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|3-6-2026|Ротердам|NED|0|1|ALG|-|Пријателска|13={{Sostout|81}}}} {{Cronopar|8-6-2026|Њујорк|NLD|2|1|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2026|Арлингтон|NED|2|2|JPN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|20-6-2026|Хјустон|NED|5|1|SWE|2|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|90}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Канзас Сити|TUN|1|3|NLD|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Канзас Сити (Мисури)}} {{Cronopar|29-6-2026|Монтереј|NLD|1|1|MAR|1|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|dts|2 – 3|13={{Sostout|113}}}} {{Cronopar|24-9-2026|Амстердам|NLD|1|1|DEU|1|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза}} {{Cronopar|27-9-2026|Белград|SRB|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза|13={{sostout|17}}}} {{Cronofin|56|25}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2016-2017 | rowspan="3" |{{flagsport|NED}} [[Јонг ПСВ]]|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- | 2017-2018|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 13 || 7 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 7 |- | 2018-2019|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 11 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Јонг ПСВ || 26 || 17 || || || || || || || || || || 26 || 17 |- | 2017-2018 | rowspan="6" |{{flagsport|NLD}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]]|| [[Ередивиси 2017-2018|Е]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2017-2018|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- | 2018-2019|| [[Ередивиси 2018-2019|Е]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|КХ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Холандија 2018|СХ]] || 0 || 0 || 19 || 2 |- | 2019-2020|| [[Ередивиси 2019-2020|Е]]|| 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2019-2020|КХ]]|| 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]]|| 2+9 || 0+1 || [[Суперкуп на Холандија 2019|СХ]]|| 1 || 0 || 39 || 8 |- | 2020-2021|| [[Ередивиси 2020-2021|Е]] || 23 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 5 || 4 || - || - || - || 29 || 11 |- | 2021-2022|| [[Ередивиси 2021-2022|Е]]|| 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]]|| 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]]|| 6+4+5 || 2+2+3 || [[Суперкуп на Холандија 2021|СХ]]|| 1 || 0 || 47 || 21 |- | 2022-јан. 2023|| [[Ередивиси 2022-2023|Е]]|| 14 || 9 || [[Фудбалски куп на Холандија 2022-2023|КХ]]|| 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]]|| 4+5 || 0+3 || [[Суперкуп на Холандија 2022|СХ]]|| 1 || 1 || 24 || 13 |- ! colspan="3" |Вкупно ПСВ Ајндховен || 106 || 36 || || 9 || 3 || || 41 || 15 || || 3 || 1 || 159 || 55 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]]|| rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}}|| [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]]|| 21 || 7 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]]|| 35 || 8 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]]|| 4+6 || 0+4 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 8 || 4 || -|| - || - || 53 || 16 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]]|| [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]]|| 35 || 10 || [[ФА куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+6 || 0+5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 3 || -|| - || - || 49 || 18 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|2025-2026]]|| [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || 36 || 7 || [[ФА куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 2 ||[[ФА Комјунити Шилд 2025|КШ]] || 1 || 0 || 52 || 9 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2026-2027|2026-2027]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || 1 || 1 || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 128 || 33 || || 23 || 9 || || 29 || 9 || || 1 || 0 || 181 || 51 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 260 || 86 || || 32 || 12 || || 70 || 24 || || 4 || 1 || 366 || 123 |} === Репрезентативна статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{Naz|FUrep|NED}} |2021||4||1 |- |2022||10||5 |- |2023||7||3 |- |2024||15||5 |- |2025||10||5 |- |2026||10||6 |- !colspan="2"|Вкупно!!56!!25 |} == Титули == ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 1 : 2017–2018 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 1 : 2021-2022 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 2 : 2021, 2022 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Поединечни=== * [[Холандски фудбалер на годината]]: 2021–2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraaf.nl/sport/1726682292/cody-gakpo-voetballer-van-het-jaar-heel-trots|title=Cody Gakpo voetballer van het jaar: 'Heel trots'|date=17 May 2022|language=nl}}</ref> * Играч на месецот во [[Ередивиси]]: 2 : септември 2022,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-september/|title=Cody Gakpo named as Eredivisie Player of the Month for September|date=30 September 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> октомври 2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-is-the-eredivisie-player-of-the-month-for-the-second-month-running/|title=Cody Gakpo is the Eredivisie Player of the Month for the second month running|date=4 November 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> * Најдобар стрелец на [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]: 1 :[[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] <small>(3 гола)</small> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://www.soccerway.com/player/gakpo-cody/pWyuBud0/ Коди Гакпо на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/cody-gakpo/profil/spieler/434675 Коди Гакпо на transfermarkt] * [https://fbref.com/en/players/1971591f/Cody-Gakpo Коди Гакпо на fbref] * [https://www.whoscored.com/players/352825/show/cody-gakpo Коди Гакпо на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Најдобри стрелци на Европските првенства во фудбал}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гакпо, Коди}} [[Категорија:Луѓе од Ајндховен]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1999 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] hfj1mpdkyhsln4n91c56ieeonc5hjxx 5652603 5652602 2026-11-02T22:41:50Z LFC-babundjiev93 137687 /* Надворешни врски */ 5652603 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Коди Гакпо | image = [[Податотека:Netherlands v Tunisia 2026 World Cup - 55373562032 (Cody Gakpo).jpg|200px]] | fullname = Коди Матес Гакпо<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1999|5|7|df=y}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = [[Ајндховен]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.93}}<ref name="FIFA"/> | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe409131/cody-gakpo/ |title=Cody Gakpo: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=14 April 2024}}</ref> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2016-2018 | caps1 = 26 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2018-2023 | caps2 = 106 | goals2 = 36 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | years3 = 2023- | caps3 = 132 | goals3 = 33 | clubs3 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|Холандија 18]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears3 = 2018 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears4 = 2019-2021 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 7 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 25 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Коди Матес Гакпо''' (роден на 7 мај 1999 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] или [[Среден ред (фудбал)|крилен напаѓач]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Производ на академијата на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]], Гакпо го имал своето деби за првиот тим во февруари 2018 година. Во сезоната 2021-2022, тој ја освоил наградата за [[Холандски фудбалер на годината|холандски фудбалер на годината]], откако постигнал 21 гол во 47 натпревари во сите натпреварувања. Во јануари 2023 година, потпишал за Ливерпул. Гакпо играл за младинските репрезентации на Холандија од под 18 до под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорска репрезентација]] го имал во јуни 2021 година на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]]. Покрај споменатото, тој учествувал и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]]. == Биографија == Гакпо е роден во [[Ајндховен]] и израснат во областа [[Стратум]].<ref name="vi1">{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/pro/overig/cody-gakpo-van-stratum-naar-de-spotlights/share/b03f3d1df7|title=Cody Gakpo: van Stratum naar de spotlights|last=Boeringa|first=Reon|date=9 October 2019|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Неговиот татко е роден во [[Того]] и има потекло од [[Гана]], додека неговата мајка е [[Холандија|холанѓанка]].<ref name="ed1">{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/cody-gakpo-leeft-de-droom-van-bijna-elke-eindhovense-jongen~af693eb3/|title=Cody Gakpo leeft de droom van bijna elke Eindhovense jongen|last=Elfrink|first=Rik|date=1 June 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.football-oranje.com/ghana-coach-reveals-talks-with-dutch-players/|title=Ghana coach reveals talks with Dutch players|date=17 October 2019|work=Football Oranje}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|title=EXCLUSIVE: Ghanaian sensation Cody Gakpo extends contract with Dutch giants PSV Eindhoven|date=12 September 2019|work=Kickgh.com|access-date=2023-01-15|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109071248/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/7973-exclusive-ghanaian-sensation-cody-gakpo-extends-contract-with-dutch-giants-psv-eindhoven|url-status=dead}}</ref> Тој има двајца браќа, Сидни и Дакфер,<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Gregorio Spigno|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/22_novembre_29/chi-gakpo-stella-dell-olanda-mondiali-mamma-rugbista-van-nistelrooy-suoi-segreti-1e353a30-7006-11ed-971c-b93745ae79d9.shtml|title=Chi è Gakpo, stella dell’Olanda ai Mondiali. La mamma rugbista, Van Nistelrooy: i suoi segreti|website=Corriere della Sera|date=2022-11-29|access-date=2026-10-17}}</ref> кои исто така имаат кариера во светот на фудбалот. Гакпо е христијанин. Тој рекол: „Се обидувам да ја читам Библијата секој ден, се молам секој ден, сакам да одам во црква и читам многу книги за верата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/world/2022/december/dutch-stars-depay-gakpo-stand-for-christ-during-fifa-world-cup-we-are-thankful-to-god|title=Dutch Stars Depay, Gakpo Stand for Christ During FIFA World Cup: 'We Are Thankful to God'|last=Wise|first=Talia|date=9 December 2022|accessdate=29 December 2022}}</ref> Гакпо е во врска со Ноа ван дер Беј, со која го добиле своето прво дете, синот Самуел Сет во април 2024 година.<ref>{{cite web|url=https://www.anfieldwatch.co.uk/liverpool-fc/news/liverpool-cody-gakpo-noa-van-der-bij-announce-baby-name-instagram/|title=Cody Gakpo and partner Noa reveal new baby's adorable name in Instagram post|date=8 May 2024|work=Anfieldwatch.co.uk|accessdate=25 September 2025}}</ref> Во јуни 2026, неговата партнерка имала спонтан абортус при бременоста со второто дете.<ref>{{cite web|title=Gakpo asks for privacy after loss of unborn son|website=BBC Sport|date=27 June 2026|access-date=27 June 2026|url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ce37zz21e98o}}</ref> == Технички карактеристики == Иако деснак, омилената позиција на Гакпо е [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]], каде до израз доаѓаат неговите најголеми квалитети брзина, агилност и дриблингот.<ref name="vi1" /> Тој има тенденција да влгува навнатре кон поцентрална напаѓачка позиција од каде многу често бара простор за удар и постигнува голови. Сметан за еден од најдобрите холандски напаѓачи на својата генерација, тој има одлично чувство за позиционирање и е исклучително вешт во искористувањето на тесните простори; покрај тоа, има прецизен шут, а неговата сила му овозможува со леснотија да постигнува голови и од голема оддалеченост. == Клупска кариера == === ПСВ === ====Почетоци==== Гакпо ја започнал својата кариера во [[ФК Ајндховен]], а во 2007 година се преселил во младинската академија на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]], каде потоа напредувал низ сите младински тимови.<ref name="ed1" /> Во сезоната 2016–2017, Гакпо бил вклучен во неколку натпревари на резервниот тим [[Јонг ПСВ]], но главно настапувал за тимот под 19 години. Своето деби како професионален фудбалер го направил на 4 ноември 2016 година, во дресот на Јонг ПСВ во натпревар од [[Ерсте дивиси]] против [[Хелмонд Спорт]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/eerste-divisie-2016-2017-helmond-sport-jong-psv/|title=Game Report|date=4 November 2016|work=worldfootball.net}}</ref> Во остатокот од сезоната, тој имал само уште еден настап за Јонг ПСВ. Откако неговата ефикасност се зголемила во следната сезона во Ередивиси У19, каде постигнал седум гола и пет асистенции на 13 првенствени натпревари, на крајот од годината тој бил трајно прекомандуван во резервниот тим. Во неговиот трет настап во Ерсте Дивизие, на 19 јануари 2017 година, во победата со 3–2 на гости против [[Де Графшап]], тој постигнал два гола и забележал асистенција за третиот гол на неговиот тим.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/gakpo-bezorgt-jong-psv-driepunter.htm|title=Gakpo bezorgt Jong PSV driepunter|date=19 January 2018|publisher=PSV|language=nl}}</ref> За Јонг ПСВ, тој постигнал 7 гола во 12 настапи во сезоната 2017-2018, и 10 гола во 11 настапи во сезоната 2018-2019.<ref name="wf"/> ====Прв тим==== Гакпо го направил своето деби за првиот тим на [[ФК ПСВ Ајдховен|ПСВ]] влегувајќи како замена во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/43977/Geboren-Eindhovenaar-Cody-Gakpo-maakt-offici%C3%ABle-debuut-in-eerste-elftal|title=Geboren Eindhovenaar Cody Gakpo maakt officiële debuut in eerste elftal|date=25 February 2018|work=PSV.supporters.nl|accessdate=9 August 2022}}</ref> Откако во сезоната 2018-2019, Гакпо дополнително ги подобрил своите перформанси во дресот на Јонг ПСВ, тоа го забележал и тренерот на првиот тим, [[Марк ван Бомел]], кој го повикал неколку пати за натпреварите на првиот тим во првиот дел од сезоната. Сепак, тој останал неискористена замена во сите натпревари.<ref name="wf"/> На 24 октомври 2018 година, го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи како замена за [[Гастон Переиро]] во 83-тата минута од натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] завршен со резултат 2-2. Откако постигнал гол и забележал асистенција за Јонг ПСВ во победата со 5–2 на домашен терен против [[ФК Алмере Сити|Алмере Сити]] на 21 декември,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2906328/gakpo-en-piroe-zijn-nieuwe-groeibriljantjes-van-psv-hoofdmacht-halen-is-realistischer-geworden|title=Gakpo en Piroe zijn nieuwe groeibriljantjes van PSV: 'Hoofdmacht halen is realistischer geworden'|last=Velthoven|first=Florian van|date=21 December 2018|publisher=Omroep Brabant|language=nl}}</ref> тој го направил своето деби за сезоната во [[Ередивиси]], само еден ден подоцна, заменувајќи го [[Стивен Бергвајн]] во последните минути од победата со 3–1 на домашен терен над [[ФК АЗ Алкмар|Аз Алкмар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/psv-vs-az-alkmaar/390340|title=Dutch Eredivisie|work=Sky Sports|accessdate=17 August 2021}}</ref> По зимската пауза во првенството, Гакпо трајно бил промовиран во редовен член на првиот тим.<ref name="wf" /> На 3 февруари 2019 година, тој го постигнал својот гол во Ередивиси во неговиот втор сезонски настап во победата од 5–0 на домашен терен над [[ФК Фортуна Ситард|Фортуна Ситард]] и притоа исто така асистирал за уште еден гол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ed.nl/psv/aanvoerder-de-jong-trots-op-honderdste-doelpunt-fantastisch-in-vijf-seizoenen-psv~a6f9eec8/|title=Aanvoerder De Jong trots op honderdste doelpunt: 'Fantastisch in vijf seizoenen PSV'|last=Beek|first=Yvonne van|date=3 February 2019|work=Eindhovens Dagblad|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 14 првенствени настапи и еден гол, а исто така, бил стрелец на еден гол и во [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|Купот на Холандија]] каде одиграл два натпревари.<ref name="wf" /> Во сезоната 2019-2020, тој го направил својот пробив во стартната постава на ПСВ, завршувајќи со седум гола и исто толку асистенции во 25 првенствени натпревари.<ref name="wf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cody-gakpo/2/|title=Cody Gakpo &raquo; Club matches|work=worldfootball.net|accessdate=17 August 2021}}</ref> На 13 септември 2020 година, за време на првиот натпревар за [[Ередивиси 2020-2021|сезоната 2020–2021]] во Ередивиси, Гакпо постигнал два гола (првпат во кариерата во дресот на ПСВ) придонесувајќи за победата од 3–1 на гости над [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bd.nl/psv/psv-pakt-belangrijke-uitzege-in-groningen-met-dank-aan-cody-gakpo~a4abfaf5/|title=PSV pakt belangrijke uitzege in Groningen, met dank aan Cody Gakpo|last=Elfrink|first=Rik|date=13 September 2020|work=Brabants Dagblad|language=nl}}</ref> Истиот подвиг го повторил на 24 септември во победата од 5-1 против [[НШ Мура]] во квалификациите за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], овозможувајќи му на ПСВ да се квалификува во плејоф рундата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|title=PSV cruise to a 5–1 win over NS Mura|date=24 September 2020|publisher=PSV|accessdate=2023-01-15|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102094118/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/psv-cruise-to-a-5-1-win-over-ns-mura.htm|url-status=dead}}</ref> Таму, тој повторно бил одлучувачки, кога го постигнал вториот гол на тимот во победата со 2–0 над [[Розенборг БК|Розенборг]] на 1 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.psv.nl/psv/wedstrijden/wedstrijd/rosenborg-bk-psv-01-10-2020.htm|title=Rosenborg BK – PSV|date=26 August 2014|publisher=PSV|language=nl}}</ref> Сезоната ја завршил со 29 настапи и 11 постигнати голови во сите натпреварувања.<ref name="wf"/> Во сезоната 2021-2022, Гакпо бил [[Капитен|капитен]] на ПСВ во некои натпревари во кои главниот капитен [[Марко ван Гинкел]] не бил на теренот. Покрај тоа, тој се наоѓал во одлична форма и по ефикасноста ја забележал својата најдобра сезона во дресот на ПСВ со 21 постигнат гол и 15 асистенции. Посебно важен бил победничкиот гол во победата со 2–1 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|Купот на Холандија]], што на ''„селаните“'' им донело освојување на трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.soccerway.com/matches/2022/04/17/netherlands/knvb-beker/psv-nv/afc-ajax/3761296/|title=PSV VS. AJAX 2–1|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=29 May 2022}}</ref> На 31 август 2022 година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата од 7–1 над [[ФК Волендам|Волендам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-oranje.com/gakpo-stars-as-psv-hit-seven-past-volendam/|title=Gakpo stars as PSV hit seven past Volendam|date=31 August 2022|work=Football Oranje}}</ref> === Ливерпул === На 28 декември 2022 година, Гакпо се согласил да потпише петиполгодишен договор со [[Англија|англискиот]] клуб [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], веднаш по отворањето на трансферниот прозорецот на 1 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-reach-agreement-cody-gakpo-transfer|title=Liverpool reach agreement for Cody Gakpo transfer|date=28 December 2022|publisher=Liverpool F.C.|accessdate=28 December 2022}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала помеѓу 40 и 50 милиони евра, што била рекордна продажба на ПСВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64104472|title=Cody Gakpo: Liverpool reach agreement with PSV Eindhoven to sign forward|date=28 December 2022|work=BBC Sport|access-date=28 December 2022}}</ref> Тој го направил своето деби за ''„црвените“'' на 7 јануари 2023 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2022-2023|ФА купот]] на [[Анфилд]] против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] што завршил 2-2.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/64168002|title=Liverpool 2-2 Wolverhampton Wanderers|last=Matthews|first=Callum|date=7 January 2023|work=[[BBC Sport]]|access-date=7 January 2023}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил седум дена подоцна, повторно започнувајќи како стартер во натпреварот загубен со 3-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Brighton}}. Својот прв гол во дресот на Ливерпул, Гакпо го постигнал во [[Дерби на Мерсисајд|Дербито на Мерсисајд]] при победата со 2–0 над [[ФК Евертон|Евертон]] во првенството на 13 февруари 2023.<ref>{{cite web |title=Liverpool 2–0 Everton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64533611 |website=[[BBC Sport]] |access-date=14 February 2023 |date=13 February 2023}}</ref> На 5 март, тој постигнал два гола во незаборавната победа на Анфилд над {{Fb team (N) Manchester United}} со 7-0. Сезоната ја завршил со 7 гола во 26 натпревари за Ливерпул. Гакпо го освоил својот прв трофеј со Ливерпул во [[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи 4 гола на патот на клубот до 10-тата титула во [[Лига куп на Англија 2023–2024|Лига купот]], завршувајќи како втор стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0–1 Liverpool (aet) – Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |work=BBC Sport |date=25 February 2024}}</ref> На 5 ноември 2024 година, го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите во дресот на Ливерпул во победата со 4-0 над [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ESPNUK/posts/cody-gakpos-reaction-to-scoring-his-first-champions-league-goal-for-liverpool-fo/1133529768139850/|title=Cody Gakpo's reaction to scoring his first Champions League goal for Liverpool following a VAR check 😅🔥|publisher=ESPNUK on Facebook|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/good-one-cody-gakpo-leverkusen-win-key-moment-and-fans-backing|title='A good one' - Cody Gakpo on Leverkusen win, key moment and fans' backing|publisher=[[ФК Ливерпул|Ливерпул]]|date=5 ноември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 1 декември 2024, Гакпо го постигнал првиот од двата гола во првенствената победа со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Manchester City}}.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/13262408/liverpool-2-0-man-city-cody-gakpo-and-mohamed-salah-secure-victory-as-crisis-deepens-for-pep-guardiola|title=Liverpool 2-0 Man City: Cody Gakpo and Mohamed Salah secure victory as crisis deepens for Pep Guardiola|publisher=Sky Sports|date=2 декември 2024|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Гакпо постигнал 5 гола и бил најдобар стрелец во Лига купот за сезоната 2025-2026, иако неговиот тим не успеал да ја одбрани титулата губејќи во финалето од {{Fb team (N) Newcastle United}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c62zl58dg8qt|title=Liverpool 1-2 Newcastle: Magpies win Carabao Cup to end 70-year domestic trophy wait|publisher=BBC Sport|date=16 март 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> Под водството на новиот менаџер, сонародникот [[Арне Слот]], Гакпо имал многу важна улога во нападот на Ливерпул и со своите 10 гола исто така придонел за освојувањето на титулата во [[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лигата]].<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Soham |last2=Kraft |first2=Justin |url=https://www.goal.com/de/listen/cody-gakpo-liverpool-fa-reprimand-kaka-i-belong-to-jesus-celebration-title-win-over-tottenham/blt9bc841ef0db4b620 |title=Cody Gakpo in Schwierigkeiten! Liverpool-Star droht nach Jesus-Jubel Ärger mit der FA |work=Goal (website) |language=de |date=29 April 2025 }}</ref> На 27 април 2025 година, тој го постигнал третиот гол за Ливерпул во победата со 5-1 над {{Fb team (N) Tottenham}}, успех со кој дефинитивно и математички била обезбедена титулата.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report|title=Liverpool - Tottenham Hotspur 5-1|publisher=BBC Sport|date=27 април 2025|access-date=30 октомври 2026}}</ref> На 30 август 2025 година, Гакпо потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул.<ref>{{Cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/cody-gakpo-signs-new-liverpool-fc-contract |title=Cody Gakpo signs new Liverpool FC contract |publisher=Liverpool F.C. |date=30 August 2025 |access-date=30 August 2025}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Austria_U-18_vs._Netherlands_U-18_2017-03-23_(086).jpg|мини|Гакпо играјќи за репрезентацијата на Холандија под 18 години во 2017 година]] Гакпо имал право да игра за репрезентациите на {{NazNB|FUrep|NED}}, {{NazNB|FUrep|GHA}} или {{NazNB|FUrep|TGO}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|title=Netherlands coach eyes Ghanaian youngster Gakpo|date=14 August 2019|work=Dailymailgh|access-date=9 August 2022|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217222242/https://www.dailymailgh.com/netherlands-coach-eyes-ghanaian-youngster-gakpo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghanaian-striker-Cody-Gakpo-delighted-to-sign-new-long-term-deal-with-PSV-Eindhoven-1142882|title=Ghanaian striker Cody Gakpo delighted to sign new long-term deal with PSV Eindhoven|date=29 December 2020|work=GhanaWeb|access-date=9 August 2022}}</ref> Тој бил дел од младинските селекции на Холандија [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 години|под 18]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185190/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 18|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185189/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen onder 19|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|под 20]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/speler/362|title=Cody Gakpo Jeugd mannen beloftenelftal|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 годинa|под 21 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/362|title=Cody Gakpo Jong Oranje|publisher=Royal Dutch Football Association|accessdate=9 August 2022}}</ref> Тој за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација на Холандија]] на [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]] и дебитирал во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], влагувајќи како замена во 79-тата минута за [[Френки де Јонг]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|title=Frank de Boer maakt EK-selectie bekend|date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=Royal Dutch Football Association|language=nl}}</ref> Со тоа, тој станал првиот холандски играч кој дебитирал на ЕП по [[Мартиен Врајсен]] во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/gakpo-schrijft-historie-met-oranje-debuut|title=Gakpo schrijft historie met Oranje-debuut|date=21 June 2021|work=Voetbal International|language=nl}}</ref> Својот прв гол за репрезентацијата, Гакпо го постигнал на 4 септември 2021, во победата со 4–0 над {{NazNB|FUrep|MNE}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациите за Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58450913|title=Netherlands 4–0 Montenegro: Memphis Depay stars in important World Cup qualifying win|website=BBC Sport|publisher=BBC|date=4 September 2021}}</ref> Гакпо бил повикан во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], каде се претставил блексаво, постигнувајќи гол на три последователни натпревари од групната фаза против {{NazNB|FUrep|SEN}},<ref>{{Cite news |title=Late goals give Dutch victory over Senegal|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619381|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> {{NazNB|FUrep|ECU}},<ref>{{Cite news |title=Valencia scores as Ecuador draw with Netherlands|url=https://www.bbc.com/sport/football/63672202|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> и домаќинот {{NazNB|FUrep|QAT}}.<ref>{{Cite news |title=Gakpo nets again as Dutch beat Qatar to top group|url=https://www.bbc.com/sport/football/63711993|website=BBC Sport|publisher=BBC|access-date=29 November 2022}}</ref> Холанѓаните настапот го завршиле сo пораз на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] во [[Битката кај Лусаил|контроверзен натпревар]] против {{NazNB|FUrep|ARG}} во четвртфиналето. Потоа, тој бил повикан во составот на Холандија и за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained|website=[[The New York Times]]|date=29 May 2024|access-date=7 June 2024}}</ref> Тој бил прогласен за играч на натпреварот во нивната воведна победа од 2–1 над {{NazNB|FUrep|POL}}, во која го постигнал првиот гол за својата земја на турнирот.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1–2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA|date=14 June 2024 |access-date=16 June 2024}}</ref> Истото признание го добил и после натпреварот од осминафиналето против {{NazNB|FUrep|ROU}}, каде што го постигнал првиот гол и запишал асистенција во победата од 3-0.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b45f5aaa7c2-2bb86ba5a343-1000--romania-0-3-netherlands-dominant-oranje-through-to-quarter-f/ |title=Romania 0–3 Netherlands: Dominant Oranje through to quarter-finals |publisher=UEFA|date=2 July 2024|access-date=2 July 2024}}</ref> Со три постигнати гола на турнирот, тој на крајот ја освоил [[Награди на Европските првенства во фудбал#Златна копачка|Златната копачка]] споделувајќи ја со уште 5 други играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/40558317/euro-2024-golden-boot-harry-kane-dani-olmo-6-winners |title=Euro 2024 Golden Boot: Harry Kane, Dani Olmo among 6 winners |publisher=ESPN|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> На 27 мај 2026 година, Гакпо бил вклучен од селекторот [[Роналд Куман]] во составот на Холандија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-ronald-koeman-squad-announced|title=Fit-again Depay selected as Netherlands name squad|date=27 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> Во вториот натпревар од групната фаза, тој постигнал два гола и бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 5–1 над {{NazNB|FUrep|SWE}}, со што го зголемил својот учинок на пет голови на два турнири од Светските првенства.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-sweden-match-report-highlights |title=Gakpo and Brobbey at the double as Dutch sink Swedes |publisher=FIFA |date=20 June 2026}}</ref> Во шеснаесетфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}}, тој исто така постигнал гол во натпреварот кој завршил со пораз на холанѓаните по изведување пенали, со што стигна до вкупна бројка од шест голови на Светските првенства, заостанувајќи само зад [[Џони Реп]] (7) меѓу холандските играчи.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/netherlands-morocco-review-highlights |title=Morocco hit spot to knock out Netherlands |publisher=FIFA |date=30 June 2026}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NED}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{Sostin|79}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Осло|NOR|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|4-9-2021|Ајндховен|NLD|4|0|MNE|1|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|77}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{Sostout|76}}}} {{Cronopar|8-6-2022|Кардиф|WAL|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostout|67}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Ротердам|NLD|2|2|POL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|64}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Ротердам|NLD|3|2|WAL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Варшава|POL|0|2|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{yel|61}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Sostin|31}}}} {{Cronopar|21-11-2022|Доха|SEN|0|2|NLD|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{sostout|90+4}}}} {{Cronopar|25-11-2022|Ал Рајан|NLD|1|1|ECU|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|79}}}} {{Cronopar|29-11-2022|Ал Хор|NLD|2|0|QAT|1|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{Sostout|82}}}} {{Cronopar|3-12-2022|Ал Рајан|NLD|3|1|USA|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{Sostout|90+3}}}} {{Cronopar|9-12-2022|Лусаил|NLD|2|2|ARG|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{sostout|113}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Ротердам|NLD|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|14-6-2023|Ротердам|NLD|2|4|HRV|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Полуфинале|dts|13={{sostout|106}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Енсхеде|NLD|2|3|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Натп. за 3. место}} {{Cronopar|7-9-2023|Ајндховен|NLD|3|0|GRC|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|65}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|67}} {{sostout|81}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Амстердам|NLD|1|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Фаро|GIB|0|6|NLD|1|Квал. за ЕП|2024|13={{sostin|77}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|22-3-2024|Амстердам|NLD|4|0|SCO|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Франкфурт на Мајна|DEU|2|1|NLD|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|ISL|-|Пријателска|13={{sostout|75}}}} {{Cronopar|16-6-2024|Хамбург|POL|1|2|NLD|1|Евро|2024|Прва фаза|13={{sostout|81}}}} {{Cronopar|21-6-2024|Лајпциг|NLD|0|0|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Берлин|NLD|2|3|AUT|1|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|2-7-2024|Минхен|ROU|0|3|NLD|1|Евро|2024|Осминафинале|13={{Sostout|84}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале}} {{Cronopar|10-7-2024|Дортмунд|NLD|1|2|ENG|-|Евро|2024|Полуфинале}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|66}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|90}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{sostin|77}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Ротердам|NED|2|2|ESP|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{yel|45+1}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{sostout|78}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|85}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|7-9-2025|Каунас|LTU|2|3|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|2|Квал. за СП|2026|13={{sostout|84}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|17-11-2025|Амстердам|NLD|4|0|LTU|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|79}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{sostout|82}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Ајндховен|NLD|1|1|ECU|-|Пријателска|13={{sostout|46}}}} {{Cronopar|3-6-2026|Ротердам|NED|0|1|ALG|-|Пријателска|13={{Sostout|81}}}} {{Cronopar|8-6-2026|Њујорк|NLD|2|1|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2026|Арлингтон|NED|2|2|JPN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|20-6-2026|Хјустон|NED|5|1|SWE|2|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|90}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Канзас Сити|TUN|1|3|NLD|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|84}}|14=Канзас Сити (Мисури)}} {{Cronopar|29-6-2026|Монтереј|NLD|1|1|MAR|1|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|dts|2 – 3|13={{Sostout|113}}}} {{Cronopar|24-9-2026|Амстердам|NLD|1|1|DEU|1|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза}} {{Cronopar|27-9-2026|Белград|SRB|1|2|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2026-2027|Прва фаза|13={{sostout|17}}}} {{Cronofin|56|25}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2016-2017 | rowspan="3" |{{flagsport|NED}} [[Јонг ПСВ]]|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- | 2017-2018|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 13 || 7 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 7 |- | 2018-2019|| [[Ерсте дивиси|ЕЕ]]|| 11 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Јонг ПСВ || 26 || 17 || || || || || || || || || || 26 || 17 |- | 2017-2018 | rowspan="6" |{{flagsport|NLD}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]]|| [[Ередивиси 2017-2018|Е]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2017-2018|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- | 2018-2019|| [[Ередивиси 2018-2019|Е]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Холандија 2018-2019|КХ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Холандија 2018|СХ]] || 0 || 0 || 19 || 2 |- | 2019-2020|| [[Ередивиси 2019-2020|Е]]|| 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2019-2020|КХ]]|| 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]]|| 2+9 || 0+1 || [[Суперкуп на Холандија 2019|СХ]]|| 1 || 0 || 39 || 8 |- | 2020-2021|| [[Ередивиси 2020-2021|Е]] || 23 || 7 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 5 || 4 || - || - || - || 29 || 11 |- | 2021-2022|| [[Ередивиси 2021-2022|Е]]|| 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]]|| 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]]|| 6+4+5 || 2+2+3 || [[Суперкуп на Холандија 2021|СХ]]|| 1 || 0 || 47 || 21 |- | 2022-јан. 2023|| [[Ередивиси 2022-2023|Е]]|| 14 || 9 || [[Фудбалски куп на Холандија 2022-2023|КХ]]|| 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]]|| 4+5 || 0+3 || [[Суперкуп на Холандија 2022|СХ]]|| 1 || 1 || 24 || 13 |- ! colspan="3" |Вкупно ПСВ Ајндховен || 106 || 36 || || 9 || 3 || || 41 || 15 || || 3 || 1 || 159 || 55 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]]|| rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}}|| [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]]|| 21 || 7 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]]|| 35 || 8 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]]|| 4+6 || 0+4 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]]|| 8 || 4 || -|| - || - || 53 || 16 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]]|| [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]]|| 35 || 10 || [[ФА куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+6 || 0+5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 3 || -|| - || - || 49 || 18 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|2025-2026]]|| [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || 36 || 7 || [[ФА куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 2 ||[[ФА Комјунити Шилд 2025|КШ]] || 1 || 0 || 52 || 9 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2026-2027|2026-2027]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || 1 || 1 || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 128 || 33 || || 23 || 9 || || 29 || 9 || || 1 || 0 || 181 || 51 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 260 || 86 || || 32 || 12 || || 70 || 24 || || 4 || 1 || 366 || 123 |} === Репрезентативна статистика === ''Статистиката е ажурирана на 31 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{Naz|FUrep|NED}} |2021||4||1 |- |2022||10||5 |- |2023||7||3 |- |2024||15||5 |- |2025||10||5 |- |2026||10||6 |- !colspan="2"|Вкупно!!56!!25 |} == Титули == ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 1 : 2017–2018 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 1 : 2021-2022 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 2 : 2021, 2022 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Поединечни=== * [[Холандски фудбалер на годината]]: 2021–2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraaf.nl/sport/1726682292/cody-gakpo-voetballer-van-het-jaar-heel-trots|title=Cody Gakpo voetballer van het jaar: 'Heel trots'|date=17 May 2022|language=nl}}</ref> * Играч на месецот во [[Ередивиси]]: 2 : септември 2022,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-september/|title=Cody Gakpo named as Eredivisie Player of the Month for September|date=30 September 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> октомври 2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eredivisie.eu/news/cody-gakpo-is-the-eredivisie-player-of-the-month-for-the-second-month-running/|title=Cody Gakpo is the Eredivisie Player of the Month for the second month running|date=4 November 2022|publisher=Eredivisie|accessdate=9 November 2022}}</ref> * Најдобар стрелец на [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]: 1 :[[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] <small>(3 гола)</small> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gakpo-cody/pWyuBud0/ Коди Гакпо на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/cody-gakpo/profil/spieler/434675 Коди Гакпо на transfermarkt] * [https://fbref.com/en/players/1971591f/Cody-Gakpo Коди Гакпо на fbref] * [https://www.whoscored.com/players/352825/show/cody-gakpo Коди Гакпо на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Најдобри стрелци на Европските првенства во фудбал}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гакпо, Коди}} [[Категорија:Луѓе од Ајндховен]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1999 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] i6ogl7xlirhvgc70v2140rnwd0369t1 0 1322774 5652553 5595300 2026-11-02T17:48:27Z Zdravko 293 5652553 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karst_following_phosphate_mining_on_Nauru.jpg|мини| Сериозна деградација на земјиштето во [[Науру]] по исцрпувањето на [[фосфат]]ната покривка преку рударството]] '''Деградацијата на почвата''' или '''деградација на земјиштето''' е процес во кој вредноста на биофизичката средина е под влијание на комбинација на процеси предизвикани од човекот кои делуваат на почвата.<ref name="rural">{{Наведена книга|title=Rural Land Degradation in Australia|url=https://archive.org/details/rurallanddegrada0000cona|last=Conacher|first=Arthur|last2=Conacher, Jeanette|publisher=Oxford University Press Australia|year=1995|isbn=0-19-553436-0|location=South Melbourne, Victoria|page=[https://archive.org/details/rurallanddegrada0000cona/page/2 2]}} </ref> Таа претставува каква било промена или нарушување на почвата кое се смета за штетно или непожелно.<ref>Johnson, D.L., S.H. Ambrose, T.J. Bassett, M.L. Garfield Bowen, D.E. Crummey, J.S. Isaacson, D.N. Johnson, P. Lamb, M. Saul, and A.E. Winter-Nelson. 1997. Meanings of environmental terms. Journal of Environmental Quality 26: 581–589.</ref> Природните опасности се исклучени како причина; сепак човечките активности можат индиректно да влијаат на феномени како што се поплави и пожари. Експертските проекции сугерираат дека деградацијата на почвата ќе биде важна тема на 21-от век, што ќе влијае на [[Земјоделска продуктивност|земјоделската продуктивност]], загубата на [[биолошката разновидност]], промените во животната средина и нејзините ефекти врз [[Безбедност на храна|безбедноста на храната]].<ref>{{cite conference | first = H. | last = Eswaran | author2 = R. Lal | author3 = P.F. Reich | year = 2001 | title = Land degradation: an overview | book-title = Responses to Land Degradation. Proc. 2nd. International Conference on Land Degradation and Desertification | publisher = Oxford Press | location = New Delhi | url = http://soils.usda.gov/use/worldsoils/papers/land-degradation-overview.html | access-date = 5 February 2012 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120120202018/http://soils.usda.gov/use/worldsoils/papers/land-degradation-overview.html | archive-date = 20 January 2012 }}</ref> Се проценува дека до 4% од земјоделското земјиште во светот е сериозно деградирано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/environment/2007/aug/31/climatechange.food|title=Global food crisis looms as climate change and population growth strip fertile land|last=Ian Sample|date=31 August 2007|work=[[The Guardian]]|accessdate=23 July 2008}}</ref> Според Специјалниот извештај за климатските промени и почвата на [[Меѓувладин панел за климатски промени|Меѓувладиниот панел за климатски промени]]: „Околу една четвртина од земјината површина без мраз е предмет на деградација предизвикана од човекот. Ерозијата на почвата од земјоделските полиња се проценува дека моментално е 11 до 20 пати (без обработување) до повеќе од 100 пати (конвенционална обработка) повисока од стапката на формирање почва.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf|title=Summary for Policymakers. In: Climate Change and Land: an IPCC special report on climate change, desertification, land degradation, sustainable land management, food security, and greenhouse gas fluxes in terrestrial ecosystems|date=2019|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|page=5|access-date=30 January 2020}}</ref> [[Обединетите нации]] проценуваат дека околу 30% од земјиштето е деградирано ширум светот, а околу 3,2 милијарди луѓе живеат во овие деградирани области.<ref>{{Наведено списание|last=Le|first=Quang Bao|last2=Nkonya|first2=Ephraim|last3=Mirzabaev|first3=Alisher|date=2014|title=Biomass Productivity-Based Mapping of Global Land Degradation Hotspots|url=http://www.ssrn.com/abstract=2465799|journal=SSRN Electronic Journal|language=en|doi=10.2139/ssrn.2465799|issn=1556-5068}}</ref> Околу 12 милиони хектари продуктивно земјиште - што е приближно еднакво на големината на [[Грција]] - се деградира секоја година. Ова се случува затоа што луѓето ја експлоатираат земјата без да ја заштитат.<ref name="eib.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eib.org/en/stories/artificial-intelligence-food-waste|title=Artificial intelligence makes restaurants and farms more sustainable|work=European Investment Bank|language=en|accessdate=29 July 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.un.org/en/story/2019/06/1040561|title=24 billion tons of fertile land lost every year, warns UN chief on World Day to Combat Desertification|date=16 June 2019|work=UN News|language=en|accessdate=29 July 2021}}</ref> [[Цел за одржлив развој 15|Целта 15 за одржлив развој]] на Обединетите нации има за цел да ги обнови деградираното земјиште и почва и да постигне свет кој е неутрален за деградација на почвата до 2030 година.<ref name="Goal 15 targets">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-15-life-on-land/targets.html|title=Goal 15 targets|work=UNDP|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904001634/https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-15-life-on-land/targets.html|archive-date=4 September 2017|accessdate=24 September 2020}}</ref> == Последици == Постојат четири главни начини на гледање на деградацијата на почвата и нејзиното влијание врз околната животна средина: # Привремено или трајно опаѓање на производниот капацитет на почвата. Ова може да се види преку губење на [[биомаса]], губење на реалната продуктивност или потенцијална продуктивност, или губење или промена на вегетативната покривка и [[хранливите материи]] во [[Почва|почвата]]. # Промена во капацитетот на земјата да обезбеди ресурси за човечки средства за живот. Ова може да се мери од основната линија на користење на почвата во минатото. # Губење на [[биоразновидност]]а: Губење на опсегот на видови или сложеноста на екосистемот како пад на квалитетот на животната средина. # Менување на еколошкиот ризик: зголемена ранливост на животната средина или луѓето на уништување или криза. Ова се мери преку основна линија во форма на веќе постоечки ризик од криза или уништување. Проблемот со дефинирањето на деградацијата на почвата е тоа што она што една група луѓе би можеле да го сметаат за деградација, други можат да го сметаат за придобивка или можност. На пример, садењето култури на локација со обилни врнежи и стрмни падини би создало научна и еколошка загриженост во врска со ризикот од ерозија на почвата од вода, но сепак земјоделците би можеле да ја гледаат локацијата како поволна за високи приноси.<ref name="landguide">{{Наведување|last=Stockings, Mike|last2=Murnaghan, Niamh.|title=Land Degradation – Guidelines for Field Assessment|year=2000|place=Norwich, UK|pages=7–15|url=https://archive.unu.edu/env/plec/l-degrade/index-toc.html}}</ref> == Различни типови == [[Податотека:A_potato_field_with_soil_erosion.jpg|мини|Поле со компир каде постои ерозија на почвата]] Покрај вообичаените типови на деградација на почвата кои се познати со векови (вода, ветер и механичка [[ерозија]], физичка, хемиска и биолошка деградација), во последните 50 години се појавија уште четири видови: * [[Загадување на почвата|загадување]], често хемиско, поради земјоделски, индустриски, рударски или комерцијални активности; * губење на обработливо земјиште поради [[Урбанизација|урбана градба]], изградба на патишта, пренамена на земјиште, земјоделско проширување итн.; * вештачка радиоактивност, понекогаш случајна; * ограничувања за користење на почвата поврзани со [[Војна|вооружени конфликти]]. Севкупно, може да се проценат повеќе од 36 видови на деградација на почвата. Сите се предизвикани или отежнати од човечки активности, на пр. [[ерозија на почвата]], [[Загадување на почвата|контаминација на почвата]], закиселување на почвата, ерозија на листови, тиња, аридификација, засолување, урбанизација итн. == Причини == [[Податотека:20210331_Global_tree_cover_loss_-_World_Resources_Institute.svg|мини|Стапката на глобална загуба на покривката на дрвјата е приближно двојно зголемена од 2001 година, до годишна загуба која се приближува на површина со големина на Италија.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/|title=Global forest loss increases in 2020|last=Butler|first=Rhett A.|date=31 March 2021|work=Mongabay|archive-url=https://web.archive.org/web/20210401022404/https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/|archive-date=1 April 2021|ref={{harvid|World Resources Institute, 31 March|2021}}}} ● ''Mongabay'' graphing WRI data from {{Наведена мрежна страница|url=https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss|title=Forest Loss / How much tree cover is lost globally each year?|date=January 2021|work=research.WRI.org|publisher=World Resources Institute — Global Forest Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310203850/https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss|archive-date=10 March 2021}}</ref>]] [[Податотека:Cattle.jpg|мини|Прекумерното пасење од добиток може да доведе до деградација на почвата]] Деградацијата на почвата е глобален проблем во голема мера поврзан со земјоделската употреба, [[Обесшумување|уништувањето на шумите]] и [[Глобално затоплување|климатските промени]]. Причини можат да бидат: * Расчистување на земјиштето, како што се сечење и уништување на шумите * Земјоделско исцрпување на хранливи материи во почвата преку лоши земјоделски практики * Добиток, вклучувајќи прекумерно пасење * Несоодветно [[наводнување]]<ref>{{Наведување|last=ILRI|title=Effectiveness and Social/Environmental Impacts of Irrigation Projects: a Review|series=In: Annual Report 1988 of the International Institute for Land Reclamation and Improvement (ILRI)|year=1989|pages=18–34|place=Wageningen, The Netherlands|url=http://www.waterlog.info/pdf/irreff.pdf}}</ref> и пречекорување * [[Ексурбанизација|Урбано ширење]] и комерцијален развој * Возење надвор од патот * Ископ на камен, песок, руда и минерали * Зголемување на големината на полињата поради економиите на обем, намалување на засолништето за дивиот свет, како што живата ограда и мртовците исчезнуваат * Изложеност на гола почва по берба со тешка опрема * Монокултура, дестабилизирање на локалниот екосистем * Фрлање небиоразградлив отпад, како што е [[пластика]] * Инвазивни видови * [[Глобално затоплување|Климатски промени]] * Губење на јаглерод во почвата [[Податотека:Erosion.jpg|мини|241x241пкс| Ерозија на почвата во поле со пченица во близина на Пулман, САД]] Прекумерното сечење на вегетацијата се случува кога луѓето сечат шуми и грмушки - за да добијат дрва, огревно дрво и други производи - со темпо што ја надминува стапката на природно повторно растење. Ова е честа појава во полусуви средини, каде што недостигот на огревно дрво е често значителен. Прекумерното пасење кое резултира со намалување на вегетациската покривка е водечка причина за ветерска и водна ерозија. Тоа е значаен фактор во [[Авганистан]]. Растечкиот притисок на населението, во текот на 1980-1990 година, доведе до намалување на веќе малите површини земјоделско земјиште по лице во шест од осум земји (14% за Индија и 21% за Пакистан). Притисокот на населението функционира и преку други механизми. Несоодветните земјоделски практики, на пример, се случуваат само под ограничувања како што е заситеноста на добри земјишта под притисок на населението што ги наведува доселениците да обработуваат премногу плитки или премногу стрмни почви, да ораат земјиште пред тоа да ја поврати својата плодност или да се обидат да добијат повеќе култури со наводнување на несоодветни почви. Високата густина на населеност не е секогаш поврзана со деградација на почвата. Наместо тоа, практиките на човечката популација можат да предизвикаат деградација на пределот. Населението може да биде придобивка за земјата и да ја направи попродуктивна отколку што е во нејзината природна состојба. Деградацијата на почвата е важен фактор за внатрешно раселување во многу африкански и азиски земји.<ref>Terminski, Bogumil, Towards Recognition and Protection of Forced Environmental Migrants in the Public International Law: Refugee or IDPs Umbrella (1 December 2011). Policy Studies Organization (PSO) Summit, December 2011</ref> Тешката деградација на почвата влијае на значителен дел од обработливите површини на Земјата, намалувајќи го богатството и [[Стопански развој|економскиот развој]] на нациите. Како што базата на земјишни ресурси станува помалку продуктивна, безбедноста на храната е загрозена и конкуренцијата за намалени [[ресурси]] се зголемува, се сее семето на глад и потенцијален конфликт. === Климатски промени и деградација на почвата === Според Специјалниот извештај за климатски промени и земјиште на [[Меѓувладин панел за климатски промени|Меѓувладиниот панел за климатски промени]], климатските промени се една од причините за деградација на почвата. Во извештајот се наведува дека: „Климатските промени ја влошуваат деградацијата на почвата, особено во ниските крајбрежни области, делтите на реките, сушните предели и во областите со вечен мраз. Во периодот 1961–2013 година, годишната површина на сушни површини се зголеми, во просек за нешто повеќе од 1% годишно, со голема меѓугодишна варијабилност. Во 2015 година, околу 500 (380–620) милиони луѓе живееле во области кои доживеале опустинување помеѓу 1980-тите и 2000-тите. Најголем број на засегнати луѓе се во Јужна и Источна Азија, во регионот на Сахара, вклучувајќи ја Северна Африка, и на Блискиот Исток, вклучувајќи го и Арапскиот Полуостров. Други сушни региони исто така доживеале опустинување. Луѓето кои живеат во веќе деградирани или опустинети области се повеќе негативно погодени од климатските промени.“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf|title=Summary for Policymakers. In: Climate Change and Land: an IPCC special report on climate change, desertification, land degradation, sustainable land management, food security, and greenhouse gas fluxes in terrestrial ecosystems|date=2019|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|page=5|access-date=30 January 2020}}</ref> Дополнително, се тврди дека 74% од сиромашните се директно погодени од деградацијата на почвата на глобално ниво.<ref name="Goal 15 targets"/> Значителна деградација на почвата од [[Поплава|поплавување]] [[Морска вода|на морската вода]], особено во [[Речна делта|делтите на реките]] и на ниските острови, е потенцијална опасност што беше идентификувана во извештајот на IPCC од 2007 година.   Како резултат на [[Покачување на морското ниво|порастот на нивото на морето]] од климатските промени, нивоата на соленост можат да достигнат нивоа каде што почвата станува необработлива во многу ниски области. Една перспектива за климатските промени и деградацијата на почвата нуди науката за промена на почвата, која, меѓу другото, ги следи долгорочните последици од деградацијата на почвата врз климата на дадена област. Со разбирање на врските помеѓу деградацијата на почвата и климатските промени, научниците можат подобро да го информираат создавањето на политики за намалување на штетите. Во 2009 година [[Европска инвестициска банка|Европската инвестициска банка]] се согласи да инвестира до 45 милиони долари во Фондот за неутралност на деградација на почвата (ЛДН фонд).<ref name="eib.org"/> Лансиран од UNCCD COP 13 во 2017 година, Фондот LDN инвестира во проекти кои генерираат еколошки придобивки, социо-економски придобивки и финансиски приноси за инвеститорите.<ref name="Chasek 182–190">{{Наведено списание|last=Chasek|first=Pamela|last2=Akhtar-Schuster|first2=Mariam|last3=Orr|first3=Barron Joseph|last4=Luise|first4=Anna|last5=Rakoto Ratsimba|first5=Harifidy|last6=Safriel|first6=Uriel|date=February 2019|title=Land degradation neutrality: The science-policy interface from the UNCCD to national implementation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118305677|journal=Environmental Science & Policy|language=en|volume=92|pages=182–190|doi=10.1016/j.envsci.2018.11.017}}</ref> Фондот првично беше капитализиран на 100 милиони долари и се очекува да порасне на 300 милиони долари.<ref name="Chasek 182–190" /> Во извештајот на IPCC за 2022 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipcc.ch/srccl/|title=Special Report on Climate Change and Land — IPCC site|accessdate=2022-03-01}}</ref> деградацијата на почвата реагира подиректно на климатските промени бидејќи сите видови на [[ерозија]] и опаѓањата на СОМ (фокус на почвата) се зголемуваат.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipcc.ch/srccl/chapter/chapter-4/|title=Chapter 4: Land Degradation — Special Report on Climate Change and Land|accessdate=2022-03-01}}</ref> Други притисоци за деградација на почвата исто така се предизвикани од човечки притисоци како управуваните екосистеми. Овие системи вклучуваат земјоделски површини и [[Пасиште|пасишта.]]<ref name=":0" /> Сѐ почести се и [[Свлечиште|свлечиштата]] по интензивни настани како што се поединечните врнежи дожд.<ref name=":0" /> == Чувствителност и издржливост == Чувствителноста и издржливоста се мерки за ранливоста на пределот на деградација. Овие два фактори се комбинираат за да го објаснат степенот на ранливост.<ref name="landguide"/> Чувствителноста е степенот до кој копнениот систем претрпува промени поради природни сили, човечка интервенција или комбинација од двете. Издржливоста е способност на пределот да ги апсорбира промените, без значително да ја менува врската помеѓу релативната вредност и бројот на поединци и видови кои ја сочинуваат заедницата.<ref>{{Наведување|last=Johnson, Douglas|last2=Lewis, Lawrence.|title=Land Degradation; Creation and Destruction|year=2007|place=Maryland, US}}</ref> Тоа се однесува и на способноста на регионот да се врати во првобитната состојба откако ќе се промени на некој начин. Отпорноста на пределот може да се зголеми или намали преку човечка интеракција во зависност од различните методи за управување со искористувањето на земјиштето. Земјиштето што е деградирано станува помалку отпорно од земјиштето кое не деградирало, што може да доведе до уште понатамошно деградирање преку шокови на пределот. == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=http://soils.usda.gov/use/worldsoils/landdeg/degradation.html|title=Human Induced Land Degradation is Preventable|publisher=[[United States Department of Agriculture]] – [[Natural Resources Conservation Service]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20060922201119/http://soils.usda.gov/use/worldsoils/landdeg/degradation.html|archive-date=22 September 2006|accessdate=20 June 2006}} ''This article incorporates text in the public domain produced by the [http://soils.usda.gov/ USDA Natural Resources Conservation Service]'' * {{Наведен научен собир|location=New Delhi}} * D.L. Johnson and L.A. Lewis ''Land Degradation: Creation and Destruction'', 2nd edition, Rowman and Littlefield, Lanham, Boulder, New York, Toronto, Oxford, 2007. == Надворешни врски == * [https://www.eld-initiative.org/en/ Иницијатива за економија на деградација на земјиштето] [[Категорија:Физичка географија]] [[Категорија:Почва]] [[Категорија:Животната средина и општеството]] [[Категорија:Загадување на почвата]] 8cjfp0zjp2k8rj2dm3ikpc6w78w93nj 0 1323117 5652638 5652285 2026-11-03T07:59:51Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5652638 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за книга | name = Кога ми ги убиваа животните | image = | caption = | author = [[Трајче Крстески]] | cover_artist = | country = {{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | genre = роман | media_type = печатено издание | publisher = | release_date = 2004 | pages = | ISBN = }} '''Кога ми ги убиваа животните''' — роман за деца на македонскиот писател [[Трајче Крстески]], првобитно издаден во 2004 година. == Содржина == :''Внимание: Овој дел од статијата обелоденува содржина на книгата.'' Напишана во прво лице, со јас раскажувачот Дамјан, го следиме продолжението на романот „[[Светлина зад ридот]]“. „Дејството од селото Живно се префрла во најблискиот град. Петре треба да тргне во средно училиште и Дедото заминува во град за да му обезбеди услови за живот, каде што подоцна му се придружува и Петре. Тие се зближуваат со едно момче по име Дамјан и со неговото семејство. Дамјан и Петре стануваат неразделни другари и заедно доживуваат секакви згоди и незгоди. Дедото со помош на градоначалникот успева да отвори зоолошка градина во дворот на куќата и донесува знајни и незнајни животни. Но, некој ги убива! Кој? И зошто?“-пишува на заднината на книгата во издание на Арс Ламина <ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> Книгата е напишана со лесен и приемчив стил, едноставно е да се следи дејството/дејствата, блиска е до младите од сите времиња. Напишан во 2004, романот е современо и интересно четиво, и може да го задржи вниманието на младиот читател.<ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> Романот авторот го посветува „на сите оние што живеат со духот на доброто и во складност со природата“. Романот започнува со поглавјето „Штркови во зима“ во кое се запознаваме со главниот херој Дамјан, млад човек кој зачекорува во животот и кој во јас форма раскажува за поривот да се напише приказната за животот на Дедото, како и објаснување зашто го одбрал токму тој наслов за книгата. Главниот лик, централен во романот е Дедото, човекот чија судбина не била лесна, а кој сепак не го изгубил она најважното, човечноста. <ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> Се следи приказната на создавањето на зоолошката градина во малиот град, во време кога се иселуваат луѓето од селата и се доселуваат во градот, носејќи ги со себе своите стари обичаи. Ликовите во романот се прекрасно портретирани и динамично прикажани, што дава посебна тежина на писмото на романот. „Кога ми ги убиваа животните“ претставува извонредно дело на македонскиот автор Трајче Крстески и е топла приказна за љубовта, верноста и почитувањето на сè што живее на планетава. ==Изданија== * Во 2021 година, романот е објавен од издавачката куќа „[[Арс Ламина - публикации|Арс Ламина]]“, публикации [[Либи]] во едицијата: Читанки. Книгата е со димензии од 20 сантиметри и има 195 страници. Книгата е каталогизирана во [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|НУБ „Св. Климент Охридски]], Скопје со ISBN број 978-608-267-280-9. Изданието на [[Арс Ламина - публикации|Арс Ламина]] е препорачано од [[Здружение за дислексија Ајнштајн|Здружението за дислексија Ајнштајн]] и [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]]- [[Скопје]], поради лесната читливост на фонтот и проредот на текстот. Изданието содржи и речник на помалку познати зборови и биографска белешка за авторот. <ref> Трајче Крстески, Кога ми ги убиваа животните, Скопје, Арс Ламина публикации, Либи, 2021 .</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано== * [[Трајче Крстески]] {{Трајче Крстески}} {{Македонска книжевност}} [[Категорија:Македонски романи]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Македонија]] [[Категорија:Дела на Трајче Крстески]] [[Категорија:Книги од 2004 година]] [[Категорија:Појавено во 2004 година во Македонија]] ewgy9kyz55jax3jclg6yx2e2vhzujy6 0 1327220 5652439 5633723 2026-11-02T13:19:46Z ~2026-44005-32 135788 5652439 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Лара Иванова |Background = khaki |Img =Лара Иванова (2023).jpg |Img_capt =Лара Иванова, на концерт на плоштадот во Куманово, ноември 2023 |Alias = |Born = {{birth date and age|df=yes|2004|5|14}}<br />[[Скопје]], [[Македонија]] |Occupation = [[Пејач]]ка |Genre = [[Поп-музика|Поп]], [[Ритам и блуз|Р&Б]] |Years_active = 2019– |Instrument = |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |Label = |Associated_acts = |URL = }} '''Лара Иванова''' (родена на 14 мај 2004 г.) — македонска пејачка. ==Биографија== Лара Иванова е родена во [[Скопје]] и од своја 6-годишна возраст започнала паралелно да посетува основно музичко и основно балетско училиште. Во 2010 година, таа настапила на детскиот фестивал „Супер ѕвезда“ со песната „Фабрика за насмевки“ на композиторот [[Александар Масевски]].<ref>[https://www.fakulteti.mk/news/23022022/lara-ivanova-moeto-vreme-doprva-doagja Лара Иванова: Моето време допрва доаѓа] fakulteti.mk; 23 февруари 2022</ref> Иванова се школувала во [[СУ „Илија Николовски Луј“ - Скопје|средното музичко и балетско училиште „Илија Николовски Луј“]] во Скопје на балетскиот отсек. Во 2019 година, таа за прв пат настапила на фестивалот [[Макфест]] со песната „Кој те учи така“, компонирана од страна на [[Иле Спасев]], за која тој ја добил наградата за најдобар аранжман. Една година подоцна, таа се претставила на Макфест со песната „За нас“, за чиј текст се погрижил Робин Зимбаков, а за аранжманот на песната, Иле Спасов повторно ја добил наградата за најдобар аранжман, втора последователна година.<ref>[https://tocka.com.mk/vesti/354160/video-intervju-nagrada-za-najdobar-aranzman-za-pesnata-na-lara-ivanova-vtora-godina-po-red Видео интервју: Награда за најдобар аранжман за песната на Лара Иванова, втора година по ред] Точка; 21 септември 2020</ref> Во 2021 година, Лара ја добила наградата за најдобра интерпретација на 36. издание на Макфест, за изведбата на песната „Душа“, создадена од тандемот Зимбаков-Спасев.<ref>[https://fashionel.mk/kultura/video-najdobra-interpretacija-na-makfest-lara-ivanova-so-spot-za-dusha (ВИДЕО) Најдобра интерпретација на „Макфест“: Лара Иванова со спот за „Душа“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230731213912/https://fashionel.mk/kultura/video-najdobra-interpretacija-na-makfest-lara-ivanova-so-spot-za-dusha |date=2023-07-31 }} fashionel.mk; 24 септември 2021</ref> Лара учествувала во [[Македонија на Евровизија 2022|македонскиот избор за песна на Евровизија]] за 2022 година со песната „Flower of Sorrow“ (македонски: Цвеќе на тагата), завршувајќи на четвртото место во конечниот пласман. На Макфест 2022, Лара настапила заедно со [[Пајак (пејач)|Пајак]] со песната „Bella“, која станала огромен хит во Македонија и на балканските простори. На 26. издание на популарната манифестација [[Златна бубамара на популарноста]], во 2023 година, Лара ја добила наградата за најперспективна пејачка.<ref>[https://radiobubamara.mk/koj-%D0%B3%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8-%D0%B7%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-2022/ Koj ги доби златните бубамари за 2022?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230731213912/https://radiobubamara.mk/koj-%D0%B3%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8-%D0%B7%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-2022/ |date=2023-07-31 }} Радио Бубамара; 17 март 2023</ref> Во 2026 година, на 41. издание на Макфест, Лара ја добила наградата за најслушана песна помеѓу двата фестивали за нејзиниот минатогодишен хит „Доминантен“. ==Дискографија== ===Песни=== {{div col|colwidth=35em}} *2019: „Кој те учи така“ *2020: „За нас“/„Goodbye“ *2020: „Полудена по тебе“/„Crazy 'Bout you“ *2020: „Некогаш ќе помине“ *2021: „Кој е сега крив“ *2021: „Осамена“ *2021: „Zero Gravitation“ (заедно со Cyrillic) *2021: „Душа“ *2021: „Само сврти се“ (дует со [[Панче Касапски]]) *2022: „Цвеќе на тагата“/„Flower of Sorrow“ *2022: „Ремек-дело“ *2022: „Јас против целиот свет“ (дует со [[Роберт Билбилов]]) *2022: „Bella“ (дует со [[Пајак (пејач)|Пајак]]) *2023: „Нека гори“ *2023: „Ме сакаш кога ме немаш“ *2024: „Сите светла“ (дует со Јосиф) *2024: „Лутам“ (заедно со Бокса) *2024: „Фиеста“ (заедно со Дупер, Луна и Јосиф) *2024: „Само лага“ *2024: „Ризик“ *2024: „Токсин“ (дует со Панче Касапски) *2024: „Таму горе“ *2025: „After Party“ (дует со Vanski) *2025: „Доминантен” *2026: „Галерија“ (дует со Vanski) *2026: „Вкус на неморал“ *2026: „Тотално луда“ (дует со Пајак) *2026: „Ајде“{{div col end}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванова}} [[Категорија:Родени во 2004 година]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] b5hhj13h4gsaxxc14wbsh1xllppu404 10 1332518 5652579 5073535 2026-11-02T19:42:05Z Maintenance script 54544 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 5652579 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .IPA-vowels-noaudio { background: #f8f9fa url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Blank_vowel_trapezoid.svg/320px-Blank_vowel_trapezoid.svg.png) bottom 10% right 10% no-repeat; } .IPA-vowels-audio { background: #f8f9fa url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Blank_vowel_trapezoid.svg/600px-Blank_vowel_trapezoid.svg.png) bottom 10% right 10% no-repeat; } .IPA-vowels-main { table-layout: fixed; border-collapse: collapse; text-align: center; } .IPA-vowels-nocaption { border: 1px solid #a2a9b1; } .IPA-vowels-main th { vertical-align: middle; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-main th[scope="col"] { text-align: center; padding-top: 0.2em; } .IPA-vowels-main th[scope="row"] { text-align: right; padding-left: 0.4em; } .IPA-vowels-main td { vertical-align: middle; } .IPA-vowels-noaudio td { width: 106.67px; min-width: 106.67px; height: 32px; } .IPA-vowels-audio td { width: 200px; min-width: 200px; height: 60px; } .IPA-vowels-minorcaption { font-weight: normal; } .IPA-vowels-container { display: flex; justify-content: center; font-size: 125%; line-height: 1.2; } .IPA-vowels-container-dot { text-align: center; width: 1em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-container-left { max-width: 1em; min-width: 1em; direction: rtl; text-align: right; } .IPA-vowels-container-left > span { padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-container-right { max-width: 1em; min-width: 1em; direction: ltr; text-align: left; } .IPA-vowels-container-right > span { padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-container-single { padding-left: 0.2em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-audio .IPA-audiocell { background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-audiocell-empty { width: 40px; } 7radffp20zv4gy3rdb64rfshgpkt1au 0 1334029 5652542 5566374 2026-11-02T17:22:54Z Виолетова 1975 5652542 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Морач |image = Foeniculum July 2011-1a.jpg |image_caption = [[Морач|Обичен морач]] (''Foeniculum vulgare'') |display_parents = 2 |taxon = Foeniculum |authority = [[Филип Милер|Mill.]] |type_species = [[Морач|Обичен морач]] (''Foeniculum vulgare'') |type_species_authority = [[Филип Милер|Mill.]]<ref>лектотип доделен од N. L. Britton et Millspaugh, Bahama Flora 313 (26 јни 1920)</ref> }} '''Морач''' ({{науч|Foeniculum }}) — [[род (биологија)|род]] [[цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[штитоцветни]]те (''Apiaceae''). Опфаќа неколку [[вид (биологија)|видови]].<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Foeniculum The Plant List, search for ''Foeniculum'']</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/100339331 Tropicos, ''Foeniculum'' Mill.]</ref> == Видови == Прифатени видови:<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Foeniculum The Plant List, search for ''Foeniculum'']</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/100339331 Tropicos, ''Foeniculum'' Mill.]</ref><ref>{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40005-1|title=Foeniculum Mill. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|language=en|access-date=2026-06-28|website=Plants of the World Online}}</ref> * * ''[[Foeniculum piperitum]]'' <small>(Ucria) C.Presl</small> <small>-</small> [[Средоземје]] и [[Макаронезија]] * ''[[Foeniculum sanguineum]]'' <small>Triano & A.Pujadas</small> <small>-</small> [[Мароко]], [[Шпанија]] *''[[Foeniculum scoparium]]'' <small>Quézel</small> (метличест морач) — [[Северна Африка]]<ref>Quézel, Pierre Ambrunaz 1957. Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle de l'Afrique du Nord 48: 91</ref> *''[[Foeniculum subinodorum]]'' <small>Maire, Weiller & Wilczek</small> (слабомирислив морач) — [[Северна Африка]]<ref>Maire, René Charles Joseph Ernest, Weiller, Marc, & Wilczek, Ernst 1935. Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle de l'Afrique du Nord 26: 121</ref> *''[[морач|Foeniculum vulgare]]'' <small>Mill.</small> ([[морач|обичен морач]]) — [[Средоземје]] (вкл. [[Македонија]]), одгледуван и одомаќинет во многу краишта<ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/page/394481#page/448/mode/1up Miller, Philip 17Gardeners Dictionary, eighth edition, ''Foeniculum'']</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Foeniculum}} * {{EOL}} {{Таксонска лента|from=Q27030}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] oycup9stc39ka74on48pi2hasgpymri 5652544 5652542 2026-11-02T17:24:03Z Виолетова 1975 /* Видови */ 5652544 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Морач |image = Foeniculum July 2011-1a.jpg |image_caption = [[Морач|Обичен морач]] (''Foeniculum vulgare'') |display_parents = 2 |taxon = Foeniculum |authority = [[Филип Милер|Mill.]] |type_species = [[Морач|Обичен морач]] (''Foeniculum vulgare'') |type_species_authority = [[Филип Милер|Mill.]]<ref>лектотип доделен од N. L. Britton et Millspaugh, Bahama Flora 313 (26 јни 1920)</ref> }} '''Морач''' ({{науч|Foeniculum }}) — [[род (биологија)|род]] [[цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[штитоцветни]]те (''Apiaceae''). Опфаќа неколку [[вид (биологија)|видови]].<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Foeniculum The Plant List, search for ''Foeniculum'']</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/100339331 Tropicos, ''Foeniculum'' Mill.]</ref> == Видови == Прифатени видови:<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Foeniculum The Plant List, search for ''Foeniculum'']</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/100339331 Tropicos, ''Foeniculum'' Mill.]</ref><ref>{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40005-1|title=Foeniculum Mill. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|language=en|access-date=2026-06-28|website=Plants of the World Online}}</ref> * * ''[[Foeniculum piperitum]]'' <small>(Ucria) C.Presl</small> <small>-</small> [[Средоземје]] и [[Макаронезија]] * ''[[Foeniculum sanguineum]]'' <small>Triano & A.Pujadas</small> <small>-</small> [[Мароко]], [[Шпанија]] *''[[Foeniculum scoparium]]'' <small>Quézel</small> (метличест морач) — [[Северна Африка]]<ref>Quézel, Pierre Ambrunaz 1957. Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle de l'Afrique du Nord 48: 91</ref> *''[[Foeniculum subinodorum]]'' <small>Maire, Weiller & Wilczek</small> (слабомирислив морач) — [[Северна Африка]]<ref>Maire, René Charles Joseph Ernest, Weiller, Marc, & Wilczek, Ernst 1935. Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle de l'Afrique du Nord 26: 121</ref> *''[[морач|Foeniculum vulgare]]'' <small>Mill.</small> ([[морач|обичен морач]]) — [[Средоземје]] (вкл. [[Македонија]]),<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1584-1585}}</ref> одгледуван и одомаќинет во многу краишта<ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/page/394481#page/448/mode/1up Miller, Philip 17Gardeners Dictionary, eighth edition, ''Foeniculum'']</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Foeniculum}} * {{EOL}} {{Таксонска лента|from=Q27030}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dxkkt8rh35ji5prcstdws9wknowae8f 0 1359921 5652584 5639076 2026-11-02T20:01:12Z ~2026-58344-73 138306 5652584 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Христијан Аџиоски | портрет = Христијан Аџиоски.jpg | px = | опис = | родено-име = Христијан Аџиоски | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1992|3|14}} | роден-место = [[Битола]], {{MKD}} | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонци|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = „''Само птиците се враќаат назад''“<br/>„''Гласот на предците''“ | занимање = писател, лектор, музички рап изведувач | Years_active = | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Христијан Аџиоски''' (р. {{роден на|14|март|1992}} во {{роден во|Битола}}) — [[Македонија|македонски]] писател. == Животопис == Аџиоски е роден на 14 март 1992 година во [[Битола]]. Основно образование завршил во [[Кичево]] (1998–2004) и [[Битола]] (2004–2006), а средно образование во [[Битола]]. Дипломирал на [[Педагошки факултет - Битола|Педагошкиот факултет]] во Битола при [[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитетот „Св. Климент Охридски“]] каде што се стекнал со звање дипломиран професор по македонски јазик и книжевност. Во 2017 година се здобил и со лиценца за туристички водич и придружник на [[Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија|Факултетот за туризам]] при [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] во [[Штип]]. Од 2019 година е лиценциран лектор по македонски јазик со положен лекторски испит во [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик „Крсте Петков Мисирков“]].<ref>{{Наведување|title=Македонските дијалекти ја разгалуваат душата на македонскиот народ|url=https://www.youtube.com/watch?v=wsDaBbezvUE&t=9s|date=2024-05-17|accessdate=2024-12-14|last=DOBRO UTRO SEKOE UTRO}}</ref> == Литературно творештво == * „''Подарок за блиски раце“'' (2012) - роман;<ref>{{Наведување|title=Подарок за блиски раце на Христијан Аџиоски|url=https://www.youtube.com/watch?v=SlFeeihBQ_4|date=2012-07-04|accessdate=2024-12-14|last=Tera TV}}</ref><ref>{{Наведување|title=Podarok za bliski race - Hristijan Adzioski 01.07.2012 Bit Fest 2012|url=https://www.youtube.com/watch?v=NqeW97eDNOw&t=15s|date=2012-08-20|accessdate=2024-12-14|last=Maria Ivanovska}}</ref> * ''„Демографските промени во македонски села (1948 – 2002)“'' (2019) ''-'' научно-литературна монографија;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://babambitola.mk/kiko-bara-podrshka-za-negovata-najnova-kniga/|title=Битолчанецот Христијан Аџиоски бара поддршка за неговата книга „Демографските промени во македонските села“|last=Bitola|first=Babam|date=2019-03-21|work=Бабам Битола|language=en-US|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radar.mk/?p=29007|title=Книга „Демографските промени во македонските села“|date=2019-04-22|work=Radar.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''„Приказни за големи и мали сонувачи“'' (2019) ''-'' збирка бајки за деца во коавторство со Ана Жежовска;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA/|title=Претставата "Песната на царевата ќерка" во ноември повторно на сцена|last=culturalchat|date=2022-10-13|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref> * „''Гласот на предците''“ (2022) ''-'' зборник на македонски народни преданија;<ref>{{Наведување|title=Зборникот "Гласот на предците" на Христијан Аџиоски содржи народни преданија од цела Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=zjWa5tnM0Wk|date=2022-05-31|accessdate=2024-12-14|last=Сител Телевизија}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://goce.mk/slushnete-go-glasot-na-predczite-pretochen-vo-edna-kniga/|title=Слушнете го „Гласот на предците“ преточен во една книга|last=Бошнакова|first=Кристина|date=2022-05-20|work=Гоце|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://porta.mk/glasot-na-predcite-na-hristijan-adzioski/|title=Излезе книгата „Гласот на предците“, која претставува зборник на македонски народни преданија од Христијан Аџиоски|date=2022-05-17|work=Порта.мк|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fakulteti.mk/news/17052022/predanija-od-cela-makedonija-sobrani-vo-glasot-na-predcite|title=Преданија од цела Македонија собрани во „Гласот на предците“|last=info@fakulteti.mk|first=Fakulteti mk-|work=fakulteti.mk|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/vo-ova-vreme-tesko-e-da-opstoi-makedonskiot-naroden-bit-intervju-so-hristijan-adzioski/|title=Во ова време многу е тешко да опстои македонскиот народен бит - со Христијан Аџиоски, автор на Зборникот на македонски народни преданија - Читај бе|date=2022-05-18|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=Интервју со г дин Христијан Аџиоски - 02.07.2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQybdPg96m8|date=2022-07-04|accessdate=2024-12-14|last=Mакедонски корени ЈБ /Makedonski koreni JB}}</ref> * ''„Само птиците се враќаат назад'' ''(бегалците во историската голгота на Егејска Македонија)“'' (2024) ''-'' научно-истражувачка хроника;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/kniga-za-begalcite-vo-istoriskata-golgota-na-egejska-makedonija/|title=Книга за бегалците во историската голгота на Егејска Македонија|last=НМ|date=2024-02-24|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=„Само птиците се враќаат назад" - Христијан Аџиоски раскажува за голготата на Егејска Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=XG4CY0f4H7A|date=2024-02-28|accessdate=2024-12-14|last=Сител Телевизија}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antropol.mk/2024/02/22/samo-pticite-se-vrakaat-nazad-novo-delo-na-hristijan-adzioski/|title=„Само птиците се враќаат назад“ ново дело на Христијан Аџиоски|last=Антропол|date=2024-02-22|work=Антропол|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/hronika-od-egejska-makedonija-samo-pticite-se-vrakaat-nazad/|title=Македонска книжевност: Хроники од Егејска Македонија „Само птиците се враќаат назад“ - Читај бе|date=2024-02-22|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.culturalchat.org/mk/%D1%87%D1%83%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B2-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%98%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7/|title=„Чувствував дека „егејската приказна“ не е доволно раскажана“-Христијан Аџиоски за најновата книга|last=culturalchat|date=2024-02-23|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=„Само птиците се враќаат назад“ - бегалците во историската голгота во Егејска Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=elSmaNnTILo&t=103s|date=2024-03-01|accessdate=2024-12-14|last=DOBRO UTRO SEKOE UTRO}}</ref><ref>{{Наведување|title=МАКЕДОНСКИ КОРЕНИ СО ЈОН И БЕТИ ТРЕНОСКИ (17.08.2024) ГОСТИН: ХРИСТИЈАН АЏИОСКИ|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Hq5GJf_7IM&t=11s|date=2024-08-17|accessdate=2024-12-14|last=Mакедонски корени ЈБ /Makedonski koreni JB}}</ref> * ''„Клетва под каменот“'' (2026) - роман<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5/|title=Промоција на книгата „Клетва под каменот“ на Христијан Аџиоски наскоро во Битола|last=culturalchat|date=2026-10-30|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-11-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1645180163642119&set=a.710141203812691|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2026-11-02}}</ref> == Награди == Учествувал на неколку поетски читања и конкурси, каде што ги освоил наградите: * Награда од публика во поетско-музичката вечер во организација УКЛ „Дениција“ (2014); * Прво место за наградата „Св. Климент Охридски“ за литературна творба по повод 1000 години од смртта на [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]] и одбележување на светскиот ден на учителот (2016); * Сертификат за „пофалена песна за возрасни“ на конкурсот на литературниот клуб „Кирил Пејчиновиќ“ – [[Тетово]] (2020). == Музичка активност == Во своите бројни уметнички ангажмани, се појавува како автор и артист на повеќе од стотина песни како член на музичката рап група [[Стиховно војување]] во чиј состав од 2006 година издал три студиски албуми'': „Ништо нема да нѐ промени (2009)“'', ''„Ме научи да научам (2011)“'' и ''„Сега или некогаш (2013)“''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/bf2013stihovnovojuvanje/|title=ПРОМОЦИЈА НА НОВИОТ АЛБУМ НА СТИХОВНО ВОЈУВАЊЕ {{!}} Општина Битола|last=user|first=Author:|date=2013-08-12|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206061612/https://www.bitola.gov.mk/bf2013stihovnovojuvanje/|url-status=dead}}</ref> и десетина видеозаписи во период од околу десет години активност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nezavisnabt.mk/stihovno-vojuvanje/|title=Стиховно војување|last=Ivanovski|first=Todor|work=nezavisnabt.mk|language=mk|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216022538/http://www.nezavisnabt.mk/stihovno-vojuvanje/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/poinakov-svet/|title=Поинаков свет – нова рап песна на битолските рап групи Стиховно Војување и Поетика - Читај бе|date=2023-04-29|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16}}</ref> Стиховно војување биле организатори и на традиционалниот фестивал на урбана музика BUS (Bitola United Summer) фест, кој од 2010 до 2018 година се одржуваше во рамките на Битолското културно лето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cooltura.mk/urbana_kultura/bus-fest-d0-bd-d0-b0-d0-b1-d0-b8-d1-82-d1-84-d0-b5-d1-81-d1-82/|title=Bus fest на Бит Фест|date=2012-08-03|work=COOLTURA.mk|accessdate=2024-12-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/%D0%B1%D0%B8%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%B1%D1%83%D1%81-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82/|title=БИТ ФЕСТ: „БУС ФЕСТ“ {{!}} Општина Битола|last=user|first=Author:|date=2017-08-21|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206205244/https://www.bitola.gov.mk/%D0%B1%D0%B8%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%B1%D1%83%D1%81-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82/|url-status=dead}}</ref> ===== Филмско остварување ===== Христијан Аџиоски е еден од авторите на документарниот филм „Како плачат улиците“, посветен на хип-хоп културата и урбаниот живот во Битола.<ref>{{Наведување|title=Како плачат улиците|url=https://letterboxd.com/film/film:1554197/details/|accessdate=2026-09-30|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://clubdenica.mk/2026/04/01/%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%be-%d0%bf%d0%bb%d0%b0%d1%87%d0%b0%d1%82-%d1%83%d0%bb%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%82%d0%b5-%d0%b4%d0%be%d0%ba%d1%83%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%bd-%d1%84%d0%b8/|title=КАКО ПЛАЧАТ УЛИЦИТЕ – ДОКУМЕНТАРЕН ФИЛМ ЗА ХИП-ХОП КУЛТУРАТА ВО БИТОЛА – Клуб Деница|date=2026-04-01|work=„Порталот е посветен на културниот, научниот и уметничкиот живот на Прилеп и регионот, со цел да се зачува и промовира духовното богатство на нашата заедница.“|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%98%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF/|title=Кога младите ја раскажуваат својата приказна преку филм, не го пропуштајте „Како плачат улиците“|last=culturalchat|date=2026-03-17|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref> Премиерата на филмот се одржала на 9 мај 2026 г. во Центарот за култура - Битола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8/|title=Премиера на филмот „Како плачат улиците“ викендов во Битола|last=culturalchat|date=2026-05-08|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиоски, Христијан}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Живи луѓе]] g9040schzqiszenz7xf3btod19gf1ln 5652591 5652584 2026-11-02T20:33:08Z Hristijan Kicho22 126779 5652591 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Христијан Аџиоски | портрет = Христијан Аџиоски писател.jpg | px = | опис = | родено-име = Христијан Аџиоски | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1992|3|14}} | роден-место = [[Битола]], {{MKD}} | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонци|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = „''Само птиците се враќаат назад''“<br/>„''Гласот на предците''“ | занимање = писател, лектор, музички рап изведувач | Years_active = | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Христијан Аџиоски''' (р. {{роден на|14|март|1992}} во {{роден во|Битола}}) — [[Македонија|македонски]] писател. == Животопис == Аџиоски е роден на 14 март 1992 година во [[Битола]]. Основно образование завршил во [[Кичево]] (1998–2004) и [[Битола]] (2004–2006), а средно образование во [[Битола]]. Дипломирал на [[Педагошки факултет - Битола|Педагошкиот факултет]] во Битола при [[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитетот „Св. Климент Охридски“]] каде што се стекнал со звање дипломиран професор по македонски јазик и книжевност. Во 2017 година се здобил и со лиценца за туристички водич и придружник на [[Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија|Факултетот за туризам]] при [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] во [[Штип]]. Од 2019 година е лиценциран лектор по македонски јазик со положен лекторски испит во [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик „Крсте Петков Мисирков“]].<ref>{{Наведување|title=Македонските дијалекти ја разгалуваат душата на македонскиот народ|url=https://www.youtube.com/watch?v=wsDaBbezvUE&t=9s|date=2024-05-17|accessdate=2024-12-14|last=DOBRO UTRO SEKOE UTRO}}</ref> == Литературно творештво == * „''Подарок за блиски раце“ (2012)'' - роман;<ref>{{Наведување|title=Подарок за блиски раце на Христијан Аџиоски|url=https://www.youtube.com/watch?v=SlFeeihBQ_4|date=2012-07-04|accessdate=2024-12-14|last=Tera TV}}</ref><ref>{{Наведување|title=Podarok za bliski race - Hristijan Adzioski 01.07.2012 Bit Fest 2012|url=https://www.youtube.com/watch?v=NqeW97eDNOw&t=15s|date=2012-08-20|accessdate=2024-12-14|last=Maria Ivanovska}}</ref> * ''„Демографските промени во македонски села (1948 – 2002)“ (2019) -'' научно-литературна монографија;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://babambitola.mk/kiko-bara-podrshka-za-negovata-najnova-kniga/|title=Битолчанецот Христијан Аџиоски бара поддршка за неговата книга „Демографските промени во македонските села“|last=Bitola|first=Babam|date=2019-03-21|work=Бабам Битола|language=en-US|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radar.mk/?p=29007|title=Книга „Демографските промени во македонските села“|date=2019-04-22|work=Radar.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''„Приказни за големи и мали сонувачи (2019)“ -'' збирка бајки за деца во коавторство со Ана Жежовска;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA/|title=Претставата "Песната на царевата ќерка" во ноември повторно на сцена|last=culturalchat|date=2022-10-13|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref> * „''Гласот на предците''“ ''(2022) -'' зборник на македонски народни преданија;<ref>{{Наведување|title=Зборникот "Гласот на предците" на Христијан Аџиоски содржи народни преданија од цела Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=zjWa5tnM0Wk|date=2022-05-31|accessdate=2024-12-14|last=Сител Телевизија}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://goce.mk/slushnete-go-glasot-na-predczite-pretochen-vo-edna-kniga/|title=Слушнете го „Гласот на предците“ преточен во една книга|last=Бошнакова|first=Кристина|date=2022-05-20|work=Гоце|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://porta.mk/glasot-na-predcite-na-hristijan-adzioski/|title=Излезе книгата „Гласот на предците“, која претставува зборник на македонски народни преданија од Христијан Аџиоски|date=2022-05-17|work=Порта.мк|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fakulteti.mk/news/17052022/predanija-od-cela-makedonija-sobrani-vo-glasot-na-predcite|title=Преданија од цела Македонија собрани во „Гласот на предците“|last=info@fakulteti.mk|first=Fakulteti mk-|work=fakulteti.mk|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/vo-ova-vreme-tesko-e-da-opstoi-makedonskiot-naroden-bit-intervju-so-hristijan-adzioski/|title=Во ова време многу е тешко да опстои македонскиот народен бит - со Христијан Аџиоски, автор на Зборникот на македонски народни преданија - Читај бе|date=2022-05-18|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=Интервју со г дин Христијан Аџиоски - 02.07.2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQybdPg96m8|date=2022-07-04|accessdate=2024-12-14|last=Mакедонски корени ЈБ /Makedonski koreni JB}}</ref> * ''„Само птиците се враќаат назад'' ''(бегалците во историската голгота на Егејска Македонија)“ (2024) -'' научно-истражувачка хроника;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/kniga-za-begalcite-vo-istoriskata-golgota-na-egejska-makedonija/|title=Книга за бегалците во историската голгота на Егејска Македонија|last=НМ|date=2024-02-24|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=„Само птиците се враќаат назад" - Христијан Аџиоски раскажува за голготата на Егејска Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=XG4CY0f4H7A|date=2024-02-28|accessdate=2024-12-14|last=Сител Телевизија}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antropol.mk/2024/02/22/samo-pticite-se-vrakaat-nazad-novo-delo-na-hristijan-adzioski/|title=„Само птиците се враќаат назад“ ново дело на Христијан Аџиоски|last=Антропол|date=2024-02-22|work=Антропол|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/hronika-od-egejska-makedonija-samo-pticite-se-vrakaat-nazad/|title=Македонска книжевност: Хроники од Егејска Македонија „Само птиците се враќаат назад“ - Читај бе|date=2024-02-22|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.culturalchat.org/mk/%D1%87%D1%83%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B2-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%98%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7/|title=„Чувствував дека „егејската приказна“ не е доволно раскажана“-Христијан Аџиоски за најновата книга|last=culturalchat|date=2024-02-23|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=„Само птиците се враќаат назад“ - бегалците во историската голгота во Егејска Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=elSmaNnTILo&t=103s|date=2024-03-01|accessdate=2024-12-14|last=DOBRO UTRO SEKOE UTRO}}</ref><ref>{{Наведување|title=МАКЕДОНСКИ КОРЕНИ СО ЈОН И БЕТИ ТРЕНОСКИ (17.08.2024) ГОСТИН: ХРИСТИЈАН АЏИОСКИ|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Hq5GJf_7IM&t=11s|date=2024-08-17|accessdate=2024-12-14|last=Mакедонски корени ЈБ /Makedonski koreni JB}}</ref> [[File:Само птиците се враќаат назад.jpg|thumb|Книгата „Само птиците се враќаат назад“ пред споменикот во Скопје посветен на децата бегалци од Егејска Македонија]] == Награди == Учествувал на неколку поетски читања и конкурси, каде што ги освоил наградите: * Награда од публика во поетско-музичката вечер во организација УКЛ „Дениција“ (2014); * Прво место за наградата „Св. Климент Охридски“ за литературна творба по повод 1000 години од смртта на [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]] и одбележување на светскиот ден на учителот (2016); * Сертификат за „пофалена песна за возрасни“ на конкурсот на литературниот клуб „Кирил Пејчиновиќ“ – [[Тетово]] (2020). == Музичка активност == Во своите бројни уметнички ангажмани, се појавува како автор и артист на повеќе од стотина песни како член на музичката рап група [[Стиховно војување]] во чиј состав од 2006 година издал три студиски албуми'': „Ништо нема да нѐ промени (2009)“'', ''„Ме научи да научам (2011)“'' и ''„Сега или некогаш (2013)“''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/bf2013stihovnovojuvanje/|title=ПРОМОЦИЈА НА НОВИОТ АЛБУМ НА СТИХОВНО ВОЈУВАЊЕ {{!}} Општина Битола|last=user|first=Author:|date=2013-08-12|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206061612/https://www.bitola.gov.mk/bf2013stihovnovojuvanje/|url-status=dead}}</ref> и десетина видеозаписи во период од околу десет години активност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nezavisnabt.mk/stihovno-vojuvanje/|title=Стиховно војување|last=Ivanovski|first=Todor|work=nezavisnabt.mk|language=mk|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216022538/http://www.nezavisnabt.mk/stihovno-vojuvanje/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/poinakov-svet/|title=Поинаков свет – нова рап песна на битолските рап групи Стиховно Војување и Поетика - Читај бе|date=2023-04-29|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16}}</ref> [[File:Стиховно Војување на настап Битола.jpg|thumb|Настап на Стиховно војување на плоштадот „Магнолија“ во Битола, 2012 г.]] Стиховно војување биле организатори и на традиционалниот фестивал на урбана музика BUS (Bitola United Summer) фест, кој од 2010 до 2018 година се одржуваше во рамките на Битолското културно лето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cooltura.mk/urbana_kultura/bus-fest-d0-bd-d0-b0-d0-b1-d0-b8-d1-82-d1-84-d0-b5-d1-81-d1-82/|title=Bus fest на Бит Фест|date=2012-08-03|work=COOLTURA.mk|accessdate=2024-12-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/%D0%B1%D0%B8%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%B1%D1%83%D1%81-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82/|title=БИТ ФЕСТ: „БУС ФЕСТ“ {{!}} Општина Битола|last=user|first=Author:|date=2017-08-21|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206205244/https://www.bitola.gov.mk/%D0%B1%D0%B8%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%B1%D1%83%D1%81-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82/|url-status=dead}}</ref> ===== Филмско остварување ===== Христијан Аџиоски е еден од авторите на документарниот филм „Како плачат улиците“, посветен на хип-хоп културата и урбаниот живот во Битола.<ref>{{Наведување|title=Како плачат улиците|url=https://letterboxd.com/film/film:1554197/details/|accessdate=2026-09-30|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://clubdenica.mk/2026/04/01/%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%be-%d0%bf%d0%bb%d0%b0%d1%87%d0%b0%d1%82-%d1%83%d0%bb%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%82%d0%b5-%d0%b4%d0%be%d0%ba%d1%83%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%bd-%d1%84%d0%b8/|title=КАКО ПЛАЧАТ УЛИЦИТЕ – ДОКУМЕНТАРЕН ФИЛМ ЗА ХИП-ХОП КУЛТУРАТА ВО БИТОЛА – Клуб Деница|date=2026-04-01|work=„Порталот е посветен на културниот, научниот и уметничкиот живот на Прилеп и регионот, со цел да се зачува и промовира духовното богатство на нашата заедница.“|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%98%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF/|title=Кога младите ја раскажуваат својата приказна преку филм, не го пропуштајте „Како плачат улиците“|last=culturalchat|date=2026-03-17|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref> Премиерата на филмот се одржала на 9 мај 2026 г. во Центарот за култура - Битола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8/|title=Премиера на филмот „Како плачат улиците“ викендов во Битола|last=culturalchat|date=2026-05-08|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиоски, Христијан}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Живи луѓе]] lmlyy0k4lwc0b11xj338bpyiafxfwvp 5652593 5652591 2026-11-02T20:34:51Z Hristijan Kicho22 126779 5652593 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Христијан Аџиоски | портрет = Христијан Аџиоски писател.jpg | px = | опис = | родено-име = Христијан Аџиоски | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1992|3|14}} | роден-место = [[Битола]], {{MKD}} | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонци|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = „''Само птиците се враќаат назад''“<br/>„''Гласот на предците''“ | занимање = писател, лектор, музички рап изведувач | Years_active = | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Христијан Аџиоски''' (р. {{роден на|14|март|1992}} во {{роден во|Битола}}) — [[Македонија|македонски]] писател. == Животопис == Аџиоски е роден на 14 март 1992 година во [[Битола]]. Основно образование завршил во [[Кичево]] (1998–2004) и [[Битола]] (2004–2006), а средно образование во [[Битола]]. Дипломирал на [[Педагошки факултет - Битола|Педагошкиот факултет]] во Битола при [[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитетот „Св. Климент Охридски“]] каде што се стекнал со звање дипломиран професор по македонски јазик и книжевност. Во 2017 година се здобил и со лиценца за туристички водич и придружник на [[Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија|Факултетот за туризам]] при [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] во [[Штип]]. Од 2019 година е лиценциран лектор по македонски јазик со положен лекторски испит во [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик „Крсте Петков Мисирков“]].<ref>{{Наведување|title=Македонските дијалекти ја разгалуваат душата на македонскиот народ|url=https://www.youtube.com/watch?v=wsDaBbezvUE&t=9s|date=2024-05-17|accessdate=2024-12-14|last=DOBRO UTRO SEKOE UTRO}}</ref> == Литературно творештво == * „''Подарок за блиски раце“ (2012)'' - роман;<ref>{{Наведување|title=Подарок за блиски раце на Христијан Аџиоски|url=https://www.youtube.com/watch?v=SlFeeihBQ_4|date=2012-07-04|accessdate=2024-12-14|last=Tera TV}}</ref><ref>{{Наведување|title=Podarok za bliski race - Hristijan Adzioski 01.07.2012 Bit Fest 2012|url=https://www.youtube.com/watch?v=NqeW97eDNOw&t=15s|date=2012-08-20|accessdate=2024-12-14|last=Maria Ivanovska}}</ref> * ''„Демографските промени во македонски села (1948 – 2002)“ (2019) -'' научно-литературна монографија;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://babambitola.mk/kiko-bara-podrshka-za-negovata-najnova-kniga/|title=Битолчанецот Христијан Аџиоски бара поддршка за неговата книга „Демографските промени во македонските села“|last=Bitola|first=Babam|date=2019-03-21|work=Бабам Битола|language=en-US|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radar.mk/?p=29007|title=Книга „Демографските промени во македонските села“|date=2019-04-22|work=Radar.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''„Приказни за големи и мали сонувачи (2019)“ -'' збирка бајки за деца во коавторство со Ана Жежовска;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA/|title=Претставата "Песната на царевата ќерка" во ноември повторно на сцена|last=culturalchat|date=2022-10-13|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref> * „''Гласот на предците''“ ''(2022) -'' зборник на македонски народни преданија;<ref>{{Наведување|title=Зборникот "Гласот на предците" на Христијан Аџиоски содржи народни преданија од цела Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=zjWa5tnM0Wk|date=2022-05-31|accessdate=2024-12-14|last=Сител Телевизија}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://goce.mk/slushnete-go-glasot-na-predczite-pretochen-vo-edna-kniga/|title=Слушнете го „Гласот на предците“ преточен во една книга|last=Бошнакова|first=Кристина|date=2022-05-20|work=Гоце|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://porta.mk/glasot-na-predcite-na-hristijan-adzioski/|title=Излезе книгата „Гласот на предците“, која претставува зборник на македонски народни преданија од Христијан Аџиоски|date=2022-05-17|work=Порта.мк|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fakulteti.mk/news/17052022/predanija-od-cela-makedonija-sobrani-vo-glasot-na-predcite|title=Преданија од цела Македонија собрани во „Гласот на предците“|last=info@fakulteti.mk|first=Fakulteti mk-|work=fakulteti.mk|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/vo-ova-vreme-tesko-e-da-opstoi-makedonskiot-naroden-bit-intervju-so-hristijan-adzioski/|title=Во ова време многу е тешко да опстои македонскиот народен бит - со Христијан Аџиоски, автор на Зборникот на македонски народни преданија - Читај бе|date=2022-05-18|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=Интервју со г дин Христијан Аџиоски - 02.07.2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQybdPg96m8|date=2022-07-04|accessdate=2024-12-14|last=Mакедонски корени ЈБ /Makedonski koreni JB}}</ref> * ''„Само птиците се враќаат назад'' ''(бегалците во историската голгота на Егејска Македонија)“ (2024) -'' научно-истражувачка хроника;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/kniga-za-begalcite-vo-istoriskata-golgota-na-egejska-makedonija/|title=Книга за бегалците во историската голгота на Егејска Македонија|last=НМ|date=2024-02-24|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=„Само птиците се враќаат назад" - Христијан Аџиоски раскажува за голготата на Егејска Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=XG4CY0f4H7A|date=2024-02-28|accessdate=2024-12-14|last=Сител Телевизија}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antropol.mk/2024/02/22/samo-pticite-se-vrakaat-nazad-novo-delo-na-hristijan-adzioski/|title=„Само птиците се враќаат назад“ ново дело на Христијан Аџиоски|last=Антропол|date=2024-02-22|work=Антропол|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/hronika-od-egejska-makedonija-samo-pticite-se-vrakaat-nazad/|title=Македонска книжевност: Хроники од Егејска Македонија „Само птиците се враќаат назад“ - Читај бе|date=2024-02-22|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.culturalchat.org/mk/%D1%87%D1%83%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B2-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%98%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7/|title=„Чувствував дека „егејската приказна“ не е доволно раскажана“-Христијан Аџиоски за најновата книга|last=culturalchat|date=2024-02-23|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2024-12-14}}</ref><ref>{{Наведување|title=„Само птиците се враќаат назад“ - бегалците во историската голгота во Егејска Македонија|url=https://www.youtube.com/watch?v=elSmaNnTILo&t=103s|date=2024-03-01|accessdate=2024-12-14|last=DOBRO UTRO SEKOE UTRO}}</ref><ref>{{Наведување|title=МАКЕДОНСКИ КОРЕНИ СО ЈОН И БЕТИ ТРЕНОСКИ (17.08.2024) ГОСТИН: ХРИСТИЈАН АЏИОСКИ|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Hq5GJf_7IM&t=11s|date=2024-08-17|accessdate=2024-12-14|last=Mакедонски корени ЈБ /Makedonski koreni JB}}</ref> [[File:Само птиците се враќаат назад.jpg|thumb|Книгата „Само птиците се враќаат назад“ пред споменикот во Скопје посветен на децата бегалци од Егејска Македонија]] == Награди == Учествувал на неколку поетски читања и конкурси, каде што ги освоил наградите: * Награда од публика во поетско-музичката вечер во организација УКЛ „Дениција“ (2014); * Прво место за наградата „Св. Климент Охридски“ за литературна творба по повод 1000 години од смртта на [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]] и одбележување на светскиот ден на учителот (2016); * Сертификат за „пофалена песна за возрасни“ на конкурсот на литературниот клуб „Кирил Пејчиновиќ“ – [[Тетово]] (2020). == Музичка активност == [[File:Стиховно Војување на настап Битола.jpg|thumb|Настап на Стиховно војување на плоштадот „Магнолија“ во Битола, 2012 г.]] Во своите бројни уметнички ангажмани, се појавува како автор и артист на повеќе од стотина песни како член на музичката рап група [[Стиховно војување]] во чиј состав од 2006 година издал три студиски албуми'': „Ништо нема да нѐ промени (2009)“'', ''„Ме научи да научам (2011)“'' и ''„Сега или некогаш (2013)“''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/bf2013stihovnovojuvanje/|title=ПРОМОЦИЈА НА НОВИОТ АЛБУМ НА СТИХОВНО ВОЈУВАЊЕ {{!}} Општина Битола|last=user|first=Author:|date=2013-08-12|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206061612/https://www.bitola.gov.mk/bf2013stihovnovojuvanje/|url-status=dead}}</ref> и десетина видеозаписи во период од околу десет години активност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nezavisnabt.mk/stihovno-vojuvanje/|title=Стиховно војување|last=Ivanovski|first=Todor|work=nezavisnabt.mk|language=mk|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216022538/http://www.nezavisnabt.mk/stihovno-vojuvanje/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://citaj.be/poinakov-svet/|title=Поинаков свет – нова рап песна на битолските рап групи Стиховно Војување и Поетика - Читај бе|date=2023-04-29|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16}}</ref> Стиховно војување биле организатори и на традиционалниот фестивал на урбана музика BUS (Bitola United Summer) фест, кој од 2010 до 2018 година се одржуваше во рамките на Битолското културно лето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cooltura.mk/urbana_kultura/bus-fest-d0-bd-d0-b0-d0-b1-d0-b8-d1-82-d1-84-d0-b5-d1-81-d1-82/|title=Bus fest на Бит Фест|date=2012-08-03|work=COOLTURA.mk|accessdate=2024-12-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/%D0%B1%D0%B8%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%B1%D1%83%D1%81-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82/|title=БИТ ФЕСТ: „БУС ФЕСТ“ {{!}} Општина Битола|last=user|first=Author:|date=2017-08-21|language=mk-MK|accessdate=2024-12-16|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206205244/https://www.bitola.gov.mk/%D0%B1%D0%B8%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%B1%D1%83%D1%81-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82/|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Плакат_за_документарниот_филм_„Како_плачат_улиците“.jpg|мини|271x271пкс|Плакат за документарниот филм „Како плачат улиците“]] ===== Филмско остварување ===== Христијан Аџиоски е еден од авторите на документарниот филм „Како плачат улиците“, посветен на хип-хоп културата и урбаниот живот во Битола.<ref>{{Наведување|title=Како плачат улиците|url=https://letterboxd.com/film/film:1554197/details/|accessdate=2026-09-30|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://clubdenica.mk/2026/04/01/%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%be-%d0%bf%d0%bb%d0%b0%d1%87%d0%b0%d1%82-%d1%83%d0%bb%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%82%d0%b5-%d0%b4%d0%be%d0%ba%d1%83%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%bd-%d1%84%d0%b8/|title=КАКО ПЛАЧАТ УЛИЦИТЕ – ДОКУМЕНТАРЕН ФИЛМ ЗА ХИП-ХОП КУЛТУРАТА ВО БИТОЛА – Клуб Деница|date=2026-04-01|work=„Порталот е посветен на културниот, научниот и уметничкиот живот на Прилеп и регионот, со цел да се зачува и промовира духовното богатство на нашата заедница.“|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%98%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF/|title=Кога младите ја раскажуваат својата приказна преку филм, не го пропуштајте „Како плачат улиците“|last=culturalchat|date=2026-03-17|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref> Премиерата на филмот се одржала на 9 мај 2026 г. во Центарот за култура - Битола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://culturalchat.org/mk/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8/|title=Премиера на филмот „Како плачат улиците“ викендов во Битола|last=culturalchat|date=2026-05-08|work=Cultural Chat|language=mk-MK|accessdate=2026-09-30}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиоски, Христијан}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Живи луѓе]] e4imh0t5mikufsva1rdt5v9fncpaiz7 0 1375740 5652488 5642904 2026-11-02T14:43:40Z Andrew012p 85224 /* */ 5652488 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Нема да ви се верува што се случи претходно | image = Нема да ви се верува што се случи претходно плакат.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Срѓан Јаниќијевиќ]] | producer = Михајло Цветанов<br>Пеце Талески<br>Филип Димитров<br>Сашо Пешев | writer = [[Дејан Дуковски]]<br>[[Срѓан Јаниќијевиќ]]<br>[[Сашо Кокаланов]] | screenplay = | starring = [[Никола Ристановски]]<br>[[Дарја Ризова]]<br>[[Сашко Коцев]]<br>[[Оливер Митковски]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Тања Кочовска]]<br>[[Тамара Ристоска]]<br>[[Гораст Цветковски]]<br>[[Жаклина Стевковска]]<br>[[Борче Начев]] | cinematography = | distributor = | released = [[17 септември]] [[2026]] г. | country = {{МКД}} | runtime = | language = [[Македонски јазик|македонски]] | budget = | gross = | website = | amg_id = | imdb_id = | MIFC = }} '''''Нема да ви се верува што се случи претходно''''' — македонски долгометражен филм од 2026 година во режија на [[Срѓан Јаниќијевиќ]], а сценарио на [[Дејан Дуковски]], [[Срѓан Јаниќијевиќ]] и [[Сашо Кокаланов]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" |- !Глумец !Улога |- | [[Никола Ристановски]] | Бодан |- | [[Дарја Ризова]] | Софиа |- | [[Сара Сандева]] | Ева |- | [[Сашко Коцев]] | Шуте |- | [[Оливер Митковски]] | Деки |- | [[Марјан Наумов]] | Иво |- | [[Тамара Ристоска]] | Сопруга |- | [[Тања Кочовска]] | Поранешна сопруга |- | [[Гораст Цветковски]] | вработен на бензинска пумпа 1 |- | [[Жаклина Стевковска]] | вработена на бензинска пумпа 2 |- | [[Лео Поповиќ]] | Ангел |- | [[Атанас Атанасовски (глумец) |Атанас Атанасовски]] | Полицаец 1 |- | [[Мирјана Трпковска]] | Полицаец 2 |- | [[Борче Начев]] | Свештеник |- | [[Нино Леви]] | големиот |- | [[Виктор Арсов]] | силеѓија |- | [[Сара Анастасовска]] | Броња |- | [[Марија Јовчевска]] | Штаки |- | [[Ивица Димчевски]] | обезбедување во клубот |- | [[Кирил Коруновски]] | Татко |- | [[Весна Гиновска]] | Пејачка |} == Галерија == <gallery> Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 02.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 03.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 02.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 03.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Red carpet, Closing ceremony 03.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ </gallery> == Надворешни врски == {{IMDb title|37398315}} {{Филм-никулец}} [[Категорија:Македонски филмови]] 1scx9mir2jsda556c45fcz2brrf74as 5652489 5652488 2026-11-02T14:44:01Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5652489 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Нема да ви се верува што се случи претходно | image = Нема да ви се верува што се случи претходно плакат.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Срѓан Јаниќијевиќ]] | producer = Михајло Цветанов<br>Пеце Талески<br>Филип Димитров<br>Сашо Пешев | writer = [[Дејан Дуковски]]<br>[[Срѓан Јаниќијевиќ]]<br>[[Сашо Кокаланов]] | screenplay = | starring = [[Никола Ристановски]]<br>[[Дарја Ризова]]<br>[[Сашко Коцев]]<br>[[Оливер Митковски]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Тања Кочовска]]<br>[[Тамара Ристоска]]<br>[[Гораст Цветковски]]<br>[[Жаклина Стевковска]]<br>[[Борче Начев]] | cinematography = | distributor = | released = [[17 септември]] [[2026]] г. | country = {{МКД}} | runtime = | language = [[Македонски јазик|македонски]] | budget = | gross = | website = | amg_id = | imdb_id = | MIFC = }} '''''Нема да ви се верува што се случи претходно''''' — македонски долгометражен филм од 2026 година во режија на [[Срѓан Јаниќијевиќ]], а сценарио на [[Дејан Дуковски]], [[Срѓан Јаниќијевиќ]] и [[Сашо Кокаланов]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" |- !Глумец !Улога |- | [[Никола Ристановски]] | Бодан |- | [[Дарја Ризова]] | Софија |- | [[Сара Сандева]] | Ева |- | [[Сашко Коцев]] | Шуте |- | [[Оливер Митковски]] | Деки |- | [[Марјан Наумов]] | Иво |- | [[Тамара Ристоска]] | Сопруга |- | [[Тања Кочовска]] | Поранешна сопруга |- | [[Гораст Цветковски]] | вработен на бензинска пумпа 1 |- | [[Жаклина Стевковска]] | вработена на бензинска пумпа 2 |- | [[Лео Поповиќ]] | Ангел |- | [[Атанас Атанасовски (глумец) |Атанас Атанасовски]] | Полицаец 1 |- | [[Мирјана Трпковска]] | Полицаец 2 |- | [[Борче Начев]] | Свештеник |- | [[Нино Леви]] | големиот |- | [[Виктор Арсов]] | силеѓија |- | [[Сара Анастасовска]] | Броња |- | [[Марија Јовчевска]] | Штаки |- | [[Ивица Димчевски]] | обезбедување во клубот |- | [[Кирил Коруновски]] | Татко |- | [[Весна Гиновска]] | Пејачка |} == Галерија == <gallery> Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 02.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 03.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 02.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 03.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Red carpet, Closing ceremony 03.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ </gallery> == Надворешни врски == {{IMDb title|37398315}} {{Филм-никулец}} [[Категорија:Македонски филмови]] 5957eqa5b66o0a1iia3sq627t65zmbn 5652491 5652489 2026-11-02T14:46:01Z Andrew012p 85224 5652491 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Нема да ви се верува што се случи претходно | image = Нема да ви се верува што се случи претходно плакат.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Срѓан Јаниќијевиќ]] | producer = Михајло Цветанов<br>Пеце Талески<br>Филип Димитров<br>Сашо Пешев | writer = [[Дејан Дуковски]]<br>[[Срѓан Јаниќијевиќ]]<br>[[Сашо Кокаланов]] | screenplay = | starring = [[Никола Ристановски]]<br>[[Дарја Ризова]]<br>[[Сашко Коцев]]<br>[[Оливер Митковски]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Тања Кочовска]]<br>[[Тамара Ристоска]]<br>[[Гораст Цветковски]]<br>[[Жаклина Стевковска]]<br>[[Борче Начев]] | cinematography = | distributor = | released = [[17 септември]] [[2026]] г. | country = {{МКД}} | runtime = | language = [[Македонски јазик|македонски]] | budget = | gross = | website = | amg_id = | imdb_id = | MIFC = }} '''''Нема да ви се верува што се случи претходно''''' — македонски долгометражен филм од 2026 година во режија на [[Срѓан Јаниќијевиќ]], а сценарио на [[Дејан Дуковски]], [[Срѓан Јаниќијевиќ]] и [[Сашо Кокаланов]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" |- !Глумец !Улога |- | [[Никола Ристановски]] | Бодан |- | [[Дарја Ризова]] | Софија |- | [[Сара Сандева]] | Ева |- | [[Сашко Коцев]] | Шуте |- | [[Оливер Митковски]] | Деки |- | [[Марјан Наумов]] | Иво |- | [[Тамара Ристоска]] | Сопруга |- | [[Тања Кочовска]] | Поранешна сопруга |- | [[Гораст Цветковски]] | вработен на бензинска пумпа 1 |- | [[Жаклина Стевковска]] | вработена на бензинска пумпа 2 |- | [[Лео Поповиќ]] | Ангел |- | [[Атанас Атанасовски (глумец) |Атанас Атанасовски]] | Полицаец 1 |- | [[Мирјана Трпковска]] | Полицаец 2 |- | [[Борче Начев]] | Свештеник |- | [[Нино Леви]] | големиот |- | [[Виктор Арсов]] | силеѓија |- | [[Сара Анастасовска]] | Броња |- | [[Марија Јовчевска]] | Штаки |- | [[Ивица Димчевски]] | обезбедување во клубот |- | [[Кирил Коруновски]] | Татко |- | [[Весна Гиновска]] | Пејачка |} == Галерија == <gallery> Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 02.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 03.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 02.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 03.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Red carpet, Closing ceremony 03.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ </gallery> == Надворешни врски == {{IMDb title|37398315}} {{Филм-никулец}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] r26fid5vc0xvzio2ece6x0m7qdt9sa0 5652569 5652491 2026-11-02T19:32:16Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652569 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Нема да ви се верува што се случи претходно | image = Нема да ви се верува што се случи претходно плакат.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Срѓан Јаниќијевиќ]] | producer = Михајло Цветанов<br>Пеце Талески<br>Филип Димитров<br>Сашо Пешев | writer = [[Дејан Дуковски]]<br>[[Срѓан Јаниќијевиќ]]<br>[[Сашо Кокаланов]] | screenplay = | starring = [[Никола Ристановски]]<br>[[Дарја Ризова]]<br>[[Сашко Коцев]]<br>[[Оливер Митковски]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Тања Кочовска]]<br>[[Тамара Ристоска]]<br>[[Гораст Цветковски]]<br>[[Жаклина Стевковска]]<br>[[Борче Начев]] | cinematography = | distributor = | released = [[17 септември]] [[2026]] г. | country = {{МКД}} | runtime = | language = [[Македонски јазик|македонски]] | budget = | gross = | website = | amg_id = | imdb_id = | MIFC = }} '''''Нема да ви се верува што се случи претходно''''' — македонски долгометражен филм од 2026 година во режија на [[Срѓан Јаниќијевиќ]], а сценарио на [[Дејан Дуковски]], [[Срѓан Јаниќијевиќ]] и [[Сашо Кокаланов]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" |- !Глумец !Улога |- | [[Никола Ристановски]] | Бодан |- | [[Дарја Ризова]] | Софија |- | [[Сара Сандева]] | Ева |- | [[Сашко Коцев]] | Шуте |- | [[Оливер Митковски]] | Деки |- | [[Марјан Наумов]] | Иво |- | [[Тамара Ристоска]] | Сопруга |- | [[Тања Кочовска]] | Поранешна сопруга |- | [[Гораст Цветковски]] | вработен на бензинска пумпа 1 |- | [[Жаклина Стевковска]] | вработена на бензинска пумпа 2 |- | [[Лео Поповиќ]] | Ангел |- | [[Атанас Атанасовски (глумец) |Атанас Атанасовски]] | Полицаец 1 |- | [[Мирјана Трпковска]] | Полицаец 2 |- | [[Борче Начев]] | Свештеник |- | [[Нино Леви]] | големиот |- | [[Виктор Арсов]] | силеѓија |- | [[Сара Анастасовска]] | Броња |- | [[Марија Јовчевска]] | Штаки |- | [[Ивица Димчевски]] | обезбедување во клубот |- | [[Кирил Коруновски]] | Татко |- | [[Весна Гиновска]] | Пејачка |} == Галерија == <gallery> Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 02.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew 03.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - You won’t believe what happened before, Film Crew.jpg|Тимот зад „Нема да ви се верува што се случи претходно“ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 02.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Dejan Dimeski & Srdjan Janicijevic 03.jpg|Дејан Димески и Срѓан Јаниќијевиќ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Red carpet, Closing ceremony 03.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ на 47. ИФФК „Браќа Манаки“ Податотека:47th ICFF "Manaki Brothers" - Press conference, Srdjan Janicijevic.jpg|Срѓан Јаниќијевиќ </gallery> == Надворешни врски == {{IMDb title|37398315}} {{Филм-никулец}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] a7buzdm7cpbp4yw97kjh461ax6m8lbo 1 1382144 5652531 5480594 2026-11-02T17:01:58Z Zdravko 293 Zdravko ја премести страницата [[Разговор:Стопанска банка АД Битола]] на [[Разговор:Алта банка АД Битола]] 5480594 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 4 1382862 5652501 5651459 2026-11-02T15:16:24Z Jtasevski123 69538 5652501 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година се одредени уредувачки денови на следните теми: [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026]] === Јануари === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Современи граници на Русија|Современи граници на Русија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Уметноста во 1700 и 1710-тите|Уметноста во 1700 и 1710-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Дела од Џоакино Росини|Дела од Џоакино Росини]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Места во Лондон|Места во Лондон]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Добитници на Тјуринговата награда|Добитници на Тјуринговата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Видови баракуди|Видови баракуди]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Нобеловци во 2025 година|Нобеловци во 2025 година]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Книжевноста во 1900 и 1910-тите|Книжевноста во 1900 и 1910-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Дела на Виктор Иго|Дела на Виктор Иго]]; ;Учесници во јануари {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Современи граници на Русија || [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 5 нови статии |- | 2. || Уметноста во 1700 и 1710-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 5 подобрени статии |- | 3. || Дела од Џоакино Росини ||[[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 9 нови статии |- | 4. || Места во Лондон || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 6 нови статии |- | 5. || Добитници на Тјуринговата награда || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 5 нови статии |- | 6. || Видови баракуди || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 9 нови статии |- | 7. || Нобеловци во 2025 година || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 3 нови статии |- | 8. || Книжевноста во 1900 и 1910-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 4 подобрени статии |- | 9. || Дела на Виктор Иго || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 6 нови статии |- |} === Февруари === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Видови нане|Видови нане]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Дела од Бертолт Брехт|Дела од Бертолт Брехт]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Добитници на Прицкеровата награда|Добитници на Прицкеровата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Уметноста во 1720 и 1730-тите|Уметноста во 1720 и 1730-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Острови во Хрватска|Острови во Хрватска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Венци на Јужните Варовнички Алпи|Венци на Јужните Варовнички Алпи]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Книжевноста во 1920 и 1930-тите|Книжевноста во 1920 и 1930-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Носители на Филдсовиот медал|Носители на Филдсовиот медал]]; ;Учесници во февруари {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови нане || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] (8) || 16 нови статии |- | 2. || Дела од Бертолт Брехт || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (4) || 22 нови статии |- | 3. || Носители на Прицкеровата награда || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3)|| 4 нови статии |- | 4. || Уметноста во 1720 и 1730-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 6 подобрени статии |- | 5. || Острови во Хрватска || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Teodor Efremovski|Teodor Efremovski]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:gorandonevski|gorandonevski]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (14) || 52 нови статии |- | 6. ||Венци на Јужните Варовнички Алпи || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 11 нови статии |- | 7. ||Книжевноста во 1920 и 1930-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 подобрени статии |- | 8. ||Носители на Филдсовиот медал || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (2) || 4 нови статии |- |} === Март === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Видови кокичиња|Видови кокичиња]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Региони во Буркина Фасо|Региони во Буркина Фасо]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Уметноста во 1700 и 1710-тите|Уметноста во 1700 и 1710-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Населени места во Велике Лашче|Населени места во Велике Лашче]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Претседатели на Кралското друштво|Претседатели на Кралското друштво]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Книжевноста во 1900 и 1910-тите|Книжевноста во 1900 и 1910-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Национални паркови во Русија|Национални паркови во Русија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Постоечки британски војводства|Постоечки британски војводства]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Дела на Жил Верн|Дела на Жил Верн]]; ;Учесници во март {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови кокичиња || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 6 нови статии |- | 2. || Региони во Буркина Фасо || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 7 нови статии |- | 3. || Уметноста во 1700 и 1710-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2)|| 2 подобрени статии |- | 4. || Населени места во Велике Лашче || [[Корисник:Martinapodgorec|Martinapodgorec]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]], [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци|Борјан Атанасов Песталоци]], [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Natalijapodgorec|Natalijapodgorec]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (12) || 23 нови статии |- | 5. || Претседатели на Кралското друштво || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Меглен Јосип Броз Тито|Меглен Јосип Броз Тито]] (4) || 4 нови статии |- | 6. || Книжевноста во 1900 и 1910-тите || немаше учесници || 0 подобрени статии |- | 7. || Национални паркови во Русија || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 21 нова статија |- | 8. || Постоечки британски војводства || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 нови статии |- | 9. || Дела на Жил Верн || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 4 нови статии |- |} === Април === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Именувани сафири|Именувани сафири]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Роми|Роми]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Слики на Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Книжевноста во 1940 и 1950-тите|Книжевноста во 1940 и 1950-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Дела од Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Добитници на Букеровата награда|Добитници на Букеровата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Уметноста во 1740 и 1750-тите|Уметноста во 1740 и 1750-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Џез|Џез]]; ;Учесници во април {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Именувани сафири || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] (9) || 12 нови статии |- | 2. || Роми || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]], [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]], [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]], [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]], [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]], [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]], [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]], [[Корисник:Pusoski|Pusoski]], [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]], [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]], [[Корисник:Iki123|Iki123]] (16) || 28 нови статии |- | 3. || Слики на Алфред Сисли || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 7 нови статии |- | 4. || Книжевноста во 1940 и 1950-тите || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (1) || 1 подобрена статија |- | 5. || Претседатели на Американското ботаничко друштво|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] (6) || 9 нови статии |- | 6. || Дела од Џорџ Орвел|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] (4) || 9 нови статии |- | 7. || Добитници на Букеровата награда || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 8. || Уметноста во 1740 и 1750-тите || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 9. || Џез || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Даниел Коле|Даниел Коле]], [[Корисник:Kole Ema|Kole Ema]], [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]], [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]], [[Корисник:P.Nedelkovski|Неделковски]], [[Корисник:AngelKliment|AngelKliment]], [[Корисник:Leona beslac|Leona beslac]], [[Корисник:Milena Stojanova|Milena Stojanova]], [[Корисник:JovanaDunja|JovanaDunja]], [[Корисник:JanaDunja|JanaDunja]], [[Корисник:Natalija Radicevic|Natalija Radicevic]], [[Корисник:Vedranp1234|Vedranp1234]], [[Корисник:БисераДуња|БисераДуња]], [[Корисник:Ani Dunja|Ani Dunja]], [[Корисник:Maja trajkovik|Maja trajkovik]], [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]], [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]], [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]], [[Корисник:LILI RKIM|LILI RKIM]], [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] (25) || 29 нови статии |- |} === Мај === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Притоки на Волга|Притоки на Волга]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Дела на Едгар Алан По|Дела на Едгар Алан По]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Уметноста во 1760 и 1770-тите|Уметноста во 1760 и 1770-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Планини во Хрватска|Планини во Хрватска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Книжевноста во 1960 и 1970-тите|Книжевноста во 1960 и 1970-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Општини во Босна и Херцеговина|Општини во Босна и Херцеговина]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Водни површини во Индонезија|Водни површини во Индонезија]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Видови лески|Видови лески]]; ;Учесници во мај {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Притоки на Волга || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (3) || 38 нови и 1 подобрена статија + 1 нова предлошка |- | 2. || Дела на Едгар Алан По || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:9Natasha9|9Natasha9]] (6) || 12 нови статии |- | 3. || Уметноста во 1760 и 1770-тите || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 4. || Планини во Хрватска || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Eva Panovska|Eva Panovska]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]] (5) || 16 нови статии |- | 5. || Книжевноста во 1960 и 1970-тите || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (2) || 6 подобрени статии |- | 6. || Општини во Босна и Херцеговина || [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (6) || 17 нови статии |- | 7. || Водни површини во Индонезија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] (3)|| 3 нови статии |- | 8. || Видови лески || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (2) || 13 нови и 1 подобрена статија |- |} === Јуни === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Слики од Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Вулкани во Исланд|Вулкани во Исланд]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Добитници на Волфовата награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години|Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Населени места во Општина Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години|Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Видови јасен|Видови јасен]]; ;Учесници во јуни {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Слики од Едгар Дега || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (4) || 11 нови статии |- | 2. || Вулкани во Исланд || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (2)|| 3 нови статии |- | 3. || Добитници на Волфовата награда за физика || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 4. || Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 5. || Министерства на Црна Гора || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]], [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] (4) || 8 нови статии |- | 6. || Населени места во Општина Кочевје || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 21 нова статија |- | 7. || Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 8. || Национални паркови во Шведска || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 9. || Видови јасен || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- |} === Јули === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Министерства на Хрватска|Министерства на Хрватска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години|Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026|Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Слики на Ел Греко|Слики на Ел Греко]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години|Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Најдолги реки|Најдолги реки]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Видови на јагоди|Видови на јагоди]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Фосфатни минерали|Фосфатни минерали]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јули#Мостови во Сараево|Мостови во Сараево]]; ;Учесници во јули {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Министерства на Хрватска || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 2 нови статии |- | 2. || Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 3. || Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026 || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 3 нови и 1 подобрена статија |- | 4. ||Слики на Ел Греко || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 17 нови статии |- | 5. || Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 6. ||Најдолги реки || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 7. || Видови на јагоди || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 8 нови статии |- | 8. || Фосфатни минерали || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 2 нови статии |- | 9. || Мостови во Сараево || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 2 нови статии |- |} === Август === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Видови лен|Видови лен]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Староегипетски династии|Староегипетски династии]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години|Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година|Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Реки во Нов Зеланд|Реки во Нов Зеланд]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години|Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Министерства на Србија|Министерства на Србија]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/август#Населени места во Општина Гросупље|Населени места во Општина Гросупље]]; ;Учесници во август {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови лен || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 3 нови статии |- | 2. || Староегипетски династии || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (2) || 2 нови статии |- | 3. || Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 4. ||Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 3 нови статии |- | 5. ||Реки во Нов Зеланд || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 6. || Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 7. || Министерства на Србија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 8. || Населени места во Општина Гросупље || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 5 нови статии |- |} === Септември === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Видови на темјанушка во Македонија|Видови на темјанушка во Македонија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Тековни членови на Француската академија|Тековни членови на Француската академија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години|Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Планини во Албанија|Планини во Албанија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Дела на Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години|Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Месечеви мориња|Месечеви мориња]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/септември#Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]]; ;Учесници во септември {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови на темјанушка во Македонија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (3) || 7 нови статии |- | 2. || Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (2) || 5 нови статии |- | 3. || Тековни членови на Француската академија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (2) || 13 нови статии |- | 4. || Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 5. || Планини во Албанија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] (3) || 9 нови статии |- | 6. || Дела на Пол Гоген || [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 20 нови статии |- | 7. || Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (3) || 4 подобрени статии |- | 8. || Месечеви мориња || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (3) || 11 нови статии |- | 9. || Директори на Кралските ботанички градини во Кју || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Mnaunova Gimnazija|Mnaunova Gimnazija]], [[Корисник:Simeon Gimnazija|Simeon Gimnazija]], [[Корисник:Andreskiw|Andreskiw]], [[Корисник:Angela Gimnazija|Angela Gimnazija]], [[Корисник:Gorjan D Gimnazija|Gorjan D Gimnazija]], [[Корисник:Leon2010gimnazija|Leon2010gimnazija]], [[Корисник:MojaTvoja|MojaTvoja]], [[Корисник:Ognen Gimnazija|Ognen Gimnazija]], [[Корисник:Nikola Gimnazija|Nikola Gimnazija]], [[Корисник:Jovana gimnazija|Jovana gimnazija]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (13) || 13 нови статии |- |} === Октомври === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Видови на врбa во Македонија|Видови на врба во Македонија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Реки во Нов Зеланд|Реки во Нов Зеланд]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Значајни американски ботанички илустратори|Значајни американски ботанички илустратори]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години|Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Драми на Тенеси Вилијамс|Драми на Тенеси Вилијамс]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години|Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Управни области во Шкотска|Управни области во Шкотска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Претседатели на УНЕСКО|Претседатели на УНЕСКО]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври#Позначајни кратери на Месечината|Позначајни кратери на Месечината]]; ;Учесници во октомври {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови на врбa во Македонија || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:MartovskiSS|MartovskiSS]], [[Корисник:Dangelovskibroz|Dangelovskibroz]], [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]], [[Корисник:МихаилБРОЗ|МихаилБРОЗ]], [[Корисник:JanaBroz|JanaBroz]], [[Корисник:Сараброз|Сараброз]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (8) || 13 нови статии |- | 2. || Реки во Нов Зеланд || [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 6 нови статии |- | 3. || Значајни американски ботанички илустратори || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] (4) || 8 нови статии |- | 4. || Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 подобрени статии |- | 5. || Драми на Тенеси Вилијамс || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] (4) || 10 нови статии |- | 6. || Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]],[[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] (3) || 5 подобрени статии |- | 7. || Управни области во Шкотска || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 4 нови статии |- | 8. || Претседатели на УНЕСКО || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] (3) || 8 нови статии |- | 9. || Позначајни кратери на Месечината || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] (3) || 11 нови статии |- |} === Ноември === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Највисоки планини на Антарктикот|Највисоки планини на Антарктикот]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Вулкански цунами|Вулкански цунами]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Ботаничари со авторска кратенка на буквата M|Ботаничари со авторска кратенка на буквата M]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Слики на Едуар Мане|Слики на Едуар Мане]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Градови во Грузија|Градови во Грузија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Видови жалфија во Македонија|Видови жалфија во Македонија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Најтопли ѕвезди|Најтопли ѕвезди]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/ноември#Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво|Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво]]; ;Учесници во ноември {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Највисоки планини на Антарктикот || || |- | 2. || Вулкански цунами || || |- | 3. || Ботаничари со авторска кратенка на буквата M || || |- | 4. || Слики на Едуар Мане || || |- | 5. ||Градови во Грузија || || |- | 6. || Видови жалфија во Македонија || || |- | 7. || Најтопли ѕвезди || || |- | 8. || Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво || || |- |} 32nocz9f6vtl14bu00r0itr4slkgqiz 0 1389049 5652461 5525010 2026-11-02T13:50:25Z ~2026-58354-59 138295 /* */ Давид Темелков не е фолк пејач, туку поп пејач. 5652461 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Давид Темелков | image = | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1992|6|21}} | birth_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | occupation = [[пејач]] | genre = поп | years_active = 2015 - сè уште | website = {{URL|www.davidtemelkov.com}} }} '''Давид Темелков''' (р. [[Скопје]], {{роден на|21|јуни|1992}}) — [[македонија|македонски]] [[Поп-музика|поп]] [[пејач]]. == Животопис == Давид Темелков е македонски пејач препознатлив по својот моќен и емотивен вокал, кој многумина го сметаат за еден од најсилните во регионот. Роден е на 21 јуни 1992 година во Скопје, Република Македонија. Љубовта кон музиката ја покажува уште од најрана возраст, а на 12 години го започнува својот музички пат со настап на еден од најпознатите детски фестивали – Златно Славејче. Токму тој ран почеток го означува темелот на кариера која со текот на годините ќе се развие во импресивно уметничко дело. Пошироката регионална препознатливост ја стекнува во 2015 година со учеството во музичкото шоу X Factor Adria, каде со своите интерпретации ја освојува публиката и критиката. Истата година се преселува во Загреб, каде што започнува неговиот посериозен професионален развој. Во соработка со издавачката куќа Hit Records го објавува својот прв студиски албум Дишам за нас, со кој го потврдува статусот на еден од најперспективните млади вокали на регионалната сцена. Во 2020 година Давид ја основа својата дискографска куќа Identity Media, која служи како платформа преку која тој го претставува својот авторски и изведувачки труд пред пошироката јавност. Под етикетата на Identity Media, во ноември оваа година ќе излезе неговиот втор студиски албум со наслов СЛУШАЈ ЖИВОТОТ ШТОМ ДИКТИРА. Албумот содржи тринаесет авторски композиции што во целост ја прикажуваат пресликата на Давидовиот живот – искрените емоции, личните искуства и неговиот единствен уметнички печат. Давид ги потпишува сите текстови и музика на албумот, а во аранжманите соработува со својот долгогодишен продуцент Кристијан Синковиќ, со кого дели ист музички сензибилитет и визија. Во 2023 година, ја снима песната МОЈАТА МАКЕДОНИЈА по негов текст и музика, каде има и снимено и видео спот за песната. Во 2024 година, на Златна бубамара на популарноста добива награда за песна на годината. На 19 март 2026 година, Давид го одржа својот прв солични концерт по повод 10 години кариера. Концертот беше насловен „Мојата Македонија", каде беше одржан во [[Македонски народен театар]] во [[Скопје]]. == Надворешни врски == [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски фолк пејачи]] hseuj2czm8xfdjx9t6gumm9a0z8dryn 0 1390600 5652511 5534116 2026-11-02T16:13:09Z Carshalton 30527 5652511 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Рафаел Алкорта | image = [[File:Rafael Alkorta.jpg|200px|]] | fullname = Рафаел Алкорта Мартинес | birth_date = {{birth date and age|1968|9|16|df=y}} | birth_place = [[Билбао]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = {{height|m=1.78}} | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2002 <small>(33 г.)</small> | currentclub = | youthyears1 = 1975–1985 | youthclubs1 = {{Fb team Athletic Bilbao}} | years1 = 1984–1987 | caps1 = 44 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Bilbao Athletic}} | years2 = 1987–1993 | caps2 = 172 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Athletic Bilbao}} | years3 = 1993–1997 | caps3 = 107 | goals3 = 2 | clubs3 = {{Fb team Real Madrid}} | years4 = 1997–2002 | caps4 = 91 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Athletic Bilbao}} | nationalyears1 = 1985 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезнетација на Шпанија под 16 години|Шпанија 16]] | nationalyears2 = 1985–1986 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезнетација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears3 = 1987–1990 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезнетација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears4 = 1990–1998 | nationalcaps4 = 54 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2014–2015 | managerclubs1 = {{Fb team Olympiakos}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2015–2016 | managerclubs2 = {{Fb team Olympique Marseille}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> }} '''Рафаел Алкорта Мартинес''' (роден на [[16 септември]] [[1968]], во [[Билбао]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. Израснат во академијата на [[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]], тој го имал своето деби со резервниот тим на ''„рохибланкосите“'' во сезоната 1985-1986. Во 1987 година бил промовиран во првиот тим на Атлетик играјќи шест сезони за тимот пред да премине во [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] во 1993 година. Во Мадрид поминал четири сезони, освојувајќи две [[Примера Дивисион (Шпанија)|првенствени]] титули (1994-1995 и 1996-1997) и еден [[Суперкуп на Шпанија]] (1993), по што се вратил во Атлетик Билбао каде ја завршил својата кариера во 2002 година. За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]] дебитирал во мај 1990 година. Играл на сите три [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во текот на 1990-тите години ([[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]]) и на едно [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]] ([[Европско првенство во фудбал 1996|1996]]). ==Биографија== Неговиот помлад брат Оскар, исто така бил фудбалер, но иако ја минал младинската школа на Атлетик Билбао не успеал да оствари успешна кариера.<ref>{{cite web|url=https://www.athletic-club.eus/en/players/oskar-alkorta-martinez|title=Oskar Alkorta|publisher=Athletic Bilbao|access-date=23 June 2019}}</ref> ==По завршувањето на кариерата== Откако ја завршил својата играчка кариера, Алкорта работел како помошник тренер на поранешниот соиграч од Реал Мадрид, [[Мичел (фудбалер 1963)|Мичел]] во [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]] и [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]].<ref>{{cite news|url=http://athletic.elcorreo.com/noticias/201705/26/alkorta-alkiza-entre-posibles-20170525210941.html|title=Alkorta y Alkiza, entre los posibles ayudantes de Ziganda|newspaper=[[El Correo]]|first=Juanma|last=Mallo|language=es|date=26 May 2017|access-date=18 November 2017}}</ref> Во декември 2018 година, по изборот на [[Аитор Елизеги]] за претседател на Атлетик Билбао, тој бил назначен за нов [[спортски директор]] на клубот.<ref>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/pais-vasco/2018/12/24/5c20cea4fc6c83d43f8b46a1.html|title=Alkorta y Ayarza serían director deportivo y secretario técnico del Athletic con Elizegi|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|date=24 December 2018|access-date=11 January 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.deia.eus/2018/12/30/athletic/llevo-preparando-esto-desde-hace-mucho-tiempo|title="Llevo preparando esto desde hace mucho tiempo"|newspaper=[[Deia (newspaper)|Deia]]|first=Arkaitz|last=Aramendia|language=es|date=30 December 2018|access-date=11 January 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231124931/https://www.deia.eus/2018/12/30/athletic/llevo-preparando-esto-desde-hace-mucho-tiempo|archive-date=31 December 2018}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1994-1995, 1996-1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1993 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://hr.soccerway.com/igrac/alkorta-rafael/lrc1dvIH/ Рафаел Алкорта на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/rafael-alkorta/profil/spieler/101566 Рафаел Алкорта на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/203001/rafael-alkorta Рафаел Алкорта на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113814/show/rafa-alkorta Рафаел Алкорта на whoscored] {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алкорта, Рафаел}} [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетик Билбао]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1990]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1998]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] aqr5jrkzpybdhtr6dyipkg57of39n48 0 1396380 5652589 5604013 2026-11-02T20:18:18Z Виолетова 1975 5652589 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Heptaptera_crenata_flowers.JPG |image_caption =Heptaptera anisoptera |taxon = Heptaptera |authority = Margot & Reut. }} '''''Heptaptera''''' е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓаат на семејството штитоцветни, [[Штитоцветни|Apiaceae]].<ref name="POWO">{{cite web |title=Heptaptera Margot & Reut. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40078-1 |website=Plants of the World Online |access-date=24 May 2021 |language=en}}</ref> Неговиот домороден опсег е од Југоисточна Европа до Иран.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40078-1|title=Heptaptera Margot & Reut. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=24 May 2021}}</ref> Во [[Македонија]] од овој род расте само еден вид: ''[[Cachrys alpina|Heptaptera macedonica]]''.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1590}}</ref> == Видови == Видови:<ref name="POWO" /> *''[[Heptaptera alata]]'' {{small|(Boiss.) Tutin}} *''[[Heptaptera anatolica]]'' {{small|(Boiss.) Tutin}} *''[[Heptaptera angustifolia]]'' {{small|(Bertol.) Tutin}} *''[[Heptaptera anisopetala]]'' {{small|(DC.) Tutin}} *''[[Heptaptera cilicica]]'' {{small|(Boiss. & Balansa) Tutin}} *''[[Heptaptera colladonioides]]'' {{small|Margot & Reut.}} *''[[Heptaptera macedonica]]'' {{small|(Bornm.) Tutin}} *''[[Heptaptera triquetra]]'' {{small|(Vent.) Tutin}} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Македонија]] t1lryp08sa1jqu6v0vsy9eljzad4y07 0 1397911 5652604 5579242 2026-11-02T22:45:46Z Andrew012p 85224 /* */ 5652604 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = | изворен_наслов = Dredd | слика = Dredd 2012 Дред.webp | режисер = [[Пит Травис]] | сценарист = [[Алекс Гарланд]] | улоги = {{plainlist| * [[Карл Урбан]] * [[Оливија Тирлби]] * [[Лина Хиди]] * [[Вуд Харис]] }} | музика = [[Пол Леонард-Морган]] | кинематографија = [[Ентони Дод Ментл]] | студио = {{plainlist| * DNA Films * IM Global * Reliance Entertainment }} | премиера = 7 септември 2012 г. | времетраење = 95 минути | земја = {{знаме|Обединето Кралство}}<br>{{знаме|Јужна Африка}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 50 милиони долари | заработка = 41 милион долари | опис = Плакатот на филмот }} '''''Дред''''' ({{Langx|en|Dredd}}) — научнофантастичен акционен филм од 2012 г., во режија на Пит Травис и сценарио на [[Алекс Гарланд]]. Филмот е втора адаптација на истоимениот лик од стриповите, а во главните улоги се појавуваат [[Карл Урбан]] како Судијата Дред и [[Оливија Тирлби]] како Касандра Андерсон. Приказната се одвива во дистописка иднина, во огромниот Мега-Сити Еден, каде „судиите“ имаат овластување да дејствуваат како полиција, судија, порота и [[џелат]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2010/biz/news/lionsgate-im-global-reach-three-pic-deal-1118026768/|title=Lionsgate, IM Global reach three-pic deal|last=McNary|first=Pamela McClintock,Dave|date=2010-11-02|work=Variety|language=en-US|accessdate=2026-06-19}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Во иднината, по атомската војна, територијата на [[САД]] претставува озрачен пустош познат како „Проклетата Земја“. На источниот брег се наоѓа Мега-Сити Еден, метропола што се протега од [[Бостон]] до Вашингтон и брои 800 милиони жители, каде дневно се случуваат 17.000 злосторства. Единствената сила на правдата се судиите — елитни [[Полицаец|полицајци]] што истовремено ја извршуваат улогата на обвинители, порота и [[Џелат|џелати]]. Главниот судија му доделува задача на Судијата Дред да ја оцени новата приправничка, Касандра Андерсон, која и покрај слабите резултати на тестовите, поседува моќни екстрасетилни способности. Во 200-катната станбена зграда Peach Trees ''(''[[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Пич Триз''), наркобосот Маделин Мадригал, позната како „Ма-ма“, свирепо убива тројца дилери на дрога што користеле „Рапид“ — нов наркотик што ја забавува перцепцијата на времето на 1 % од нормалата, засилувајќи ги сите сетила и чувството на еуфорија. Дред и Андерсон пристигнуваат за да го истражат злосторството и откриваат нарколегло, каде го фаќаат бандитот Кеј. Според интуицијата на Андерсон, тој е одговорен за [[Мачење|мачењето]], па Дред одлучува да го одведе на испрашување во станицата. Како одговор, луѓето на Ма-ма го преземаат контролниот центар и ја запечатуваат зградата со сигурносни штитови, оневозможувајќи им на судиите да излезат или да повикаат засилување. Ма-ма распишува награда за главите на судиите, кои се принудени да се пробиваат низ десетици платеници. На 76-от кат, тие се наоѓаат под оган од тешки митралези, што предизвикува големи жртви меѓу граѓаните. Судиите успеваат да пробијат дупка во надворешниот ѕид и да повикаат помош. Маделин го испраќа својот соработник Калеб да ги пронајде судиите, но при нивната пресметка, Дред го фрла Калеб од зградата пред очите на Ма-ма. Дред сфаќа дека постапките на Мадригал се обид да спречи судиите да дојдат до информациите што ги поседува Кеј. Читајќи му ги мислите на бандитот, Андерсон открива дека „Пич Триз“ е главниот центар за производство и распределба на „Рапид“. Иако Андерсон предлага да се сокријат и да ја чекаат помошта, Дред решава да се искачи на горните катови и да ја фати Маделин. На сигналот на Дред се јавуваат судиите Волт и Гатри, но техничарот на кланот, Фрил, успева да ги излаже дека зградата е изолирана поради технички дефект. Дред и Андерсон се нападнати од две момчиња, што му овозможува на Кеј да ја разоружа Андерсон и да избега во базата на кланот. Додека Дред се пробива нагоре, Мадригал им се јавува на поткупените судии Лекс, Каплан, Чан и Алварес. Тие ги заменуваат Волт и Гатри, влегувајќи во зградата под изговор дека се поддршка. Кога Дред се сретнува со Чан, веднаш ја открива неговата предавничка намера и го убива во судир. Во меѓувреме, Кеј се обидува да ја убие Андерсон со нејзиното оружје, но ДНК-скенерот не го препознава, по што пиштолот избувнува и му ја откинува раката. Андерсон успева да побегне и подоцна ја убива Судијката Каплан откако ќе ѝ ги прочита мислите. Дред го убива Судијата Алварес, но бива ранет во стомакот од Судијата Лекс. Пред Лекс да му зададе смртоносен удар, Андерсон пристигнува и го убива предавникот. Андерсон и Дред со помош на шифра влегуваат во станот на Фрил, каде се крие Мадригал. Таа му се заканува на Дред дека, ако загине, уредот на нејзиниот зглоб ќе активира избувливо средство на горните катови и ќе ја срамни зградата со земја. Дред ја принудува да прими „Рапид“ и ја фрла од зградата во атриумот, од каде сигналот не може да стигне до детонаторот. По сѐ, Андерсон верува дека го паднала тестот бидејќи дозволила да биде разоружана. Главниот судија го прашува Дред за нејзиниот учинок, на што тој одговара дека таа го положила тестот. Во последните кадри, Касандра Андерсон излегува од Судот, ги зема шлемот и оружјето и заминува на судиски мотор во патрола. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Карл Урбан]] || Судијата Џозеф Дред |- | [[Оливија Тирлби]] || Касандра Андерсон |- | [[Лина Хиди]] || Маделин „Ма-ма“ Мадригал |- | [[Вуд Харис]] || Кеј |- | [[Донал Глисон]] || техничарот на кланот |- | [[Деобија Опареј]] || Ти-Џеј |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|1343727}} [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2012 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] bwuqj6sr8lunwh5425it3poban8jh74 0 1398345 5652540 5582480 2026-11-02T17:16:19Z Виолетова 1975 +[[Категорија:Флора на Македонија]]; +[[Категорија:Флора на Европа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652540 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Athamantha haynaldii0.jpg |image_caption = ''Athamanta haynaldii'' |display_parents = 3 |taxon = Athamanta |authority = [[L.]]<ref name=POWO_39711-1/> |subdivision_ranks = Species |subdivision = видови |synonyms = {{Species list |Bubon|L. |Galbanon|Adans. |Killinga|Adans. |Petrocarvi|Tausch |Tinguarra|Parl. |Tribula|Hill |Turbith|Tausch |Turbitha|Raf. |Pseudoreoxis|Rydb. |Pteryxia|Nutt. }} |synonyms_ref = <ref name="POWO_39711-1">{{cite web |title=''Athamanta'' L.. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39711-1 |access-date=2024-06-23 }}</ref> }} '''''Athamanta''''' е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството [[Штитоцветни|Apiaceae]]. Потекнува од [[јужна Европа]] и [[северна Африка]].<ref name="POWO_39711-1">{{cite web |title=''Athamanta'' L.. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39711-1 |access-date=2024-06-23 }}</ref> Еден од синонимите на ''Athamanta, Tinguarra,'' првично го опишал италијанскиот ботаничар [[Филипо Парлаторе]], кој го именувал родот по Тингуаро. == Видови == {{На|2024|June}}, [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве видови:<ref name=POWO_39711-1/> *''[[Athamanta aurea]]'' <small>(Vis.) Neilr.</small> *''[[Athamanta cervariifolia]]'' <small>(DC.) DC.</small> *''[[Athamanta cortiana]]'' <small>Ferrarini</small> *''[[Athamanta cretensis]]'' <small>L.</small> *''[[Athamanta densa]]'' <small>Boiss. & Orph.</small> *''[[Athamanta hispanica]]'' <small>Degen ex Hervier</small> *''[[Athamanta macedonica]]'' <small>(L.) Spreng.</small> *''[[Athamanta montana]]'' <small>(Webb ex Christ) Spalik & Wojew. & S.R.Downie</small> *''[[Athamanta sicula]]'' <small>L.</small> *''[[Athamanta turbith]]'' <small>(L.) Brot.</small> *''[[Athamanta vayredana]]'' <small>(Font Quer) C.Pardo</small> *''[[Athamanta vestita]]'' <small>A.Kern.</small> == Наводи == {{Ризница-врска|Athamanta}}{{Наводи}} * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=109083 NCBI база на податоци за таксономија] * [https://web.archive.org/web/20120814132112/http://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Athamanta_Genus.asp Запис во ZipCodeZoo] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] hceszmjjqw0vzdl9ebvwu7t4k861y36 5652541 5652540 2026-11-02T17:18:03Z Виолетова 1975 /* Видови */ 5652541 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Athamantha haynaldii0.jpg |image_caption = ''Athamanta haynaldii'' |display_parents = 3 |taxon = Athamanta |authority = [[L.]]<ref name=POWO_39711-1/> |subdivision_ranks = Species |subdivision = видови |synonyms = {{Species list |Bubon|L. |Galbanon|Adans. |Killinga|Adans. |Petrocarvi|Tausch |Tinguarra|Parl. |Tribula|Hill |Turbith|Tausch |Turbitha|Raf. |Pseudoreoxis|Rydb. |Pteryxia|Nutt. }} |synonyms_ref = <ref name="POWO_39711-1">{{cite web |title=''Athamanta'' L.. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39711-1 |access-date=2024-06-23 }}</ref> }} '''''Athamanta''''' е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството [[Штитоцветни|Apiaceae]]. Потекнува од [[јужна Европа]] и [[северна Африка]].<ref name="POWO_39711-1">{{cite web |title=''Athamanta'' L.. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39711-1 |access-date=2024-06-23 }}</ref> Еден од синонимите на ''Athamanta, Tinguarra,'' првично го опишал италијанскиот ботаничар [[Филипо Парлаторе]], кој го именувал родот по Тингуаро. == Видови == {{На|2024|June}}, [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве видови:<ref name=POWO_39711-1/> Во [[Македонија]] расте барем еден вид од овој род.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1584}}</ref> *''[[Athamanta aurea]]'' <small>(Vis.) Neilr.</small> *''[[Athamanta cervariifolia]]'' <small>(DC.) DC.</small> *''[[Athamanta cortiana]]'' <small>Ferrarini</small> *''[[Athamanta cretensis]]'' <small>L.</small> *''[[Athamanta densa]]'' <small>Boiss. & Orph.</small> *''[[Athamanta hispanica]]'' <small>Degen ex Hervier</small> *''[[Athamanta macedonica]]'' <small>(L.) Spreng.</small> *''[[Athamanta montana]]'' <small>(Webb ex Christ) Spalik & Wojew. & S.R.Downie</small> *''[[Athamanta sicula]]'' <small>L.</small> *''[[Athamanta turbith]]'' <small>(L.) Brot.</small> *''[[Athamanta vayredana]]'' <small>(Font Quer) C.Pardo</small> *''[[Athamanta vestita]]'' <small>A.Kern.</small> == Наводи == {{Ризница-врска|Athamanta}}{{Наводи}} * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=109083 NCBI база на податоци за таксономија] * [https://web.archive.org/web/20120814132112/http://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Athamanta_Genus.asp Запис во ZipCodeZoo] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] d8eom4fsbryzygk683mee7gg5up31ph 0 1398347 5652588 5582484 2026-11-02T20:17:00Z Виолетова 1975 5652588 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Cachrys sicula EnfoqueFrutos 2010-6-25 CampodeCalatrava.jpg |image_caption = ''[[Cachrys sicula]]'' |taxon = Cachrys |authority = [[L.]]<ref name=POWO_39758-1/> |subdivision_ranks = Видови |subdivision = [[#Видови|види текст]]. }} '''''Cachrys''''' е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството штитоцветни, [[Apiaceae]].<ref name="POWO_39758-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39758-1|title=''Cachrys'' L..|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2022-12-27}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Tahar|first=Smaili|last2=Hamdi|first2=Bendif|last3=Flamini|first3=Guido|last4=Mehmet|first4=Öztürk|last5=Duru|first5=Mehmet Emin|last6=Bruno|first6=Maurizio|last7=Maggi|first7=Filippo|date=2021-09-10|title=Chemical composition, antioxidant and anticholinesterase activity of the essential oil of {{sic|nolink=y|reason=error in source|algerian}} cachrys sicula L|url=https://doi.org/10.1080/14786419.2021.1969567|journal=Natural Product Research|volume=36|issue=16|pages=4094–4102|doi=10.1080/14786419.2021.1969567|issn=1478-6419|pmid=34507514|url-access=subscription}}</ref> Неговите видови се автохтони околу [[Средоземно Море|Медитеранот]] и источно до [[Иран]].<ref name="POWO_39758-1" /> Во [[Македонија]] од овој род расте само еден вид: ''[[Cachrys alpina]]''.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1589}}</ref> == Видови == {{На|2022|December}}, [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве видови:<ref name="POWO_39758-1" /> *''[[Cachrys alpina]]'' <small>M.Bieb.</small> *''[[Cachrys cristata]]'' <small>DC.</small> *''[[Cachrys libanotis]]'' <small>L.</small> *''[[Cachrys longiloba]]'' <small>DC.</small> *''[[Cachrys pungens]]'' <small>Jan ex Guss.</small> *''[[Cachrys sicula]]'' <small>L.</small> == Наводи == {{Ризница-врска}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ceraynahnzkv7rvt6nbilyn9p9jnjec 0 1399146 5652689 5609816 2026-11-03T11:38:49Z Jtasevski123 69538 доп 5652689 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Обична чадливка |image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg |genus = Fumaria |species = officinalis |authority = [[Карл Линеј|L.]] }}'''Обична чадливка''' ({{науч|Fumaria officinalis}}) — едногодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството на афион Papaveraceae. Тоа растение е најчестиот вид од родот [[чадливка]] во [[Западна Европа|Западна]] и [[Средна Европа]]. == Опис == Обичната чадливка е [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение со исправени, голи [[Стебло|стебла]], високи 10–30 см, кои имаат надолжни бразди и се облисени по целата должина. [[Лист|Листовите]] се последователно распоредени, сивозелени и двојно пересто разделени. Имаат [[Лисна дршка|лисни дршки]], кои обично се покуси од [[Лисна плоча|лисната плоча]]. Лисните делови се триаголно јајцевидни, а [[Лиска (лист)|лиските]] се копјести или линијно копјести, три до четирипати подолги отколку широки. [[Соцветие|Соцветијата]] се густи, исправени и долги 2–6 см, подолги од [[Цветна дршка|цветните дршки]]. Во нив се собрани 10–50 [[Цвет|цветови]], а прицветните листови (брактеите) достигнуваат од една третина до половина од должината на плодните дршки. Цветовите се долги 6–9 мм. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се јајцевидни, неправилно назабени по работ, долги 1,5–2,5 мм и широки 0,75–1 мм, односно два до трипати покуси од венчето. Венчето е розово до црвено, со темновиолетов врв. Горното венечно ливче е заострено на врвот, а неговите рабови се свиткани нагоре. [[Плод|Плодот]] е едносемено оревче, приближно топчесто и бубреговидно, со пречник од 2–3 мм. На врвот е вдлабнато, странично малку сплескано и покриено со ситни брадавички. Плодните дршки обично се двапати подолги од прицветните листови, а поретко се еднакви со нив. Растението содржи [[Алкалоид|алкалоиди]], [[Соли|калиумови соли]] и [[Танин|танини]], а претставува и извор на [[фумарна киселина]].<ref name="Readers">{{Наведена книга|title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain|publisher=Reader's Digest|year=1981|isbn=9780276002175|page=37}}</ref><ref name="Fitter">{{Наведена книга|title=The Wild Flowers of Britain and Northern Europe|url=https://archive.org/details/bwb_KV-623-328|last=Fitter|first=Richard|last2=Fitter|first2=Alastair|last3=Blamey|first3=Marjorie|publisher=Collins|year=1974|isbn=0-00-219057-5|location=London|pages=[https://archive.org/details/bwb_KV-623-328/page/78 78]}}</ref><ref name="Murphy">{{Наведена книга|title=Fumitories of Britain and Ireland. BSBI Handbbok No. 12|last=Murphy|first=R.J.|date=2009|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|isbn=9780901158406|location=London}}</ref><ref name="EMA">{{Наведен извештај|access-date=5 May 2019}}</ref><ref name="Флора на Македонија" />[[Податотека:Illustration_Fumaria_officinalis0.jpg|десно|мини|300x300п|Ботаничка илустрација на обична чадливка]] == Таксономија == Првпат било формално опишан од шведскиот ботаничар [[Карл Линеј]] во неговата семинална публикација „ Видови плантариум “ на страница 700, во 1753 година.<ref name="plantlist">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2815499|title=Fumaria officinalis L. is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=5 November 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=673050-1|title=Papaveraceae Fumaria officinalis L.|publisher=ipni.org|accessdate=5 November 2017}}</ref> Постојат 2 познати подвидови: * ''Fumaria officinalis'' subsp. * ''Fumaria officinalis'' subsp.<ref name="plantlist"/> == Етимологија == „Зачаденото“ или „задушеното“ потекло на неговото име доаѓа од проѕирната боја на неговите цвеќиња, што им дава изглед на чад или обесени во чад, и малку сиво-сина боја на магла на неговото зеленило, исто така наликува на чад што доаѓа од земјата, особено по утринската роса. Растението веќе се нарекувало ''{{Јаз|la|fūmus terrae}}'' (чадот на земјата) во почетокот на 13 век и пред две илјади години, [[Диоскорид]] напишал во ''{{Јаз|la|De Materia Medica}}'' и [[Плиниј Постариот]] во ''{{Јаз|la|[[Natural History (Pliny)|Naturalis Historia]]}}'' дека триењето на очите со сокот или латексот на растението предизвикува солзи, како остар чад (''{{Јаз|la|fūmus}}'') им прави на очите. Неговото грчко име е ''капнос'' и името ''fumewort'' сега најмногу се однесува на родот ''Corydalis'', особено на сличен изглед ''Corydalis solida'' (порано ''Fumaria bulbosa''), за кој се сметаше дека припаѓа на истиот род како фумито.<ref name="Gledhill">[https://books.google.com/books?id=NJ6PyhVuecwC&pg=PA172&lpg=PA172&dq=fumus+terrae&source=bl&ots=jc9dnwOXje&sig=ZeaAcBlXYpmcLtjTazTYeXD9RoY&hl=en&sa=X&ei=LddKU47sPMmL2AXDr4GgBQ&ved=0CDgQ6AEwAg#v=onepage&q=fumus%20terrae&f=false The Names of Plants, Fourth Edition], {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/namesofplants00gled|title=The Names of Plants|last=Gledhill|first=D.|publisher=Cambridge University Press|year=1985–2008|isbn=978-0-521-86645-3|location=United Kingdom|pages=443|url-access=registration}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Потекнува од умерените региони на Северна Африка, Европа и делови од Западна Азија.<ref name="Grin">{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=70905|title=Taxon: Fumaria officinalis L.|publisher=ars-grin.gov|accessdate=5 November 2017}}</ref> === Опсег === Се наоѓа во Северна Африка, во рамките на [[Макаронезија]], [[Канарски Острови|Канарските Острови]], [[Алжир]], [[Египет]], [[Либија]], [[Мароко]] и [[Тунис]]. Во Западна Азија го има во [[Кавказ]], [[Кипар]], [[Ирак]], [[Израел]], [[Либан]], [[Сибир]], [[Сирија]] и [[Турција]] . Во источна Европа се наоѓа во [[Белорусија]], [[Естонија]], [[Латвија]], [[Литванија]] и [[Украина]]. Во средна Европа, тоа е во [[Австрија]], [[Белгија]], [[Германија]], [[Унгарија]], [[Холандија]], [[Полска]], [[Словачка]] и [[Швајцарија]]. Во северна Европа, во [[Данска]], [[Ирска (остров)|Ирска]], [[Норвешка]], [[Шведска]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Во југоисточна Европа, во [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Хрватска]], [[Грција]], [[Италија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]] и [[Словенија]]. Исто така во југозападна Европа, го има во [[Франција]], [[Португалија]] и [[Шпанија]].<ref name="Grin"/> Во [[Македонија]] е широко распространето растение и се среќава по сите делови на Македонија. Се развива по влажни, растресити и богати со хранливи материи почви, по меѓи, ниви и градини, во низинскиот дел и на надморска височина до 1000 метри.<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|volume=Том I св.2|location=Скопје|page=175|author-link=Кирил Мицевски|access-date=15 август 2026}}</ref> == Билкарство == [[Податотека:Storage_jar_used_for_Fumitory_Water,_Italy,_1640-1660_Wellcome_L0057089.jpg|лево|мини|Тегла за складирање што се користи за фумиторна вода (вода натопена со обична чадливка), Италија, средината на 17 век]] Користењето на ова растение како лек започнало во Европа во доцниот среден век, иако било познато уште од антиката.<ref name="EMA"/> Во Европа од 17 век било објавено како добро за очите (поради забелешките на [[Плиниј Постариот|Плиниј]], а подоцна и на Оливие де Сер дека триењето на неговиот сок во очите предизвикува прекумерно кинење).<ref name="EMA" /><ref name="Howard">Howard, Michael. ''Traditional Folk Remedies'' (century, 1987). pp142-3.</ref> Најчестите традиционални употреби биле како помагало за варење и [[диуретик]], но разни народни традиции низ Европа му припишувале мноштво на намени: запек, [[Инфекција на мочните патишта|циститис]], [[артериосклероза]], [[ревматизам]], [[артритис]], како прочистувач на крвта, за [[хипогликемија]], инфекции,<ref name="EMA" /><ref name="EMA" /> и евентуално за чистење на бубрезите.<ref name="Howard" /> Во [[Сицилија]] и можеби на други места се користел за лекување на флеки на кожата, а во [[Обединето Кралство|Британија]] во модерната ера како средство за миење очи за лекување на [[конјунктивитис]].<ref name="EMA" /><ref name="Howard" /><ref>{{Наведено списание|year=2000|title=Traditional medicine as a source of new therapeutic agents against psoriasis|journal=Fitoterapia|volume=71 Suppl 1|pages=S13–20|doi=10.1016/s0367-326x(00)00172-6|pmid=10930708}}</ref> Од 1963 година се продава како хербален лек во [[Франција]].<ref name="EMA"/> Од 2011 година растителните производи направени од ова растение легално се продаваат во различни форми во [[Австрија]], [[Германија]], Франција и [[Шпанија]]. Производите може легално да се продаваат на британскиот пазар (тоа е на британската општа продажна листа), иако таму не се продавале никакви производи од 2011 година. Во Европската унија како целина, маркетингот на растението не е нужно легален: тој е отфрлен од списокот на заедницата од страна на Комитетот за хербални медицински производи поради недостаток на токсиколошки студии. Производите во Франција и Шпанија се продаваат како дигестивен (се вели дека делува со зголемување на протокот на жолчката), во Австрија се продава за лекување на дискинезија на билијарниот канал, во Германија едноставно се продава како билен чај.<ref name="EMA" /> Постојат некои докази од животински модели дека го модифицира абнормалниот проток на жолчката, иако нема ефект врз нормалната холереза. Антиспазмодичното дејство на горниот дигестивен тракт [[ин витро]] и во студиите на животни се смета за доволно документирано. Ефикасноста на хербалните производи кај луѓето се смета за веродостојна, но сепак недокажана во клиничките студии. Бројни клинички студии во неговата амфохолеретска употреба кај луѓето ја покажаа подносливоста и безбедноста на употребените дози, но имаше само едно мало двојно слепо испитување со плацебо кое било неубедливо во однос на ефикасноста. Поголемото двојно слепо испитување со [[Плацебо ефект|плацебо]] кое ја истражува и споредува неговата употреба во третман на болка и дистензија поради синдром на нервозно дебело црево со [[Куркума|''Curcuma'']] не покажа статистички значајни разлики помеѓу групите за третман (иако се чинеше дека употребата на било која трева малку ја влошува дистензијата или болката соодветно, во споредба со употребата на плацебо). Голем број други потенцијални ефекти или употреби за растението и неговиот главен алкалоид протопин се истражени [[ин витро]] или во животински модели.<ref name="EMA"/> Хауард (1987) предупредува дека фумиторијата е [[отров]]на и треба да се користи само „под раководство на медицински билкар“,<ref name="Howard"/> но во Европа, не се регистрирани безбедносни проблеми со неговата употреба од 2011 година.<ref name="EMA"/> Големите дози на протопин кај животинските модели предизвикуваат возбуда и конвулзии. Темелно токсиколошки истражувања на ова растение не се спроведени од 2011 година. Немаше студии за неговата безбедност или ефект врз бремени жени, деца или постари лица.<ref name="EMA" /> == Хемиски состојки == [[Податотека:Protopine_Structural_Formula_V1.svg|мини|200x200пкс| Протопин]] Растението содржи изохинолин алкалоиди протопин и алокриптопин. И протопинот и алокриптопинот ги зголемија нивоата на [[Информациска РНК|mRNA]] на CYP1A1 и CYP1A2 во клетките на човечките [[хепатоцит]]и. Употребата на производи кои содржат протопин и/или алокриптопин може да се смета за безбедна во однос на можна индукција на ензимите CYP1A.<ref>{{Наведено списание|last=Vrba|first=J.|last2=Vrublova|first2=E.|last3=Modriansky|first3=M.|last4=Ulrichova|first4=J.|year=2011|title=Protopine and allocryptopine increase mRNA levels of cytochromes P450 1A in human hepatocytes and HepG2 cells independently of AhR|journal=Toxicology Letters|volume=203|issue=2|pages=135–141|doi=10.1016/j.toxlet.2011.03.015|pmid=21419197}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Чадливка]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3jidt0jkfwybfax5in0l0u4ffjyl54j 4 1404405 5652500 5651458 2026-11-02T15:16:03Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ не е драма 5652500 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец октомври 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на врбa во Македонија === [[Податотека:Salix alba Morton.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на врбa во Македонија“]] На 1 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на врбa во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на врба во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови врби во Македонија|Видови на врба во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Salix pentandra]] (Н)|[[Salix triandra]] (Н)|[[Salix purpurea]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:MartovskiSS|MartovskiSS]] | {{подреден список|[[Salix alpina]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Dangelovskibroz| Dangelovskibroz]] | {{подреден список|[[Salix retusa]] (Н)|[[Salix caprea]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Salix herbacea]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:МихаилБРОЗ|МихаилБРОЗ]] | {{подреден список|[[Salix reticulata]] (Н)|[[Salix waldsteiniana]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:JanaBroz|JanaBroz]] | {{подреден список|[[Salix cinerea]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Сараброз|Сараброз]] | {{подреден список|[[Salix eleagnos]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Salix silesiaca]] (Н)|[[Salix appendiculata]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:AS-rzeka-icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 6 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на реки во Нов Зеланд|Список на реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Клута (река)]] (Н)|[[Фангануи (река)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Орети (река)]] (Н)|[[Ваитаки (река)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Матаура (река)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Река Еглинтон]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Значајни американски ботанички илустратори === [[Податотека:Botanical_illustration_of_Lilium_superbum.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Значајни американски ботанички илустратори“]] На 8 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Значајни американски ботанички илустратори“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за значајните американски ботанички илустратори може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на американски ботанички илустратори|Список на американски ботанички илустратори]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Ен Кингсбери Волстонкрафт]] (Н)|[[Ема Хоман Тајер]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Маргарет Нилсон Армстронг]] (Н)|[[Клариса Мангер Беџер]] (Н)|[[Вилијам Пол Крилон Бартон]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Џозеф Мејсон (уметник)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Дороти ван Дајк Лик]] (Н)|[[Елси Луиз Шо]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 13 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1850-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[1857 во книжевноста]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[1840 во книжевноста]] (П)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1859 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Драми на Тенеси Вилијамс === [[Податотека:Tennessee_Williams_NYWTS_(cropped).jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Драми на Тенеси Вилијамс“]] На 15 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Драми на Тенеси Вилијамс“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за драмите на Тенеси Вилијамс може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Тенеси Вилијамс|Драми на Тенеси Вилијамс]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Француска четврт (драма)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Скали за на покривот]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Период на привикнување]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Ќе се врати ли господинот Мериведер од Мемфис?]] (Н)|[[Орфеј во пеколот]] (Н)|[[Пролетна бура]] (Н)|[[Не е за славеите]] (Н)|[[Седумте слегувања на Миртл]] (Н)|[[Ноќта на игуаната]] (Н)|[[Трамвај наречен „Желба“]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 20 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1870-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1878 година]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[1860 во уметноста]] (П)|[[1861 во уметноста]] (П)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[1871 во уметноста]] (П)|[[1877 во уметноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Управни области во Шкотска === [[Податотека:Flag of Scotland.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Управни области во Шкотска“]] На 22 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Управни области во Шкотска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за управните области во Шкотска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Управни области во Шкотска|Управни области во Шкотска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Аргајл и Бјут]] (Н)| [[Источен Еаршир]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Фајф]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Абердиншир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Генерални директори на УНЕСКО === [[Податотека:Flag of UNESCO.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Генерални директори на УНЕСКО“]] На 27 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Генерални директори на УНЕСКО“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за генералните директори на УНЕСКО може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Генерални директори на УНЕСКО|Генерални директори на УНЕСКО]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Рене Мае]] (Н)|[[Одре Азуле]] (Н)|[[Лутер Х. Еванс]] (Н)|[[Џон Вилкинсон Тејлор]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Коичиро Мацуура]] (Н)|[[Виторино Веронезе]] (Н)|[[Хаиме Торес Бодет]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Федерико Мајор Сарагоса]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Позначајни кратери на Месечината === [[Податотека:Location of lunar crater humboldt.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Позначајни кратери на Месечината“]] На 29 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Позначајни кратери на Месечината“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за позначајните кратери на Месечианта може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на кратери на Месечината#Позначајни кратери|Список на кратери на Месечината]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пиколомини (кратер)]] (Н)|[[Пикар (кратер)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Теофил (кратер)]]|[[Аристотелес (кратер)]] |[[Хумболт (кратер)]] (Н)|[[Жансен (кратер)]] (Н)|[[Коперник (кратер)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Стадиј (кратер)]] (Н)|[[Плиниј (кратер)]] (Н)|[[Тебит (кратер)]] (Н)|[[Расел (кратер)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|10]] mzrntjjsny20e9wxehw37l2xrik4y3y 5652515 5652500 2026-11-02T16:14:32Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652515 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец октомври 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на врбa во Македонија === [[Податотека:Salix alba Morton.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на врбa во Македонија“]] На 1 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на врбa во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на врба во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови врби во Македонија|Видови на врба во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Salix pentandra]] (Н)|[[Salix triandra]] (Н)|[[Salix purpurea]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:MartovskiSS|MartovskiSS]] | {{подреден список|[[Salix alpina]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Dangelovskibroz| Dangelovskibroz]] | {{подреден список|[[Salix retusa]] (Н)|[[Salix caprea]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Salix herbacea]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:МихаилБРОЗ|МихаилБРОЗ]] | {{подреден список|[[Salix reticulata]] (Н)|[[Salix waldsteiniana]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:JanaBroz|JanaBroz]] | {{подреден список|[[Salix cinerea]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Сараброз|Сараброз]] | {{подреден список|[[Salix eleagnos]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Salix silesiaca]] (Н)|[[Salix appendiculata]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:AS-rzeka-icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 6 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на реки во Нов Зеланд|Список на реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Клута (река)]] (Н)|[[Фангануи (река)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Орети (река)]] (Н)|[[Ваитаки (река)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Матаура (река)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Река Еглинтон]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Значајни американски ботанички илустратори === [[Податотека:Botanical_illustration_of_Lilium_superbum.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Значајни американски ботанички илустратори“]] На 8 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Значајни американски ботанички илустратори“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за значајните американски ботанички илустратори може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на американски ботанички илустратори|Список на американски ботанички илустратори]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Ен Кингсбери Волстонкрафт]] (Н)|[[Ема Хоман Тајер]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Маргарет Нилсон Армстронг]] (Н)|[[Клариса Мангер Беџер]] (Н)|[[Вилијам Пол Крилон Бартон]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Џозеф Мејсон (уметник)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Дороти ван Дајк Лик]] (Н)|[[Елси Луиз Шо]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 13 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1850-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[1857 во книжевноста]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[1840 во книжевноста]] (П)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1859 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Драми на Тенеси Вилијамс === [[Податотека:Tennessee_Williams_NYWTS_(cropped).jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Драми на Тенеси Вилијамс“]] На 15 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Драми на Тенеси Вилијамс“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за драмите на Тенеси Вилијамс може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Тенеси Вилијамс|Драми на Тенеси Вилијамс]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Француска четврт (драма)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Скали за на покривот]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Период на привикнување]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Ќе се врати ли господинот Мериведер од Мемфис?]] (Н)|[[Орфеј во пеколот]] (Н)|[[Пролетна бура]] (Н)|[[Не е за славеите]] (Н)|[[Седумте слегувања на Миртл]] (Н)|[[Ноќта на игуаната]] (Н)|[[Трамвај наречен „Желба“]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 20 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1870-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1878 година]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[1860 во уметноста]] (П)|[[1861 во уметноста]] (П)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[1871 во уметноста]] (П)|[[1877 во уметноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Управни области во Шкотска === [[Податотека:Flag of Scotland.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Управни области во Шкотска“]] На 22 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Управни области во Шкотска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за управните области во Шкотска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Управни области во Шкотска|Управни области во Шкотска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Аргајл и Бјут]] (Н)| [[Источен Еаршир]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Фајф]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Абердиншир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Генерални директори на УНЕСКО === [[Податотека:Flag of UNESCO.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Генерални директори на УНЕСКО“]] На 27 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Генерални директори на УНЕСКО“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за генералните директори на УНЕСКО може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Генерални директори на УНЕСКО|Генерални директори на УНЕСКО]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Рене Мае]] (Н)|[[Одре Азуле]] (Н)|[[Лутер Х. Еванс]] (Н)|[[Џон Вилкинсон Тејлор]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Коичиро Мацуура]] (Н)|[[Виторино Веронезе]] (Н)|[[Хаиме Торес Бодет]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Федерико Мајор Сарагоса]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Позначајни кратери на Месечината === [[Податотека:Location of lunar crater humboldt.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Позначајни кратери на Месечината“]] На 29 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Позначајни кратери на Месечината“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за позначајните кратери на Месечианта може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на кратери на Месечината#Позначајни кратери|Список на кратери на Месечината]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пиколомини (кратер)]] (Н)|[[Пикар (кратер)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Теофил (кратер)]] (Н)|[[Аристотелес (кратер)]] (Н)|[[Хумболт (кратер)]] (Н)|[[Жансен (кратер)]] (Н)|[[Коперник (кратер)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Стадиј (кратер)]] (Н)|[[Плиниј (кратер)]] (Н)|[[Тебит (кратер)]] (Н)|[[Расел (кратер)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|10]] 3homoxqhuvtqzmkqe75guc8nux5jqle 4 1404565 5652408 5652385 2026-11-02T12:08:40Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652408 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна имунологија]](Н)|[[Харвардски музеј за природна историја]] (Н)|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Националната метеоролошка асоцијација]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] he87y7siz6ndil0deqpgyur3xjvw64m 5652412 5652408 2026-11-02T12:13:35Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5652412 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)|[[Од Земјата до Месечината]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Беснило (роман)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Д-р Џекил и г. Холмс]] (Н) | [[Книгите од серијалот „Кормиларката“]] (Н) | [[Добри предзнаци]] (Н) | [[Коралина]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Диво возење низ ноќта]] (Н)|[[Ноќта на желбите]] (Н)|[[Сребрениот сон]] (Н)|[[Гоблински тајни]] (Н)|[[Бегство на Венера]] (Н)|[[Небесен народ]] (Н)|[[Руини (роман на Брукс-Далтон)]] (Н)|[[Кинг-конг против Тарзан]] (Н)|[[Иницијаторско судење]] (Н)|[[Кралот (роман)]] (Н)|[[Индиго (роман на Хофман)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Списание на Американското керамичко друштво]] (Н)|[[Икар (списание)]] (Н)|[[Лабораторија за спортско истражување „Најк“]] (Н)|[[Стаклени цвеќиња]] (Н)|[[Истражувачки парк на Универзитетот Флорида Атлантик]] (Н)|[[Хербариум на Универзитетот Харвард]] (Н)|[[Научна имунологија]](Н)|[[Харвардски музеј за природна историја]] (Н)|[[Напредок во науката]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Национална академија на науките]] (H)|[[Американско астрономско друштво]] (H)|[[Здружение за хеморецептивни науки]] (H)|[[Комитет на загрижени научници]] (H)|[[Друштво на фармацевти за инфективни болести]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Протеинско друштво]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[AmphibiaWeb]] (Н)| [[Американски институт на хемичари]] (Н)| [[Национална академија на пронаоѓачи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] | {{подреден список|[[Њујоршко ентомолошко друштво]] (Н)| [[Националната метеоролошка асоцијација]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] | {{подреден список|[[Јеилско здружение за наука и инженерство]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] ks8tcn2fm893ll13nqe9nlzskgiyj2b 0 1405100 5652435 5648019 2026-11-02T13:13:39Z BosaFi 115936 5652435 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река |name = Клута / Мата-Ау |other_name = Молине (Molyneux) |etymology = Мата-Ау: струја во водата. Клута: од ''Cluaidh'', шкотско-гелското име за [[Клајд (река)|реката Клајд]] |image = Upper Clutha Valley.jpg |image_size = 270px |image_caption = Долината на Горна Клута, поглед спроти течението кон [[Јужни Алпи|Јужните Алпи]] |map = Clutha River Basin.jpg |map_size = 270 |map_caption = Сливот на реката Клута ([https://mghydro.com/watersheds/shared/D4C8C5.html интерактивна карта]) |subdivision_type1 = Земја |subdivision_name1 = [[Нов Зеланд]] |subdivision_type2 = Регион |subdivision_name2 = [[Отаго]] |subdivision_type3 = Населби |subdivision_name3 = [[Ванака]], [[Кромвел (Нов Зеланд)|Кромвел]], [[Клајд (Нов Зеланд)|Клајд]], [[Александра (Нов Зеланд)|Александра]], [[Роксбург (Нов Зеланд)|Роксбург]], [[Балклута]] |length = 338 км |discharge1_avg = 614 m³/s |source1 = [[Mount Brewster, New Zealand|Mount Brewster]] |source1_location = [[Јужни Алпи|Јужните Алпи]] |source1_elevation = 1.540 м |mouth = [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] |mouth_coordinates = {{coord|46|21|S|169|48|E|display=inline,title}} |mouth_elevation = [[Морско ниво]] |progression = [[Makarora River|Макарора]] → [[Езеро Ванака]] → Клута → [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] |basin_size = околу 21.000 км² |tributaries_left = Хавеа, Линдис, Манухерикија, Бомонт, Туапека |tributaries_right = Кардрона, Каварау, Помахака, Ваивера |waterbodies = [[Езеро Ванака]], [[Езеро Дунстан]], [[Езеро Роксбург]] |custom_label = Острови |custom_data = Инч Клута }} '''Реката Клута/Мата-Ау''' е втората најдолга [[река]] во [[Нов Зеланд]] и најдолгата на [[Јужен Остров|Јужниот Остров]]. Таа тече во правец југ-југоисток во должина од 338 километри низ Централен и Јужен Отаго, од езерото Ванака во [[Јужни Алпи|Јужните Алпи]] до [[Тихи Океан|Тихиот Океан]], 75 километри југозападно од Данидин. Во реката Клута и нејзините околни области има многу злато. Ова е реката со најголем проток на вода во Нов Зеланд, со просечен проток од 614 кубни метри во секунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter7.6.html|title=State of New Zealand's Environment 1997 – Chapter 7: Nature of NZ's water environment &#91;Ministry for the Environment&#93;|archive-url=https://web.archive.org/web/20050416222951/http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter7.6.html|archive-date=2005-04-16|accessdate=2005-05-09}}</ref> Реката Клута одиграла истакната улога и во [[Маори|маорската]] и во европската историја на оваа област. Реките и долините биле главниот транспортен систем што го користеле локалните Маори за пристап до внатрешноста на Јужниот Остров. Златната треска во Отаго од 1860-тите довела до производство на приближно 240 тони злато, пронајдено во [[Слив|сливот]] на реката Клута.<ref name="J">{{Наведено списание|last=Upton|first=Phaedra|last2=Walcott|first2=Rachell|last3=Burridge|first3=Chris|last4=Waters|first4=Jonathon|date=2012-09-24|title=Tectonic controls on the evolution of the Clutha River catchment, New Zealand|journal=New Zealand Journal of Geology and Geophysics|location=New Zealand|volume=55|issue=4|pages=345–359|doi=10.1080/00288306.2012.709184|doi-access=free}}</ref> Реката има најголем проток во Нов Зеланд, а околу 6% од целата вода на Јужниот Остров отекува само преку Клута. Таа има просечен проток од приближно 500 м³/с и сливно подрачје од околу 22.000 км², што ја прави економски значајна река за земјата. На реката Клута има две [[Хидроенергија|хидроцентрали]], кои обезбедуваат 14% од вкупниот капацитет за производство на хидроелектрична енергија во земјата. Реката Клута ги одводнува високите планини на [[Јужни Алпи|Јужните Алпи]] на запад и минува низ сложен топографски систем од котлини и планински венци кон исток, пред да се влие во [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Поголемиот дел од топографските карактеристики на сливното подрачје на реката Клута се директен резултат на доцниот [[кенозоик]] и активните тектонски процеси што се случуваат во јужниот дел од Јужниот Остров поради деформација долж блиската граница на тектонските плочи, дефинирана со Алпскиот расед.<ref name="J" /> Реката е позната по своите пејзажи, историјата на златната треска и брзите тиркизни води. Групата за зачувување на реката Клута / Мата-Ау работи на создавање регионален речен парк, со пешачка патека долж целиот речен коридор. == Топонимија == [[Маорски јазик|Маорското]] име за реката Клута е Мата-Ау (понекогаш скратено како Матау), што значи „површинска струја“.<ref name="E">{{Наведена енциклопедија|access-date=23 October 2024}}</ref><ref>{{ReedPlacenames1975}}</ref> Раните доселеници понекогаш го запишувале маорското име како „Матоу“ и „Матуа-а“, а го изговарале како „Мату“.<ref>{{Наведено списание|last=Kelly|first=Jan|year=1999|title=Maori Maps|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1999_36_2/page/n6|journal=[[Cartographica]]|location=Canada|publisher=University of Toronto Press|volume=36|issue=2|pages=1–30|doi=10.3138/W126-QW63-N413-816W|issn=0317-7173|id={{ProQuest|89065217}}}}</ref> Маорите реката ја нарекувале и ''Марануку''.{{Sfn|Waite|1940}} Името Матау денес широко се користи за една од двата [[Растока|ракави]] на реката Клута близу до нејзиното устие (другиот е Коау). Првото европско име за реката Клута/Матау било '''реката Молине''' (''Molyneux''){{IPAc-en|m|ɒ|l|ɪ|n|ˌ|ə|ʊ}}, именувана од капетанот [[Џејмс Кук]] по неговиот мајстор за едрење, Роберт Молине. Името се користело и за малата населба Порт Молине.{{Sfn|Buckingham|Jones|1985}} Раните карти го прикажуваат името со првобитен правопис, а подоцна тоа било напишано како „Molyneux“.{{Efn|Раните карти објавени од Европејци го прикажувале правописот „Moulineux“.<ref>{{Cite map|title=1728–1779 :Map of the coast of the New Zealand discovered in the years 1769 and 1770|last=Cook |first=James |authorlink=James Cook|publisher=1773|publication-place=London|via=National Library of New Zealand}}</ref> До 1840-тите се пишувало „Molyneux“.<ref>{{Cite map|title=Map of the Colony of New Zealand|last=Arrowsmith|first=John|authorlink=John Arrowsmith (cartographer)|publisher=1844|publication-place=London}}</ref>}} Реката сега е општо позната како Клута, што доаѓа од ''Cluaidh'', [[Шкотски јазик|шкотско-гелското]] име за реката Клајд во [[Шкотска]], која тече низ [[Глазгов]].<ref>{{Наведени вести|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NZSCSG18460808.2.4|title=New Zealand Spectator, And Cook's Strait Guardian|date=1846-08-08|work=New Zealand Spectator|access-date=2024-10-23|issue=108|volume=2|via=Papers Past}}</ref> Официјалното име на реката е „Клута/Мата-Ау“ според Законот за порамнување на побарувањата на Нгаи Таху од 1998 година, значајна спогодба од Договорот од Ваитанги, со која се додале двојни имиња на приближно 90 географски одлики низ целиот Јужен Остров за да се признае „еднаквото и посебно значење“ и на англиските и на маорските имиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzlii.org/nz/legis/hist_act/ntcsa19981998n97295|title=Ngāi Tahu Claims Settlement Act 1998|accessdate=2026-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226133311/http://www.nzlii.org/nz/legis/hist_act/ntcsa19981998n97295/|archive-date=2021-02-26|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.linz.govt.nz/regulatory/place-names/find-place-name/find-m%C4%81ori-place-names-dual-names-and-alternative-names|title=Find Māori place names, dual names and alternative names|work=Land Information New Zealand (LINZ)|language=en-NZ|accessdate=2021-04-04}}</ref> == Историја == === Маорска историја === Населувањето на Маорите во регионот [[Отаго]] започнало околу 1250–1300 година. Маорите се научиле да ги ловат бројните видови птици моа и запалиле голем дел од внатрешните шуми. Првото племе (иви) во Отаго било Ваитаха, потоа Кати Мамое; подоцна дошло племето Каи Таху.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=25 October 2024}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=McGlone|first=M. S|last2=Mark|first2=A. F.|last3=Bell|first3=D.|year=1995|title=Late Pleistocene and Holocene vegetation history, Central Otago, South Island, New Zealand|url=https://archive.org/details/royal-society-of-new-zealand-journal_1995-03_25_1/page/1|journal=Journal of the Royal Society of New Zealand|publisher=Informa UK Limited|volume=25|issue=1|pages=1–22|doi=10.1080/03014223.1995.9517480|issn=0303-6758|doi-access=free}}</ref> До крајот на четиринаесеттиот век, околината во Отаго и [[Саутленд]] (Мурихуку) започнала да се менува, при што подокарпните шуми се повлекувале, а популацијата на моа опаѓала. Неколку маорски населби во регионот започнале да го губат своето значење, иако сè уште постоеле неколку населби во Централен Отаго.{{Sfn|Olssen|1984}} Неколку локации долж реката Клута ги задржале имињата на поглаварите на Кати Мамое, како што е ''Таумата-о-Те-Хау'', рид на северната страна од реката Клута, над Балклута, именуван по поглаварот кој се искачил таму и го очекувал пристигнувањето на воената дружина ''тауа'', за која подготвил стапица.<ref>{{Наведено списание|last=Beattie|first=H.|year=1922|title=Traditions and Legends Collected from the Natives of Murihuku (Southland, New Zealand)|url=https://www.jstor.org/stable/20701884|journal=The Journal of the Polynesian Society|volume=31|issue=3|pages=134–144|jstor=20701884}}</ref> Историски гледано, членовите на Каи Таху патувале спроти течението на реката Клута за да ловат јагули и [[Гусковидни|водни птици]]. Каи Таху патувале во внатрешноста на Јужниот Остров речиси секоја година и имале кампови и гробни места долж реката Клута и нејзините блиски езера.<ref>{{Наведени вести|title=River 'bribe' alleged|last=Weir|first=James|date=2002-10-30|work=[[The Press]]|publication-place=Christchurch, New Zealand|issn=0113-9762|id={{ProQuest|314474336}}}}</ref> Устието на Мата-Ау било густо населено, со многу постојани и привремени населби на Каи Таху долж долниот тек на реката. Мурикаухака, населба во близина на устието на Мата-Ау, во еден период била дом на проценети двесте луѓе.{{Sfn|Waite|1940}}<ref name="nront">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kahurumanu.co.nz/atlas?find=%7B6cc89b47-4152-e311-8212-005056970030%7D|title=Mata-au|work=Kā Huru Manu|publisher=Nga Rūnanga o Ngāi Tahu|accessdate=10 October 2021}}</ref> Маорските трговски групи ја користеле клисурата Кромвел како главен сообраќаен пат за нивните експедиции за набавка на поунаму (зелен жад) и лов на птици моа во внатрешноста на Отаго.{{Sfn|Laytham|1995}} Во клисурата Кромвел се пронајдени многу рани маорски археолошки локалитети, со фрагменти [[Лушпа од јајце|од лушпи од јајца]] од моа. За разлика од другите локации во Централен Отаго, не се пронајдени изгорени коски.<ref>{{Наведено списание|last=Ritchie|first=Nevill A.|date=1982|title=The prehistoric role of the Cromwell Gorge, New Zealand|url=https://nzarchaeology.org/download/the-prehistoric-role-of-the-cromwell-gorge-new-zealand|journal=New Zealand Journal of Archaeology|volume=4|pages=21–43|access-date=23 October 2024}}</ref> === Европска историја === [[File:Watson_Shennan.png|мини|275x275пкс|Вотсон Шенан, ран доселеник на Централен Отаго (1866)]] За време на раното европско населување на Јужниот Остров, близу до устието на реката Клута во Порт Молине била основана станица [[Китолов|за лов на китови]], и во овој период речиси целата економија на областа зависела од морето. Градот Порт Молине, сместен на овој залив, бил прометно пристаниште во текот на 19 век. Неговата локација на устието на Клута го направила добра локација за трговија, како со внатрешноста, така и за крајбрежниот и океанскиот превоз. Голема поплава во 1878 година го поместила устието на Клута кон север и го засипала пристаништето, по што градот постепено се намалувал.{{Sfnm|Waite|1940|Joyce|2012}} Првиот Европеец што ја посетил областа Горна Клута и ги видел внатрешните езера Вакатипу, Ванака и Хавеа бил Натаниел Чалмерс, кого го воделе поглаварите Реко и Каикоура во 1853 година.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=23 October 2024}}</ref><ref name="DoC">{{Наведена книга|url=http://www.doc.govt.nz/Documents/science-and-technical/SfC244b.pdf|title=Bannockburn Heritage Landscape Study|last=Janet Stephenson|last2=Heather Bauchop|last3=Peter Petchey|date=2004|page=29|author-link=Janet Stephenson}}</ref> Го вратиле назад по реката на {{Јаз|mi|mōkihi}}, сплав од ленени стебла,<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=1 November 2024}}</ref> што го изградиле од [[Лен|ленени]] стебла и раупо од бреговите на езерото Хавеа.{{Sfn|Temple|1985}}<ref>{{Наведени вести|title=Students set to retrace journey of early|last=Grant|first=Michelle|date=2003-12-26|work=[[The Southland Times]]|location=Invercargill, New Zealand|issn=0112-9910|id={{ProQuest|330779331}}}}</ref> Во 1910 година, 57 години по тој настан, Натаниел Чалмерс се присетил на своето патување со сплавот низ клисурата Кромвел: „Никогаш нема да ја заборавам ‚трката‘ низ клисурата... срцето буквално ми беше во уста, но на тие двајца старци како да воопшто не им пречеше брзиот тек.“{{Sfn|Temple|1985}} Европските „овчари“ пристигнале подоцна, во доцните 1850-ти, барајќи пасишта во внатрешноста на Отаго.{{Sfn|Laytham|1995}} Александар и Вотсон Шенан тргнале од Милтон (претходно познат како Токомаириро) во декември 1857 година кон Централен Отаго, во потрага по земјиште за одгледување овци. Браќата заминале подалеку од закупците на земјиште кои претходно зазеле територија сè до реката Ваитахуна. Кога се вратиле во Данидин, откако поминале неколку дена истражувајќи ја долината Манухерикија, тие поднеле барање до покраинската влада на Отаго за закуп на два блока земјиште од двете страни на реката Манухерикија. Вкупната површина на земјиштето изнесувала 40.000 хектари. Тие ги донеле [[Домашна овца|овците]] во овој округ во 1858 година. Вотсон Шенан ја опишал областа како „богата со трева и вода, вистинска ветена земја“, што привлекло и други луѓе во регионот.{{Sfn|Joyce|2012}}<ref>{{Наведени вести|url=https://www.odt.co.nz/regions/south-otago/take-five-milton|title=Take five: Milton|date=2019-11-30|work=[[Otago Daily Times]]|access-date=2024-10-31}}</ref> Во 1862 година, Кристофер Рајли и Хорацио Хартли откриле карпи и чакал богати со злато за време на нивната зимска експедиција по течението на Клута низ клисурата Кромвел. Тие пристигнале во Данидин на 15 август 1862 година, депозирале 100 унци (2.800 грама) злато и биле наградени со 2.000 фунти.{{Sfn|Olssen|1984}} === Златна треска === [[File:Hartley_and_Reilly_Dredge,_Cromwell_Gorge.jpg|мини|лево|220пкс|Изградба на [[багер]] во [[клисурата Кромвел]] (1890-ти)]] Златната треска започнала во Централен Отаго во 1860-тите. Со неколку населби брзо основани покрај реки богати со злато, како Клута и [[Каварау (река)|Каварау]], барањето злато кон Централен Отаго било најголемото во историјата на регионот.{{Sfn|Olssen|1984|p=59}} Во тоа време, долж реката Клута имало и голем број рударски колиби. Најмногу колиби од овој тип имало во клисурата Роксбург, но ги имало и во клисурата Кромвел. Археолошко истражување од 1980 година во клисурата Роксбург покажало дека во областа има 32 колиби и 79 карпести засолништа.<ref>{{Наведени вести|title=Clutha reveals mining huts of past|last=Henderson|first=Simon|date=2019-12-27|url=https://www.odt.co.nz/regions/central-otago/clutha-reveals-mining-huts-past|access-date=2024-10-24|work=[[Otago Daily Times]]}}</ref> Околу 100 [[багер]]и работеле во различни периоди од историјата на областа во речното корито и во околните чакалести наслаги, вклучувајќи ја и денешната клисура источно од [[планинскиот венец Олд Мен]]. Реката Клута и нејзината притока Каварау транспортирале [[алувиј]]ално злато на растојание од 200 км во вид на речен нанос. Предок на реката Клута од средниот [[плеистоцен]] носел ситни златни зрна преку долните делови на денешната долина Манухерикија кај Александра.<ref>{{Наведено списание|title=Evolution of the Taieri River catchment, East Otago, New Zealand|journal=New Zealand Journal of Geology and Geophysics|last1=Craw|first1=D.|volume=59|issue=2|pages=257–273|last2=Craw|first2=L.|last3=Burridge|first3=C. P.|last4=Wallis|first4=G. P.|last5=Waters|first5=J. M.|year=2016|doi=10.1080/00288306.2015.1126621|doi-access=free}}</ref> До Божиќ 1861 година, 14.000 копачи на злато биле активни на рудните полиња Туапека и Ваипори. Златната треска била краткотрајна, а поголемиот дел од алувијалното злато бил исцрпен до 1863 година, но копачите продолжиле да пристигнуваат и нивниот број достигнал максимум од 18.000 во февруари 1864 година.<ref>McKinnon, M. (ed.), Bradley, B. & Kirkpatrick, R. (1997). ''New Zealand Historical Atlas: Ko Papatuanuku e Takoto Nei.'' Auckland: David Bateman Ltd. {{ISBN|1-86953-335-6}}.</ref> Рударењето на реката Клута узводно од Кромвел станало значајно по 1900 година, кога постепено бил увиден потенцијалот на областа. Претходно, главниот фокус бил на реката Каварау и на реката Клута низводно од Кромвел.<ref>{{Наведено списание|title=Uncertain enterprises: the experience of two gold dredging companies on the Clutha River above Cromwell, New Zealand|journal=Journal of Australasian Mining History|last=Barnett|first=Ross|volume=20|pages=50–72|year=2022|id=ASBS12262}}</ref> Маорите знаеле за златото во реката Клута, но не му придавале вредност.{{Sfn|Joyce|2012|p=6}} == Географија == [[File:NZ-Clutha R.png|мини|десно|220пкс|Положба на реката Клута и нејзиниот слив на Јужниот Остров]] Реката Клута е најголемата река на Јужниот Остров и има најголем [[Слив|сливен базен]] и [[Проток (хидрологија)|одлив]] во Нов Зеланд. Околу 6% од целата вода на Јужниот Остров се испушта само преку реката Клута. Таа има среден проток од приближно 500 м³/с, сливно подрачје од околу 22.000 км² и должина од околу 340 км, што ја прави една од најдолгите реки во Нов Зеланд.<ref>{{Наведено списание|title=Regional Hydrology of the Clutha River|journal=Journal of Hydrology (New Zealand)|last=Murray|first=D. L.|url=http://www.jstor.org/stable/43944345|volume=14|issue=2|pages=83–98|year=1975|jstor=43944345|access-date=2024-10-24}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Calvert|first=R. J.|title=History and Background of the Clutha River|journal=Journal of Hydrology (New Zealand)|publisher=New Zealand Hydrological Society|volume=14|issue=2|year=1975|issn=0022-1708|jstor=43944344|pages=76–82|url=http://www.jstor.org/stable/43944344|access-date=27 October 2024}}</ref> Главните [[Растока|притоки]] се [[Арау (река)|Арау]], [[Кардрона (река)|Кардрона]], [[Линдис (река)|Линдис]], [[Манухерикија (река)|Манухерикија]], [[Тевиот (река)|Тевиот]], [[Помахака (река)|Помахака]] и [[Ваитахуна (река)|Ваитахуна]]. Градовите во близина на реката Клута вклучуваат [[Александра (Нов Зеланд)|Александра]], Балклута, Кромвел, [[Роксбург (Нов Зеланд)|Роксбург]] и [[Ванака]].<ref name="E" /><ref name="X">{{Наведено списание|last1=Taylor|first1=Malcolm|last2=Bardsley|first2=Earl|title=A hydrological drought index for the Clutha catchment, New Zealand|journal=Journal of Hydrology (New Zealand)|publisher=New Zealand Hydrological Society|volume=58|issue=1|year=2019|issn=0022-1708|jstor=26832290|pages=47–56|url=https://www.jstor.org/stable/26832290|access-date=26 October 2024}}</ref> === Тек === Реката Клута е долга околу 340 км и тече приближно од север кон југ низ регионот Отаго. Нејзиниот извор се наоѓа во [[Јужни Алпи|Јужните Алпи]], каде годишно паѓаат до 8.000 мм [[врнежи]] од запад и северозапад. Реката Клута и нејзините притоки примаат вода од три езера во Отаго: [[Езеро Хавеа|Хавеа]], [[Езеро Вакатипу|Вакатипу]] и [[Езеро Ванака|Ванака]], како и од помалите притоки Арау, Бомонт, Линдис, Манухерикија, Невис, Шотовер, Тала Барн, Тевиот и Помахака.<ref name="X" /><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Clutha River / Mata-Au, Otago|url=https://www.topomap.co.nz/NZTopoMap/nz16595/Clutha-River%2fMata-Au/Otago|access-date=2024-10-27|website=NZ Topo Map}}</ref> Реката Клута можеби го добила сегашниот тек поради напредувањата на мразниците во средниот до доцниот [[плеистоцен]], кои речиси стигнале до Кромвел.<ref>{{Наведено списание|last1=Stephens|first1=S|last2=MacKenzie|first2=D|last3=Barth|first3=N|last4=Craw|first4=D|title=Links between orogenic and placer gold on the Old Man Range, Central Otago, New Zealand|journal=New Zealand Journal of Geology and Geophysics|publisher=Informa UK Limited|volume=58|issue=3|date=3 July 2015|issn=0028-8306|doi=10.1080/00288306.2015.1070181|doi-access=free|pages=296–312}}</ref> Таа е економски значајна река за државата. На реката Клута има две [[хидроцентрала|хидроцентрали]], кои обезбедуваат 14% од капацитетот на земјата за производство на хидроелектрична енергија.<ref name="X" /> === Сливно подрачје === Реката го одводнува најголемото сливно подрачје во Нов Зеланд, големо околу 22.000 км², со нормализиран проток по површина од околу 800 мм. Просечниот годишен проток изнесува 530 м³/с.{{Efn|Големината на сливното подрачје може да се разликува меѓу висококвалитетните извори. {{harvnb|Murray|1975|}} наведува 22.000 km². Меѓутоа, {{harvnb|Redpath|Sirguey|Cullen|2019}} наведува 20.800 km². За сега, оваа статија се потпира на Murray, 1975.}} Поради долгогодишните обврски за хидроенергија и зголемените потреби за градско водоснабдување и наводнување за [[градинарство]] и [[земјоделство]], задоволувањето на брзорастечките потреби за вода во сливот на Клута ќе стане потешко во иднина. Најголемиот дел од водите во изворишниот дел на реката потекнува од топењето на алпскиот снежен покривач и од дождот, а глечерите даваат мал придонес. Изворот се наоѓа на максимална надморска височина од приближно 2.800 m на [[Главна вододелница|Главната вододелница]] на Јужните Алпи.<ref name="G">{{Наведено списание|last1=Redpath|first1=Todd A. N.|last2=Sirguey|first2=Pascal|last3=Cullen|first3=Nicolas J.|title=Characterising spatio-temporal variability in seasonal snow cover at a regional scale from MODIS data: the Clutha Catchment, New Zealand|journal=Hydrology and Earth System Sciences|publisher=Copernicus GmbH|volume=23|issue=8|date=2 August 2019|issn=1607-7938|doi=10.5194/hess-23-3189-2019|doi-access=free|pages=3189–3217}}</ref> Во внатрешните котлини годишните врнежи можат да бидат помали од 400 мм, додека на западниот раб на сливот можат да надминат 4.000 мм. Придонесот на [[топење на снегот|снежната топилница]] во годишниот [[проток]] на реката Клута се проценува на 10% кога ќе стигне до јужниот дел на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Овој удел е значително поголем за алпските подсливови и големите внатрешни котлини и достигнува 30% до 50%. Голем број големи притоки потекнуваат од [[полусува клима|полусувите]] котлини на Централен Отаго, каде годишните врнежи можат да бидат помали и од 400 мм, што е за еден ред на величина пониско отколку на Главната вододелница.<ref name="G" /> Просечниот проток на Клута е околу 614 м³/с,<ref name="flow2" /><ref name="Q" /> што е споредливо со многу поголеми реки. Овој силен проток, во комбинација со релативно малата големина на реката во светски рамки, ја прави Клута познато брза река. Таа често се наведува како една од најбрзите реки во светот, заедно со австралиските реки [[Маклеј (река)|Маклеј]] и [[Фицрој (Западна Австралија)|Фицрој]], реките [[Амазон]] и [[Атрато]] во Јужна Америка и реката [[Тиста]] на Хималаите. Највисокиот забележан проток на Клута бил за време на силни бури во 1978 година, кога достигнал врв од 4.581 м³/с.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Clutha River at Balclutha – Flow|url=https://www.orc.govt.nz/managing-our-environment/water/water-monitoring-and-alerts/lower-clutha/clutha-river-at-balclutha-flow|access-date=2023-03-06|website=Otago Regional Council|language=en}}</ref> == Екологија == [[File:Salmo trutta fario - Truite fario - Brown trout.jpg|220пкс|мини|десно|[[Кафеава пастрмка|Кафеавите пастрмки]] се среќаваат низ целата река Клута и нејзините блиски потоци]] Извештај од 2022 година за слатководните риби на Клута низводно од Роксбург, изработен од [[Национален институт за вода и атмосфера|NIWA]], документирал 14 видови домородни риби, од кои 11 се [[диадромни риби|диадромни]] (вклучувајќи ги ''giant kōkopu'' и ''kōaro''), што значи дека имаат морски миграциски фази.<ref name="Q" /> Дополнително, реката Клута има невообичаено голема разновидност на немигрирачки видови риби во нејзините притоки. [[Кафеава пастрмка|Кафеавата пастрмка]] е најчесто сретнуваната риба во реката Клута и се јавува низ главниот тек, потоците и блиските езера.<ref name="CR">{{Cite report|title=Water-based recreation on the lower Clutha River|date=1986-01-01|url=https://docs.niwa.co.nz/library/public/fer61.pdf|last=Whiting|first=R.|access-date=2024-10-29|publisher=Fisheries Research Division N.Z. Ministry of Agriculture and Fisheries|location=Roxburgh, New Zealand|issn=0111-4794}}</ref> [[Калифорниска пастрмка|Калифорниската пастрмка]] исто така се јавува во реката, но во помал број, и почесто се среќава во долниот тек отколку во горните делови.<ref name="CR" /> Најмалку девет видови слатководни ''Galaxias'' се утврдени во реката Клута преку генетика и [[морфологија (биологија)|морфологија]].<ref name="J" /><ref name="Q" /> Меѓу нив има видови со ограничен ареал, [[ендемит|ендемични]] за одредени притоки, како подсливовите на [[Невис (река)|Невис]] и [[Тевиот (река)|Тевиот]], и таксон на ''alpine galaxias'' кој се јавува само во горниот слив на Манухерикија. Вид на ''Galaxias'' со статус [[Класификација на загрозеност на Нов Зеланд|национално критичен]], наречен „Clutha flathead species D“, се јавува во различни делови на сливот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Clutha Flathead Galaxias|website=Department of Conservation|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/freshwater-fish/non-migratory-galaxiids/clutha-flathead-galaxias/|ref={{sfnref|Department of Conservation}}|access-date=28 October 2024}}</ref> Генетска студија од 2022 година на [[Универзитет во Отаго|Универзитетот во Отаго]], објавена во списанието ''Diversity and Distributions'', открила дека реката е дом на разновидни клади на ''Galaxias vulgaris''; нивната разновидност најверојатно ја одразува сложеноста на геолошките процеси на реката Клута. Студијата ја нагласува важноста на методите на ниво на целиот [[геном]] за препознавање на видовите и разбирање на биодиверзитетот во слатководните екосистеми, како и за зачувувањето на реката Клута.<ref>{{Наведено списание|last1=Campbell|first1=Ciaran S. M.|last2=Dutoit|first2=Ludovic|last3=King|first3=Tania M.|last4=Craw|first4=Dave|last5=Burridge|first5=Christopher P.|last6=Wallis|first6=Graham P.|last7=Waters|first7=Jonathan M.|doi=10.1111/ddi.13629|title=Genome-wide analysis resolves the radiation of New Zealand's freshwater Galaxias vulgaris complex and reveals a candidate species obscured by mitochondrial capture|journal=Diversity and Distributions|publisher=Wiley|volume=28|issue=10|year=2022|issn=1366-9516|jstor=48687116|pages=2255–2267|doi-access=free}}</ref> Пред изградбата на [[Брана Роксбург|браната Роксбург]], [[лосос]]и можеле да се најдат по целата должина на реката Клута и се мрестеле сè до езерата Хавеа и Ванака. Клута е најјужната призната река со лосос; лососите продолжуваат да пристигнуваат секоја пролет и лето, иако нивниот број се намалил откако е изградена браната Роксбург. Во реката исто така се среќаваат и [[Common bully|обична кркушка]], [[New Zealand smelt|гавица]] и [[perch|костреш]].<ref name="Q">{{Cite report|title=Hydrology, water quality and ecology of the lower Clutha|date=2022-07-06|url=https://www.mbie.govt.nz/dmsdocument/28333-hydrology-water-quality-and-ecology-of-the-lower-clutha|last1=Kuczynski|first1=Anika|issue=1|access-date=2024-10-28|last2=Griffiths|first2=James|publisher=National Institute of Water & Atmospheric Research Ltd|location=Christchurch, New Zealand|last3=Jellyman|first3=Don}}</ref> Проценка на реката од 1981 година, изработена од Upper Clutha Valley Development заедно со [[Министерство за работи и развој (Нов Зеланд)|Министерството за работи и развој]], ја нагласила високата квалитет на водите на реката и многу ниските нивоа на биомаса на [[фитопланктон]].<ref>{{Cite report|title=An assessment of the possible effects on the proposed Luggate and Queensberry Hydro-electric impoundments on the water quality of the Upper Clutha River.|date=1981-02-01|last1=B. J.|first1=Biggs|last2=T. T.|first2=Malthus|publisher=Clutha Valley Development Environmental Impact Report|edition=2|page=10}}</ref> == Поплави == [[File:BalcluthaBridgeNov202024 02.jpg|мини|десно|Клута поминува под третиот [[Балклута (мост)|мост во Балклута]]. Првиот мост на ова место бил уништен за време на поплавата од 1878 година.]] На реката Клута се случиле неколку големи [[поплава|поплави]], а најзначајни се „стогодишните поплави“ од октомври 1878 и октомври 1978 година. За време на поплавата од октомври 1878 година, снегот од Јужните Алпи почнал да се топи и реката почнала да се издигнува. Централен Отаго доживеал широки поплави, фармерските згради биле потопени до покривите, а реките биле полни со мртви коњи и овци, [[дрва|граѓа]] од фарми и рудници и стебла со дијаметар од 1 м. Мостот во Клајд се урнал на 29 септември, а неговите остатоци плиснале до Роксбург, каде се удриле во тамошниот мост. Мостовите во Банокберн, Бомонт и Роксбург биле однесени. Како резултат на тоа, била предизвикана значителна штета низводно.<ref name="AA">{{Наведени вести|title=The River Wild|last=Brenstrum|first=Erick|url=https://www.nzgeo.com/stories/the-river-wild/|access-date=2024-10-31|work=New Zealand Geographic|year=2014}}</ref> Над 21.000 грла [[добиток]] биле загубени кога водите ја потопиле површината од над 12.000 ха.{{Sfn|Joyce|2012|pp=11–12}} Мостот во Балклута се урнал на 13 октомври.<ref name="AA" /> Поплавата од 1978 година ги пробила бреговите на реките од [[Орети (река)|Орети]] на југ до [[Токомаироро (река)|Токомаироро]]. Над 12.000 ха земја биле потопени, со загуба на над 21.000 грла добиток. Засегнатите градови и области се протегале од [[Макарора]] на север до [[Инверкаргил]] на југ. Градот [[Виндам (Нов Зеланд)|Виндам]] бил целосно евакуиран, а градовите [[Балклута (Нов Зеланд)|Балклута]], [[Милтон (Нов Зеланд)|Милтон]] и [[Матаура]] биле сериозно погодени и многу жители биле преселени. Малата населба [[Келсо (Нов Зеланд)|Келсо]] на брегот на реката [[Помахака (река)|Помахака]] била целосно напуштена и не била обновена откако водите се повлекле.<ref name="flood1">Lloyd, K. (1978) ''Flood disaster 1978.'' Dunedin.</ref><ref>{{Наведено списание|title=Clutha Flood of October 1978|journal=Journal of Hydrology (New Zealand)|last=Jowett|first=I. G.|url=https://www.jstor.org/stable/43944452|volume=18|issue=2|pages=121–140|year=1979|jstor=43944452}}</ref> На својот врв, на 15 октомври, протокот на Клута бил измерен на нешто повеќе од 4.500 м³/с.<ref name="flood2">Lind, C.A. (1978) ''The 100 year flood – 1978.'' Invercargill: Craig Printing Co.</ref> Голема поплава во ноември 1999 година сериозно ги оштетила речните заедници, особено [[Александра (Нов Зеланд)|Александра]].{{Sfn|Joyce|2012|p=11}} Поплавата во Александра се припишува на издигнувањето на речното корито предизвикано од наталожување тиња во акумулацијата Роксбург зад [[Брана Роксбург|браната Роксбург]], низводно од градот. Поплавата од 1999 година имала значително повисоки нивоа на вода во Александра отколку онаа од 1878 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civildefence.govt.nz/MEMWebsite.nsf/Files/Chapter4/$file/Chapter4.pdf|title=Alexandra: A Practical Solution for Managing Flood Risk|first=Chris|last=Kilby|date=February 2001|page=4|access-date=2013-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130210085441/http://www.civildefence.govt.nz/MEMWebsite.nsf/Files/Chapter4/$file/Chapter4.pdf|archive-date=2013-02-10|url-status=dead}}</ref> иако имала само 80% од волуменот на втората. == Брани == [[File:Controversial (33991926528).jpg|мини|десно|Браната Клајд (2019)]] На реката Клута има две [[хидроелектрична централа|хидроелектрични централи]]: [[Брана Клајд|Клајд]] од 464 MW и [[Брана Роксбург|Роксбург]] од 320 MW, кои заедно обезбедуваат околу 22% од хидроелектричната енергија на Јужниот Остров што се доставува до [[електрична мрежа|електричната мрежа]] на Нов Зеланд.<ref>{{Наведено списание|title=The hydroelectric power potential of New Zealand's largest catchment (Clutha River) under 21st century climate change|journal=New Zealand Hydrological Society|last1=M. Jobst|first1=Andreas|date=2022-12-02|url=https://search.informit.org/doi/10.3316/informit.622223774632649|volume=61|issue=2|last2=J. Cullen|first2=Nicolas|last3=G Kingston|first3=Daniel|pages=113–136|location=Wellington, New Zealand}}</ref> Првата брана на реката Клута била во Горната долина на Клута, која постоела од 1864 до 1866 година.<ref>{{Наведено списание|last=Carpenter|first=Lloyd|title=The Clutha's First Dam: The Nil Desperandum Project at Quartz Reef Point, 1864–66|journal=The International Journal for the History of Engineering & Technology|publisher=Informa UK Limited|volume=83|issue=2|year=2013|issn=1758-1206|doi=10.1179/1758120613z.00000000028|pages=253–273}}</ref> Браната Роксбург била првата значајна брана на Јужниот Остров. Изградбата на браната започнала во 1949 година.<ref>{{Наведена енциклопедија|title=Otago places – Clutha River / Mata-Au|encyclopedia=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|last=McKinnon|first=Malcolm|year=2015|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/video/22793/building-the-roxburgh-dam|access-date=30 October 2024}}</ref> Четири [[турбина|турбини]] биле инсталирани во 1956–57 година, а уште четири во 1960–61 година.<ref>{{Наведени вести|title=Five-year refurbishment project starts at Roxburgh station, New Zealand|last=Stocks|first=Carrieann|date=2021-07-08|url=https://www.waterpowermagazine.com/news/five-year-refurbishment-project-starts-at-roxburgh-station-new-zealand-8879305/?cf-view|access-date=2024-10-30|work=International Water Power & Dam Construction Magazine}}</ref> Нејзината инсталирана моќност е 320 MW.<ref name="X" /> Изградбата на браната Клајд започнала во 1982 година и завршила во 1993 година. Тоа бил донекаде спорен проект, со противење и критики од еколози и локални жители. Завршувањето на браната Клајд траело многу подолго од очекуваното, со конечна цена повисока за повеќе од 45% од првичната проценка.<ref>{{Наведено списание|last=Nathan|first=Simon|title=Geology and the Clyde Dam|date=10 February 2021|url=https://www.researchgate.net/publication/349162756|journal=Geoscience Society of New Zealand Journal of the Historical Studies Group|access-date=30 October 2024}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Premachandra|first1=I. M.|last2=Gonzalez|first2=Liliana|title=A Simulation Model Solved the Problem of Scheduling Drilling Rigs at Clyde Dam|journal=Interfaces|publisher=INFORMS|volume=26|issue=2|year=1996|issn=0092-2102|jstor=25062112|pages=80–91|doi=10.1287/inte.26.2.80|url=http://www.jstor.org/stable/25062112|access-date=30 October 2024|url-access=subscription}}</ref> Браната Клајд била еден од проектите на [[Роберт Малдун]] и на [[Трета национална влада на Нов Зеланд|Третата национална влада]], интервенционистичка државна економска стратегија.<ref>{{Наведени вести|last=Munro|first=Bruce|title=Some final thoughts from a 'virtually forgotten' political powerhouse|website=[[Otago Daily Times]]|date=25 May 2020|url=https://www.odt.co.nz/lifestyle/magazine/some-final-thoughts-virtually-forgotten-political-powerhouse|access-date=30 October 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|first=Stephen|last=Stewart|title=Fuelled by crisis: Why Think Big still matters today|website=[[Stuff (website)|Stuff]]|url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/128757220/fuelled-by-crisis-why-think-big-still-matters-today|ref={{sfnref|Stuff}}|date=28 May 2022|access-date=30 October 2024}}</ref> Неколку локални власти долж реката Клута ја користат како извор за постројки за третман, за да ги снабдат заедниците со питка вода. Предложени се и други проекти за брани на реката, но од 2012 година сите се откажани.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.odt.co.nz/regions/central-otago/207479/contact-pulls-plug-dams|title=Contact pulls plug on dams|last=Ibbotson|first=Lucy|date=1 May 2012|work=[[Otago Daily Times]]|access-date=22 May 2012}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведено списание|title=Combined snow- and streamflow modelling to estimate impacts of climate change on water resources in the Clutha River, New Zealand|journal=Journal of Hydrology|last1=Poyck|first1=Suzanne|volume=50|issue=2|pages=293–311|last2=Handrikx|first2=Jordy|last3=McMilan|first3=Hilary|last4=Hreinsson|first4=Einar Örn|last5=Woods|first5=Ross|year=2011|location=Wellington, New Zealand}}</ref> == Рекреација == Клута обезбедува наводнување за овоштарниците со коскесто овошје и лозјата околу Кромвел, Александра и Роксбург, каде се одгледуваат јаболка, кајсии, нектарини, цреши, праски и грозје. Има повеќе [[Лозарство|лозја]] и во горниот тек на реката, кај Банокберн, Бендиго, Тарас и Ванака. == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} == Цитирани дела == {{Refbegin}} * {{Cite book |title=The Catlins |last1=Buckingham |first1=R. |year=1985 |isbn=0477057586 |last2=Jones |first2=John-Hall |publisher=Craig Printing Company |location=Invercargill}} * {{Cite book |title=Port Molyneux: The Story of Maori and Pakeha in South Otago – a Centennial history |last=Waite |first=Fred |year=1940 |publisher=Clutha County Council |url=https://ndhadeliver.natlib.govt.nz/webarchive/20210104000423/http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-WaiPort-t1-body-d1-d15-d5.html |via=New Zealand Electronic Text Collection}} * {{Cite book |title=Lore and history of the South Island Māori |last=Taylor |first=W.A |year=1952 |location=Christchurch |publisher=Bascands |url=https://ndhadeliver.natlib.govt.nz/webarchive/20210104000423/http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-TayLore.html |via=New Zealand Electronic Text Collection}} * {{Cite book |title=Maori Lore of Lake, Alp and Fiord |last=Beattie |first=J.H. |publisher=[[Otago Daily Times]] and Witness Newspapers Company Ltd. |year=1945 |location=Dunedin, New Zealand}} * {{Cite book |title=New Zealand Explorers: Great Journeys of Discovery |last=Temple |first=Phillip |publisher=Whitcoulls |year=1985 |isbn=9780723307433 |location=Christchurch, New Zealand}} * {{Cite book |title=A History of Otago |last=Olssen |first=Erik |publisher=J. McIndoe Ltd. |year=1984 |isbn=9780868680583 |location=Dunedin, New Zealand}} * {{Cite book |title=The Cromwell Gorge An Historical Guide |last=Laytham |first=Pamela |publisher=Cromwell and Districts Promotion Group and Rogan McIndoe Print Ltd. |year=1995 |location=Cromwell, New Zealand}} * {{Cite book |title=Gold Rush Central Otago 1862 |last=Joyce |first=Lousie |publisher=Promote Dunstan Inc. |year=2012 |isbn=978-0473201715 |location=Clyde, New Zealand}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} [[Категорија:Реки во Нов Зеланд]] ql3gud0wglge8yfme17ql6laja5jhlo 0 1405316 5652445 5642070 2026-11-02T13:29:34Z BosaFi 115936 5652445 wikitext text/x-wiki '''Џозеф Мејсон''' ([[Англиски јазик|анг]]:Joseph Mason) (1808 – 8 октомври 1842){{Efn|The birth date used here comes from his tombstone. Other birth dates—1802 and 1807—have been used in various sources. The year of his birth has been disputed in part because of statements by Audubon, in part because Mason has been confused at times with another Joseph Mason who is listed in census records as living in Ohio around the same time.<ref name=pennington/>{{rp|181}} If he was born in 1807, he would have been only 13 rather than 18 when he accompanied Audubon, which seems improbable; however, the most careful source on this subject (Richards) presents credible evidence that Mason may in fact have been 13 and passed for 18 due to being unusually large and adept for his age.<ref name=richards/>{{rp|129}}}} бил американски [[уметник]] кој работел како асистент на [[Џон Џејмс Одибон]], сликајќи ги непотпишаните позадини со растителен свет за околу 50 од неговите студии за птици за книгата ''„''[[Птиците на Америка]]''“'' . [[File:Blue_Yellow-backed_Warbler_(Audubon).jpg|мини| Плоча 15 од ''„Птици на Америка“'', со северни птици парула (тогаш наречени сини жолтогрби птици) насликани од Џон Џејмс Одибон и стебло од цвет ''од'' бакарен ирис насликано од Џозеф Мејсон, 1821 година. Оригиналниот акварел се чува во музејот Историското друштво на Њујорк.]] == Ран живот == Џозеф Мејсон, кој во некои извори се наведува и како Џозеф Р. Мејсон, е роден во Делавер, Охајо, како син на Џозеф Вилсон Мејсон (книжар), а подоцна се преселил во [[Синсинати|Синсинати, Охајо]]. == Кариера == === Тутела под Одибон === Кога Одибон дошол во Синсинати на пократок престој во 1820 година, Мејсон станал негов ученик, покажувајќи исклучителен талент, особено како цртач.<ref name="Florida">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flmnh.ufl.edu/naturalists/audubon01.htm|title=John James Audubon|publisher=Florida Naturalists|accessdate=December 19, 2015|quote=George Lehman, a professional Swiss landscape artist accompanied Audubon. Lehman also composed one of the finest Florida plates, plate 321, which shows the "beautiful and singular" roseate spoonbill. Other details for later plates were the work of [[Maria Martin]], the sister-in-law of Audubon's later collaborator, the Reverend John Bachman, whose two daughters married Audubon's sons.}}</ref> Одибон подоцна во писмо до својата сопруга нашишал дека Мејсон поседувал „инзвонреден“ талент за сликање и дека „''црта цвеќиња'' подобро од било кој друг во Америка, а добро знаеш дека не им ласкам многу на младите уметници. Ова никогаш не му го кажав нему, но навистина го мислам“. Одибон го ангажирал Мејсон како свој асистент да ги наслика цветните позадини на неговите слики од птици додека патувале на југ по реките [[Охајо (река)|Охајо]] и [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] до [[Њу Орлеанс]]. Како одличен стрелец, Мејсон, исто така, извршувал и други експедициски задачи, отстрелувајќи бројни примероци на птици, како и веслајќи го чамецот и превезувајќи залихи. === Патување со Одибон === Според сопствените пресметки, во текот на двете години што патувал со Одубон (од октомври 1820 до август 1822 година), Мејсон, насликал помеѓу 150 и 200 акварелни позадини за Одибон. Над 50 од нив биле употребени, без тој да биде потпишан како автор, во книгата на Одибон со 450 слики од птици. На пример, за студијата на Одибон за две сини жолтогрби птици (денес познати како северни парули; табла 15 од „Птиците на Америка“), Мејсон насликал ''[[Iris fulva]]'', кој Одибон го нарекол „знаме на Луизијана“. Слично на тоа, на таблата 73 е прикажана сликата на Мејсон со гранка од ''[[Magnolia grandiflora]]'' на која е качена ''Cardellina canadensis''. Поранешен куратор на Националната галерија на уметност смета дека позадините на Мејсон значително придонесуваат за научната вредност на проектот на Одибон, бидејќи помагаат да се дефинираат размера, пропорцијата и природното опкружување. === Некредитирано дело === Се претпоставува дека Одибон можеби немал намера да му оддаде признание на Мејсон за неговата работа, бидејќи го замолил Мејсон да го потпише своето име со молив на цртежите, додека тој самиот ги потпишувал завршените дела со мастило. До средината на 1830-тите, Мејсон незадоволен од тоа како Одибон се однесувал кон него, во 1834 година одлучил и напишал писмо до авторот и критичар Џон Нил за Одибон во кое стои: : Го сметав Одибон за мој најголем пријател и никогаш не се посомневав дека ќе ми направи неправда кога ќе дојде време да го објави своето дело. Изгледа дека токму тоа го направи. [[File:Joseph_R._Mason_-_portrait_of_Marie_Jane_Andrew_aged_7_-_1841.jpg|мини| Портрет на Мари Џејн Ендру од Мејсон.]] Нил во неколку изданија од 1835 година во списанието ''Њу Ингланд Галакси'', во кој тогаш бил главен уредник продолжил да изразува сериозни сомнежи во врска со чесноста и доверливоста на Одибон. Меѓу другото, тој тврдел дека Одибон му ветил на Мејсон дека неговото име ќе биде запишано на релевантните слики во изданието ''Птиците на Америка.'' == Подоцнежен живот == Мејсон се вратил во Синсинати во 1822 година за да ѝ помогне на својата мајка која останала вдовица. Мејсон живеел во Синсинати до крајот на својот живот, освен неколку години во Филаделфија (1829–32) и кратки патувања во Мичиген (1840–41) и Индијана (1841). Тој се етаблирал како приватен наставник по уметност и портретист, ова подоцнежно дело е прилично круто во споредба со неговите нацртани ботанички слики. == Смрт и наследство == Мејсон починал од [[пневмонија]] на 8 октомври 1842 година. На почетокот на 2000-тите, уметникот за диви животни Џон Рутвен се заинтересирал за животот на Мејсон и решил да го пронајде неговиот гроб, чија локација во тој период била непозната. Рутвен открил дека Мејсон првично бил погребан на гробиштата во центарот на градот, а подоцна бил преместен на гробиштата и арборетумот Спринг Гроув. Рутвен во соработка и со поддршка со други граѓански лидери во Синсинати успеале да создадат бронзен релјефен маркер во спомен на придонесот на Мејсон кон монументалното издание ''Птиците на Америка'', бронзениот релјефен маркер му бил посветен на Мејсон во 2013 година. == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == [[Категорија:Починати во 1842 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Американски ботанички илустратори]] rb01e8hsjwtvnta932mmqr77mgck7j3 5652446 5652445 2026-11-02T13:30:57Z BosaFi 115936 5652446 wikitext text/x-wiki '''Џозеф Мејсон''' ([[Англиски јазик|анг]]:Joseph Mason) (1808 – 8 октомври 1842){{Efn|The birth date used here comes from his tombstone. Other birth dates—1802 and 1807—have been used in various sources. The year of his birth has been disputed in part because of statements by Audubon, in part because Mason has been confused at times with another Joseph Mason who is listed in census records as living in Ohio around the same time.{{rp|181}} If he was born in 1807, he would have been only 13 rather than 18 when he accompanied Audubon, which seems improbable; however, the most careful source on this subject (Richards) presents credible evidence that Mason may in fact have been 13 and passed for 18 due to being unusually large and adept for his age.<{{rp|129}}}} бил американски [[уметник]] кој работел како асистент на [[Џон Џејмс Одибон]], сликајќи ги непотпишаните позадини со растителен свет за околу 50 од неговите студии за птици за книгата ''„''[[Птиците на Америка]]''“'' . [[File:Blue_Yellow-backed_Warbler_(Audubon).jpg|мини| Плоча 15 од ''„Птици на Америка“'', со северни птици парула (тогаш наречени сини жолтогрби птици) насликани од Џон Џејмс Одибон и стебло од цвет ''од'' бакарен ирис насликано од Џозеф Мејсон, 1821 година. Оригиналниот акварел се чува во музејот Историското друштво на Њујорк.]] == Ран живот == Џозеф Мејсон, кој во некои извори се наведува и како Џозеф Р. Мејсон, е роден во Делавер, Охајо, како син на Џозеф Вилсон Мејсон (книжар), а подоцна се преселил во [[Синсинати|Синсинати, Охајо]]. == Кариера == === Тутела под Одибон === Кога Одибон дошол во Синсинати на пократок престој во 1820 година, Мејсон станал негов ученик, покажувајќи исклучителен талент, особено како цртач.<ref name="Florida">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flmnh.ufl.edu/naturalists/audubon01.htm|title=John James Audubon|publisher=Florida Naturalists|accessdate=December 19, 2015|quote=George Lehman, a professional Swiss landscape artist accompanied Audubon. Lehman also composed one of the finest Florida plates, plate 321, which shows the "beautiful and singular" roseate spoonbill. Other details for later plates were the work of [[Maria Martin]], the sister-in-law of Audubon's later collaborator, the Reverend John Bachman, whose two daughters married Audubon's sons.}}</ref> Одибон подоцна во писмо до својата сопруга нашишал дека Мејсон поседувал „инзвонреден“ талент за сликање и дека „''црта цвеќиња'' подобро од било кој друг во Америка, а добро знаеш дека не им ласкам многу на младите уметници. Ова никогаш не му го кажав нему, но навистина го мислам“. Одибон го ангажирал Мејсон како свој асистент да ги наслика цветните позадини на неговите слики од птици додека патувале на југ по реките [[Охајо (река)|Охајо]] и [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] до [[Њу Орлеанс]]. Како одличен стрелец, Мејсон, исто така, извршувал и други експедициски задачи, отстрелувајќи бројни примероци на птици, како и веслајќи го чамецот и превезувајќи залихи. === Патување со Одибон === Според сопствените пресметки, во текот на двете години што патувал со Одубон (од октомври 1820 до август 1822 година), Мејсон, насликал помеѓу 150 и 200 акварелни позадини за Одибон. Над 50 од нив биле употребени, без тој да биде потпишан како автор, во книгата на Одибон со 450 слики од птици. На пример, за студијата на Одибон за две сини жолтогрби птици (денес познати како северни парули; табла 15 од „Птиците на Америка“), Мејсон насликал ''[[Iris fulva]]'', кој Одибон го нарекол „знаме на Луизијана“. Слично на тоа, на таблата 73 е прикажана сликата на Мејсон со гранка од ''[[Magnolia grandiflora]]'' на која е качена ''Cardellina canadensis''. Поранешен куратор на Националната галерија на уметност смета дека позадините на Мејсон значително придонесуваат за научната вредност на проектот на Одибон, бидејќи помагаат да се дефинираат размера, пропорцијата и природното опкружување. === Некредитирано дело === Се претпоставува дека Одибон можеби немал намера да му оддаде признание на Мејсон за неговата работа, бидејќи го замолил Мејсон да го потпише своето име со молив на цртежите, додека тој самиот ги потпишувал завршените дела со мастило. До средината на 1830-тите, Мејсон незадоволен од тоа како Одибон се однесувал кон него, во 1834 година одлучил и напишал писмо до авторот и критичар Џон Нил за Одибон во кое стои: : Го сметав Одибон за мој најголем пријател и никогаш не се посомневав дека ќе ми направи неправда кога ќе дојде време да го објави своето дело. Изгледа дека токму тоа го направи. [[File:Joseph_R._Mason_-_portrait_of_Marie_Jane_Andrew_aged_7_-_1841.jpg|мини| Портрет на Мари Џејн Ендру од Мејсон.]] Нил во неколку изданија од 1835 година во списанието ''Њу Ингланд Галакси'', во кој тогаш бил главен уредник продолжил да изразува сериозни сомнежи во врска со чесноста и доверливоста на Одибон. Меѓу другото, тој тврдел дека Одибон му ветил на Мејсон дека неговото име ќе биде запишано на релевантните слики во изданието ''Птиците на Америка.'' == Подоцнежен живот == Мејсон се вратил во Синсинати во 1822 година за да ѝ помогне на својата мајка која останала вдовица. Мејсон живеел во Синсинати до крајот на својот живот, освен неколку години во Филаделфија (1829–32) и кратки патувања во Мичиген (1840–41) и Индијана (1841). Тој се етаблирал како приватен наставник по уметност и портретист, ова подоцнежно дело е прилично круто во споредба со неговите нацртани ботанички слики. == Смрт и наследство == Мејсон починал од [[пневмонија]] на 8 октомври 1842 година. На почетокот на 2000-тите, уметникот за диви животни Џон Рутвен се заинтересирал за животот на Мејсон и решил да го пронајде неговиот гроб, чија локација во тој период била непозната. Рутвен открил дека Мејсон првично бил погребан на гробиштата во центарот на градот, а подоцна бил преместен на гробиштата и арборетумот Спринг Гроув. Рутвен во соработка и со поддршка со други граѓански лидери во Синсинати успеале да создадат бронзен релјефен маркер во спомен на придонесот на Мејсон кон монументалното издание ''Птиците на Америка'', бронзениот релјефен маркер му бил посветен на Мејсон во 2013 година. == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == [[Категорија:Починати во 1842 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Американски ботанички илустратори]] 3phcudp71dx2kaeuj4mwhhzo0wox250 5652499 5652446 2026-11-02T15:09:22Z Jtasevski123 69538 5652499 wikitext text/x-wiki '''Џозеф Мејсон''' ([[Англиски јазик|анг]]:Joseph Mason) (1808 – 8 октомври 1842) бил американски [[уметник]] кој работел како асистент на [[Џон Џејмс Одибон]], сликајќи ги непотпишаните позадини со растителен свет за околу 50 од неговите студии за птици за книгата ''„''[[Птиците на Америка]]''“'' . [[File:Blue_Yellow-backed_Warbler_(Audubon).jpg|мини| Плоча 15 од ''„Птици на Америка“'', со северни птици парула (тогаш наречени сини жолтогрби птици) насликани од Џон Џејмс Одибон и стебло од цвет ''од'' бакарен ирис насликано од Џозеф Мејсон, 1821 година. Оригиналниот акварел се чува во музејот Историското друштво на Њујорк.]] == Ран живот == Џозеф Мејсон, кој во некои извори се наведува и како Џозеф Р. Мејсон, е роден во Делавер, Охајо, како син на Џозеф Вилсон Мејсон (книжар), а подоцна се преселил во [[Синсинати|Синсинати, Охајо]]. == Кариера == === Тутела под Одибон === Кога Одибон дошол во Синсинати на пократок престој во 1820 година, Мејсон станал негов ученик, покажувајќи исклучителен талент, особено како цртач.<ref name="Florida">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flmnh.ufl.edu/naturalists/audubon01.htm|title=John James Audubon|publisher=Florida Naturalists|accessdate=December 19, 2015|quote=George Lehman, a professional Swiss landscape artist accompanied Audubon. Lehman also composed one of the finest Florida plates, plate 321, which shows the "beautiful and singular" roseate spoonbill. Other details for later plates were the work of [[Maria Martin]], the sister-in-law of Audubon's later collaborator, the Reverend John Bachman, whose two daughters married Audubon's sons.}}</ref> Одибон подоцна во писмо до својата сопруга нашишал дека Мејсон поседувал „инзвонреден“ талент за сликање и дека „''црта цвеќиња'' подобро од било кој друг во Америка, а добро знаеш дека не им ласкам многу на младите уметници. Ова никогаш не му го кажав нему, но навистина го мислам“. Одибон го ангажирал Мејсон како свој асистент да ги наслика цветните позадини на неговите слики од птици додека патувале на југ по реките [[Охајо (река)|Охајо]] и [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] до [[Њу Орлеанс]]. Како одличен стрелец, Мејсон, исто така, извршувал и други експедициски задачи, отстрелувајќи бројни примероци на птици, како и веслајќи го чамецот и превезувајќи залихи. === Патување со Одибон === Според сопствените пресметки, во текот на двете години што патувал со Одубон (од октомври 1820 до август 1822 година), Мејсон, насликал помеѓу 150 и 200 акварелни позадини за Одибон. Над 50 од нив биле употребени, без тој да биде потпишан како автор, во книгата на Одибон со 450 слики од птици. На пример, за студијата на Одибон за две сини жолтогрби птици (денес познати како северни парули; табла 15 од „Птиците на Америка“), Мејсон насликал ''[[Iris fulva]]'', кој Одибон го нарекол „знаме на Луизијана“. Слично на тоа, на таблата 73 е прикажана сликата на Мејсон со гранка од ''[[Magnolia grandiflora]]'' на која е качена ''Cardellina canadensis''. Поранешен куратор на Националната галерија на уметност смета дека позадините на Мејсон значително придонесуваат за научната вредност на проектот на Одибон, бидејќи помагаат да се дефинираат размера, пропорцијата и природното опкружување. === Некредитирано дело === Се претпоставува дека Одибон можеби немал намера да му оддаде признание на Мејсон за неговата работа, бидејќи го замолил Мејсон да го потпише своето име со молив на цртежите, додека тој самиот ги потпишувал завршените дела со мастило. До средината на 1830-тите, Мејсон незадоволен од тоа како Одибон се однесувал кон него, во 1834 година одлучил и напишал писмо до авторот и критичар Џон Нил за Одибон во кое стои: : Го сметав Одибон за мој најголем пријател и никогаш не се посомневав дека ќе ми направи неправда кога ќе дојде време да го објави своето дело. Изгледа дека токму тоа го направи. [[File:Joseph_R._Mason_-_portrait_of_Marie_Jane_Andrew_aged_7_-_1841.jpg|мини| Портрет на Мари Џејн Ендру од Мејсон.]] Нил во неколку изданија од 1835 година во списанието ''Њу Ингланд Галакси'', во кој тогаш бил главен уредник продолжил да изразува сериозни сомнежи во врска со чесноста и доверливоста на Одибон. Меѓу другото, тој тврдел дека Одибон му ветил на Мејсон дека неговото име ќе биде запишано на релевантните слики во изданието ''Птиците на Америка.'' == Подоцнежен живот == Мејсон се вратил во Синсинати во 1822 година за да ѝ помогне на својата мајка која останала вдовица. Мејсон живеел во Синсинати до крајот на својот живот, освен неколку години во Филаделфија (1829–32) и кратки патувања во Мичиген (1840–41) и Индијана (1841). Тој се етаблирал како приватен наставник по уметност и портретист, ова подоцнежно дело е прилично круто во споредба со неговите нацртани ботанички слики. == Смрт и наследство == Мејсон починал од [[пневмонија]] на 8 октомври 1842 година. На почетокот на 2000-тите, уметникот за диви животни Џон Рутвен се заинтересирал за животот на Мејсон и решил да го пронајде неговиот гроб, чија локација во тој период била непозната. Рутвен открил дека Мејсон првично бил погребан на гробиштата во центарот на градот, а подоцна бил преместен на гробиштата и арборетумот Спринг Гроув. Рутвен во соработка и со поддршка со други граѓански лидери во Синсинати успеале да создадат бронзен релјефен маркер во спомен на придонесот на Мејсон кон монументалното издание ''Птиците на Америка'', бронзениот релјефен маркер му бил посветен на Мејсон во 2013 година. == Наводи == [[Категорија:Починати во 1842 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Американски ботанички илустратори]] ewuz7d4q8aoe2ian4jcz27prspep49w 0 1405322 5652440 5642111 2026-11-02T13:22:42Z BosaFi 115936 5652440 wikitext text/x-wiki {{Short description|Американски хирург и научник (1786–1856)}} {{Инфокутија Личност |name = Вилијам П. К. Бартон |image = William P C Barton (19th century).jpg |alt = Вилијам П. К. Бартон |birth_date = 17 ноември 1786 |birth_place = [[Филаделфија]], Пенсилванија |death_date = 27 март 1856 (69 години) |death_place = Филаделфија, Пенсилванија |occupation = лекар, ботаничар, професор, поморски хирург, ботанички илустратор }} [[File:William Paul Crillon Barton00.jpg|мини|'''''Liriodendron tulipifera'''''<br />од Вилијам Бартон]] '''Вилијам Пол Крилон Бартон''' (17 ноември 1786 – 27 март 1856) бил медицински ботаничар, лекар, професор, поморски хирург и ботанички илустратор.<ref name=AMB>{{Наведена книга|last=Kelly|first=Howard A.|last2=Burrage|first2=Walter L.|title=American Medical Biographies|year=1920|chapter=Barton, William Paul Crillon}}</ref> == Биографија == Бартон бил роден на 17 ноември 1786 година во [[Филаделфија]], Пенсилванија. Неговиот татко, [[Вилијам Бартон (хералдист)|Вилијам Бартон]], адвокат, бил дизајнер на [[Грб на Соединетите Американски Држави|грбот на Соединетите Американски Држави.]] Неговиот вујко, [[Бенџамин Смит Бартон]] (1766–1815), бил истакнат медицински ботаничар и потпретседател на Американското филозофско друштво. Во 1813 година и помладиот Бартон бил избран за член на Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1813&year-max=1813&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-02|website=search.amphilsoc.org}}</ref> === Образование === Како што било вообичаено за тоа време, Бартон се стекнал со класично образование на [[Универзитет Принстон|Универзитетот Принстон]], каде дипломирал во 1805 година.<ref name=AMB /> Наставната програма опфаќала [[Аристотелова логика]], како и изучување на грчкиот и латинскиот јазик. Додека бил на Принстон, секој член од неговата класа го земал името на некоја позната личност. Тој го избрал името на грофот Пол Крилон, а иницијалите П. К. ги задржал до крајот на животот.<ref name=acab>{{Наведена книга|title=Appletons' Cyclopædia of American Biography|year=1900|chapter=Barton, Thomas}}</ref> Во 1805 година, Бартон започнал да студира медицина во Медицинското училиште при Универзитетот во Пенсилванија кај својот вујко Бенџамин Смит Бартон, познат ботаничар и автор на првиот американски учебник по ботаничка наука. Во годините на студирање, интересот на Вилијам Бартон за ботаниката и природните науки прераснал во доживотна страст. Во 1808 година, со објавувањето на трудот „Дисертација за хемиските својства и воодушевувачките ефекти на азотниот оксид и неговата примена во пневматската медицина“, Бартон се стекнал со диплома по медицина од Универзитетот во Пенсилванија. Комплетиран со илустрација на вртоглав човек кој вдишува „гас за смеење“ од овчешки меур, овој труд имал големо влијание врз научната мисла во време кога експериментите со азотен оксид главно биле исмевани како екстравагантни и измислени.<ref>Barton, WPC. A Dissertation on Chymical Properties and Exhilarating Effects of Nitrous Oxide Gas and Its Application to Pneumatick Medicine. Philadelphia: Lorenzo Pres, 1808: pages xiii–v.</ref> === Воен хирург во американската морнарица === На 23-годишна возраст, Бартон решил да стапи во американската морнарица како хирург. Службениот чин го добил на 10 април 1809 година, а помалку од една недела подоцна му наредил на познатиот Томас Сали да му го насликa портретот за сума од 50 долари. Оваа слика, која сега се наоѓа во збирката Вилстак во [[Музеј на уметноста во Филаделфија|Музејот на уметноста во Филаделфија]], прикажува млад Бартон во униформа: сино палто со златни ширити и рацете во ракавици. Бартон напишал: „Бев преплавен со тешкотиите со кои требаше да се соочам при извршувањето на стручните должности, каде што секој вид неудобност и неповолност што може да се замисли беа спротивставени на напорите на хирургот.“<ref>Barton, WPC. A Treatise Containing a Plan for the Internal Organization and Government of Marine Hospitals in the United States: Together with A Scheme for Amending and Systematizing the Medical Department of the United States Navy. 1st ed. Philadelphia; privately printed, 1814. page xiii</ref> На крајот, Бартон не бил човек што ги прифаќа недостатоците, туку човек што се борел за реформи. Бартон се залагал за построги контроли над бродските медицински залихи. Барал да се воведат лимони и лимети на бродовите на морнарицата многу пред американската морнарица да ја прифати важноста на лек против [[скорбут]], односно недостиг на витамин Ц.<ref name="lemon">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4nODCOzu2n8C&q=cutbush+navy&pg=PA12|title=Vitamin C in health and disease|accessdate=2010-06-17|publisher=Marcel Dekker, Inc, 1997|isbn=978-0-8247-9313-5|date=May 5, 1997}}</ref> Отишол дотаму што му испратил шише сок од лимета на секретарот на морнарицата [[Пол Хамилтон (политичар)|Пол Хамилтон]], со упатство да го испие во вид на лимонада.<ref>Barton, WPC. A Treatise Containing a Plan for the Internal Organization and Government of Marine Hospitals in the United States: Together with A Scheme for Amending and Systematizing the Medical Department of the United States Navy. 1st ed. Philadelphia; privately printed, 1814. pages 147–155</ref> Неговиот отворен став разлутил многу негови колеги. Бартон, од потреба, се запознал со управувањето со болници. Во февруари 1811 година, Конгресот донел закон за основање поморски болници. Секретарот на морнарицата Пол Хамилтон подоцна побарал од Бартон да состави збир на правила за управување со овие болници. Бартон добро ги знаел недостатоците на медицинската нега во морнарицата. Бродските објекти биле примитивни, а на копно немало постојани болници, само привремени објекти во бродоградилиштата.<ref name="proudly">{{Наведена книга|title=Serving Proudly: A History of Women in the U.S. Navy|first=Susan H.|last=Godson|publisher=Naval Institute, 2001}}</ref> Бартон започнал со изготвување правила за управување со поморските болници. Во 1812 година, Одделот за морнарицата ги поднел до Конгресот. „Секоја болница што прима најмалку сто луѓе треба да има персонал во кој влегуваат хирург, кој мора да има дипломирано на колеџ или универзитет; двајца помошници на хирургот; управник; медицинска надзорничка; главен болничар; четири постојани медицински сестри и разни помошни работници.“<ref name="proudly" /> Незадоволен од брзо подготвените предлози, Бартон ги проширил своите теории во труд објавена во 1814 година.<ref name="proudly" /> Тој бил првиот што ја промовирал идејата за вработување женски медицински сестри во американската морнарица. Ги опишал и особините на надзорничката: таа треба да биде „дискретна... угледна... способна... уредна, чиста и дотерана во облекувањето, љубезна и нежна во однесувањето“. Таа би надгледувала болничари и други помошници, како и оние што работат во перална, остава и кујна, но нејзината главна задача била да грижи пациентите да бидат чисти, добро нахранети и згрижени.<ref name="proudly" /> [[File:Cutbush 1824-0611 edward.jpg|мини|Вилијам Бартон во поморски одбор, 11 јуни 1824]] До 1824 година, Бартон служел во првиот одбор за испитување кандидати за медицинската служба на морнарицата.<ref name="father">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5BXB9QtUfFQC&q=dr.+edward+cutbush&pg=PA96|title=Military medicine: from ancient times to the 21st century.|first=Jack Edward|last=McCallum|accessdate=2010-06-08|publisher=ABC-CLIO, 2008|isbn=978-1-85109-693-0|year=2008}}</ref> Целта на одборот била да ги испита помошниците на хирурзите „пред нивното унапредување во чин хирург“. Одборот бил овластен и да ги испитува кандидатите за назначување како помошници на хирурзи и да поднесува извештај за нивната подготвеност.<ref name="board">{{Наведена весник|title=Navy Board|newspaper=New-York Spectator|location=New York, New York|date=June 11, 1824}}</ref> Во 1830 година станал командант на Поморската болница во Норфок, Вирџинија. Учествувал во развојот на Поморската болница во Филаделфија, кога таа се наоѓала во [[Поморски азил|Поморскиот азил]]. Денес оваа готска градба, која била и првиот дом на [[Поморска академија на САД|Поморската академија на САД]], се наоѓа во [[Грејс Фери (Филаделфија)|Грејс Фери]]. Претседателот [[Џон Тајлер]] го назначил Бартон на функцијата прв раководител на [[Биро за медицина и хирургија|Бирото за медицина и хирургија]] на 2 септември 1842 година. (Функцијата главен хирург на морнарицата била создадена во март 1871 година.) Неговиот мандат бил активен, но кус. Меѓу неговите препораки биле воведување табела на залихи за лековите и медицинските материјали да можат правилно да се набавуваат и евидентираат; укинување на таксата за венерични болести; униформирани стандарди за регрутите; повисоки стручни стандарди за лекарите во морнарицата; стандардизација и управување со поморските болници; како и строга контрола врз употребата на алкохол на бродовите. Бил жесток застапник на прохибицијата и лепел соопштенија за алкохол на сандаците со виски, со што се означувало дека содржината е медицински материјал што подлежи на строго евидентирање, потег што не бил популарен во флотата. === Труд за поморските болници === Неговиот „Трактат што содржи план за внатрешна организација и управување со поморските болници во Соединетите Американски Држави: Заедно со план за измена и систематизација на медицинскиот оддел на морнарицата на Соединетите Американски Држави“ (1814) содржел препораки за реформа на веќе новиот систем на поморски болници. Тој се залагал болниците на американската морнарица да се градат по угледот на британските медицински установи. Една од многуте негови препораки била целиот болнички имот да биде означен со натпис „Поморска болница на САД“ со цел да се спречи кражба.<ref>Barton, WPC. A Treatise Containing a Plan for the Internal Organization and Government of Marine Hospitals in the United States: Together with A Scheme for Amending and Systematizing the Medical Department of the United States Navy. 1st ed. Philadelphia; privately printed, 1814. pages 38–39</ref> Самиот факт што книгата доживеала второ издание три години подоцна е показател за угледот што го уживала. Содржела богатство информации собрани од разни извори, и дома и во странство, и откривала оригиналност во мислата и изразувањето што го поставиле авторот далеку пред своето време.<ref>Pleadwell, Frank L., Capt. "Edward Cutbush, M.D.: The Nestor of the Medical Corps of the Navy." Annals of Medical History 5 (1923): page 267</ref> === Академска кариера во Пенсилванија === По смртта на својот вујко Бенџамин Смит Бартон во 1815 година, Вилијам Бартон станал професор по ботаника на [[Универзитет во Пенсилванија|Универзитетот во Пенсилванија]],<ref name="acab" /> и со години голем дел од неговото време бил посветен на наставата по ''[[Materia Medica]]'', односно медицинската ботаника, на Медицинското училиште при Универзитетот во Пенсилванија и на Медицинскиот колеџ „Томас Џеферсон“. Еден од неговите познати студенти бил д-р [[Семјуел Д. Грос]], подоцна овековечен на сликата „[[Клиниката на Грос]]“ (1876) од [[Томас Икинс]]. Грос го прикажал својот поранешен учител како живописен лик во говор одржан пред Здружението на дипломци на Медицинскиот колеџ „Томас Џеферсон“ на 11 март 1871 година.<ref name="TJU" /> Од 1828 до 1829 година Бартон бил и декан на Медицинскиот колеџ „Џеферсон“.<ref name=TJU>{{Наведена книга|title=Part IV: University Components and Activities --- Chapter 49: The Medical College Deanship and Chapter 50: Hospital Administration (pages 850–888)|publisher=Thomas Jefferson University|pages=851|url=http://jdc.jefferson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1039&context=wagner2|accessdate=November 27, 2011|chapter=49}}</ref> Бил член на Колеџот на лекари во Филаделфија, претседател на Линеовото друштво и член на Американското филозофско друштво и на други научни друштва.<ref name="acab" /> === Приватен живот === Неговиот брат бил [[Џон Ре Бартон]] (1796–1871), творец на корективната остеотомија при вкочанетост на зглобовите. Тој ги изумил „Бартоновиот завој“ (завој во форма на осмица што дава поддршка под и пред долната вилица) и Бартоновите форцепси (акушерски клешти). „Збирката Бартон“ во [[Јавна библиотека на Бостон|Јавната библиотека на Бостон]] е именувана по синот на Бенџамин Смит Бартон, [[Томас Пенант Бартон]] (1803–1869), првиот братучед на Вилијам Бартон. Таа е една од најголемите и најдрагоцените збирки на Шекспир во светот. Бартон бил оженет со Естер Сарџент, внука на [[Дејвид Ритенхаус]], големиот американски астроном и претседател на Американското филозофско друштво. Се тврди дека Естер Бартон обоила многу од ботаничките цртежи на д-р Бартон во неговото дело „Флора на Северна Америка“, но потрагата по документација била безуспешна. Обоените илустрации, гравирани од Корнелиус Тибут (со помош на она што Бартон го нарекувал „нов стил на гравирање“ и „француски метод“), можат да се разгледаат на интернет.<ref>Clark Kimberling [https://www.cornelius-tiebout-engravings.org/part_10.html Cornelius Tiebout Engravings: Part 10. Botany (Barton and Barton)]</ref> Починал на 27 март 1856 година во Филаделфија, Пенсилванија.<ref name=AMB /><ref name="NYJM">{{Наведено списание|url=https://archive.org/details/newyorkjournalof3118forr|title=Death of Dr. Barton|journal=NY Jour Med|date=July 1856|pages=144}}</ref> == Библиографија == * ''Дисертација за хемиските својства и возбудливите ефекти на гасот азотен оксид и неговата примена во пневматичката медицина.'' Филаделфија: Лоренцо Прес, 1808: xiii–v. * ''Трактат што содржи план за внатрешна организација и управување со поморските болници во Соединетите Американски Држави: Заедно со план за измена и систематизација на медицинскиот оддел на морнарицата на Соединетите Американски Држави,'' 1-во издание. Филаделфија; Приватно печатено, 1814 година. * [http://www.botanicus.org/item/31753000623816 ''Растителна материја медика на Соединетите Американски Држави'' (1817)] * ''Compedium Florae Philadelphicae'' (1818) * ''Флора на Северна Америка'' (том 1, 1821; том 2, 1822; том 3, 1823) * ''Совети за медицински службеници кои крстарат во Западните Инди'' (1830) * ''Полемичка ремонстрација против проектот за создавање на нова канцеларија на генерален хирург во морнарицата на Соединетите Американски Држави'' (1838) == Разно == Ботаничкиот клуб во Филаделфија објавува списание именувано по д-р Бартон, наречено „Бартонија“. Публикацијата објавува статии за оригинални истражувања поврзани со систематиката на растенијата, екологијата на растенијата и биологијата на конзервација на растенијата. <ref>For more information see [http://www.acnatsci.org/hosted/botany_club/bartonia.html Bartonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060620003355/http://www.acnatsci.org/hosted/botany_club/bartonia.html|date=June 20, 2006}}</ref> == Лиература == * Кроски, ЏВ. ''Историја на Блокли: Историја на Општата болница во Филаделфија од нејзиното основање, 1731–1928 година''. * Грос, Самуел Д. Говор пред Здружението на поранешни студенти на Медицинскиот колеџ „Томас Џеферсон“, 11 март 1871 година. * Ленгли, ХД. ''Историја на медицината во раната американска морнарица''. Џонс Хопкинс Прес, Балтимор, Мериленд. 1995. * Музеј на уметноста во Филаделфија. Вилијам П.Ц. Бартон, W1919-2-1. Информативен лист. * Плидвел, Флорида КАПЕТАН Вилијам Пол Крилон Бартон (1786–1856), хирург, морнарица на Соединетите Американски Држави - пионер во американската поморска медицина. ''Воениот хирург'' 46 (1920): 241–281. * Пледвел, Флорида, КАПЕТАН Едвард Катбуш, доктор по медицина: Несторот на медицинскиот корпус на морнарицата. „''Анали на медицинската историја'' 5“ (1923): 337–86. == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Починати во 1856 година]] [[Категорија:Родени во 1786 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Принстонскиот универзитет]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски ботанички илустратори]] [[Категорија:Значајни американски ботанички илустратори]] [[Категорија:Офицери на морнарицата на САД]] cmoi160e2a7cp767zztiog3zmubuie5 0 1405740 5652492 5645205 2026-11-02T14:53:26Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652492 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Short description|Драма на Тенеси Вилијамс од 1980 година}}'''''Ќе се врати ли господинот Мериведер од Мемфис?''''' — кратка драма од [[Тенеси Вилијамс]], чија премиера се одржала на 24 јануари 1980 година во Центарот за ликовни уметности „Тенеси Вилијамс“ во [[Кивест (Флорида)|Кивест]], [[Флорида]].<ref name="Roudane1997">{{Наведена книга|author=Roudane|title=The Cambridge Companion to Tennessee Williams|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00matt|url-access=registration|date=11 December 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49883-8|pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani00matt/page/23 23]–}}</ref> Драмата била напишана во 1969 година, но останала необјавена и неизведена сè до јануари 1980 година, кога Центарот за ликовни уметности „Тенеси Вилијамс“, сместен во кампусот на јавниот Колеџ „Флорида Кис“, ја претставил како своја прва продукција.<ref>[http://www.tripsmarter.com/keywest/archives/tennessee_williams.htm Tennessee Williams at Tripsmarter.com]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Mn2XAqXWK2AC&dq=Will+Mr.+Merriwether+Return+from+Memphis%3F&pg=PA268 ''The Book Lover's Guide to Florida'' at Google Books]</ref> Вклучена е во збирката „[[Сопатникот и други драми]]“,<ref name="Saddik2015">{{Наведена книга|author=Annette J. Saddik|title=Tennessee Williams and the Theatre of Excess|url=https://books.google.com/books?id=cQJEBgAAQBAJ&pg=PA130|date=26 January 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-07668-6|pages=130–}}</ref> која содржи експериментални драми на Вилијамс, а била објавена од издавачката куќа [[Њу дирекшнс]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во 2008 година.<ref name="BottomsKolin2014">{{Наведена книга|author1=Stephen Bottoms|author2=Philip Kolin|author3=Michael Hooper|title=A Student Handbook to the Plays of Tennessee Williams: The Glass Menagerie; A Streetcar Named Desire; Cat on a Hot Tin Roof; Sweet Bird of Youth|url=https://books.google.com/books?id=Tqn6AwAAQBAJ&pg=PA278|date=25 September 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4725-3244-2|pages=278–}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Тенеси Вилијамс}} {{DEFAULTSORT:Ќе се врати ли господинот Мериведер од Мемфис?}} [[Категорија:Драми на Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од 1980 година]] [[Категорија:Фантастичен театар]] 9po4gjp6dkmde9cz03rq0o8veg1jhcd 0 1405742 5652494 5645350 2026-11-02T14:56:41Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652494 wikitext text/x-wiki {{Short description|Драма на Тенеси Вилијамс од 1957 година}}{{закосен наслов}} '''''Орфеј во пеколот''''' — драма во три чина од [[Тенеси Вилијамс]]. За прв пат била изведена на [[Бродвеј]] на 17 март 1957 година, со [[Морин Стеjплтон]] и [[Клиф Робертсон]], во режија на [[Харолд Клурман]], но имала кусо траење (68 изведби) и скромен успех.<ref>[http://ibdb.com/production.php?id=2624 "Orpheus Descending" (1957)] on the [[Internet Broadway Database]]</ref><ref name="cliff">{{Наведено списание|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026|first=Stephen|last=Vagg|url=https://www.filmink.com.au/not-quite-movie-stars-cliff-robertson/|magazine=Filmink|title=Not Quite Movie Stars: Cliff Robertson}}</ref> Била обновена на Бродвеј во 1989 година, во режија на [[Питер Хол]], со [[Ванеса Редгрејв]] и [[Кевин Андерсон (актер)|Кевин Андерсон]].<ref>{{Наведени вести|access-date=February 1, 2017|date=September 26, 1989|first=Howard|last=Kissel|work=Chicago Trubune|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1989-09-26-8901170150-story.html|title='Orpheus' Descends With An Overacted, Miscast Version}}</ref> Продукцијата одржала 13 претпремиери и 97 изведби.<ref>[http://ibdb.com/production.php?id=4245 "Orpheus Descending" (1989)] on the [[Internet Broadway Database]]</ref> Драмата е препишана верзија на една поранешна драма на Вилијамс, „[[Битка на ангели]]“, напишана во 1940 година. Вилијамс ја напишал улогата на Лејди Торанс за [[Талула Бенкхед]], но таа ја одбила, велејќи: „Драмата е невозможна, драг мој, но седни и напиј се еден пијалок со мене.“<ref>{{Наведена книга|last=Williams|first=Tennessee|url=https://archive.org/details/whereiliveselect00will_0|url-access=registration|title=Where I Live: Selected Essays|location=New York|publisher=New Directions Publishing|date=1978|page=[https://archive.org/details/whereiliveselect00will_0/page/151 151]|isbn=978-0-8112-0706-5}}</ref> Продукцијата имала претпремиера во [[Бостон]] истата година, со [[Мириам Хопкинс]] во главната улога. Таа била првата изведена драма на Вилијамс и, според неговите зборови, „доживеала спектакуларен неуспех“. Во еден момент бостонските градски цензори и Градскиот совет упатиле закана дека ќе ја затворат претставата поради „распушениот и морално неприкладен“ јазик.<ref>"Clean Up or Shut 'Angels' -- Boston," New York Daily News, 7 Jan. 1941</ref> „Битка на ангели“ не била изведувана во [[Њујорк]] 34 години, сè додека [[Циркл репертори компани|Циркл репертори компани]] не ја отвориле со неа својата шеста сезона во 1974 година, во режија на [[Маршал В. Мејсон]]. Вилијамс ја препишувал „Битка на ангели“ уште во 1951 година.<ref>Williams, Tennessee. ''The Selected Letters of Tennessee Williams, Volume II, 1945–1957''. New York: New Directions, 2004, p. 380 {{ISBN|0-8112-1600-4}}</ref> Кога „Орфеј во пеколот“ се појавила во 1957 година, Вилијамс напишал: „На површината тоа беше и сè уште е приказна за момче со див дух кое залутува во конвенционална заедница на Југот и создава врева како лисица во кокошарник. Но, под таа сега веќе позната површина, тоа е драма за неодговорени прашања што ги прогонуваат срцата на луѓето и за разликата меѓу тоа да продолжиш да ги поставуваш... и прифаќањето на пропишани одговори што воопшто не се одговори.“ == Содржина == Во продавницата „Торанс меркантил“ во мало градче во [[Мисисипи (држава)|Мисисипи]], Доли и Бјула, две домаќинки склони кон озборување, си кажуваат една на друга дека сопственикот на продавницата, Џејб Торанс, штотуку се вратил од операција во [[Мемфис]], но дека е на умирање. Керол Катрир, дама од високото општество, влегува да телефонира. Малку подоцна пристигнува Вал, патувачки пејач и музичар. Керол флертува со Вал и тврди дека веќе го запознала во [[Њу Орлеанс]], но тој негира дека ја познава од порано. Лејди Торанс, која сега ја води продавницата бидејќи нејзиниот сопруг е болен, се согласува да го ангажира Вал како продавач. По неколку недели Вал ѝ раскажува на Лејди за своето бурно минато во Њу Орлеанс и признава дека сепак ја познавал Керол. Кога Дејвид Катрир, богатиот брат на Керол и поранешен љубовник на Лејди, влегува во продавницата, Лејди му кажува дека го абортирала нивното дете кога тој ја напуштил. Вал разговара со Ви, сопругата на шерифот, за нејзиното сликарство, кога нејзиниот сопруг Талбот го фаќа како ѝ ја бакнува раката. Лејди му дозволува на Вал да остане во продавницата, но Вал краде пари од касата кога таа заминува да земе постелнина за креветот. Тој сепак ги враќа парите и сака да замине, но Лејди го моли да остане. На Велигден, Џејб ѝ признава на Лејди дека тој бил одговорен за смртта на нејзиниот татко, по што добива крвавење. При зајдисонце, Ви вели дека била заслепена од визијата на воскреснатиот Христос, а сопругот на Ви, шерифот Талбот, вика на Вал затоа што ѝ помогнал да стане. Шерифот му дава рок на Вал до изгрејсонце да го напушти градот. Вал е подготвен да замине, но Лејди се обидува да го спречи. Се обидува да ја наговори болничарката да го убие нејзиниот сопруг со смртоносна доза морфиум, но болничарката одбива. Тогаш Лејди му соопштува на Вал дека е среќно бремена со неговото дете и му вели дека токму поради тоа се радува на новиот живот. Двајцата шетаат низ новоуредиот салон за освежување што се наоѓа до продавницата, кој ја симболизира надежта за нов почеток. Додека Вал и Лејди се прегрнуваат, Вал погледнува нагоре и гледа дека Џејб пробил дупка во подот под, а со тоа и низ таванот на салонот, и истура нафта во просторијата, запалувајќи ја. Притоа, тој вика низ прозорецот од горниот кат дека Вал го запалил местото и „граба и краде“. Лејди бега низ вратата на салонот и се упатува кон скалите кон собата на Џејб, викајќи „Не, Џејб, не!“, при што Џејб ја застрелува на скалите. Додека Лејди умира, локалниот шериф и противпожарната екипа ја пробиваат влезната врата и, гледајќи го Вал како се обидува да излезе од салонот, ги насочуваат цреата за вода со полна сила и го враќаат во запалената зграда, со што го убиваат. Лејди довикува по Вал додека умира од прострелните рани од својот сопруг Џејб. Во завршната сцена, Керол чекори низ остатоците од изгорениот салон, додека еден друг скитник разгледува наоколу и ја пронаоѓа јакната од змиска кожа на Вал. Керол ја менува јакната за златен прстен и држи монолог за „сојот на бегалци“. == Адаптации == Во 1959 година се појавила филмска адаптација со [[Марлон Брандо]] и [[Ана Мањани]] под наслов „[[Бегалскиот сој]]“. Била во режија на [[Сидни Лумет]] и доживеала неуспех исто како и сценската изведба.<ref>Jacobsen, Colin. [http://www.dvdmg.com/fugitivekind.shtml "The Fugitive Kind"] ''DVD Movie Guide'' website (April 20, 2010)</ref> „[[Орфеј во пеколот (филм)|Орфеј во пеколот]]“, телевизиска адаптација на сценската продукција на Питер Хол со Ванеса Редгрејв во главната улога, била емитувана во 1990 година. Драмата била адаптирана и како [[опера]] во два чина од [[Брус Сејлор]] и [[Џ. Д. Меклечи]] во 1994 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.ibdb.com/broadway-production/orpheus-descending-6820 „Орфеј во пеколот“] на Интернет базата на податоци за Бродвеј {{Тенеси Вилијамс}}{{DEFAULTSORT:Орфеј во пеколот}} [[Категорија:Драми од 1957 година]] [[Категорија:Драми на Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] euj24j23bi28fr4bufl4swlke25xmr7 0 1405760 5652498 5645322 2026-11-02T15:04:10Z BosaFi 115936 5652498 wikitext text/x-wiki {{Short description|Драма на Тенеси Вилијамс од 1938 година}} {{Инфокутија Драмско дело | наслов = Пролетна бура | image = Spring storm nationaltheatre.jpg | caption = Постер за претставата | автор = [[Тенеси Вилијамс]] | chorus = | characters = Heavenly Critchfield | премиера_датум = 1995 | mute = | место_и_време = [[Мисисипи]] | жанр = [[Драма]] | оригинален_јазик = англиски | место_на_премиера = [[Беркли, Калифорнија]] }} '''''Пролетна бура''''' е [[драма]] во три чина од американскиот драматург [[Тенеси Вилијамс]]. Тој почнал да ја пишува во 1937 година, кога имал дваесет и шест години и студирал на драмската школа при [[Универзитет во Ајова|Универзитетот во Ајова]], а ја завршил следната година.<ref>Williams, Tennessee. ''Plays 1937–1955.'' Mel Gussow and Kenneth Holditch, eds. New York: Library of America, 2000, p. 1029. {{ISBN|978-1-883011-86-4}}</ref> Меѓутоа, професорите по драматургија на Вилијамс реагирале негативно на „Пролетна бура“, па претставата ја доживеала својата прва изведба дури во 1995 година во [[Беркли (Калифорнија)|Беркли]], [[Калифорнија]]. Во 2001 година, драмата била поставена во Здружението за уметности „Вилоуби“ во североисточен [[Охајо]], во режија на Лени Пина. Европската премиера се одржала во театарот „Ројал и Дернгејт“ во [[Нортхемптон]] на 15 октомври 2009 година, заедно со „[[Зад хоризонтот (драма)|Зад хоризонтот]]“ од [[Јуџин О'Нил]]. Двете претстави подоцна биле префрлени во [[Кралски национален театар|Кралскиот национален театар]] во 2010 година, во театарот „Котсло“. Пишувана и преработувана меѓу 1937 и 1938 година, оваа драма во полна должина го прикажува животот и конфликтната љубов во едно мало градче во делтата на [[Мисисипи (држава)|Мисисипи]] за време на [[Голема депресија|Големата депресија]].{{Sfn|Williams|1999|p=XI}} Здружението за сценски уметности на Универзитетот „Нотр Дам“ во Австралија (ПААНДА) ја извело „Пролетна бура“ во 2018 година. Претставата ја режирала Куртни Мекманус, а за сцената била задолжена Кармел Мохен.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ita.org.au/2018/05/spring-storm-reviewed-by-gordon-the-optom/|title='Spring Storm' reviewed by Gordon the Optom {{!}} Independent Theatre Association|date=2018-05-23|work=Independent Theatre Association|access-date=2018-06-01|language=en-US}}</ref> Оригиналниот наслов на драмата бил „Април е најсуровиот месец“, што воедно е и првиот стих од поемата „[[Пуста земја]]“ на [[Т. С. Елиот]]. Кога Вилијамс ја претставил „Пролетна бура“ пред својот клас по драматургија во април 1938 година, во дневникот забележал: „Ја прочитаа конечната верзија од мојот втор чин и на крајот, сосема, сосема конечно беше одбиена од класот поради слабоста на Хевенли како лик. Се разбира, многу е страшно и обесхрабрувачки да се работи на нешто, а потоа тоа целосно да пропадне. Сè уште има шанса да не се право, сите до еден. Морам да се држам за таа шанса...“{{Sfn|Williams|1999|p=XI}} == Резиме == ; МЕСТО: Порт Тајлер, мало гратче во [[Мисисипи (држава)|Мисисипи]] на реката [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] ; ВРЕМЕ: пролет, 1937 Прв чин: : Високо брдо над реката Мисисипи во едно пролетно попладне Втор чин: : ''Сцена 1'' – Домот на Критчфилдови. Петок попладне, истата недела : ''Сцена 2'' – Истото место, истата вечер : ''Сцена 3'' – Истото место, три часот по полноќ Трет чин: : ''Сцена 1'' – Дворот на резиденцијата Лемфри, следната вечер, забавата е во полн ек : ''Сцена 2'' – Јавната библиотека „Карнеги“ во Порт Тајлер, истата вечер : ''Сцена 3'' – Домот на Критчфилдови, доцно попладне следниот ден == Главни ликови == ; Дик Мајлс: Маж што се смета за пониска класа од семејството Критчфилд. Планира да замине од Мисисипи со Хевенли за да бара работа во градежништвото. ; Хевенли Критчфилд: Жена од повисока класа со угледно потекло, чие семејство во меѓувреме останало без пари. Не сака да замине од Мисисипи со Дик, иако со него ја изгубила својата невиност. Одлучува да се омажи за Артур Шенон, кој има пари, но во тоа не успева и останува сама.<br />Во сценските забелешки пишува: ''Најважно за Хевенли е дека е физички привлечна. Таа има природен, а сепак високо развиен шарм што е карактеристичен за девојките од чиста јужњачка лоза. Искрено е сензуална без да биде груба, жестока по темперамент, а сепак разоружувачи слатка. Нејзината природа е збунувачка и за неа самата и за сите што ја познаваат. Носи бело здолниште и џемпер со марама во светла боја.''{{Sfn|Williams|1999|p=5}} ; Артур Шенон: Маж од повисока класа чие семејство сè уште има пари. Заминал на школување во [[Англија]] откако како дете го малтретирал Дик. Се вратил во Мисисипи и планира да се ожени со Хевенли. По сексуалниот однос со Херта, се обвинува себеси за нејзината смрт и заминува од градот.<br />Ден Ајзак, уредникот на објавеното издание на „Пролетна бура“, вели дека „Вилијамс го создал [...] Артур Шенон како Портрет на уметникот како млад хетеросексуалец.“{{Sfn|Williams|1999|p=XIII}} == Содржина == Драмата започнува со сценски насоки со кои се поставуваат амбиентот и изгледот на сцената: ''Завесата се крева и открива високо, ветровито брдо над реката Мисисипи. Се вика Скокот на љубовниците. На работ има две стари дрвја чии голи гранки ветровите ги искривиле на гротескен начин. На почетокот, сцената има мек карактер, а небото е преплавено со длабока килибарна светлина од зајдисонцето. Но, како што напредува, се менува во бурна и жестока атмосфера, создавајќи драмски контраст меѓу сцената на Хевенли и онаа на Херта. Атмосферската промена е предизвикана од приближувањето на пролетната бура, која избувнува на самата кулминација на сцената.''{{Sfn|Williams|1999|p=5}} Хевенли Критчфилд и Дик Мајлс се расправаат за кариерата на Дик и за нивната заедничка иднина. Дик сака да замине по должината на реката за да најде работа, но Хевенли сака да остане блиску до домот и семејството. Артур Шенон, познаник од детството на Дик и Хевенли, се враќа во градот, а Хевенли почнува да се сомнева во својата одлука да остане со Дик. Госпоѓа Критчфилд и Лајла, тетката на Хевенли, се во дневната соба во домот на Критчфилдови и разговараат што се случило со другите млади жени што одлучиле да не се мажат млади или донеле погрешна одлука; сите се осамени и сиромашни. Госпоѓа Критчфилд сака Хевенли да се омажи за Артур Шенон поради неговото богатство и семејното име. Иако Критчфилдови имаат силно семејно име, го немаат богатството што поседуваат Шенонови. Артур доаѓа во домот на Критчфилдови за да излезе со Хевенли. Двајцата не се согласуваат и зборуваат разминувајќи се во темите, бидејќи немаат заеднички интереси. Откако Артур одбива да спие со Хевенли, таа бега да го најде Дик, а госпоѓа Критчфилд го лаже Артур за тоа каде се наоѓа Хевенли. Артур и Хевенли се обидуваат да разговараат насамо, но никогаш не им се укажува можност. Двајцата се откажуваат, по што Артур останува да се грижи за пијаната Херта, друга локална девојка на нивна возраст. Откако прават скандал во библиотеката пред госпоѓицата Шлагман, која никогаш не се омажила, Артур и Херта се караат, што на крајот води до убиството на Херта. Хевенли се враќа дома откако дознава дека Дик го напуштил градот без неа, за потоа да дојде Артур и да го признае убиството, оставајќи ја Хевенли сама, без никаква перспектива за брак и среќа. == Белешки == {{Наводи}} == Користена литература == * {{Наведена книга|last=Williams|first=Tennessee|authorlink=Tennessee Williams|editor=Dan Isaac (introduction)|year=1999|title=Spring Storm|publisher=New Directions|location=New York, NY|isbn=978-0-8112-1422-3}} == Надворешни врски == * [http://www.nationaltheatre.org.uk/56151/productions/spring-storm.html Страница за претставата на Националниот театар] {{DEFAULTSORT:Пролетна бура}} [[Категорија:Драми од 1937 година]] [[Категорија:Драми сместени во Мисисипи]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] tt3ab0sbvphxv8jo6jjzexb2r5lw1ir 0 1405775 5652503 5645349 2026-11-02T15:17:17Z BosaFi 115936 5652503 wikitext text/x-wiki {{Short description|Драма на Тенеси Вилијамс од 1938 година}}'''''Не е за славеите''''' е драма во три чина од [[Тенеси Вилијамс]]. Вилијамс ја напишал кон крајот на 1938 година, откако во весник прочитал за штрајкот на затворениците во затворот во [[Холмсбург (Пенсилванија)|Холмсбург]], [[Пенсилванија]], во август 1938 година. Затворениците биле сместени во „изолациона единица обложена со радијатори, каде четворица починале од температури што се приближувале до 65 степени“.<ref>The Selected Letters of Tennessee Williams, Volume I: 1920–1945. Albert J. Devlin and Nancy M. Tischler, eds. New York: New Directions, 2000, p.135 &nbsp;{{ISBN|0-8112-1445-1}}</ref> Драмата се фокусира на група затвореници што започнуваат штрајк со глад. Присутна е и љубовна приказна меѓу Ева, новата секретарка во затворот, и Џим, згоден затвореник што работи за управникот и се обидува да добие условна слобода. Во февруари 1939 година, Вилијамс ја поднел драмата до [[Груп театар (Њујорк)|Груп театарот]] во [[Њујорк]], но тие ја одбиле.<ref>Williams, Tennessee. Plays 1937–1955. Mel Gussow and Kenneth Holditch, eds. New York: Library of America, 2000, p. 1029. &nbsp;{{ISBN|987-1-883011-86-4}}</ref> „Не е за славеите“ останала неизведена и необјавена сè до крајот на 1990-тите, кога [[Ванеса Редгрејв]] си поставила за лична мисија да го пронајде текстот. Светската премиера се одржала во [[Али театар|Али театарот]] во [[Хјустон]] во 1998 година, а истата година драмата била објавена од „Њу дирекшнс“, со предговор од Редгрејв. == Содржина == === Прв чин === Драмата започнува пред канцеларијата на управникот, каде се наоѓаат Ева Крејн и госпоѓа Бристол. Ева е дојдена на разговор за работа како нова секретарка на управникот, а госпоѓа Бристол дошла да му донесе на својот син, Морнарот Џек, печива што ги направила специјално за него. Неколку мига по почетокот на сцената, Џим минува кон канцеларијата на управникот и им соопштува на жените дека управникот го обиколува затворскиот двор и можеби нема набрзо да се врати. Госпоѓа Бристол не може да чека, па ја остава храната на бирото на управникот. Управникот Вејлен влегува ненадејно и грубо. Тој е низок и дебел, но моќен човек со силно присуство. Ева почнува да го моли за работа, но тој не сака ни да ја сослуша и вели: „Деловниот директор не го интересираат вашите лични несреќи.“ На крајот, по внимателно размислување, сепак ѝ ја дава работата. Во меѓувреме, чуварите го враќаат Џим во ќелијата. Џим е осуденик што му помага на управникот во текот на денот. Работата му се допаѓа бидејќи така цел ден го минува надвор од ќелијата. Навечер, кога се враќа, другите затвореници постојано му дофрлаат погрдни имиња, како Алисон и Канаринче. Меѓу позначајните споредни ликови што се претставуваат се Бач, неофицијалниот водач на затворениците; Квин, хомосексуален осуденик што не е многу бистар; и Оли, паметен црн осуденик кого го почитуваат сите затвореници. Следното утро, госпоѓа Бристол повторно доаѓа да го види управникот и овој пат носи уште повеќе храна за својот син. Објаснува дека долго време нема слушнато ништо за него и дека се грижи. Управникот, на суров начин, ѝ објаснува дека нејзиниот син полудел и морал да биде убиен. Следниот ден, Ева разговара со Џим и го прашува за условите за исхрана во затворот. Џим вели дека храната е ужасна, но управникот влегува и тврди дека сè е во ред. Во обид да го доведе Џим во ред, ѝ раскажува на Ева како, кога Џим првпат дошол во затворот, морал да го камшикува 14 дена по ред за да му ја скрши суровата надворешност. Оваа приказна е премногу за Ева и таа на крајот од сцената паѓа во несвест. Долу во затворот, затворениците почнуваат да чувствуваат болки во стомакот и тешко заспиваат. Бач вели дека виновна е лошата храна што им ја служат секој ден и предлага сите да започнат штрајк со глад. Мажите, страдајќи од болки, се согласуваат. Џим повторно влегува и им вели да го одложат штрајкот, бидејќи смета дека преку својата претстојна условна слобода може „да ги урне ѕидовите на овој затвор“. Мажите се согласуваат да почекаат уште малку, а наместо тоа одат на вечера и предизвикуваат мал затворски бунт. Со тоа си заработуваат казна во „дупката“. Назад горе, Ева работи сама со управникот во неговата канцеларија. Управникот почнува да ѝ поставува лични прашања и да дава двосмислени сексуални алузии, па дури ја моли да „влезе со него во плакарот“. Пред да се случи нешто, Џим влегува со извештај за затворениците во „дупката“ и дури ги спроведува горе за да ги види тој. По разговорот со сите, управникот одлучува дека им треба уште време и ги враќа назад. Оли, меѓутоа, ја губи самоконтролата и не сака да се врати; наместо тоа, ја удира главата во ѕид и останува мртов на местото. Веста стигнува до затворениците и во тој момент тие повеќе не можат да издржат. Доста им е од сè што се случува во затворот и официјално го започнуваат штрајкот со глад. === Втор чин === Чинот започнува со разговор помеѓу управникот и затворскиот свештеник, кој е загрижен за тоа како управникот се однесува кон затворениците. Управникот го изразува својот став дека „или ќе биде по негово, или никако“. Свештеникот не се согласува со неговите методи и одлучува да поднесе оставка. Надвор во чекалната, атмосферата во затворот станува сè понапрегната, делумно поради штрајкот со глад. Ева одговара на телефонски повици од сите страни и покажува видливи знаци на стрес и исцрпеност. Џим влегува со крвава рака. Ѝ кажува дека поминал премногу блиску до една од ќелиите и еден затвореник го зграпчил. Џим ѝ вели дека треба да го напушти ова место бидејќи не е безбедно, но таа одбива. Нејзините вистински чувства кон Џим почнуваат да се откриваат бидејќи сака да почека да му биде одобрена условната слобода за да замине со него. Почнуваат да се приближуваат за бакнеж, но управникот влегува и ги прекинува. Новиот затворски свештеник влегува во канцеларијата и управникот веднаш го ангажира, а тој вели: „Се гордеам што можам да се прилагодам.“ Додава дека нема да се меша во постапките на управникот, бидејќи тоа не е во негова надлежност, туку е само свештеник. Потоа управникот излегува и им соопштува на Џим и Ева дека ако штрајкот со глад продолжи, мажите од Крилото Ц ќе бидат префрлени во Клондајк, котларница што се користи како просторија за мачење на непослушните затвореници, каде што температурата може да достигне и до 65 степени Целзиусови. Неколку мига подоцна, Џим и Ева повторно остануваат сами во канцеларијата на управникот. Џим ѝ се доверува на Ева дека не ги поднесува затворот, затворениците, управникот и чуварите. Ева продолжува да го потсетува дека штом по еден месец ќе добие условна слобода, двајцата ќе можат да побегнат заедно, но Џим повеќе не е оптимист. Ева го уверува дека ќе излезе, бидејќи планира да им ги открие на весниците сите страшни работи што се случуваат во затворот. Во тој момент управникот влегува и му наредува на Џим да однесе досие долу, со што повторно останува сам со Ева. Управникот ѝ соопштува дека таа не може да замине бидејќи зградата е под блокада. Тоа ја плаши и ја вознемирува Ева, а напнатоста дополнително расте бидејќи управникот ја користи ситуацијата за да ја заведе. Меѓутоа, нешто го прекинува и тој излегува. Токму тогаш влегува Џим. Ева му вели дека сака да го напушти затворот по секоја цена. Џим почнува да смислува план: ќе се сретнат во југозападниот агол на затворскиот двор кога ќе се стемни и заедно ќе се обидат да побегнат. === Трет чин === Чинот започнува во Клондајк, каде затворениците од Крилото Ц почнуваат да ја чувствуваат неподносливата топлина од котларницата со пареа. Бач прави сè што може за да го одржи моралот на своите луѓе преку пеење и танцување, но тоа нема никаков ефект. Во меѓувреме, Џим и Ева се среќаваат во југозападниот агол на дворот, но чуварите и управникот ги фаќаат и го одвлекуваат Џим во Клондајк кај другите затвореници. Управникот ја уценува Ева и на крајот склучува зделка со неа: ќе го испрати писмото за препорака за ослободување на Џим доколку таа спие со него. Ева неохотно се согласува, а третата сцена завршува така што управникот ја води Ева кон својата „внатрешна соба“. Назад во Клондајк, Џим им се придружува на останатите затвореници. Пред Шулц, главниот чувар, да забележи нешто за Џим или за другите, Бач го зграпчува чуварот, а Џим му ги зема револверот и клучевите. Затворениците ја отвораат вратата и го заклучуваат Шулц во ќелијата полна со пареа, оставајќи го да умре. Бач и Џим упаѓаат во канцеларијата на управникот; Бач го бара управникот, а Џим ја бара Ева. Следува судир со управникот, кој како кукавица моли за својот живот: „Запрете! Јас сум семеен човек! Имам жена! Ќерка! Мааало девојче!“ Но, на крајот Бач го убива со камшик. Кога конечно ќе најдат миг за себе, Ева и Џим зборуваат за својата иднина надвор од затворот, за својата љубов и за многуте места што планираат да ги посетат. Одеднаш пристигнуваат дополнителни полициски сили за да го задушат затворскиот бунт. Џим смислува план: да скокне во реката и да исплива до брегот, подалеку од хаосот и метежот. Ѝ ги дава на Ева своите чевли и ѝ вели да го бара во личните огласи во весниците. Џим скока во водата, но поради висината на скокот и затоа што е доцна навечер, Ева не е сигурна дали безбедно влегол во водата. Полицијата стигнува до кулата и ја грабнува Ева за да ја однесе на безбедно, со што драмата завршува. Ја испрашуваат за паровите чевли што ги држи (кои му припаѓаат на Џим), а таа одговара: „Ги зедов некаде. Не се сеќавам“, и продолжува цврсто да ги држи. Публиката останува во неизвесност дали Џим воопшто успеал да се спаси. == Список на ликови == ; Ева: Немажена жена што неодамна добила работа во затворот како секретарка на управникот. ; Џим: Осуденик што е во затворот 10 години и работи за управникот. ; Управникот Вејлен: Управник на затворот, неподнослив човек. ; Бач: Бестрашен осуденик, на кого многумина гледаат како на водач на осудениците. ; Оли: Многу почитуван осуденик, исклучително религиозен. Не може да го поднесе системот и си го одзема животот. ; Квин: Осуденик опседнат со својот изглед, хомосексуалец и не многу паметен. ; Свифти: Нов осуденик, поранешен олимписки атлетичар, кој верува дека набрзо ќе излезе. ; Џо: Типичен осуденик, на кого многумина гледаат како на помошник на Бач. ; Морнарот Џек: Стар морнар што полудел за време на казната во затворот. ; Госпоѓа Бристол: Мајка на Морнарот Џек. ; Свештеник: Затворскиот свештеник што поднесува оставка бидејќи не се согласува со управникот. ; Нов свештеник: Новиот затворски свештеник на кого не му пречи притисокот од управникот. ; Мекс: Мексикански осуденик што постојано се моли за да излезе. == Дебито на Бродвеј во 1999 година == Актерката [[Ванеса Редгрејв]], која се подготвувала за улога во обновената изведба од 1989 година на „[[Орфеј во пеколот]]“, уште една класика на Вилијамс, прочитала предговор од Вилијамс во кој се споменувале ужасите на „Не е за славеите“. Редгрејв подоцна рекла: „Во суштина, секој можел да ја најде драмата. Јас бев единствената што беше решена да ја најде.“<ref name="Wolf1998-04-21" /> Потоа се обратила до литературниот извршител на Вилијамс, [[Марија Сент Џаст]], која успеала да го ископа ракописот. Редгрејв му го однела текстот на [[Тревор Нан]], кој се согласил да ја режира драмата. Неговата продукција дебитирала во [[Лондон]] на 5 март 1998 година<ref name="Wolf1998-04-21" /> со многу позитивни критики. Светската премиера во Лондон на 5 март 1998 година била соработка меѓу [[Кралски национален театар|Кралскиот национален театар]] на Велика Британија и „Подвижниот театар“ на Корин и Ванеса Редгрејв, во соработка со Али театарот. Драмата потоа била префрлена во Али театарот во Хјустон, каде што се изведувала од 5 јуни до 3 јули 1998 година.<ref name="Simonson" /> „Токин Бродвеј“ ја нарекол „продукција од светска класа“ и „увид во пишувањето на Вилијамс што ќе го преобрази од Том во Тенеси“.<ref name="McGillicuddy" /> Следната година драмата била отворена во театарот „[[Циркл ин д скуер]]“ на 25 февруари 1999 година и била номинирана за шест награди [[Тони (награда)|Тони]], меѓу кои за најдобра драма и за најдобра изведба на водечки актер, за братот на Ванеса, [[Корин Редгрејв]], во улогата на управникот. == Наводи == <references> <ref name="Wolf1998-04-21"> {{Наведени вести | last = Wolf | first = Matt | date = 1998-04-21 | title = ARTS ABROAD: Finding Out How Tennessee Williams Got That Way | work = The New York Times | url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9904E7DF1E3CF932A15757C0A96E958260 | access-date = 2008-03-22 }} </ref> <ref name="Simonson"> {{Наведени вести |last = Simonson |first = Robert |author-link1 = Robert Simonson |date = 1998-06-23 |title = Alley Theatre's Nightingales Closes July 3; Next Stop Broadway? |publisher = Playbill.com |url = http://www.playbill.com/news/article/39759-Alley-Theatres-Nightingales-Closes-July-3-Next-Stop-Broadway |archive-url = http://www.playbill.com/news/article/39759-Alley-Theatres-Nightingales-Closes-July-3-Next-Stop-Broadway |url-status = dead |archive-date = 2013-01-31 |access-date = 2011-12-29 }} </ref> <ref name="McGillicuddy"> {{Наведени вести | last = McGillicuddy | first = Fergus | title = Talkin' Broadway on Broadway Review: "Not About Nightingales" 2/25/1999 | url = http://talkinbroadway.com/world/nightingales.html | access-date = 2011-05-03 }} </ref> </references> == Надворешни врски == * [https://www.ibdb.com/broadway-production/not-about-nightingales-6483 „Не е за славеите“] на Интернет базата на податоци за Бродвеј {{DEFAULTSORT:Не е за славеите}} [[Категорија:Драми од 1998 година]] [[Категорија:Драми сместени во САД]] [[Категорија:Драми од 1938 година]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] rnrjk9qgx12a5aye4m9iye1lptyadcp 0 1405783 5652496 5645467 2026-11-02T14:57:50Z BosaFi 115936 5652496 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Седумте слегувања на Миртл | title_orig = The Seven Descents of Myrtle | translator = | image = KingdomOfEarth.jpg | image_caption = Корица на првото издание | author = [[Тенеси Вилијамс]] | cover_artist = | country = [[САД]] | language = [[Англиски јазик|англиски]] | genre = [[драма]] | publisher = [[Њу дирекшнс]] | pub_date = 1968 | media_type = Печатена | pages = | isbn = }}   {{Short description|Драма на Тенеси Вилијамс}} '''''Седумте слегувања на Миртл''''' е драма во седум сцени од [[Тенеси Вилијамс]]. Започнала како краток расказ со наслов „[[Земното царство]]“, кој Вилијамс почнал да го пишува во 1942 година во [[Мејкон (Џорџија)|Мејкон]], [[Џорџија]], но го објавил дури во 1954 година во ограниченото издание на својата збирка раскази „[[Тврди бонбони]]“.{{Sfn|Williams|1985|p=572}} Вилијамс потоа го преработил расказот во едночинска драма, исто така насловена „Земното царство“, објавена во списанието „[[Есквајер]]“ на 1 февруари 1967 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Williams|first1=Tennessee|title=Kingdom of Earth|url=https://classic.esquire.com/article/1967/2/1/kingdom-of-earth|website=Esquire|access-date=14 February 2024|date=February 1, 1967}}</ref> Потоа ја проширил во целосна драма од седум сцени, чија премиера се одржала следната година во [[Њујорк (град)|Њујорк]] под насловот „Седумте слегувања на Миртл“. На 31 октомври 1968 година била објавена од [[Њу дирекшнс]] со наслов „Земното царство („Седумте слегувања на Миртл“)“.{{Sfn|Williams|2000|p=987}} Главната хероина по својот карактер потсетува на друга позната ликовна креација на Вилијамс, [[Бланш Дубоа]] од [[Трамвај наречен „Желба“|„Трамвај наречен Желба“]]. == Содржина == Трагикомичната драма се фокусира на Лот, [[туберкулоза|туберкулозен]], [[невроза|невротичен]] младич кој е импотентен, прикриен трансвестит и прекумерно врзан за споменот на својата покојна мајка. Тој се враќа во родниот дом — трошна куќа на самиот брег на река што се заканува да се излее — заедно со својата нова сопруга Миртл, повремена проститутка и поранешна ревиска танчерка, како и единствена преживеана членка на забавната група „Петте Мемфис хот шотс“. Таа живее во свет на фантазии и романтични илузии, од кои една е дека ќе успее да го излекува Лот за да можат конечно да го остварат својот брак. Набргу, меѓутоа, таа открива дека Лот има намера само да ја искористи за да му ја одземе тапијата за имотот на својот полубрат Чикен, кој е од мешано потекло и со години живее и работи на таа земја. По запознавањето со Миртл, и самиот Чикен почнува да покажува романтичен интерес за неа. На крајот од драмата, Лот се појавува облечен во раскошен женски фустан и пред Миртл и Чикен ја открива својата најдлабока и најтемна тајна, по што им подлегнува на последиците од туберкулозата и умира. Чикен и Миртл заедно го разгледуваат неговиот нов имот непосредно пред куќата да биде опколена од поплавните води. == Оригинална продукција == Бродвејската продукција била продуцирана од [[Дејвид Мерик]], а во режија на [[Хосе Кинтеро]]. По две претпремиери, официјално била отворена на 27 март 1968 година во театарот „[[Етел Баримор]]“ и била изведена вкупно 29 пати пред да биде затворена. Во главните улоги настапиле [[Брајан Бедфорд]] како Лот, [[Хари Гвардино]] како Чикен и [[Естел Парсонс]] како Миртл. За својата улога, Парсонс била номинирана за наградата [[Награда Тони за најдобра изведба на водечка актерка во драма|Тони за најдобра актерка во драма]]. За оваа драма пишува и [[Вилијам Голдман]] во својата позната книга „[[Сезоната: искрен поглед на Бродвеј]]“. Во своите мемоари, Тенеси Вилијамс наведува дека улогата на Естел Парсонс првично ја напишал за [[Морин Стејплтон]]. Оригиналната продукција била финансирана со 400.000 долари од едно холивудско студио. Според Вилијамс, Дејвид Мерик сакал да го отпушти режисерот Кинтеро за време на пробите, но Вилијамс се спротивставил. Вилијамс сметал дека Бедфорд и Парсонс биле „врвни“, но признал: „Отворањето ни беше катастрофално... одредени пристрасни критичари беа исклучително злобни кон драмата.“ Тој исто така забележал дека познатиот критичар Волтер Кер „увидел дека драмата содржи одлична и смешна карактеризација и изразил надеж дека еден ден ќе ја преработам. Всушност, на драмата ѝ беше потребно само скратување, а драгиот Хосе не беше човек за тоа. Хумор има, но тоа е тажен, суптилен хумор што извира од срце исполнето со тага.“<ref name="ten">{{Наведена книга|year=1975|first=Tennessee|last=Williams|title=Memoirs|page=212|isbn=978-0-385-00573-9|url=https://archive.org/details/memoirs0000will_t5s5/page/211/mode/1up?}}</ref> == Други продукции == Во 1970 година, драмата била адаптирана во игран филм со наслов „[[Последниот од Мобајл хот шотс]]“ (познат и под насловот „Крвни сродници“). Продукцијата од 1975 година во Лондон, поставена во театарот „[[Гринвуд]]“ со [[Маријан Фејтфул]] во улогата на Миртл, била прекината по само три изведби откако Фејтфул се разболела од перитонитис. Во 1975 година Вилијамс запишал дека присуствувал на „совршена обнова“ на драмата „во мала, оддалечена куќа на Брегот. Беше скратена на својата вистинска должина, со одлично избрана актерска екипа, а режисерката успеа совршено да го извлече нејзиниот непристоен, а сепак шармантен стил и нејзината силна тематска суштина.“<ref name="ten" /> Во 1976 година, драмата ја доживеала својата премиера на Западниот брег во Репертоарскиот театар во [[Пасадена (Калифорнија)|Пасадена]], Калифорнија (сместен во поранешниот хотел „Карвер“). Во главните улоги настапиле Мари Пекинпо како Миртл, Дуејн Ведел како Чикен и [[Ед Харис]] како Лот. Претставата се одликувала со впечатлива сценографија на три нивоа, обилно натопена со дожд, дело на Хауард Вејлен. Поставена била под изворниот наслов на Вилијамс, „Земното царство“, и се прикажувала околу 24 викенди во текот на три месеци. Режисер бил [[Гил Денис]], извршен продуцент Дуејн Ведел, а продуцент Кевин Клауд Бречнер. Во 1991 година драмата била поставена во Обединетото Кралство во театарот „Редгрејв“ во [[Фарнам]], со [[Кит Холербах]] како Миртл, Стивен Хатерсли како Чикен и [[Марк Ворен]] како Лот, во режија на [[Бил Бенкс-Џонс]]. За својата изведба во оваа продукција, Стивен Хатерсли ја освоил наградата за најдобар актер за 1991 година на [[Награди ТМА|наградите ТМА]]. Во 2011 година драмата била одново обновена во театарот „Принт рум“ во [[Нотинг Хил]], под насловот „Земното царство“, во режија на Луси Бејли. Во 2012 година познатиот актер [[Том Хидлстон]] извел јавно читање на изворната верзија на расказот во рамките на серијалот „Приказни пред спиење“ во театарот „Критериум“ во Велика Британија. Оваа верзија е поинтимна и е напишана во прво лице, од перспективата на ликот Чикен. == Ликови == ; Миртл: Повремена проститутка и поранешна ревиска танчерка, единствена преживеана членка на групата „Петте Мемфис хот шотс“. ; Лот: Туберкулозен и невротичен младич, импотентен, прикриен трансвестит и претерано врзан за споменот на својата покојна мајка. ; Чикен: Полубрат на Лот, од мешано потекло, кој единствен вистински се грижи за куќата и земјата. == Наводи == {{Наводи}} === Цитирани дела === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5kEFAQAAIAAJ|title=Collected Stories|last=Williams|first=Tennessee|date=1985|publisher=New Directions Publishing Corporation|isbn=978-0-8112-0952-6}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mTRaAAAAMAAJ|title=Tennessee Williams: Plays 1957-1980|last=Williams|first=Tennessee|date=October 2000|publisher=Library of America|isbn=978-1-883011-87-1}} == Надворешни врски == * [https://www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-mytle.html ''New York Times'' review] * [https://web.archive.org/web/20070930115609/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,900074,00.html ''Time'' review] * The Seven Descents of Myrtle​ (original New York production) at the Playbill Vault ([https://web.archive.org/web/20121127140120/http://www.playbillvault.com/Show/Detail/4353/The-Seven-Descents-of-Myrtle archive]) [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од 1968 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Драми на Тенеси Вилијамс]] 9tmee94w61u7eg43xk9u854cgl7hb6p 5652497 5652496 2026-11-02T14:58:30Z BosaFi 115936 5652497 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Седумте слегувања на Миртл | title_orig = The Seven Descents of Myrtle | translator = | image_caption = Корица на првото издание | author = [[Тенеси Вилијамс]] | cover_artist = | country = [[САД]] | language = [[Англиски јазик|англиски]] | genre = [[драма]] | publisher = [[Њу дирекшнс]] | pub_date = 1968 | media_type = Печатена | pages = | isbn = }}   {{Short description|Драма на Тенеси Вилијамс}} '''''Седумте слегувања на Миртл''''' е драма во седум сцени од [[Тенеси Вилијамс]]. Започнала како краток расказ со наслов „[[Земното царство]]“, кој Вилијамс почнал да го пишува во 1942 година во [[Мејкон (Џорџија)|Мејкон]], [[Џорџија]], но го објавил дури во 1954 година во ограниченото издание на својата збирка раскази „[[Тврди бонбони]]“.{{Sfn|Williams|1985|p=572}} Вилијамс потоа го преработил расказот во едночинска драма, исто така насловена „Земното царство“, објавена во списанието „[[Есквајер]]“ на 1 февруари 1967 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Williams|first1=Tennessee|title=Kingdom of Earth|url=https://classic.esquire.com/article/1967/2/1/kingdom-of-earth|website=Esquire|access-date=14 February 2024|date=February 1, 1967}}</ref> Потоа ја проширил во целосна драма од седум сцени, чија премиера се одржала следната година во [[Њујорк (град)|Њујорк]] под насловот „Седумте слегувања на Миртл“. На 31 октомври 1968 година била објавена од [[Њу дирекшнс]] со наслов „Земното царство („Седумте слегувања на Миртл“)“.{{Sfn|Williams|2000|p=987}} Главната хероина по својот карактер потсетува на друга позната ликовна креација на Вилијамс, [[Бланш Дубоа]] од [[Трамвај наречен „Желба“|„Трамвај наречен Желба“]]. == Содржина == Трагикомичната драма се фокусира на Лот, [[туберкулоза|туберкулозен]], [[невроза|невротичен]] младич кој е импотентен, прикриен трансвестит и прекумерно врзан за споменот на својата покојна мајка. Тој се враќа во родниот дом — трошна куќа на самиот брег на река што се заканува да се излее — заедно со својата нова сопруга Миртл, повремена проститутка и поранешна ревиска танчерка, како и единствена преживеана членка на забавната група „Петте Мемфис хот шотс“. Таа живее во свет на фантазии и романтични илузии, од кои една е дека ќе успее да го излекува Лот за да можат конечно да го остварат својот брак. Набргу, меѓутоа, таа открива дека Лот има намера само да ја искористи за да му ја одземе тапијата за имотот на својот полубрат Чикен, кој е од мешано потекло и со години живее и работи на таа земја. По запознавањето со Миртл, и самиот Чикен почнува да покажува романтичен интерес за неа. На крајот од драмата, Лот се појавува облечен во раскошен женски фустан и пред Миртл и Чикен ја открива својата најдлабока и најтемна тајна, по што им подлегнува на последиците од туберкулозата и умира. Чикен и Миртл заедно го разгледуваат неговиот нов имот непосредно пред куќата да биде опколена од поплавните води. == Оригинална продукција == Бродвејската продукција била продуцирана од [[Дејвид Мерик]], а во режија на [[Хосе Кинтеро]]. По две претпремиери, официјално била отворена на 27 март 1968 година во театарот „[[Етел Баримор]]“ и била изведена вкупно 29 пати пред да биде затворена. Во главните улоги настапиле [[Брајан Бедфорд]] како Лот, [[Хари Гвардино]] како Чикен и [[Естел Парсонс]] како Миртл. За својата улога, Парсонс била номинирана за наградата [[Награда Тони за најдобра изведба на водечка актерка во драма|Тони за најдобра актерка во драма]]. За оваа драма пишува и [[Вилијам Голдман]] во својата позната книга „[[Сезоната: искрен поглед на Бродвеј]]“. Во своите мемоари, Тенеси Вилијамс наведува дека улогата на Естел Парсонс првично ја напишал за [[Морин Стејплтон]]. Оригиналната продукција била финансирана со 400.000 долари од едно холивудско студио. Според Вилијамс, Дејвид Мерик сакал да го отпушти режисерот Кинтеро за време на пробите, но Вилијамс се спротивставил. Вилијамс сметал дека Бедфорд и Парсонс биле „врвни“, но признал: „Отворањето ни беше катастрофално... одредени пристрасни критичари беа исклучително злобни кон драмата.“ Тој исто така забележал дека познатиот критичар Волтер Кер „увидел дека драмата содржи одлична и смешна карактеризација и изразил надеж дека еден ден ќе ја преработам. Всушност, на драмата ѝ беше потребно само скратување, а драгиот Хосе не беше човек за тоа. Хумор има, но тоа е тажен, суптилен хумор што извира од срце исполнето со тага.“<ref name="ten">{{Наведена книга|year=1975|first=Tennessee|last=Williams|title=Memoirs|page=212|isbn=978-0-385-00573-9|url=https://archive.org/details/memoirs0000will_t5s5/page/211/mode/1up?}}</ref> == Други продукции == Во 1970 година, драмата била адаптирана во игран филм со наслов „[[Последниот од Мобајл хот шотс]]“ (познат и под насловот „Крвни сродници“). Продукцијата од 1975 година во Лондон, поставена во театарот „[[Гринвуд]]“ со [[Маријан Фејтфул]] во улогата на Миртл, била прекината по само три изведби откако Фејтфул се разболела од перитонитис. Во 1975 година Вилијамс запишал дека присуствувал на „совршена обнова“ на драмата „во мала, оддалечена куќа на Брегот. Беше скратена на својата вистинска должина, со одлично избрана актерска екипа, а режисерката успеа совршено да го извлече нејзиниот непристоен, а сепак шармантен стил и нејзината силна тематска суштина.“<ref name="ten" /> Во 1976 година, драмата ја доживеала својата премиера на Западниот брег во Репертоарскиот театар во [[Пасадена (Калифорнија)|Пасадена]], Калифорнија (сместен во поранешниот хотел „Карвер“). Во главните улоги настапиле Мари Пекинпо како Миртл, Дуејн Ведел како Чикен и [[Ед Харис]] како Лот. Претставата се одликувала со впечатлива сценографија на три нивоа, обилно натопена со дожд, дело на Хауард Вејлен. Поставена била под изворниот наслов на Вилијамс, „Земното царство“, и се прикажувала околу 24 викенди во текот на три месеци. Режисер бил [[Гил Денис]], извршен продуцент Дуејн Ведел, а продуцент Кевин Клауд Бречнер. Во 1991 година драмата била поставена во Обединетото Кралство во театарот „Редгрејв“ во [[Фарнам]], со [[Кит Холербах]] како Миртл, Стивен Хатерсли како Чикен и [[Марк Ворен]] како Лот, во режија на [[Бил Бенкс-Џонс]]. За својата изведба во оваа продукција, Стивен Хатерсли ја освоил наградата за најдобар актер за 1991 година на [[Награди ТМА|наградите ТМА]]. Во 2011 година драмата била одново обновена во театарот „Принт рум“ во [[Нотинг Хил]], под насловот „Земното царство“, во режија на Луси Бејли. Во 2012 година познатиот актер [[Том Хидлстон]] извел јавно читање на изворната верзија на расказот во рамките на серијалот „Приказни пред спиење“ во театарот „Критериум“ во Велика Британија. Оваа верзија е поинтимна и е напишана во прво лице, од перспективата на ликот Чикен. == Ликови == ; Миртл: Повремена проститутка и поранешна ревиска танчерка, единствена преживеана членка на групата „Петте Мемфис хот шотс“. ; Лот: Туберкулозен и невротичен младич, импотентен, прикриен трансвестит и претерано врзан за споменот на својата покојна мајка. ; Чикен: Полубрат на Лот, од мешано потекло, кој единствен вистински се грижи за куќата и земјата. == Наводи == {{Наводи}} === Цитирани дела === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5kEFAQAAIAAJ|title=Collected Stories|last=Williams|first=Tennessee|date=1985|publisher=New Directions Publishing Corporation|isbn=978-0-8112-0952-6}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mTRaAAAAMAAJ|title=Tennessee Williams: Plays 1957-1980|last=Williams|first=Tennessee|date=October 2000|publisher=Library of America|isbn=978-1-883011-87-1}} == Надворешни врски == * [https://www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-mytle.html ''New York Times'' review] * [https://web.archive.org/web/20070930115609/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,900074,00.html ''Time'' review] * The Seven Descents of Myrtle​ (original New York production) at the Playbill Vault ([https://web.archive.org/web/20121127140120/http://www.playbillvault.com/Show/Detail/4353/The-Seven-Descents-of-Myrtle archive]) [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од 1968 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Драми на Тенеси Вилијамс]] mw693a72c0sym0o4n1izv24xi2a4kar 0 1405823 5652448 5645464 2026-11-02T13:32:45Z BosaFi 115936 5652448 wikitext text/x-wiki '''''Десет блока на Камино Реал''''' е американски телевизиски филм од 1966 година, базиран на истоимената едночинка од [[Тенеси Вилијамс]] од 1946 година. Оваа претстава подоцна ја формирала основата на неговата претстава ''[[„Камино Реал“|Камино Реал]].'' Џек Ландау режирал за Нет Плејхаус.<ref>{{Наведени вести|title=NET Shakes Doughty Ways|date=23 November 1966|work=The Los Angeles Times|page=14 Part 4}}</ref> == Улоги (глумци) == * [[Мартин Шин]] како Килрој * [[Лоте Лења]] * Том Олдриџ * Мајкл Баселеон * [[Алберт Декер]] * [[Херд Хатфилд]] * [[Казимир Кокич]] * [[Џенет Марголин]] * [[Патриша Њуеј]] * [[Кери Нај]] * [[Џеки Вашингтон]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://letterboxd.com/film/ten-blocks-on-the-camino-real/ ''Ten Blocks on the Camino Real''] at Letterbox DVD {{Тенеси Вилијамс}} [[Категорија:Филмови од 1966 година]] [[Категорија:Краток опис како на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] 01cnvfi91ft6bvxyrqkj8q0d1lfz3s6 0 1405829 5652451 5645485 2026-11-02T13:34:48Z BosaFi 115936 5652451 wikitext text/x-wiki '''''Период на привикнување''''' е драма од [[Тенеси Вилијамс]] од 1960 година, која во 1962 година била адаптирана во истоимена филмска верзија. И сценската и филмската верзија се случуваат на Бадник и ја раскажуваат нежната, весела приказна за два пара, едниот штотуку венчан, а другиот во брак пет години, при што и двата пара се соочуваат со тешкотии и проблеми во своите врски. Двајцата машки лика се ветерани од [[Корејска војна|Корејската војна]]. Помладиот од нив доживува посттрауматичен стрес (шок од експлозии, замор од битките, реакција на борбен стрес), додека постариот маж страда од чувство на несоодветност спрема својата сопруга, ќерката на неговиот шеф. Меѓутоа соочувањето со туѓите невољи им помага на двата пара да сватат што имаат и сознание да ги усогласат сопствените односи. Вилијамс го напишал првиот нацрт на претставата во ноември 1958 година „во наплив на активност делумно предизвикана од дрога“.{{Sfn|Spoto|1985}} Претставата работена само една недела во декември 1958 година, имала официјалната премиера во театарот „Хелен Хејс“ на Бродвеј на 10 ноември 1960 година. Таа била прикажана во режија на Џорџ Рој Хил, сценографијата и осветлувањето биле на Џо Миелцинер, костимите на Патриша Зипрод, генерален директор бил Џозеф Харис, а сценски директор на продукцијата бил Вилијам Чемберс. Драмата, која Вилијамс ја нарекол „сериозна комедија“, претставувала отстапување од вообичаените темни драми на драматургот и била напишана делумно како одговор на еден холивудски колумнист кој прашал зошто неговите пиеси секогаш „потонуваат во канализацијата“.{{Sfn|Rocamora|2006}} Вилијамс одговорил на критиките пишувајчи го ''Период на привикнување'' и тврдејќи, во текст објавен во ''„[[Њујорк тајмс]]“'' дека: {{Цитатник|Театарот го остварил својот најголем уметнички напредок преку отклучување, осветлување и проветрување на плакарите, таваните и подрумите на човековото однесување и искуство. Ниту една значајна област од човековото искуство не треба да им биде достапна на писателите на нашето очајно време, под услов да е претставена со искрена намера и вкус..{{sfn|Rocamora|2006}}}} Претставата добила просечни критики и се симнала од репертоарот на 4 март 1961 година по 132 изведби. Оригиналната актерска екипа по редослед на појавување била:<ref>{{Наведена книга|title=Tennessee Williams: Four Plays|last=Williams|first=Tennessee|date=November 1976|publisher=[[Signet Books]]|isbn=9780451514387|location=New York City, New York|pages=9–10|language=English}}</ref> * [[Џејмс Дејл]]<nowiki/> како Ралф Бејтс * [[Барбара Баксли]] како Изабел Хаверстик * [[Роберт Вебер]] како Џорџ Хаверстик * [[Хелен Мартин]] како Сузи * [[Естер Бенсон]] како Лејди Керолер * [[Ненси Р. Полок]] како г-ѓа Мекгиликади * [[Лестер Мек]] како г-дин Мекгиликуди * [[Чарлс Мекданиел]] како полицаец * [[Розмари Мерфи]] како Дороти Бејтс Во февруари 2006 година, претставата била поставена во театарот „Алмеида“ во Лондон. == Награди и номинации == === Оригинална бродвејска продукција === {| class="wikitable sortable" ! width="5%" |Година ! width="25%" | Награда ! width="40%" | Категорија ! width="20%" | Номиниран ! width="10%" | Резултат |- | rowspan="4" | 1961 година | rowspan="2" | [[Тони (награда)|Награда Тони]] | Најдобра актерка во претстава | Барбара Баксли | Барбара Баксли |Номинирана |- | Најдобра главна актерка во претстава | Розмари Мерфи| Розмари Мерфи |Номинирана |} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/kindnessofstrang00spot_0|title=The Kindness of Strangers: The Life of Tennessee Williams|last=Spoto|first=Donald|publisher=Little Brown|year=1985|isbn=0-306-80805-6|location=Boston|author-link=Donald Spoto|url-access=registration}} * {{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2006/feb/18/theatre.stage|title=Delicate people|last=Rocamora|first=Carol|date=February 18, 2006|work=The Guardian|access-date=2011-06-18|location=London}} == Надворешни врски == * Period of Adjustment​ at the Internet Broadway Database * [https://archive.org/details/variety220-1960-11/page/n207/mode/1up? Review of 1960 production] at Variety {{Тенеси Вилијамс}} [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од 1960]] [[Категорија:Американски драми]] [[Категорија:Божиќни драми]] tuyn0yslg66edu2dytdcaan98uezt9w 0 1405861 5652466 5647367 2026-11-02T13:57:50Z BosaFi 115936 5652466 wikitext text/x-wiki '''''Ноќта на игуаната''''' е драма од американскиот писател [[Тенеси Вилијамс]], заснована на неговата истоимена кратка приказна од 1948 година. Во 1959 година Вилијамс ја поставил како едночинка, а во текот на следните две години ја развил во драма со полна должина. Создавајќи две различни верзии во 1959 и 1960 година, конечно стигнал до верзијата во три чина, чија премиера се одржала на [[Бродвеј]] во 1961 година.<ref>1. Williams, Tennessee. ''Plays 1957-1980''. Mel Gussow and Kenneth Holditch, eds. New York: Library of America, 2000, p. 985. {{ISBN|1-883011-87-6}}</ref> Направени се две филмски адаптации: [[Ноќта на игуаната (филм)|филмот од 1964 година]], кој освоил [[Оскар]], во режија на [[Џон Хјустон]], со [[Ричард Бартон]], [[Ава Гарднер]] и [[Дебора Кер]] во главните улоги; како и една хрватска телевизиска продукција од 2000 година. == Содржина == Свештеникот Т. Лоренс Шенон за време на една проповед ја опишува западноевропската и [[Западна култура|западната]] претстава за Бог како „сенилен деликвент“, по што е заклучен надвор од сопствената црква. Иако не е формално лишен од свештеничката титула, тој е привремено сместен во установа поради „[[Ментално нарушување|нервен слом]]“. Во Мексико од 1940-тите, извесно време по излегувањето од установата, Шенон работи како туристички водич за агенција од втор ред. Непосредно пред почетокот на дејството, тој е обвинет за обљуба врз шеснаесетгодишна девојка,<ref>Kellogg, Dawn. [http://www.anoisewithin.org/wp-content/plugins/download-monitor/download.php?id=25 "The Night of the Iguana: A Noise Within Study Guide"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150713083828/http://www.anoisewithin.org/wp-content/plugins/download-monitor/download.php?id=25 |date=2015-07-13 }} [[A Noise Within]] (2007/2008)</ref> Шарлот Гудал, која е меѓу патниците во неговата тековна туристичка група. Кога се крева завесата, Шенон и групата жени пристигнуваат во евтин хотел на брегот на Мексико, кој го водат неговите пријатели Фред и Максин Фок. Фред неодамна починал, а Максин самостојно ја презела грижата за водењето на установата. Емоционално исцрпен, Шенон се обидува да ја смири својата туристичка група, која се свртела против него поради скандалот со малолетничката, додека Максин отворено покажува телесна привлечност кон него. Кон овој хаос се придружува и вознемирената неомажена жена Хана Џелкс, која пристигнува со својот остарен дедо Ноно, кој, и покрај влошеното здравје, сè уште ја пишува својата последна поема. Хана, која едвај се издржува како патувачки сликар и цртач на портрети, набргу се наоѓа на милост и немилост на Максин. Свештеникот Шенон, кој има значително влијание над Максин, ѝ нуди на Хана преноќиште. Главното драмско јадро на претставата го претставува токму развојот на длабоката, хумана поврзаност што се раѓа меѓу Хана и Шенон. Меѓу споредните ликови се издвојуваат група германски туристи чии нацистички маршови, парадоксално, ги растеретуваат тешките тематски слоеви на драмата, а во исто време ги навестуваат ужасите на [[Втора светска војна|Втората светска војна]];<ref>Cabello, Juanita (ndg) [http://www.tennesseewilliamsstudies.org/journal/work.php?ID=110 "'A Summer of Discovery': The Exilic and Touristic Poetics of The Night of the Iguana"] ''The Tennessee Williams Annual Review'' n.12</ref> мексиканските млади момчиња што Максин ги ангажира како помошници во хотелот и кои ги игнорираат нејзините строги наредби; како и Џудит Фелоус, машкуданската учителка по вокал задолжена за малолетната Шарлот за време на патувањето. Ликот на свештеникот Т. Лоренс Шенон бил делумно инспириран од братучедот и близок пријател на Вилијамс, пречесниот Сидни Лејниер, иконоборечкиот парох на епископалната црква „Свети Климент“ во [[Њујорк (град)|Њујорк]].<ref>Otten, Ted (January 31, 2014) [http://www.nj.com/times-entertainment/index.ssf/2014/01/actors_net_performs_tennessee.html "Actors' NET performs Tennessee Williams' 'Night of the Iguana'" ''[[Trenton Times]]''</ref> Лејниер бил значајна фигура на њујоршката театарска сцена во 1950-тите и 1960-тите, основач на Службата за театарски уметности и еден од зачетниците на експерименталниот [[Американски театар на местото]] во 1962 година.<ref>[http://www.americanplacetheatre.org/history/brief "History & Mission"] American Place Theatre website</ref> Лејниер поднел оставка од својата свештеничка должност во мај 1965 година. == Оригинална продукција на Бродвеј == Драмата ја доживеала својата бродвејска премиера во театарот „[[Ројал театар|Ројал]]“ на 28 декември 1961 година и се изведувала вкупно 316 пати. Во главните улоги настапиле [[Патрик О'Нил (актер)|Патрик О'Нил]] како Шенон, двократната добитничка на [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] [[Бет Дејвис]] како Максин и [[Маргарет Лејтон]] како Хана. Дејвис ја напуштила продукцијата по четири месеци, а на нејзиното место дошла [[Шели Винтерс]]. Максин, ликот што го толкувала Дејвис, е жена исполнета со елан и страст, обоена со впечатливи комични реплики, која отсуствува од сцената во значаен дел од драмата сè додека Хана е присутна. Во претставата настапиле и [[Луис Гас]], [[Брус Гловер]], [[Џејмс Фарентино]] и [[Алан Веб (актер)|Алан Веб]] како умирачкиот дедо на Хана. Режисер на продукцијата бил [[Френк Корсаро]]. (Во своите мемоари „Темна победа“, Бет Дејвис запишала дека му забранила на Корсаро да присуствува на пробите непосредно пред премиерата.) Драмата била номинирана за [[Награда Тони|наградата Тони]] за најдобра драма, додека Маргарет Лејтон ја освоила наградата Тони за најдобра актерка во драма за улогата на Хана. Кристофер Џонс, кој подоцна остварил забележителна кариера во Холивуд, имал мала улога во претставата. Токму зад сцената, Шели Винтерс го запознала со Сузан Страсберг, со која тој подоцна се венчал. == Филмски верзии == [[Џон Хјустон]] го режирал филмот од 1964 година, соработувајќи на сценариото заедно со [[Ентони Вејлер]]. Главните улоги ги толкувале [[Ричард Бартон]] (пречесниот Шенон), [[Ава Гарднер]] (Максин) и [[Дебора Кер]] (Хана). Во останатата екипа се и [[Сју Лајон]], [[Сирил Делеванти]], [[Грејсон Хол]] (која била номинирана за Оскар за најдобра споредна актерка за ликот на госпоѓицата Фелоус) и Барбара Џојс. Филмот ја освоил наградата Оскар за најдобри костуми (црно-бело) и бил номиниран во категориите за најдобра уметничка режија, најдобра кинематографија ([[Габриел Фигероа]]), како и за актерското остварување на Грејсон Хол. Филмската адаптација ги отстранува ликовите на германските туристи и на Џејк Лата, додека Шенон е отпуштен од службата преку комичен телефонски повик, со што се менува експлицитноста на почетниот заплет. Хрватската филмска адаптација, во режија на Јануш Кица, била премиерно прикажана во 2000 година. == Обнова од 1975-1976 (Лос Анџелес и Бродвеј) == [[Џозеф Харди (режисер)|Џозеф Харди]] режирал значајна театарска обнова што се изведувала од 19 декември 1975 до 31 јануари 1976 година во театарот „[[Ахмансон театар|Ахмансон]]“ во [[Лос Анџелес]]. Главните улоги ги толкувале [[Ричард Чејмберлин]] (свештеникот Шенон), [[Елинор Паркер]] (Максин Фок), [[Дороти Мекгвајер]] (Хана Џелкс), [[Рејмонд Мејси]] (Џонатан „Ноно“ Кофин) и [[Алин Ен Меклери]] (госпоѓица Џудит Фелоус). Во споредните улоги настапиле [[Сузан Лејниер]] (Шарлот Гудал), [[Џенифер Севиџ]] (Хилда), [[Норма Конели]] (Фрау Фаренкопф), Мајкл Рос Верона (Херр Фаренкопф), Бенџамин Стјуарт (Џејк Лата), Бен Ван Вектер (Волфганг), Мет Бенет (Хенк), Хозе Мартин (Педро) и Рикардо Ландерос (Панчо). Оваа продукција била пренесена и на бродвејската сцена во театарот „[[Циркл ин д скуер|Сиркл ин д скуер]]“, каде што се изведувала во ограничен термин од 16 декември 1976 до 20 февруари 1977 година. Во оваа верзија дошло до три замени во главната актерска екипа: [[Силвија Мајлс]] ја зазела улогата на Максин, [[Вилијам Роерик]] го играл дедото Ноно, а [[Барбара Карузо]] ја толкувала госпоѓицата Фелоус. Покрај Севиџ, Стјуарт, Ван Вектер и Бенет кои ги репризирале своите улоги од Лос Анџелес, во актерскиот состав се приклучиле и [[Алисон Арго]] (Шарлот Гудал), Гари Тејкон (Педро), Вилијам Полсон (Панчо), Џон Роуз (Херр Фаренкопф) и Амелија Лоренсон (Фрау Фаренкопф). Сценографијата и дизајнот на светлото биле потпишани од [[Х. Р. Поиндекстер]], а костимите од [[Ноел Тејлор (костимограф)|Ноел Тејлор]].<ref>{{Наведена книга|title=Adamant: the life & pursuits of Dorothy McGuire|last=Stampalia|first=Giancarlo|publisher=BearManor Media|year=2020|isbn=9781629335544|location=Orlando FL}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=New York Theatre Annual Vol. I|last=Hughes|first=Catherine|publisher=Gale Research Co|year=1978|location=Detroit MI|page=26}}</ref> == Други сценски продукции == [[File:Tennessee_Williams,_Noč_iguane,_SNG_v_Mariboru.jpg|мини| Претставата на [[Словенечки народен театар Марибор|Мариборскиот словенечки народен театар]] во 1969 година]] * Театарот „Сиркл ин д скуер“ поставил нова обнова во 1988 година, со Николас Суровај како свештеникот Шенон, [[Џејн Александер]] како Максин и [[Марија Тучи]] како Хана. * Во 1996 година, бродвејската обнова во режија на [[Роберт Фолс]] ги вклучила [[Вилијам Петерсен]] како пречесниот Шенон, [[Марша Мејсон]] како Максин и [[Чери Џоунс]] како Хана (постапка заснована на успешната продукција од 1994 година на [[Гудман театар|Гудман театарот]] во [[Чикаго]]).Ова е базирано на продукција од 1994 година, поставена од театарот Гудман во Чикаго. * Во Лондон, продукцијата од 1992 година во [[Кралски национален театар|Кралскиот национален театар]] ги донела [[Алфред Молина]] во улогата на пречесниот Шенон и [[Ејлин Аткинс]] како Хана, во режија на [[Ричард Ајр]]. * Критички признаената лондонска продукција од 2005 година во [[Лирик театар (Лондон)|Лирик театарот]] ги имала [[Вуди Харелсон]] како пречесниот Шенон, [[Клер Хигинс (актерка)|Клер Хигинс]] како Максин и [[Џени Сигроув]] како Хана, во режија на Ентони Пејџ. * Во 2017 година, продукцијата на [[Американски репертоарен театар|Американскиот репертоарен театар]] понудила ѕвездена екипа во која настапиле [[Џејмс Ерл Џонс]] како Ноно, [[Аманда Пламер]] како Хана, [[Дејна Дилејни]] како Максин, [[Елизабет Ешли]] како Џудит и Бил Хек како пречесниот Шенон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatermania.com/boston-theater/news/full-casting-night-of-the-iguana-art_79814.html|title=Dana Delany, Elizabeth Ashley, Bill Heck Join James Earl Jones in Night of the Iguana|website=TheaterMania|access-date=29 June 2026}}</ref> * Во 2019 година, [[Ноел Кауард театар|Ноел Кауард театарот]] во лондонскиот Вест Енд прикажал продукција со ограничено времетраење во режија на [[Џејмс Макдоналд (режисер)|Џејмс Макдоналд]], во која настапиле [[Клајв Овен]] (Шенон), [[Ана Ган]] (Максин), [[Лија Вилијамс]] (Хана), [[Џулијан Гловер]] (Ноно) и [[Финти Вилијамс]] како госпоѓица Фелоус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ikonlondonmagazine.com/the-night-of-the-iguana-clive-owen-west-end-theatre-play/|title=The Night Of The Iguana: Clive Owen Returns to The West End|last1=Orlova-Alvarez|first1=Tamara|last2=Alvarez|first2=Joe|date=2 February 2019|publisher=Ikon London Magazine|access-date=2 February 2019}}</ref> * Во 2023 година, [[Першинг сквер сигнечер центар|Першинг сквер сигнечер центарот]] ја претставил продукцијата на „Ла Фем театар продукшнс“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.broadwayworld.com/off-broadway/article/Tim-Daly-Daphne-Rubin-Vega-Lea-DeLaria-More-to-Star-in-THE-NIGHT-OF-THE-IGUANA-at-La-Femme-Theatre-Productions-20231103|title=Tim Daly, Daphne Rubin-Vega, Lea DeLaria & More to Star in THE NIGHT OF THE IGUANA at La Femme Theatre Productions|last1=Rabinowitz|first1=Chloe|publisher=Wisdom Digital Media|website=Broadway World|access-date=17 December 2023}}</ref> во режија на [[Емили Ман (режисер)|Емили Ман]], со [[Остин Пендлтон]] како Ноно, [[Дафни Рубин-Вега]] како Максин, Џин Лихти како Хана, [[Леа Деларија]] како Џудит и [[Тим Дејли]] како пречесниот Шенон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://playbill.com/production/the-night-of-the-iguana-off-broadway-the-pershing-square-signature-center-irene-diamond-stage-2023|title=The Night of the Iguana (Off-Broadway) The Pershing Square Signature Center/Irene Diamond Stage|publisher=Playbill|ref=playbill-2023-nyc-production|access-date=17 December 2023}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://playbill.com/production/the-night-of-the-iguana-off-broadway-the-pershing-square-signature-center-irene-diamond-stage-2023|title=The Night of the Iguana (Off-Broadway) The Pershing Square Signature Center/Irene Diamond Stage|publisher=Playbill|accessdate=17 December 2023|ref=playbill-2023-nyc-production}}</ref> == Во популарната култура == * „Ноќта на игуаната“ е песна на [[Џони Мичел]] од нејзиниот албум „[[Шајн (албум на Џони Мичел)|Шајн]]“ од 2007 година, која претставува тематска и текстуална адаптација инспирирана од драмата на Вилијамс. * Во анимираната серија „[[Кралот на ридот]]“ (сезона 11, епизода 3, „[[Крв и сос]]“), споредниот лик [[Гилберт Дотеријв]] — чиј лик е моделиран токму според Тенеси Вилијамс — изјавува: „Мислам дека [[Лукрециј]] рекол: ‚Ништо човечко не ми е одвратно‘.“<ref>[[King of the Hill]], Season 11 Episode 3, "[[Blood and Sauce]]", 00:17:55</ref> Оваа мисла се надоврзува врз познатата драмска реплика на Хана Џелкс: „Ништо човечко не ми е одвратно, освен ако е нељубезно, насилно“.<ref>Оваа транскрипција на репликата е земена од [https://coldreads.org/wp-content/uploads/2014/08/iguana.pdf#page=47 третиот чин, страница 417 од едно печатено издание на текстот на драмата], но точната реплика варира; во [https://www.youtube.com/watch?v=wRdGR5JzQJ0 филмската адаптација], на пример, репликата гласи: „Ништо човечко не ми е одвратно, г. Шенон. Освен ако е нељубезно или насилно.“</ref> Иако Вилијамс тука веројатно се инспирирал од познатата изрека на [[Теренциј]] („Човек сум и ништо човечко не ми е туѓо“), сепак уметничката стилизација е автохтона. == Награди и номинации == === Оригинална бродвејска продукција === {| class="wikitable sortable" ! width="5%" |Година ! width="25%" | Награда ! width="40%" | Категорија ! width="20%" | Резултат |- | rowspan="4" | 1962 година | rowspan="4" | [[Тони (награда)|Награда Тони]] | Најдобра претстава |номинација |- | Најдобра актерка во претстава | Маргарет Лејтон | победник |- | [[Тони (награда)|Најдобар продуцент]] | Чарлс Боуден и Виола Рабер| номинација |} === Обнова на Бродвеј во 1976 година === {| class="wikitable sortable" ! width="5%" |Година ! width="25%" | Награда ! width="40%" | Категорија ! width="20%" | Резултат |- | rowspan="4" | 1977 година | rowspan="4" | Награда за „Драма Деск“ | Најдобар актер во претстава | Ричард Чемберлен | номинација |- | Најдобра актерка во претстава | Дороти Мекгваер| номинација |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IBDB show|id=6551}} [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Драми од 1961 година]] h9kylt9nzi3dtwae6ma925ek28oiy9f 0 1405869 5652460 5649373 2026-11-02T13:47:01Z BosaFi 115936 5652460 wikitext text/x-wiki {{Short description|драма на Тенеси Вилијамс од 1947 година}} {{Инфокутија Книга | name = Трамвај наречен „Желба“ | image = StreetcarNamedDesire.JPG | caption = Прво издание (издавач „Њу Дирекшнс“) | author = [[Тенеси Вилијамс]] | country = [[Соединети Американски Држави]] | language = англиски | genre = јужњачка готика, драма | publisher = „Њу Дирекшнс“ | pub_date = 1947 | media_type = печатено (драма) }} '''''Трамвај наречен „Желба“''''' е драма на [[Тенеси Вилијамс]], која за прв пат била изведена на [[Бродвеј]] на 3 декември 1947 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/a-streetcar-named-desire-1804|access-date=2023-01-14|website=Internet Broadway Database}}</ref> Драмата ги прикажува доживувањата на Бланш Дубоа, поранешна јужњачка убавица која, по низа лични загуби, го напушта своето некогаш богато живеалиште и се сели во запуштен стан во [[Француски кварт|Францускиот кварт]] во [[Њу Орлеанс]]. Станот го изнајмуваат нејзината помлада сестра Стела Ковалски и зетот Стенли Ковалски. ''Трамвај наречен „Желба“'' е една од најзначајните драми на Вилијамс. И денес е меѓу неговите најизведувани дела и инспирирала многу адаптации во други форми, од кои најпозната е филмската адаптација од 1951 година во режија на [[Елија Казан]].<ref name="ibdb">Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=1804 December 3, 1947—December 17, 1949] IBDb.com</ref> == Назив == Бланш пристигнува во станот на Стела со [[трамвај]] на линијата „Желба“. Тенеси Вилијамс живеел во стан на улицата Тулуз во Францускиот кварт во Њу Орлеанс кога ја напишал драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Трамвајската линија „Желба“ поминувала само половина блок оттаму. == Содржина == [[File:Jessica Tandy with Kim Hunter and Marlon Brando. cph.3b23243.jpg|мини|[[Џесика Тенди]], Ким Хантер и [[Марлон Брандо]] како Бланш, Стела и Стенли во оригиналната бродвејска продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (1947)]] По загубата на семејниот дом поради долгови, Бланш Дубоа патува од [[Лорел (Мисисипи)|Лорел]] во [[Мисисипи]] до Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс|Њу Орлеанс]], за да живее кај својата помлада мажена сестра Стела и нејзиниот сопруг Стенли Ковалски. Бланш е во триесеттите години и, без пари, нема каде да оди. Бланш ѝ кажува на Стела дека зела отсуство од работа како наставничка по англиски јазик поради нервите (што подоцна се открива дека е лага). Таа се жали на трошноста на двособниот стан на сестра ѝ. Стенли го смета за гласен и груб и на крајот го нарекува „прост“. Стенли, пак, е сомнителен кон Бланш, не ги трпи нејзините манири и му пречи нејзиното присуство, кое веќе го нарушува неговиот уреден, но хедонистички начин на живот. Од првата сцена, Бланш е нервозна и вознемирена. Избегнува да ја гледаат на силна светлина и изгледа дека има проблем со алкохолот. Исто така е наклонета кон лажење, а е и критична кон својата сестра и зетот. Стенли подоцна ја испрашува за претходниот брак. Бланш се омажила многу млада, но нејзиниот сопруг се самоубил. Стенли, загрижен дека е оштетен за наследство, бара да дознае што се случило со Бел Рив, некогашна голема [[плантажа]] и семеен дом на Дубоа. На Стела ѝ објаснува за Наполеоновиот законик, според кој мажот имал контрола врз финансиските работи на својата сопруга. Бланш му ги предава сите документи за Бел Рив. Додека ги прегледува, Стенли забележува сноп писма за кои Бланш емотивно изјавува дека се лични љубовни писма од нејзиниот покоен сопруг. За момент, Стенли изгледа изненаден од нејзините чувства. Потоа ѝ соопштува на Бланш дека Стела е бремена. Вечерта по пристигнувањето на Бланш, за време на една од покер-партиите на Стенли, таа се запознава со Мич, еден од неговите другари и соиграчи. Неговата учтивост го издвојува од другите мажи. Разговорот им прераснува во флерт и пријателство, а Бланш лесно го шармира; тие си се допаѓаат еден на друг. Одеднаш разгневен од постојаните прекинувања, Стенли експлодира во пијан бес и ја удира Стела. Бланш и Стела се засолнуваат кај сосетката од горниот кат, Јунис Хабел. Кога Стенли ќе се смири, од дворот подолу ја вика Стела да се врати сè додека таа не слезе и не дозволи да биде однесена во кревет. Откако Стела се враќа кај Стенли, Бланш и Мич седат на подножјето на скалите во дворот, каде Мич се извинува за грубото однесување на Стенли. Следното утро, Бланш брза кај Стела и го опишува Стенли како нечовечко суштество, иако Стела ја уверува дека со Стенли е сè во ред. Стенли го слуша разговорот, но молчи. Кога влегува, Стела го прегрнува и го бакнува. Како што минуваат неделите, тензијата меѓу Бланш и Стенли сè повеќе расте. Бланш има надеж за Мич и ѝ кажува на Стела дека сака да замине со него и никому да не биде товар. При една средба со Мич, Бланш му признава дека некогаш била омажена за младиот Алан Греј, кого подоцна го затекнала во сексуален однос со постар маж. Греј се самоубил откако Бланш му рекла дека ѝ е одвратен. Мич е трогнат од приказната и ѝ вели дека си требаат еден на друг. И тој изгубил некого и се чини дека ја разбира нејзината положба. Подоцна, Стенли ѝ ги пренесува на Стела гласините од сомнителен продавач со контакти во Лорел: дека Бланш била отпуштена од наставничката работа бидејќи спиела со малолетен ученик и дека потоа живеела во хотел познат по проституција. Стела експлодира од гнев поради суровоста на Стенли откако тој признава дека веќе му кажал на Мич. Истата вечер, на роденденската забава на Бланш, на масата има празен стол за Мич. Стенли ѝ дава на Бланш роденденски „подарок“, еднонасочен билет за враќање назад во Лорел со автобус на „[[Грејхаунд]]“. Меѓу Стела и Стенли избувнува расправија, која е ненадејно прекината кога кај Стела почнуваат неочекувани породилни болки и сопругот ја носи во болница. Додека Бланш чека сама дома, пристигнува Мич и ја соочува со приказните што му ги кажал Стенли. На крајот, таа признава дека се вистинити, но го моли за прошка. Налутениот и понижен Мич ја отфрла. Сепак, бара од неа сексуален однос, сугерирајќи дека тоа е негово право бидејќи толку долго чекал залудно. Бланш се заканува дека ќе викне „Пожар!“ и му наредува да си оди. Стенли се враќа дома и ја затекнува Бланш сама во станот. Таа веќе потонала во нова фантазија за стар додворувач кој доаѓа да ѝ обезбеди финансиска поддршка и да ја однесе од Њу Орлеанс. Лажно тврди дека Мич побарал прошка од неа, но таа го отфрлила. Стенли ја игра нејзината игра пред грубо да ја исмее и да ја разоткрие нејзината лага за Мич. Тој тргнува кон неа; таа му се заканува дека ќе го нападне со скршено шише, но е совладана. Бланш паѓа на подот, а Стенли последен пат е виден како ја носи онесвестена во својот кревет. Извесно време потоа, за време на партија покер во станот на Ковалски, Стела и Јунис ги пакуваат скромните работи на Бланш, додека таа се бања во [[Кататонија|кататонична]] состојба, по претрпениот нервен слом. Иако Бланш ѝ кажала на Стела дека Стенли ја силувал (што тој го негира), Стела не може да се натера да ѝ поверува на сестра си. Кога доктор и медицинска сестра доаѓаат да ја однесат Бланш во душевна болница, таа најпрво им се спротивставува, а медицинската сестра болно ја совладува. Мич, присутен на покер-партијата, плаче. Докторот е многу поблаг и таа доброволно тргнува со него, велејќи: „Кој и да сте – секогаш сум зависела од љубезноста на странци.“ Партијата покер продолжува непречено. == Ликови == * '''[[Бланш Дубоа]]''' – жена над 27 години, зборлеста и кревка, која без скршен денар пристигнува во Њу Орлеанс во домот на нејзината сестра. * '''[[Стенли Ковалски]]''' – во триесеттите години, сопруг на Стела, ветеран и работник од средната класа, страстен кон сопругата, а суров кон Бланш. * '''[[Стела Ковалски]]''' – 25-годишна сестра на Бланш и сопруга на Стенли. Лојалноста ѝ е распната меѓу нејзината сестра и нејзиниот сопруг. * '''[[Харолд „Мич“ Мичел]]''' – во триесеттите години, другар на Стенли од војската, колега и соиграч на покер, кој ѝ се додворува на Бланш. '''Позначајни продукции''' {| class="wikitable" style="width:1000;" ! rowspan="2" |Ликови ! Бродвеј ! Лондон ! colspan="2" | Бродвејска обнова ! Лондонска обнова ! Бродвејска обнова ! Австралиска обнова ! colspan="3" | Лондонска обнова |- !<small>1947</small> !<small>1949</small> !<small>1988</small> !<small>1992</small> !<small>2002</small> !<small>2005</small> ! colspan="2" |<small>2009</small> !<small>2014</small> !<small>2023</small> |- ! Бланш Дубоа | align="center" | Џесика Тенди | align="center" | Вивијан Ли | align="center" | Блајт Данер | align="center" | Џесика Ленг | align="center" | Глен Клоуз | align="center" | Наташа Ричардсон | align="center" | Кејт Бланшет | align="center" | Рејчел Вајс | align="center" | Џилијан Андерсон | align="center" | Петси Феран |- ! Стенли Ковалски | align="center" | Марлон Брандо | align="center" | Бонар Колеано | align="center" | Ејдан Квин | align="center" | Алек Болдвин | align="center" | Ијан Глен | align="center" | Џон Си Рајли | align="center" | Џоел Еџертон | align="center" | Елиот Кауен | align="center" | Бен Фостер | align="center" | Пол Мескал |- ! Стела Ковалски | align="center" | Ким Хантер | align="center" | Рене Ашерсон | align="center" | Френсис Мекдорманд | align="center" | Ејми Мадиган | align="center" | Еси Дејвис | align="center" | Ејми Рајан | align="center" | Робин Мекливи | align="center" | Рут Вилсон | align="center" | Ванеса Кирби | align="center" | Анџана Васан |- ! „Мич“ Мичел | align="center" | Карл Малден | align="center" | Бернард Брејден | align="center" | Френк Конверс | align="center" | Тимоти Кархарт | align="center" | Роберт Пасторели | align="center" | Крис Бауер | align="center" | Тим Ричардс | align="center" | Барнаби Кеј | align="center" | Кори Џонсон | align="center" | Двејн Волкот |} == Историја на изведбите == === Оригинална бродвејска продукција === {{Multiple image |direction = vertical | width = 175 |image1=Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg |image2=Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg |caption2=Портрет на [[Марлон Брандо]] од Карл Ван Вехтен за време на бродвејската продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (27 декември 1948)}} Оригиналната бродвејска продукција ја продуцирала [[Ајрин Мејер Селзник]], а ја режирал [[Елија Казан]].<ref name="ibdb" /> Најпрво се играла во Театарот „Шуберт“ во [[Њу Хејвен]], [[Конектикат]], во почетокот на ноември 1947 година, потоа во Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], а на 3 декември 1947 година се префрлила во Театарот „Етел Баримор“.<ref name="ibdb" /> Селзник првично сакала да ги ангажира [[Маргарет Саливан]] и [[Џон Гарфилд]], но се решила за помалку познатата [[Џесика Тенди]] и за тогаш речиси непознатиот [[Марлон Брандо]]. Во премиерната изведба играле и [[Ким Хантер]] како Стела и [[Карл Малден]] како Мич.<ref name="ibdb" /> Тенди била избрана откако Вилијамс ја гледал во изведба на неговата едночинка ''[[Портрет на Мадона]]'' на Западниот брег. Вилијамс сметал дека со Брандо, кој бил премлад за улогата како што била првично замислена, Ковалски од жесток постар човек ќе се преобрази во некој чија ненамерна суровост може да се припише на младешко незнаење. И покрај шокантните сцени и суровите дијалози, публиката аплаудирала на премиерата.<ref>December 3, ''This Day In History Calendar (2008)'', Sourcebooks, Inc.</ref> [[Брукс Аткинсон]], во рецензијата за „[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“, ја опишал изведбата на Тенди како „врвна“ и „речиси неверојатно вистинита“, а заклучил дека Вилијамс „исплел потресна и сјајна приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Original Review of 'A Streetcar Named Desire'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2012/04/23/theater/20120423-streetcar.html?_r=0|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Подоцна во текот на изведбите, [[Ута Хејген]] ја заменила Тенди, [[Кармелита Поуп]] ја заменила Хантер, а [[Ентони Квин]] го заменил Брандо. Хејген и Квин ја однеле претставата на национална турнеја во режија на [[Харолд Клурман]], а потоа се вратиле на Бродвеј за дополнителни изведби. [[Ралф Микер]] исто така ја играл улогата на Стенли и на Бродвеј и на турнејата. Тенди ја добила наградата „[[Тони (награда)|Тони]]“ за најдобра актерка во драма во 1948 година, делејќи ја со [[Џудит Андерсон]] и [[Кетрин Корнел]]. Оригиналната бродвејска продукција завршила во 1949 година, по 855 изведби. Оригиналната поделба била: [[Џесика Тенди]] како Бланш Дубоа, [[Карл Малден]] како Харолд „Мич“ Мичел, [[Марлон Брандо]] како Стенли Ковалски, [[Ким Хантер]] како Стела Ковалски, [[Руди Бонд]] како Стив Хабел, [[Ник Денис]] како Пабло Гонзалес, [[Пег Хилијас]] како Јунис Хабел, [[Вито Кристи]] како Млад собирач, [[Ричард Герик]] како Доктор, [[Ен Дир]] како Медицинска сестра (подоцна наречена Матрона), [[Џи Џи Џејмс]] како Црна жена и [[Една Томас]] како Мексиканка. Четирите носители на главните улоги од оригиналната екипа можат да се чујат во кратки извадоци од драмата на радиоемитувањето на ВОР од доделувањето на наградата на Њујоршкиот круг на драмски критичари за најдобра драма.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=A STREETCAR NAMED DESIRE Wins The Drama Critics' Award |url=https://www.broadwayworld.com/article/THEATRICAL-THROWBACK-THURSDAY-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Wins-The-Drama-Critics-Award-20140605}}</ref> === Други рани продукции === Првата продукција на ''Трамвај наречен „Желба“'' во Грција била изведена во 1948 година во Театарот на уметноста на [[Каролос Кун]], три години пред филмската адаптација и една година пред лондонската премиера. Ја режирал Каролос Кун, а во главните улоги играле [[Мелина Меркури]] како Бланш и [[Василис Диамантопулос]] како Стенли, со оригинална музика од [[Манос Хаџидакис]]. Лондонската продукција, во режија на [[Лоренс Оливие]], се отворила во Театарот „Олдвич“ на 12 октомври 1949 година. Во неа играле [[Бонар Колеано]] како Стенли, [[Вивијан Ли]] како Бланш, [[Рене Ашерсон]]<nowiki/> како Стела и [[Бернард Брејден]] како Мич.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theatricalia.com/play/427/a-streetcar-named-desire/production/ms8|title=Production of A Streetcar Named Desire – Theatricalia|website=theatricalia.com|access-date=January 28, 2019}}</ref> Австралиска продукција со [[Виола Китс]] како Бланш и [[Артур Франц]] како Стенли се отворила во Театарот „Комеди“ во Мелбурн во февруари 1950 година.<ref>{{Наведени вести |url=http://nla.gov.au/nla.news-article187344203 |title='Streetcar' Poetic, But Controversial |newspaper=[[The Age]] |location=Victoria, Australia |date=20 February 1950 |access-date=30 May 2020 |page=3 |via=Trove }}</ref> === Обнови === Првата изведба на ''Трамвај наречен „Желба“'' со исклучиво црна актерска екипа најверојатно ја одиграла Летната театарска компанија при Универзитетот „Линколн“ во Џеферсон Сити, Мисури, во август 1953 година. Ја режирал Томас Д. Поли, поранешен соученик на Вилијамс од Ајова, како што е забележано во изданието за ''Трамвај наречен „Желба“'' од едицијата „Драми во изведба“ на Универзитетскиот печат на Кембриџ. [[Талула Бенкхед]], за која Вилијамс првично ја напишал улогата на Бланш, играла во продукција на „Њујорк Сити Сентер“ од 1956 година во режија на Херберт Мејкиз.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Tribute From Tennessee Williams To 'Heroic Tallulah Bankhead'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-bankhead.html|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Во 1972 година американската композиторка [[Френсис Зифер]] ја преточила драмата во музичко дело.<ref>{{Наведена книга|title=The New York Times theater reviews. 1971-1972-|publisher=The New York Times & Arno Press|oclc=435995545}}</ref> Првата бродвејска обнова на драмата била во 1973 година. Ја продуцирал [[Центар Линколн|Линколн центарот]] во Театарот „Вивијан Бомонт“, а во неа играле [[Роузмери Харис]] како Бланш, [[Џејмс Фарентино]] како Стенли и [[Патрисија Конели]] како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Barnes |first=Clive |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16F8395C1A7A93C5AB178FD85F478785F9&scp=2&sq=the%20streetcar%20named%20desire,%20lincoln%20center,%20ellis%20rabb&st=cse |title=A Rare 'Streetcar'; Fresh Approach Taken at Vivian Beaumont |newspaper=The New York Times |date=April 27, 1973 |access-date=September 26, 2012}}</ref> Во 1976 година [[Рип Торн]] го ангажирал режисерот [[Џек Гелбер]] да подготви обнова во некогаш славниот Театар „Академи фестивал“ во [[Лејк Форест]], [[Илиноис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BARAT GROUP EKES OUT A NEW SERIES|website=[[Chicago Tribune]] |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-07-10-9203020339-story.html|date=1992-07-10}}</ref> Во неа тој го глумел Стенли, а неговата сопруга Џералдин Пејџ ја глумела Бланш. Изведбата била заканувачки реалистична. Сцената била силно осветлена и преплавена со ѓубре, одразувајќи непријателски и граблив свет, а публиката била втопена во сеопфатно театарско доживување. Гелберовата продукција им била вознемирувачка на критичарите затоа што била сурова, дури и опасна. Го довела текстот на драмата до најкрајните граници на урбаното насилство и неублажениот натурализам. Една рецензија гласела: „Ова не е Бланш со пеперуткини крилја. Ова е свила со карактер.“ Изведбата на Пејџ била опишана како изведба што носи многу малку од хистеријата на Ли или од безнадежната беспомошност на Тенди.<ref>{{Наведена книга|last=Kolin |first=Philip C.|title=Williams:A Streetcar Named Desire|publisher=Cambridge University Press|date=2000}}</ref> Во пролетта 1988 година, во обновата во Театарот „Круг на плоштадот“ играле [[Ејдан Квин]] како Стенли, [[Блајт Данер]] како Бланш и [[Френсис Мекдорманд]] како Стела.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4496 March 10 – May 22, 1988.] IBDb.com</ref> Многу најавената и пофалена обнова во 1992 година била таа со [[Алек Болдвин]] како Стенли и [[Џесика Ленг]] како Бланш. Била поставена во Театарот „Етел Баримор“, истиот во кој се играла оригиналната продукција. Била толку успешна што била снимена за телевизија. Во неа играле [[Тимоти Кархарт]] како Мич и [[Ејми Мадиган]] како Стела, како и идните ѕвезди на „[[Сопранови]]“ [[Џејмс Гандолфини]] и [[Аида Турторо]]. Гандолфини бил замена на Кархарт.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4677 April 12—August 9, 1992.] IBDb.com</ref> Во 1997 година Театарот „Ле Пти театр ду Вје Каре“ во Њу Орлеанс приредил продукција по повод 50-годишнината, со музика на семејството Марсалис, во која играле [[Мајкл Арата]] и [[Шели Понси]]. Во 2009 година Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], во кој се одржала оригиналната пред-бродвејска проба, поставил своја продукција на драмата. Во 1997 година, во Театарот „Степенвулф“ во [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[Гери Синиз]] настапил како Стенли, [[Џон Си Рајли]] како Мич, [[Кетрин Ербе]] како Стела и [[Лејла Робинс]] како Бланш. [[Глен Клоус]] ја толкувала главната улога во продукцијата на [[Тревор Нан]] од 2002 година за Националниот театар, во Театарот „Литлтон“ во Лондон. Бродвејската обнова од 2005 година ја режирал [[Едвард Хол]], а ја продуцирала театарската компанија „Раундабаут“. Во неа играле [[Џон Си Рајли]] како Стенли, [[Ејми Рајан]] како Стела и [[Наташа Ричардсон]] како Бланш.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=381031 April 26–July 3, 2005.] IBDb.com</ref> Тоа било последното појавување на Ричардсон на Бродвеј, бидејќи починала во 2009 година по несреќа при скијање. Бет Борн и Пол Шо од британската геј театарска трупа „Блулипс“ и Пеги Шо и Лоис Вивер од американската лезбејска театарска трупа „Сплит Бричис“ заедно создале и изведувале адаптација со променети родови под наслов ''Бел Реприв''. Бланш била играна како „маж во фустан“, Стенли како „мажествена лезбејка“, Мич како „вила“ маскирана во маж, а Стела како „жена маскирана во жена“.<ref>Geis, Deborah. "Deconstructing (A Streetcar Named) Desire: Gender Recitation in Belle Reprieve". Feminist Theatrical Revisions of Classic Works. Ed. Sharon Friedman. Jefferson, NC and London: McFarland & Company, Inc., 2009. 237-246. Print.</ref> Продукцијата на [[Сиднејска театарска компанија|Сиднејската театарска компанија]] премиерно била изведена на 5 септември, а траела до 17 октомври 2009 година. Ја режирала Лив Улман, а во неа играле [[Кејт Бланшет|Кејт Бланшет]] како Бланш, [[Џоел Еџертон]] како Стенли, [[Робин Мекливи]] како Стела и [[Тим Ричардс]] како Мич.<ref name="sydneytheatre">{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire |work=SydneyTheatre.com.au |publisher=[[Sydney Theatre Company]] |url=http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |access-date=June 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614153332/http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |archive-date=June 14, 2011 |url-status=dead }}</ref> Од јули до октомври 2009 година, [[Рејчел Вајс]] и [[Рут Вилсон]] играле во високо пофалена обнова на драмата во лондонскиот Вест Енд, во Театарот „Донмар Вервус“, во режија на [[Роб Ешфорд]]. Во април 2012 година, [[Блер Андервуд]], [[Никол Ари Паркер]], [[Дафни Рубин-Вега]] и [[Вуд Харис]] играле во мултирасна адаптација во Театарот „Бродхерст“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2012/04/21/151041371/blair-underwood-on-stanley-stella-and-streetcar|title=Blair Underwood On Stanley, Stella And 'Streetcar'|access-date=May 2, 2012|date=May 1, 2012|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref> Агрегаторот на театарски критики „Кертн Критик“ ѝ дал на продукцијата 61 од 100 бодови врз основа на мислењата на 17 критичари.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=http://www.curtaincritic.com/Shows/A_STREETCAR_NAMED_DESIRE_REVIEWS-142.html|publisher=Curtain Critic|access-date=June 21, 2012}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Продукцијата во Театарот „Јанг Вик“ во Лондон се отворила на 23 јули 2014 и завршила на 19 септември 2014 година. Ја режирал [[Бенедикт Ендрјус]], а во неа играле [[Џилијан Андерсон]], [[Бен Фостер]], [[Ванеса Кирби]] и [[Кори Џонсон]]. Добила пофалби од критичарите и е најбрзо распродадената продукција во историјата на „Јанг Вик“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|access-date=2022-12-23|website=Young Vic website|date=July 23, 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115004149/https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|archive-date=2021-01-15|url-status=dead}}</ref> На 16 септември 2014 година, изведбата била пренесена во живо во над илјада кина во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во рамките на проектот „Национален театар во живо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=National Theatre Live|url=https://www.ntlive.com/|access-date=2022-12-23|website=National Theatre Live {{pipe}} Official website {{pipe}} Filmed live theatre|language=en}}</ref> Досега продукцијата е прикажана на над 2.000 места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/gillian-anderson-self-destruction-is-my-default-mode-9897489.html|title=Gillian Anderson: Self destruction is my default mode|date=December 3, 2014|author=Nick Curtis|work= Evening Standard|access-date=November 9, 2015}}</ref> Од 23 април до 4 јуни 2016 година продукцијата била повторно изведена во новиот „Сент Анс Вервус“ во Бруклин, Њујорк.<ref name="St.Ann">{{Наведена мрежна страница|title=St. Ann's Warehouse – A Young Vic & Joshua Andrews Co-Production|url=https://stannswarehouse.org/show/streetcar-named-desire/|website=St. Ann's Warehouse|access-date=April 27, 2016}}</ref> Во 2020 година, за време на карантинот поради КОВИД-19, била објавена бесплатно на „[[YouTube|Јутјуб]]“ во рамките на серијата „Национален театар дома“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/shows/nt-at-home-a-streetcar-named-desire|title=National Theatre at Home: ''A Streetcar Named Desire''|date=May 2020|publisher=National Theatre|access-date=28 May 2020}}</ref> Во 2016 година, [[Сара Франком]] режирала продукција во Театарот „Ројал Ексчејнџ“ во Манчестер, во која играле [[Максин Пик]], [[Бен Бат]], [[Шерон Данкан-Брустер]] и [[Јусеф Керкур]]. Се отворила на 8 септември и завршила на 15 октомври. Била добро примена, а особено била пофалена изведбата на Пик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2016/sep/18/streetcar-named-desire-review-maxine-peake-royal-exchange-manchester|title=Maxine Peake stalks to the heart of Blanche DuBois|website=The Guardian|date=September 18, 2016|access-date=23 September 2016}}</ref> Во 2018 година, драмата била главна изведба на третиот годишен Фестивал „Тенеси Вилијамс“ во [[Сент Луис]], во Театарот „Гранделе“. Кери Хок, извршна уметничка директорка на Фестивалот, и Тим Осел, режисер на драмата, одлучиле да ангажираат актери чија возраст е блиска до првобитните замисли на Тенеси Вилијамс (роденденската забава е за 30-иот роденден на Бланш). [[Софија Браун]] ја играла Бланш, [[Ник Нарчиси]] Стенли, [[Лана Дворак]] Стела, а [[Спенсер Сикман]] Мич. Оригиналната музика ја компонирал [[Хенри Полкс,]] а сценографијата ја направил [[Џејмс Волк]]. Критичарите биле едногласни во пофалбите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.riverfronttimes.com/stlouis/a-streetcar-named-desire-kicks-off-the-tennessee-williams-festival/Content?oid=18723087 |title=''A Streetcar Named Desire'' Triumphs at the Tennessee Williams Festival |first=Sarah |last=Fenske |date=11 May 2018 |work=Riverfront Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/reviews/a-streetcar-named-desire-sizzles-in-its-own-poetry/article_351d72a7-e373-59ab-90b2-e002bb3bcea9.html |title='A Streetcar Named Desire' sizzles in its own poetry |first=Judith |last=Newmark |date=11 May 2018 |work=St. Louis Post-Dispatch}}</ref> Драмата повторно била обновена во 2022 година во лондонскиот Театар „Алмејда“, во режија на [[Ребека Фрекнал]], со [[Петси Феран]] во улогата на Бланш, [[Пол Мескал]] како Стенли и [[Анџана Васан]] како Стела. Продукцијата добила широки пофалби од критиката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal transfers to West End|work=[[The Guardian]]|first=Chris|last=Wiegand|date=25 January 2023|access-date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129194931/https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|archive-date=29 January 2023|url-status=live}}</ref>, а нејзиното префрлање во Вест Енд станало најбрзо распродадената продукција досега во кој било театар на групацијата „Амбасадор тиетр груп“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/a-streetcar-named-desire-patsy-ferran-paul-mescal_58258.html|title=A Streetcar Named Desire with Patsy Ferran, Paul Mescal and Anjana Vasan sells out in two hours and breaks records|work=WhatsOnStage|first=Alex|last=Wood|date=1 February 2023|access-date=6 February 2023}}</ref> Обновата добила 6 номинации за наградите „[[Лоренс Оливие (награда)|Лоренс Оливие]]“ и освоила 3: за најдобра обнова, како и за најдобар актер и најдобра споредна актерка, за Мескал и Васан соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/olivier-awards-2023-nominees_58433.html|title=Olivier Awards 2023 nominations announced – see the full list|work=[[WhatsOnStage.com]]|first=Alex|last=Wood|date=28 February 2023|access-date=28 February 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/lifestyle/spotlight-london-hosts-olivier-awards-theatre-2023-04-02/|title=Paul Mescal, Jodie Comer win prizes at London theatre's Olivier awards|work=Reuters|first=Marie-louise|last= Gumuchian |date=2 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref> Во февруари 2024 година, Универзитетот на Југот „Сјуони“, колеџ за слободни уметности што го добил поголемиот дел од имотот на Тенеси Вилијамс, ја обновил драмата во режија на Џејмс Крофорд. Центарот „Тенеси Вилијамс“ во Сјуони ги сместува театарските катедри на универзитетот, а училиштето ги поседува правата врз делата на Вилијамс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://new.sewanee.edu/offices/university-offices/general-counsel/tennessee-williams/ |title=Tennessee Williams |website=new.sewanee.edu |access-date=2024-04-15}}</ref> Претставата била распродадена за неколку дена и добила пофалби од локалните жители и студентите. Продукција на Фестивалскиот театар „Питлокри“, во режија на Елизабет Њуман и со Кирсти Стјуарт во улогата на Бланш Дубоа, била изведена во Театарот „Лајсеум“ во [[Единбург]] во октомври и ноември 2024 година.<ref>Baillie, Mary, (4 November 2024) [https://www.broadwayworld.com/scotland/article/Review-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Royal-Lyceum-Theatre-20241104 Review: ''A Streetcar Named Desire'', Royal Lyceum Theatre], ''[[BroadwayWorld|Broadway World]]'', Scotland</ref> Продукцијата на „Алмејда“ од 2022 година се вратила во Вест Енд за ограничена триседмична изведба во Театарот „Ноел Кауард“, почнувајќи од 3 февруари 2025 година. Потоа била префрлена во Њујорк, во [[Бруклинска музичка академија|Бруклинската музичка академија]], од 28 февруари 2025 година. Целата екипа од обновата од 2022 година ги повторила своите улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2024-11-09 |title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal to return to the West End before New York run |url=https://www.whatsonstage.com/news/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-to-return-to-the-west-end-before-new-york-run_1650282/ |access-date=2025-01-08 |language=en-US}}</ref> Во март 2025 година продукција на „Шефилд тиетрс“ се изведувала во Театарот „Крусибл“ во [[Шефилд]], во режија на Џош Симор. Екипата ја сочинувале [[Џоана Вандерхам]] како Бланш, [[Амара Окереке]] како Стела, [[Џејк Дан]] како Стенли и [[Тејлор Ковачевиќ-Ебонг]] како Мич. == Адаптации == === Филм === [[File:Vivien Leigh in Streetcar Named Desire trailer 2.jpg|мини|лево|[[Вивијан Ли]] во трејлерот за филмот ''Трамвај наречен „Желба“'']] {{Главна|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1951)}} Во 1951 година „[[Warner Bros.|Варнер брос]]“ објавиле филмска адаптација на драмата во режија на [[Елија Казан]]. Малден, Брандо, Денис и Хантер ги повториле своите бродвејски улоги, а им се придружила [[Вивијан Ли]] од лондонската продукција во улогата на Бланш. Филмот освоил четири „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскари]]“, меѓу нив три глумечки награди (Ли за најдобра актерка, Малден за најдобар спореден актер и Хантер за најдобра споредна актерка). Тоа било првпат еден филм да освои три од четири глумечки награди (Брандо бил номиниран за најдобар актер, но не победил). Композиторот [[Алекс Норт]] добил номинација за „Оскар“ за оваа своја прва филмска музика. Џесика Тенди била единствената главна актерка од оригиналната бродвејска продукција што не се појавила во филмот од 1951 година.<ref name="Cohan1997">{{Наведена книга |last=Cohan |first =Steven |page=254 |title=Masked Men: Masculinity and the Movies in the Fifties |location=Bloomington, Indiana |publisher=[[Indiana University Press]] |year=1997 |isbn=978-0-253-21127-9 |url=https://books.google.com/books?id=UACyelofecEC&q=%22allan+gray%22+suicide+blanche&pg=PA254 |access-date=July 11, 2008 }}</ref> Крајот бил малку изменет: Стела не останува со Стенли, како што е тоа во драмата. Во филмот „[[Сè за мојата мајка (филм)|Сè за мојата мајка]]“ на [[Педро Алмодовар]] од 1999 година, добитник на „Оскар“, некои од споредните ликови изведуваат шпанска верзија на драмата, која игра важна улога во филмот. Дел од дијалозите во филмот, сепак, се преземени од филмската верзија од 1951 година, а не од оригиналната сценска верзија. Во филмот „[[Спијач (филм)|Спијач]]“ на [[Вуди Ален]] од 1973 година, има сцена кон крајот во која Мајлс (Вуди) и Луна ([[Дајана Китон]]) накусо ги преземаат улогите на Стенли (Луна) и Бланш (Мајлс). Многу критичари забележале дека филмот „[[Син Јасмин (филм)|Син Јасмин]]“ на [[Вуди Ален]] од 2013 година, награден со „Оскар“, има многу заедничко со ''Трамвај наречен „Желба“'' и најверојатно е слободна адаптација на драмата. Има многу слична фабула и слични ликови, но соодветно осовременети за денешната филмска публика.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie Review: Woody Allen's Blue Jasmine Is Perhaps His Cruelest-Ever Film|url=https://www.vanityfair.com/online/daily/2013/07/movie-review-blue-jasmine-woody-allen|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=July 26, 2013|access-date=September 12, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Blue Jasmine: Woody Allen's excellent homage to A Streetcar Named Desire|url=http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|work=[[Tri-city Herald]]|access-date=September 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161626/http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|archive-date=April 29, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Во 2014 година, [[Џилијан Андерсон]] режирала и играла во краток филм-претходник на драмата, насловен ''Заминувањето''. Краткиот филм го напишал романсиерот [[Ендрју О’Хејган]] и е дел од серијата кратки филмови на „Јанг Вик“, создадена во соработка со „[[Гардијан]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2015/feb/05/gillian-anderson-blanche-streetcar-named-desire-prequel-young-vic-departure|title=Gillian Anderson goes back to Blanche for prequel to A Streetcar Named Desire|last=Wiegand|first=Chris|date=February 5, 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=October 6, 2016}}</ref> === Опера === Во 1995 година, [[Андре Превин]] адаптирал и компонирал [[опера]] според драмата, со либрето на [[Филип Литл]]. Премиерно била изведена во Операта во [[Сан Франциско]] во сезоната 1998–1999, со [[Рене Флеминг]] во улогата на Бланш. === Балет === Балетска продукција од 1952 година, со кореографија на [[Валери Бетис]], со која дебитирал балетот „Славенска-Френклин“ на [[Мија Славенска]] и [[Фредерик Френклин]] во Театарот „Хер Маџести“ во [[Монтреал]], ја користела музиката на [[Алекс Норт]], кој ја компонирал музиката за филмот од 1951 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=duVcT5J4qWIC&dq=streetcar+named+desire+bettis+1952&pg=PA157|page=157|title = Williams: A Streetcar named Desire| author = Kolin, Philip C.|publisher = Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-62610-1}}</ref> Друга балетска продукција поставил [[Џон Нојмајер]] во Франкфурт во 1983 година. Музиката ја сочинувале ''Бегални визии'' од [[Сергеј Прокофјев|Прокофјев]] и ''Првата симфонија'' на [[Алфред Шнитке]]. Во средината на 2000-тите, друга продукција поставил Винтроп Кори, тогашен уметнички директор на „Мобил балет“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mobileballet.org/performances/our-company/|title=mobileballet.org|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002060120/http://mobileballet.org/performances/our-company/|archive-date=October 2, 2018|url-status=dead}}</ref> Во 2006 година, продукција поставил и Џон Алејн, тогашен уметнички директор на „Балет Би Си“. Во 2012 година, „Шкотски балет“ соработувал со театарската и филмска режисерка [[Ненси Меклер]] и меѓународно познатата кореографка [[Анабел Лопез Очоа]] за да создадат продукција на ''Трамвај наречен „Желба“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012025021/http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|url-status=dead|archive-date=October 12, 2013|title=A Streetcar Named Desire – A Streetcar Named Desire|date=October 12, 2013|access-date=January 28, 2019}}</ref> Во 2018 година, Театарот „Еркел“ во Будимпешта повторно ја поставил продукцијата, со кореографија на Маријана Венеки, со Јуриј Кекало како Стенли Ковалски, Леа Фелди како Бланш Дубоа, а Ана Круп како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gainsayer.me/balletbudapest/|title=A Streetcar Named Desire – Ballet in Budapest|date=May 9, 2018|website=Gainsayer.me|access-date=January 28, 2019}}</ref> === Телевизија === Во 1955 година, телевизиската програма „Омнибус“ ја прикажала [[Џесика Тенди]] како ја повторува својата оригинална бродвејска улога на Бланш, со сопругот [[Хјум Кронин]] како Мич. Биле емитувани само делови од драмата во кои учествуваат ликовите на Бланш и Мич. Телевизиската верзија од 1984 година ја имала [[Ен-Маргрет]] како Бланш, [[Трит Вилијамс]] како Стенли, [[Беверли Д’Анџело]] како Стела и [[Ренди Квејд]] како Мич. Ја режирал [[Џон Ермен]], а телевизискиот сценарио го адаптирал [[Оскар Сол]]. Музиката ја компонирал [[Марвин Хамлиш]]. Ен-Маргрет, Д’Анџело и Квејд биле номинирани за награди „[[Еми (награда)|Еми]]“, но никој не победил. Сепак, филмот освоил четири „Еми“ награди, меѓу кои една за снимателот [[Бил Батлер]]. Ен-Маргрет освоила „[[Златен глобус]]“ за својата изведба, а Трит Вилијамс бил номиниран за најдобар актер во мини-серија или телевизиски филм. Телевизиската верзија од 1995 година се темелела на многу успешната бродвејска обнова во која играле [[Алек Болдвин]] и [[Џесика Ленг]]. Од театарската продукција, сепак, биле само Болдвин и Ленг. Во телевизиската верзија им се придружиле [[Џон Гудмен]] како Мич и [[Дајан Лејн]] како Стела. Ја режирал [[Глен Џордан]]. Болдвин, Ленг и Гудмен добиле номинации за „[[Еми (награда)|Еми]]“. Ленг освоила „[[Златен глобус]]“ (за најдобра актерка во мини-серија или телевизиски филм), а Болдвин бил номиниран за најдобар актер. Во 1998 година, телевизијата ПБС емитувала снимена верзија на оперската адаптација со оригиналната екипа од Операта во Сан Франциско. Програмата добила номинација за „Еми“ во категоријата за истакната програма за класична музика и танц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.emmys.com/shows/streetcar-named-desire-san-francisco|title="A Streetcar Named Desire" From The San Francisco|website=Television Academy|language=en|access-date=2019-06-18}}</ref> Во епизодата „Трамвај наречен Марџ“ од „[[Симпсонови]]“ од 1992 година била прикажана музичка верзија на драмата, насловена ''О, трамвају!''. Главните улоги ги играле Нед Фландерс и Марџ Симпсон како Стенли и Бланш.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2014-03-29 |title=The Simpsons - 'A Streetcar Named Marge' - CBS San Francisco |url=https://www.cbsnews.com/sanfrancisco/news/the-simpsons-a-streetcar-named-marge/ |access-date=2024-06-08 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Во 2014 година, пејачката [[Шинејд О’Конор]] ја објавила песната „Трамваи“, која со својот наслов и теми упатува на драмата. Во епизода од 2016 година на серијата „[[Оригиналните ( ТВ СЕРИЈА )|Оригиналните]]“, насловена „Трамвај наречен „Желба““, Клаус Микаелсон и Илајџа Микаелсон се принудени да се соочат со две браќа и сестри, Тристан и Аурора де Мартел, некогашни пријатели, а сега непријатели. == Инспирација == [[File:DesireSpottedSTiles.jpg|мини|десно|Трамвајот го добил името по улицата Дизајр (Желба) во Деветтиот округ на Њу Орлеанс.]] Линијата „Желба“ сообраќала од 1920 до 1948 година, во времето кога трамваите во [[Њу Орлеанс]] биле најмногу користени. Рутата поминувала по улицата Ројал, низ Францускиот кварт, до улицата Дизајр во населбата Бајвотер, а потоа се враќала кон улицата Канал. Патот на Бланш во драмата е алегоричен и ги користи шарените имиња на улиците во Њу Орлеанс: „Ми рекоа да земам трамвај наречен „Желба“, да се префрлам на еден наречен „Гробишта“, да се возам шест блока и да слезам на – Елисејски полиња!“ Линијата „Желба“ навистина ја сечела авенијата Елисејски полиња на патот кон улицата Канал. Таму можело да се премине на линијата „Гробишта“, која сообраќала по Канал, на неколку блока од Елисејски полиња. Се смета дека ликот на Бланш е заснован на сестрата на Вилијамс, Роуз Вилијамс, која имала проблеми со менталното здравје и станала неспособна за самостоен живот по [[лоботомија]]. Успехот на драмата му овозможил на Вилијамс да ја плаќа нејзината нега.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 September 1996|title=Obituary: Rose Williams|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004035717/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-date=2012-10-04 |url-access=limited |url-status=live|access-date=28 May 2020|work=The Independent}}</ref> Други биографски елементи ја вклучуваат неговата мајка, која била јужњачка дама чиј одраз се гледа во јужњачкото потекло на Стела и Бланш, како и неговиот татко кој бил патувачки трговец (како што се одразува во ликот на Стенли) кој уживал во пиењето и играњето покер со своите пријатели. Вилијамс е роден во Колумбус, Мисисипи, и имал семеен дом во Сент Луис. Вообичаените мотиви на хомосексуалноста и менталната болест во драмата произлегуваат од неговата сопствена сексуална ориентација и искуството со менталната болест на сестра му. Гадењето на Стенли кон префинетоста и правилното однесување на Бланш веројатно било инспирирано од одбивноста на таткото на Вилијамс кон јужњачките манири на неговата мајка.<ref>{{Наведено списание|date=2014-10-09|title=The Man Who Queered Broadway |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/man-queered-broadway |access-date=2021-09-22|magazine=The New Yorker |language=en-US}}</ref> Театарската критичарка и поранешна актерка [[Бланш Марвин]], пријателка на Вилијамс, тврди дека драматургот го искористил нејзиното име за ликот Бланш Дубоа, сестрата на ликот ја нарекол Стела по нејзиното поранешно презиме Зохар (што значи „ѕвезда“), а репликата „секогаш сум зависела од љубезноста на странци“ ја презел од нешто што таа му го рекла.<ref name="Clark">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727002542/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-date=2014-07-27 |url-access=limited |url-status=live |title=Critic claims 'I was the inspiration for Blanche DuBois' |last=Clark |first=Nick |date=July 27, 2014 |work=[[The Independent]] |access-date=August 29, 2014}}</ref> == „Трамвај наречен Успех“ == „Трамвај наречен Успех“ е есеј на [[Тенеси Вилијамс]] за уметноста и улогата на уметникот во општеството. Често е вклучен во печатените изданија на драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Една верзија на есејот за прв пат се појавила во „Њујорк тајмс“ на 30 ноември 1947 година, четири дена пред премиерата на драмата. Друга верзија, насловена „Катастрофата на успехот“, понекогаш се користи како вовед кон драмата ''[[Стаклена менажерија]]''. == Награди и номинации == === Оригинална продукција од 1948 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 1948 || colspan=2|Пулицерова награда за драма || rowspan=2|[[Тенеси Вилијамс]] || Добитник |- | Њујоршки круг на драмски критичари || Најдобра драма || Добитник |- | Награда „Тони“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Тенди || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1992 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 1992 || Награда „Тони“ || Најдобар актер во драма || Алек Болдвин || Номиниран |- | Награда „Тиетр Ворлд“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Ленг || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1988 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|1988 || rowspan=3|Награда „Тони“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || |- | rowspan=2|Најдобра актерка во драма || Блајт Данер || Номинирана |- | Френсис Мекдорманд || Номинирана |- |} === Лондонска обнова од 2003 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;"| 2003 || Награда „Лоренс Оливие“ || Најдобра помошна актерка во драма || Еси Дејвис || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 2005 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|2005 || rowspan=3|Награда „Тони“ || Најдобра помошна актерка во драма || Ејми Рајан || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра костимографија во драма || Вилијам Ајви Лонг || Номиниран |- | Најдобро осветлување во драма || Доналд Холдер || Номиниран |- |} === Лондонска обнова од 2010 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 2010 || rowspan=3|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра актерка || Рејчел Вајс || Добитничка |- | Најдобра помошна актерка || Рут Вилсон || Добитничка |- |} === Лондонска продукција од 2015 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 2015 || rowspan=2|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || rowspan=2| |- | Најдобра актерка || Џилијан Андерсон || Номинирана |- |} === Лондонска продукција од 2023 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=6|2023 || rowspan=6|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Добитничка || rowspan=6| |- | Најдобар актер || Пол Мескал || Добитник |- | Најдобра актерка || Петси Феран || Номинирана |- | Најдобра помошна актерка || Анџана Васан || Добитничка |- | Најдобра режија || Ребека Фрекнал || Номинирана |- | Најдобро осветлување || Ли Курен || Номиниран |- |} === Вонбродвејска продукција од 2024 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:15em;"| Награда ! scope="col" style="width:30em;"| Категорија ! scope="col" style="width:20em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- | style="text-align:center;", rowspan=5|2025 | Награда „Драма лиг“ | Награда за истакната изведба | Пол Мескал | Номиниран |style="text-align:center;" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://playbill.com/article/2025-drama-league-awards-nominations-are-out-read-the-full-list|title= 2025 Drama League Awards Nominations Are Out; Read the Full List|website= Playbill|access-date= May 5, 2025}}</ref> |- | rowspan=2|Награда „Дориан“ | rowspan=2|Извонредна изведба во вонбродвејска драма | Петси Феран | Во тек | rowspan=2| <ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://www.broadwaynews.com/death-becomes-her-leads-nominations-for-dorian-theater-awards/|title= 'Death Becomes Her' leads nominations for Dorian Theater Awards|website= Broadwaynews|access-date= May 15, 2025}}</ref> |- | Пол Мескал | Во тек |- | rowspan=2|Награда „Тиетр Ворлд“ | rowspan=2| Извонредна дебитантска изведба на Бродвеј или вон Бродвеј | Петси Феран | Добитничка | align=center, rowspan=2|<ref>{{Наведена мрежна страница|access-date=May 5, 2025 |title=Kit Connor, Paul Mescal, Jasmine Amy Rogers, Helen J Shen, More Are 2025 Theatre World Award Winners |url=https://playbill.com/article/kit-connor-paul-mescal-jasmine-amy-rogers-helen-j-shen-more-are-2025-theatre-world-award-winners |website=Playbill}}</ref> |- | Пол Мескал | Добитник |- |} == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Gibbs|first=Wolcott|url=https://www.newyorker.com/magazine/1947/12/13/lower-depths-southern-style|title=Lower Depths, Southern Style|magazine=[[The New Yorker]]|date=1947-12-06}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|A Streetcar Named Desire}} * {{IBDB show|1290|A Streetcar Named Desire|(New York productions chronology)}} * {{Playbill production}} * Вернер, Стивен А., [https://daniellordsj.com/SLCHP27-StanleyKowalski.html „Во потрага по Стенли Ковалски“], Културно-историски проект на Сент Луис (лето 2022). {{DEFAULTSORT:Трамвај наречен Желба}} [[Категорија:Драми од 1947 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Добитници на Пулицерова награда за драма]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] bt63nyryefr85z0cydbcfl9jpzl0zaq 5652485 5652460 2026-11-02T14:40:32Z Виолетова 1975 5652485 wikitext text/x-wiki {{Short description|драма на Тенеси Вилијамс од 1947 година}} {{Инфокутија Книга | name = Трамвај наречен „Желба“ | image = | caption = | author = [[Тенеси Вилијамс]] | country = [[Соединети Американски Држави]] | language = англиски | genre = јужњачка готика, драма | publisher = „Њу Дирекшнс“ | pub_date = 1947 | media_type = печатено (драма) }} '''''Трамвај наречен „Желба“''''' е драма на [[Тенеси Вилијамс]], која за прв пат била изведена на [[Бродвеј]] на 3 декември 1947 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/a-streetcar-named-desire-1804|access-date=2023-01-14|website=Internet Broadway Database}}</ref> Драмата ги прикажува доживувањата на Бланш Дубоа, поранешна јужњачка убавица која, по низа лични загуби, го напушта своето некогаш богато живеалиште и се сели во запуштен стан во Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс]]. Станот го изнајмуваат нејзината помлада сестра Стела Ковалски и зетот Стенли Ковалски. ''Трамвај наречен „Желба“'' е една од најзначајните драми на Вилијамс. И денес е меѓу неговите најизведувани дела и инспирирала многу адаптации во други форми, од кои најпозната е филмската адаптација од 1951 година во режија на [[Елија Казан]].<ref name="ibdb">Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=1804 December 3, 1947—December 17, 1949] IBDb.com</ref> == Назив == Бланш пристигнува во станот на Стела со [[трамвај]] на линијата „Желба“. Тенеси Вилијамс живеел во стан на улицата Тулуз во Францускиот кварт во Њу Орлеанс кога ја напишал драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Трамвајската линија „Желба“ поминувала само половина блок оттаму. == Содржина == [[File:Jessica Tandy with Kim Hunter and Marlon Brando. cph.3b23243.jpg|мини|[[Џесика Тенди]], Ким Хантер и [[Марлон Брандо]] како Бланш, Стела и Стенли во оригиналната бродвејска продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (1947)]] По загубата на семејниот дом поради долгови, Бланш Дубоа патува од [[Лорел (Мисисипи)|Лорел]] во [[Мисисипи]] до Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс|Њу Орлеанс]], за да живее кај својата помлада мажена сестра Стела и нејзиниот сопруг Стенли Ковалски. Бланш е во триесеттите години и, без пари, нема каде да оди. Бланш ѝ кажува на Стела дека зела отсуство од работа како наставничка по англиски јазик поради нервите (што подоцна се открива дека е лага). Таа се жали на трошноста на двособниот стан на сестра ѝ. Стенли го смета за гласен и груб и на крајот го нарекува „прост“. Стенли, пак, е сомнителен кон Бланш, не ги трпи нејзините манири и му пречи нејзиното присуство, кое веќе го нарушува неговиот уреден, но хедонистички начин на живот. Од првата сцена, Бланш е нервозна и вознемирена. Избегнува да ја гледаат на силна светлина и изгледа дека има проблем со алкохолот. Исто така е наклонета кон лажење, а е и критична кон својата сестра и зетот. Стенли подоцна ја испрашува за претходниот брак. Бланш се омажила многу млада, но нејзиниот сопруг се самоубил. Стенли, загрижен дека е оштетен за наследство, бара да дознае што се случило со Бел Рив, некогашна голема плантажа и семеен дом на Дубоа. На Стела ѝ објаснува за Наполеоновиот законик, според кој мажот имал контрола врз финансиските работи на својата сопруга. Бланш му ги предава сите документи за Бел Рив. Додека ги прегледува, Стенли забележува сноп писма за кои Бланш емотивно изјавува дека се лични љубовни писма од нејзиниот покоен сопруг. За момент, Стенли изгледа изненаден од нејзините чувства. Потоа ѝ соопштува на Бланш дека Стела е бремена. Вечерта по пристигнувањето на Бланш, за време на една од покер-партиите на Стенли, таа се запознава со Мич, еден од неговите другари и соиграчи. Неговата учтивост го издвојува од другите мажи. Разговорот им прераснува во флерт и пријателство, а Бланш лесно го шармира; тие си се допаѓаат еден на друг. Одеднаш разгневен од постојаните прекинувања, Стенли експлодира во пијан бес и ја удира Стела. Бланш и Стела се засолнуваат кај сосетката од горниот кат, Јунис Хабел. Кога Стенли ќе се смири, од дворот подолу ја вика Стела да се врати сè додека таа не слезе и не дозволи да биде однесена во кревет. Откако Стела се враќа кај Стенли, Бланш и Мич седат на подножјето на скалите во дворот, каде Мич се извинува за грубото однесување на Стенли. Следното утро, Бланш брза кај Стела и го опишува Стенли како нечовечко суштество, иако Стела ја уверува дека со Стенли е сè во ред. Стенли го слуша разговорот, но молчи. Кога влегува, Стела го прегрнува и го бакнува. Како што минуваат неделите, тензијата меѓу Бланш и Стенли сè повеќе расте. Бланш има надеж за Мич и ѝ кажува на Стела дека сака да замине со него и никому да не биде товар. При една средба со Мич, Бланш му признава дека некогаш била омажена за младиот Алан Греј, кого подоцна го затекнала во сексуален однос со постар маж. Греј се самоубил откако Бланш му рекла дека ѝ е одвратен. Мич е трогнат од приказната и ѝ вели дека си требаат еден на друг. И тој изгубил некого и се чини дека ја разбира нејзината положба. Подоцна, Стенли ѝ ги пренесува на Стела гласините од сомнителен продавач со контакти во Лорел: дека Бланш била отпуштена од наставничката работа бидејќи спиела со малолетен ученик и дека потоа живеела во хотел познат по проституција. Стела експлодира од гнев поради суровоста на Стенли откако тој признава дека веќе му кажал на Мич. Истата вечер, на роденденската забава на Бланш, на масата има празен стол за Мич. Стенли ѝ дава на Бланш роденденски „подарок“, еднонасочен билет за враќање назад во Лорел со автобус на „[[Грејхаунд]]“. Меѓу Стела и Стенли избувнува расправија, која е ненадејно прекината кога кај Стела почнуваат неочекувани породилни болки и сопругот ја носи во болница. Додека Бланш чека сама дома, пристигнува Мич и ја соочува со приказните што му ги кажал Стенли. На крајот, таа признава дека се вистинити, но го моли за прошка. Налутениот и понижен Мич ја отфрла. Сепак, бара од неа сексуален однос, сугерирајќи дека тоа е негово право бидејќи толку долго чекал залудно. Бланш се заканува дека ќе викне „Пожар!“ и му наредува да си оди. Стенли се враќа дома и ја затекнува Бланш сама во станот. Таа веќе потонала во нова фантазија за стар додворувач кој доаѓа да ѝ обезбеди финансиска поддршка и да ја однесе од Њу Орлеанс. Лажно тврди дека Мич побарал прошка од неа, но таа го отфрлила. Стенли ја игра нејзината игра пред грубо да ја исмее и да ја разоткрие нејзината лага за Мич. Тој тргнува кон неа; таа му се заканува дека ќе го нападне со скршено шише, но е совладана. Бланш паѓа на подот, а Стенли последен пат е виден како ја носи онесвестена во својот кревет. Извесно време потоа, за време на партија покер во станот на Ковалски, Стела и Јунис ги пакуваат скромните работи на Бланш, додека таа се бања во [[Кататонија|кататонична]] состојба, по претрпениот нервен слом. Иако Бланш ѝ кажала на Стела дека Стенли ја силувал (што тој го негира), Стела не може да се натера да ѝ поверува на сестра си. Кога доктор и медицинска сестра доаѓаат да ја однесат Бланш во душевна болница, таа најпрво им се спротивставува, а медицинската сестра болно ја совладува. Мич, присутен на покер-партијата, плаче. Докторот е многу поблаг и таа доброволно тргнува со него, велејќи: „Кој и да сте – секогаш сум зависела од љубезноста на странци.“ Партијата покер продолжува непречено. == Ликови == * '''[[Бланш Дубоа]]''' – жена над 27 години, зборлеста и кревка, која без скршен денар пристигнува во Њу Орлеанс во домот на нејзината сестра. * '''[[Стенли Ковалски]]''' – во триесеттите години, сопруг на Стела, ветеран и работник од средната класа, страстен кон сопругата, а суров кон Бланш. * '''[[Стела Ковалски]]''' – 25-годишна сестра на Бланш и сопруга на Стенли. Лојалноста ѝ е распната меѓу нејзината сестра и нејзиниот сопруг. * '''[[Харолд „Мич“ Мичел]]''' – во триесеттите години, другар на Стенли од војската, колега и соиграч на покер, кој ѝ се додворува на Бланш. '''Позначајни продукции''' {| class="wikitable" style="width:1000;" ! rowspan="2" |Ликови ! Бродвеј ! Лондон ! colspan="2" | Бродвејска обнова ! Лондонска обнова ! Бродвејска обнова ! Австралиска обнова ! colspan="3" | Лондонска обнова |- !<small>1947</small> !<small>1949</small> !<small>1988</small> !<small>1992</small> !<small>2002</small> !<small>2005</small> ! colspan="2" |<small>2009</small> !<small>2014</small> !<small>2023</small> |- ! Бланш Дубоа | align="center" | Џесика Тенди | align="center" | Вивиен Ли | align="center" | Блајт Данер | align="center" | Џесика Ленг | align="center" | Глен Клоуз | align="center" | Наташа Ричардсон | align="center" | Кејт Бланшет | align="center" | Рејчел Вајс | align="center" | Џилијан Андерсон | align="center" | Петси Феран |- ! Стенли Ковалски | align="center" | Марлон Брандо | align="center" | Бонар Колеано | align="center" | Ејдан Квин | align="center" | Алек Болдвин | align="center" | Ијан Глен | align="center" | Џон Си Рајли | align="center" | Џоел Еџертон | align="center" | Елиот Кауен | align="center" | Бен Фостер | align="center" | Пол Мескал |- ! Стела Ковалски | align="center" | Ким Хантер | align="center" | Рене Ашерсон | align="center" | Френсис Мекдорманд | align="center" | Ејми Мадиган | align="center" | Еси Дејвис | align="center" | Ејми Рајан | align="center" | Робин Мекливи | align="center" | Рут Вилсон | align="center" | Ванеса Кирби | align="center" | Анџана Васан |- ! „Мич“ Мичел | align="center" | Карл Малден | align="center" | Бернард Брејден | align="center" | Френк Конверс | align="center" | Тимоти Кархарт | align="center" | Роберт Пасторели | align="center" | Крис Бауер | align="center" | Тим Ричардс | align="center" | Барнаби Кеј | align="center" | Кори Џонсон | align="center" | Двејн Волкот |} == Историја на изведбите == === Оригинална бродвејска продукција === {{Multiple image |direction = vertical | width = 175 |image1=Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg |image2=Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg |caption2=Портрет на [[Марлон Брандо]] од Карл Ван Вехтен за време на бродвејската продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (27 декември 1948)}} Оригиналната бродвејска продукција ја продуцирала [[Ајрин Мејер Селзник]], а ја режирал [[Елија Казан]].<ref name="ibdb" /> Најпрво се играла во Театарот „Шуберт“ во [[Њу Хејвен]], [[Конектикат]], во почетокот на ноември 1947 година, потоа во Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], а на 3 декември 1947 година се префрлила во Театарот „Етел Баримор“.<ref name="ibdb" /> Селзник првично сакала да ги ангажира [[Маргарет Саливан]] и [[Џон Гарфилд]], но се решила за помалку познатата [[Џесика Тенди]] и за тогаш речиси непознатиот [[Марлон Брандо]]. Во премиерната изведба играле и [[Ким Хантер]] како Стела и [[Карл Малден]] како Мич.<ref name="ibdb" /> Тенди била избрана откако Вилијамс ја гледал во изведба на неговата едночинка ''[[Портрет на Мадона]]'' на Западниот брег. Вилијамс сметал дека со Брандо, кој бил премлад за улогата како што била првично замислена, Ковалски од жесток постар човек ќе се преобрази во некој чија ненамерна суровост може да се припише на младешко незнаење. И покрај шокантните сцени и суровите дијалози, публиката аплаудирала на премиерата.<ref>December 3, ''This Day In History Calendar (2008)'', Sourcebooks, Inc.</ref> [[Брукс Аткинсон]], во рецензијата за „[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“, ја опишал изведбата на Тенди како „врвна“ и „речиси неверојатно вистинита“, а заклучил дека Вилијамс „исплел потресна и сјајна приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Original Review of 'A Streetcar Named Desire'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2012/04/23/theater/20120423-streetcar.html?_r=0|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Подоцна во текот на изведбите, [[Ута Хејген]] ја заменила Тенди, [[Кармелита Поуп]] ја заменила Хантер, а [[Ентони Квин]] го заменил Брандо. Хејген и Квин ја однеле претставата на национална турнеја во режија на [[Харолд Клурман]], а потоа се вратиле на Бродвеј за дополнителни изведби. [[Ралф Микер]] исто така ја играл улогата на Стенли и на Бродвеј и на турнејата. Тенди ја добила наградата „[[Тони (награда)|Тони]]“ за најдобра актерка во драма во 1948 година, делејќи ја со [[Џудит Андерсон]] и [[Кетрин Корнел]]. Оригиналната бродвејска продукција завршила во 1949 година, по 855 изведби. Оригиналната поделба била: [[Џесика Тенди]] како Бланш Дубоа, [[Карл Малден]] како Харолд „Мич“ Мичел, [[Марлон Брандо]] како Стенли Ковалски, [[Ким Хантер]] како Стела Ковалски, [[Руди Бонд]] како Стив Хабел, [[Ник Денис]] како Пабло Гонзалес, [[Пег Хилијас]] како Јунис Хабел, [[Вито Кристи]] како Млад собирач, [[Ричард Герик]] како Доктор, [[Ен Дир]] како Медицинска сестра (подоцна наречена Матрона), [[Џи Џи Џејмс]] како Црна жена и [[Една Томас]] како Мексиканка. Четирите носители на главните улоги од оригиналната екипа можат да се чујат во кратки извадоци од драмата на радиоемитувањето на ВОР од доделувањето на наградата на Њујоршкиот круг на драмски критичари за најдобра драма.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=A STREETCAR NAMED DESIRE Wins The Drama Critics' Award |url=https://www.broadwayworld.com/article/THEATRICAL-THROWBACK-THURSDAY-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Wins-The-Drama-Critics-Award-20140605}}</ref> === Други рани продукции === Првата продукција на ''Трамвај наречен „Желба“'' во Грција била изведена во 1948 година во Театарот на уметноста на [[Каролос Кун]], три години пред филмската адаптација и една година пред лондонската премиера. Ја режирал Каролос Кун, а во главните улоги играле [[Мелина Меркури]] како Бланш и [[Василис Диамантопулос]] како Стенли, со оригинална музика од [[Манос Хаџидакис]]. Лондонската продукција, во режија на [[Лоренс Оливие]], се отворила во Театарот „Олдвич“ на 12 октомври 1949 година. Во неа играле [[Бонар Колеано]] како Стенли, [[Вивиен Ли]] како Бланш, [[Рене Ашерсон]] како Стела и [[Бернард Брејден]] како Мич.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theatricalia.com/play/427/a-streetcar-named-desire/production/ms8|title=Production of A Streetcar Named Desire – Theatricalia|website=theatricalia.com|access-date=January 28, 2019}}</ref> Австралиска продукција со [[Виола Китс]] како Бланш и [[Артур Франц]] како Стенли се отворила во Театарот „Комеди“ во Мелбурн во февруари 1950 година.<ref>{{Наведени вести |url=http://nla.gov.au/nla.news-article187344203 |title='Streetcar' Poetic, But Controversial |newspaper=[[The Age]] |location=Victoria, Australia |date=20 February 1950 |access-date=30 May 2020 |page=3 |via=Trove }}</ref> === Обнови === Првата изведба на ''Трамвај наречен „Желба“'' со исклучиво црна актерска екипа најверојатно ја одиграла Летната театарска компанија при Универзитетот „Линколн“ во Џеферсон Сити, Мисури, во август 1953 година. Ја режирал Томас Д. Поли, поранешен соученик на Вилијамс од Ајова, како што е забележано во изданието за ''Трамвај наречен „Желба“'' од едицијата „Драми во изведба“ на Универзитетскиот печат на Кембриџ. [[Талула Бенкхед]], за која Вилијамс првично ја напишал улогата на Бланш, играла во продукција на „Њујорк Сити Сентер“ од 1956 година во режија на Херберт Мејкиз.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Tribute From Tennessee Williams To 'Heroic Tallulah Bankhead'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-bankhead.html|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Во 1972 година американската композиторка [[Френсис Зифер]] ја преточила драмата во музичко дело.<ref>{{Наведена книга|title=The New York Times theater reviews. 1971-1972-|publisher=The New York Times & Arno Press|oclc=435995545}}</ref> Првата бродвејска обнова на драмата била во 1973 година. Ја продуцирал [[Центар Линколн|Линколн центарот]] во Театарот „Вивиен Бомонт“, а во неа играле [[Роузмери Харис]] како Бланш, [[Џејмс Фарентино]] како Стенли и [[Патрисија Конели]] како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Barnes |first=Clive |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16F8395C1A7A93C5AB178FD85F478785F9&scp=2&sq=the%20streetcar%20named%20desire,%20lincoln%20center,%20ellis%20rabb&st=cse |title=A Rare 'Streetcar'; Fresh Approach Taken at Vivian Beaumont |newspaper=The New York Times |date=April 27, 1973 |access-date=September 26, 2012}}</ref> Во 1976 година [[Рип Торн]] го ангажирал режисерот [[Џек Гелбер]] да подготви обнова во некогаш славниот Театар „Академи фестивал“ во [[Лејк Форест]], [[Илиноис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BARAT GROUP EKES OUT A NEW SERIES|website=[[Chicago Tribune]] |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-07-10-9203020339-story.html|date=1992-07-10}}</ref> Во неа тој го глумел Стенли, а неговата сопруга Џералдин Пејџ ја глумела Бланш. Изведбата била заканувачки реалистична. Сцената била силно осветлена и преплавена со ѓубре, одразувајќи непријателски и граблив свет, а публиката била втопена во сеопфатно театарско доживување. Гелберовата продукција им била вознемирувачка на критичарите затоа што била сурова, дури и опасна. Го довела текстот на драмата до најкрајните граници на урбаното насилство и неублажениот натурализам. Една рецензија гласела: „Ова не е Бланш со пеперуткини крилја. Ова е свила со карактер.“ Изведбата на Пејџ била опишана како изведба што носи многу малку од хистеријата на Ли или од безнадежната беспомошност на Тенди.<ref>{{Наведена книга|last=Kolin |first=Philip C.|title=Williams:A Streetcar Named Desire|publisher=Cambridge University Press|date=2000}}</ref> Во пролетта 1988 година, во обновата во Театарот „Круг на плоштадот“ играле [[Ејдан Квин]] како Стенли, [[Блајт Данер]] како Бланш и [[Френсис Мекдорманд]] како Стела.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4496 March 10 – May 22, 1988.] IBDb.com</ref> Многу најавената и пофалена обнова во 1992 година била таа со [[Алек Болдвин]] како Стенли и [[Џесика Ленг]] како Бланш. Била поставена во Театарот „Етел Баримор“, истиот во кој се играла оригиналната продукција. Била толку успешна што била снимена за телевизија. Во неа играле [[Тимоти Кархарт]] како Мич и [[Ејми Мадиган]] како Стела, како и идните ѕвезди на „[[Сопранови]]“ [[Џејмс Гандолфини]] и [[Аида Турторо]]. Гандолфини бил замена на Кархарт.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4677 April 12—August 9, 1992.] IBDb.com</ref> Во 1997 година Театарот „Ле Пти театр ду Вје Каре“ во Њу Орлеанс приредил продукција по повод 50-годишнината, со музика на семејството Марсалис, во која играле [[Мајкл Арата]] и [[Шели Понси]]. Во 2009 година Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], во кој се одржала оригиналната пред-бродвејска проба, поставил своја продукција на драмата. Во 1997 година, во Театарот „Степенвулф“ во [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[Гери Синиз]] настапил како Стенли, [[Џон Си Рајли]] како Мич, [[Кетрин Ербе]] како Стела и [[Лејла Робинс]] како Бланш. [[Глен Клоус]] ја толкувала главната улога во продукцијата на [[Тревор Нан]] од 2002 година за Националниот театар, во Театарот „Литлтон“ во Лондон. Бродвејската обнова од 2005 година ја режирал [[Едвард Хол]], а ја продуцирала театарската компанија „Раундабаут“. Во неа играле [[Џон Си Рајли]] како Стенли, [[Ејми Рајан]] како Стела и [[Наташа Ричардсон]] како Бланш.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=381031 April 26–July 3, 2005.] IBDb.com</ref> Тоа било последното појавување на Ричардсон на Бродвеј, бидејќи починала во 2009 година по несреќа при скијање. Бет Борн и Пол Шо од британската геј театарска трупа „Блулипс“ и Пеги Шо и Лоис Вивер од американската лезбејска театарска трупа „Сплит Бричис“ заедно создале и изведувале адаптација со променети родови под наслов ''Бел Реприв''. Бланш била играна како „маж во фустан“, Стенли како „мажествена лезбејка“, Мич како „вила“ маскирана во маж, а Стела како „жена маскирана во жена“.<ref>Geis, Deborah. "Deconstructing (A Streetcar Named) Desire: Gender Recitation in Belle Reprieve". Feminist Theatrical Revisions of Classic Works. Ed. Sharon Friedman. Jefferson, NC and London: McFarland & Company, Inc., 2009. 237-246. Print.</ref> Продукцијата на [[Сиднејска театарска компанија|Сиднејската театарска компанија]] премиерно била изведена на 5 септември, а траела до 17 октомври 2009 година. Ја режирала Лив Улман, а во неа играле [[Кејт Бланшет|Кејт Бланшет]] како Бланш, [[Џоел Еџертон]] како Стенли, [[Робин Мекливи]] како Стела и [[Тим Ричардс]] како Мич.<ref name="sydneytheatre">{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire |work=SydneyTheatre.com.au |publisher=[[Sydney Theatre Company]] |url=http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |access-date=June 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614153332/http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |archive-date=June 14, 2011 |url-status=dead }}</ref> Од јули до октомври 2009 година, [[Рејчел Вајс]] и [[Рут Вилсон]] играле во високо пофалена обнова на драмата во лондонскиот Вест Енд, во Театарот „Донмар Вервус“, во режија на [[Роб Ешфорд]]. Во април 2012 година, [[Блер Андервуд]], [[Никол Ари Паркер]], [[Дафни Рубин-Вега]] и [[Вуд Харис]] играле во мултирасна адаптација во Театарот „Бродхерст“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2012/04/21/151041371/blair-underwood-on-stanley-stella-and-streetcar|title=Blair Underwood On Stanley, Stella And 'Streetcar'|access-date=May 2, 2012|date=May 1, 2012|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref> Агрегаторот на театарски критики „Кертн Критик“ ѝ дал на продукцијата 61 од 100 бодови врз основа на мислењата на 17 критичари.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=http://www.curtaincritic.com/Shows/A_STREETCAR_NAMED_DESIRE_REVIEWS-142.html|publisher=Curtain Critic|access-date=June 21, 2012}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Продукцијата во Театарот „Јанг Вик“ во Лондон се отворила на 23 јули 2014 и завршила на 19 септември 2014 година. Ја режирал [[Бенедикт Ендрјус]], а во неа играле [[Џилијан Андерсон]], [[Бен Фостер]], [[Ванеса Кирби]] и [[Кори Џонсон]]. Добила пофалби од критичарите и е најбрзо распродадената продукција во историјата на „Јанг Вик“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|access-date=2022-12-23|website=Young Vic website|date=July 23, 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115004149/https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|archive-date=2021-01-15|url-status=dead}}</ref> На 16 септември 2014 година, изведбата била пренесена во живо во над илјада кина во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во рамките на проектот „Национален театар во живо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=National Theatre Live|url=https://www.ntlive.com/|access-date=2022-12-23|website=National Theatre Live {{pipe}} Official website {{pipe}} Filmed live theatre|language=en}}</ref> Досега продукцијата е прикажана на над 2.000 места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/gillian-anderson-self-destruction-is-my-default-mode-9897489.html|title=Gillian Anderson: Self destruction is my default mode|date=December 3, 2014|author=Nick Curtis|work= Evening Standard|access-date=November 9, 2015}}</ref> Од 23 април до 4 јуни 2016 година продукцијата била повторно изведена во новиот „Сент Анс Вервус“ во Бруклин, Њујорк.<ref name="St.Ann">{{Наведена мрежна страница|title=St. Ann's Warehouse – A Young Vic & Joshua Andrews Co-Production|url=https://stannswarehouse.org/show/streetcar-named-desire/|website=St. Ann's Warehouse|access-date=April 27, 2016}}</ref> Во 2020 година, за време на карантинот поради КОВИД-19, била објавена бесплатно на „[[YouTube|Јутјуб]]“ во рамките на серијата „Национален театар дома“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/shows/nt-at-home-a-streetcar-named-desire|title=National Theatre at Home: ''A Streetcar Named Desire''|date=May 2020|publisher=National Theatre|access-date=28 May 2020}}</ref> Во 2016 година, [[Сара Франком]] режирала продукција во Театарот „Ројал Ексчејнџ“ во Манчестер, во која играле [[Максин Пик]], [[Бен Бат]], [[Шерон Данкан-Брустер]] и [[Јусеф Керкур]]. Се отворила на 8 септември и завршила на 15 октомври. Била добро примена, а особено била пофалена изведбата на Пик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2016/sep/18/streetcar-named-desire-review-maxine-peake-royal-exchange-manchester|title=Maxine Peake stalks to the heart of Blanche DuBois|website=The Guardian|date=September 18, 2016|access-date=23 September 2016}}</ref> Во 2018 година, драмата била главна изведба на третиот годишен Фестивал „Тенеси Вилијамс“ во [[Сент Луис]], во Театарот „Гранделе“. Кери Хок, извршна уметничка директорка на Фестивалот, и Тим Осел, режисер на драмата, одлучиле да ангажираат актери чија возраст е блиска до првобитните замисли на Тенеси Вилијамс (роденденската забава е за 30-иот роденден на Бланш). [[Софија Браун]] ја играла Бланш, [[Ник Нарчиси]] Стенли, [[Лана Дворак]] Стела, а [[Спенсер Сикман]] Мич. Оригиналната музика ја компонирал [[Хенри Полкс,]] а сценографијата ја направил [[Џејмс Волк]]. Критичарите биле едногласни во пофалбите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.riverfronttimes.com/stlouis/a-streetcar-named-desire-kicks-off-the-tennessee-williams-festival/Content?oid=18723087 |title=''A Streetcar Named Desire'' Triumphs at the Tennessee Williams Festival |first=Sarah |last=Fenske |date=11 May 2018 |work=Riverfront Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/reviews/a-streetcar-named-desire-sizzles-in-its-own-poetry/article_351d72a7-e373-59ab-90b2-e002bb3bcea9.html |title='A Streetcar Named Desire' sizzles in its own poetry |first=Judith |last=Newmark |date=11 May 2018 |work=St. Louis Post-Dispatch}}</ref> Драмата повторно била обновена во 2022 година во лондонскиот Театар „Алмејда“, во режија на [[Ребека Фрекнал]], со [[Петси Феран]] во улогата на Бланш, [[Пол Мескал]] како Стенли и [[Анџана Васан]] како Стела. Продукцијата добила широки пофалби од критиката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal transfers to West End|work=[[The Guardian]]|first=Chris|last=Wiegand|date=25 January 2023|access-date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129194931/https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|archive-date=29 January 2023|url-status=live}}</ref>, а нејзиното префрлање во Вест Енд станало најбрзо распродадената продукција досега во кој било театар на групацијата „Амбасадор тиетр груп“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/a-streetcar-named-desire-patsy-ferran-paul-mescal_58258.html|title=A Streetcar Named Desire with Patsy Ferran, Paul Mescal and Anjana Vasan sells out in two hours and breaks records|work=WhatsOnStage|first=Alex|last=Wood|date=1 February 2023|access-date=6 February 2023}}</ref> Обновата добила 6 номинации за наградите „[[Лоренс Оливие (награда)|Лоренс Оливие]]“ и освоила 3: за најдобра обнова, како и за најдобар актер и најдобра споредна актерка, за Мескал и Васан соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/olivier-awards-2023-nominees_58433.html|title=Olivier Awards 2023 nominations announced – see the full list|work=[[WhatsOnStage.com]]|first=Alex|last=Wood|date=28 February 2023|access-date=28 February 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/lifestyle/spotlight-london-hosts-olivier-awards-theatre-2023-04-02/|title=Paul Mescal, Jodie Comer win prizes at London theatre's Olivier awards|work=Reuters|first=Marie-louise|last= Gumuchian |date=2 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref> Во февруари 2024 година, Универзитетот на Југот „Сјуони“, колеџ за слободни уметности што го добил поголемиот дел од имотот на Тенеси Вилијамс, ја обновил драмата во режија на Џејмс Крофорд. Центарот „Тенеси Вилијамс“ во Сјуони ги сместува театарските катедри на универзитетот, а училиштето ги поседува правата врз делата на Вилијамс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://new.sewanee.edu/offices/university-offices/general-counsel/tennessee-williams/ |title=Tennessee Williams |website=new.sewanee.edu |access-date=2024-04-15}}</ref> Претставата била распродадена за неколку дена и добила пофалби од локалните жители и студентите. Продукција на Фестивалскиот театар „Питлокри“, во режија на Елизабет Њуман и со Кирсти Стјуарт во улогата на Бланш Дубоа, била изведена во Театарот „Лајсеум“ во [[Единбург]] во октомври и ноември 2024 година.<ref>Baillie, Mary, (4 November 2024) [https://www.broadwayworld.com/scotland/article/Review-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Royal-Lyceum-Theatre-20241104 Review: ''A Streetcar Named Desire'', Royal Lyceum Theatre], ''[[BroadwayWorld|Broadway World]]'', Scotland</ref> Продукцијата на „Алмејда“ од 2022 година се вратила во Вест Енд за ограничена триседмична изведба во Театарот „Ноел Кауард“, почнувајќи од 3 февруари 2025 година. Потоа била префрлена во Њујорк, во [[Бруклинска музичка академија|Бруклинската музичка академија]], од 28 февруари 2025 година. Целата екипа од обновата од 2022 година ги повторила своите улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2024-11-09 |title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal to return to the West End before New York run |url=https://www.whatsonstage.com/news/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-to-return-to-the-west-end-before-new-york-run_1650282/ |access-date=2025-01-08 |language=en-US}}</ref> Во март 2025 година продукција на „Шефилд тиетрс“ се изведувала во Театарот „Крусибл“ во [[Шефилд]], во режија на Џош Симор. Екипата ја сочинувале [[Џоана Вандерхам]] како Бланш, [[Амара Окереке]] како Стела, [[Џејк Дан]] како Стенли и [[Тејлор Ковачевиќ-Ебонг]] како Мич. == Адаптации == === Филм === [[File:Vivien Leigh in Streetcar Named Desire trailer 2.jpg|мини|лево|[[Вивијан Ли|Вивиен Ли]] во трејлерот за филмот ''Трамвај наречен „Желба“'']] {{Главна|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1951)}} Во 1951 година „[[Warner Bros.|Варнер брос]]“ објавиле филмска адаптација на драмата во режија на [[Елија Казан]]. Малден, Брандо, Денис и Хантер ги повториле своите бродвејски улоги, а им се придружила [[Вивиен Ли]] од лондонската продукција во улогата на Бланш. Филмот освоил четири „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскари]]“, меѓу нив три глумечки награди (Ли за најдобра актерка, Малден за најдобар спореден актер и Хантер за најдобра споредна актерка). Тоа било првпат еден филм да освои три од четири глумечки награди (Брандо бил номиниран за најдобар актер, но не победил). Композиторот [[Алекс Норт]] добил номинација за „Оскар“ за оваа своја прва филмска музика. Џесика Тенди била единствената главна актерка од оригиналната бродвејска продукција што не се појавила во филмот од 1951 година.<ref name="Cohan1997">{{Наведена книга |last=Cohan |first =Steven |page=254 |title=Masked Men: Masculinity and the Movies in the Fifties |location=Bloomington, Indiana |publisher=[[Indiana University Press]] |year=1997 |isbn=978-0-253-21127-9 |url=https://books.google.com/books?id=UACyelofecEC&q=%22allan+gray%22+suicide+blanche&pg=PA254 |access-date=July 11, 2008 }}</ref> Крајот бил малку изменет: Стела не останува со Стенли, како што е тоа во драмата. Во филмот „[[Сè за мојата мајка (филм)|Сè за мојата мајка]]“ на [[Педро Алмодовар]] од 1999 година, добитник на „Оскар“, некои од споредните ликови изведуваат шпанска верзија на драмата, која игра важна улога во филмот. Дел од дијалозите во филмот, сепак, се преземени од филмската верзија од 1951 година, а не од оригиналната сценска верзија. Во филмот „[[Спијач (филм)|Спијач]]“ на [[Вуди Ален]] од 1973 година, има сцена кон крајот во која Мајлс (Вуди) и Луна ([[Дајана Китон]]) накусо ги преземаат улогите на Стенли (Луна) и Бланш (Мајлс). Многу критичари забележале дека филмот „[[Син Јасмин (филм)|Син Јасмин]]“ на [[Вуди Ален]] од 2013 година, награден со „Оскар“, има многу заедничко со ''Трамвај наречен „Желба“'' и најверојатно е слободна адаптација на драмата. Има многу слична фабула и слични ликови, но соодветно осовременети за денешната филмска публика.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie Review: Woody Allen's Blue Jasmine Is Perhaps His Cruelest-Ever Film|url=https://www.vanityfair.com/online/daily/2013/07/movie-review-blue-jasmine-woody-allen|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=July 26, 2013|access-date=September 12, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Blue Jasmine: Woody Allen's excellent homage to A Streetcar Named Desire|url=http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|work=[[Tri-city Herald]]|access-date=September 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161626/http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|archive-date=April 29, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Во 2014 година, [[Џилијан Андерсон]] режирала и играла во краток филм-претходник на драмата, насловен ''Заминувањето''. Краткиот филм го напишал романсиерот [[Ендрју О’Хејган]] и е дел од серијата кратки филмови на „Јанг Вик“, создадена во соработка со „[[Гардијан]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2015/feb/05/gillian-anderson-blanche-streetcar-named-desire-prequel-young-vic-departure|title=Gillian Anderson goes back to Blanche for prequel to A Streetcar Named Desire|last=Wiegand|first=Chris|date=February 5, 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=October 6, 2016}}</ref> === Опера === Во 1995 година, [[Андре Превин]] адаптирал и компонирал [[опера]] според драмата, со либрето на [[Филип Литл]]. Премиерно била изведена во Операта во [[Сан Франциско]] во сезоната 1998–1999, со [[Рене Флеминг]] во улогата на Бланш. === Балет === Балетска продукција од 1952 година, со кореографија на [[Валери Бетис]], со која дебитирал балетот „Славенска-Френклин“ на [[Мија Славенска]] и [[Фредерик Френклин]] во Театарот „Хер Маџести“ во [[Монтреал]], ја користела музиката на [[Алекс Норт]], кој ја компонирал музиката за филмот од 1951 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=duVcT5J4qWIC&dq=streetcar+named+desire+bettis+1952&pg=PA157|page=157|title = Williams: A Streetcar named Desire| author = Kolin, Philip C.|publisher = Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-62610-1}}</ref> Друга балетска продукција поставил [[Џон Нојмајер]] во Франкфурт во 1983 година. Музиката ја сочинувале ''Бегални визии'' од [[Сергеј Прокофјев|Прокофјев]] и ''Првата симфонија'' на [[Алфред Шнитке]]. Во средината на 2000-тите, друга продукција поставил Винтроп Кори, тогашен уметнички директор на „Мобил балет“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mobileballet.org/performances/our-company/|title=mobileballet.org|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002060120/http://mobileballet.org/performances/our-company/|archive-date=October 2, 2018|url-status=dead}}</ref> Во 2006 година, продукција поставил и Џон Алејн, тогашен уметнички директор на „Балет Би Си“. Во 2012 година, „Шкотски балет“ соработувал со театарската и филмска режисерка [[Ненси Меклер]] и меѓународно познатата кореографка [[Анабел Лопез Очоа]] за да создадат продукција на ''Трамвај наречен „Желба“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012025021/http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|url-status=dead|archive-date=October 12, 2013|title=A Streetcar Named Desire – A Streetcar Named Desire|date=October 12, 2013|access-date=January 28, 2019}}</ref> Во 2018 година, Театарот „Еркел“ во Будимпешта повторно ја поставил продукцијата, со кореографија на Маријана Венеки, со Јуриј Кекало како Стенли Ковалски, Леа Фелди како Бланш Дубоа, а Ана Круп како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gainsayer.me/balletbudapest/|title=A Streetcar Named Desire – Ballet in Budapest|date=May 9, 2018|website=Gainsayer.me|access-date=January 28, 2019}}</ref> === Телевизија === Во 1955 година, телевизиската програма „Омнибус“ ја прикажала [[Џесика Тенди]] како ја повторува својата оригинална бродвејска улога на Бланш, со сопругот [[Хјум Кронин]] како Мич. Биле емитувани само делови од драмата во кои учествуваат ликовите на Бланш и Мич. Телевизиската верзија од 1984 година ја имала [[Ен-Маргрет]] како Бланш, [[Трит Вилијамс]] како Стенли, [[Беверли Д’Анџело]] како Стела и [[Ренди Квејд]] како Мич. Ја режирал [[Џон Ермен]], а телевизискиот сценарио го адаптирал [[Оскар Сол]]. Музиката ја компонирал [[Марвин Хамлиш]]. Ен-Маргрет, Д’Анџело и Квејд биле номинирани за награди „[[Еми (награда)|Еми]]“, но никој не победил. Сепак, филмот освоил четири „Еми“ награди, меѓу кои една за снимателот [[Бил Батлер]]. Ен-Маргрет освоила „[[Златен глобус]]“ за својата изведба, а Трит Вилијамс бил номиниран за најдобар актер во мини-серија или телевизиски филм. Телевизиската верзија од 1995 година се темелела на многу успешната бродвејска обнова во која играле [[Алек Болдвин]] и [[Џесика Ленг]]. Од театарската продукција, сепак, биле само Болдвин и Ленг. Во телевизиската верзија им се придружиле [[Џон Гудмен]] како Мич и [[Дајан Лејн]] како Стела. Ја режирал [[Глен Џордан]]. Болдвин, Ленг и Гудмен добиле номинации за „[[Еми (награда)|Еми]]“. Ленг освоила „[[Златен глобус]]“ (за најдобра актерка во мини-серија или телевизиски филм), а Болдвин бил номиниран за најдобар актер. Во 1998 година, телевизијата ПБС емитувала снимена верзија на оперската адаптација со оригиналната екипа од Операта во Сан Франциско. Програмата добила номинација за „Еми“ во категоријата за истакната програма за класична музика и танц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.emmys.com/shows/streetcar-named-desire-san-francisco|title="A Streetcar Named Desire" From The San Francisco|website=Television Academy|language=en|access-date=2019-06-18}}</ref> Во епизодата „Трамвај наречен Марџ“ од „[[Симпсонови]]“ од 1992 година била прикажана музичка верзија на драмата, насловена ''О, трамвају!''. Главните улоги ги играле Нед Фландерс и Марџ Симпсон како Стенли и Бланш.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2014-03-29 |title=The Simpsons - 'A Streetcar Named Marge' - CBS San Francisco |url=https://www.cbsnews.com/sanfrancisco/news/the-simpsons-a-streetcar-named-marge/ |access-date=2024-06-08 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Во 2014 година, пејачката [[Шинејд О’Конор]] ја објавила песната „Трамваи“, која со својот наслов и теми упатува на драмата. Во епизода од 2016 година на серијата „[[Оригиналните ( ТВ СЕРИЈА )|Оригиналните]]“, насловена „Трамвај наречен „Желба““, Клаус Микаелсон и Илајџа Микаелсон се принудени да се соочат со две браќа и сестри, Тристан и Аурора де Мартел, некогашни пријатели, а сега непријатели. == Инспирација == [[File:DesireSpottedSTiles.jpg|мини|десно|Трамвајот го добил името по улицата Дизајр (Желба) во Деветтиот округ на Њу Орлеанс.]] Линијата „Желба“ сообраќала од 1920 до 1948 година, во времето кога трамваите во [[Њу Орлеанс]] биле најмногу користени. Рутата поминувала по улицата Ројал, низ Францускиот кварт, до улицата Дизајр во населбата Бајвотер, а потоа се враќала кон улицата Канал. Патот на Бланш во драмата е алегоричен и ги користи шарените имиња на улиците во Њу Орлеанс: „Ми рекоа да земам трамвај наречен „Желба“, да се префрлам на еден наречен „Гробишта“, да се возам шест блока и да слезам на – Елисејски полиња!“ Линијата „Желба“ навистина ја сечела авенијата Елисејски полиња на патот кон улицата Канал. Таму можело да се премине на линијата „Гробишта“, која сообраќала по Канал, на неколку блока од Елисејски полиња. Се смета дека ликот на Бланш е заснован на сестрата на Вилијамс, Роуз Вилијамс, која имала проблеми со менталното здравје и станала неспособна за самостоен живот по [[лоботомија]]. Успехот на драмата му овозможил на Вилијамс да ја плаќа нејзината нега.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 September 1996|title=Obituary: Rose Williams|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004035717/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-date=2012-10-04 |url-access=limited |url-status=live|access-date=28 May 2020|work=The Independent}}</ref> Други биографски елементи ја вклучуваат неговата мајка, која била јужњачка дама чиј одраз се гледа во јужњачкото потекло на Стела и Бланш, како и неговиот татко кој бил патувачки трговец (како што се одразува во ликот на Стенли) кој уживал во пиењето и играњето покер со своите пријатели. Вилијамс е роден во Колумбус, Мисисипи, и имал семеен дом во Сент Луис. Вообичаените мотиви на хомосексуалноста и менталната болест во драмата произлегуваат од неговата сопствена сексуална ориентација и искуството со менталната болест на сестра му. Гадењето на Стенли кон префинетоста и правилното однесување на Бланш веројатно било инспирирано од одбивноста на таткото на Вилијамс кон јужњачките манири на неговата мајка.<ref>{{Наведено списание|date=2014-10-09|title=The Man Who Queered Broadway |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/man-queered-broadway |access-date=2021-09-22|magazine=The New Yorker |language=en-US}}</ref> Театарската критичарка и поранешна актерка [[Бланш Марвин]], пријателка на Вилијамс, тврди дека драматургот го искористил нејзиното име за ликот Бланш Дубоа, сестрата на ликот ја нарекол Стела по нејзиното поранешно презиме Зохар (што значи „ѕвезда“), а репликата „секогаш сум зависела од љубезноста на странци“ ја презел од нешто што таа му го рекла.<ref name="Clark">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727002542/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-date=2014-07-27 |url-access=limited |url-status=live |title=Critic claims 'I was the inspiration for Blanche DuBois' |last=Clark |first=Nick |date=July 27, 2014 |work=[[The Independent]] |access-date=August 29, 2014}}</ref> == „Трамвај наречен Успех“ == „Трамвај наречен Успех“ е есеј на [[Тенеси Вилијамс]] за уметноста и улогата на уметникот во општеството. Често е вклучен во печатените изданија на драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Една верзија на есејот за прв пат се појавила во „Њујорк тајмс“ на 30 ноември 1947 година, четири дена пред премиерата на драмата. Друга верзија, насловена „Катастрофата на успехот“, понекогаш се користи како вовед кон драмата ''[[Стаклена менажерија]]''. == Награди и номинации == === Оригинална продукција од 1948 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 1948 || colspan=2|Пулицерова награда за драма || rowspan=2|[[Тенеси Вилијамс]] || Добитник |- | Њујоршки круг на драмски критичари || Најдобра драма || Добитник |- | Награда „Тони“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Тенди || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1992 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 1992 || Награда „Тони“ || Најдобар актер во драма || Алек Болдвин || Номиниран |- | Награда „Тиетр Ворлд“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Ленг || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1988 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|1988 || rowspan=3|Награда „Тони“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || |- | rowspan=2|Најдобра актерка во драма || Блајт Данер || Номинирана |- | Френсис Мекдорманд || Номинирана |- |} === Лондонска обнова од 2003 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;"| 2003 || Награда „Лоренс Оливие“ || Најдобра помошна актерка во драма || Еси Дејвис || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 2005 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|2005 || rowspan=3|Награда „Тони“ || Најдобра помошна актерка во драма || Ејми Рајан || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра костимографија во драма || Вилијам Ајви Лонг || Номиниран |- | Најдобро осветлување во драма || Доналд Холдер || Номиниран |- |} === Лондонска обнова од 2010 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 2010 || rowspan=3|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра актерка || Рејчел Вајс || Добитничка |- | Најдобра помошна актерка || Рут Вилсон || Добитничка |- |} === Лондонска продукција од 2015 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 2015 || rowspan=2|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || rowspan=2| |- | Најдобра актерка || Џилијан Андерсон || Номинирана |- |} === Лондонска продукција од 2023 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=6|2023 || rowspan=6|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Добитничка || rowspan=6| |- | Најдобар актер || Пол Мескал || Добитник |- | Најдобра актерка || Петси Феран || Номинирана |- | Најдобра помошна актерка || Анџана Васан || Добитничка |- | Најдобра режија || Ребека Фрекнал || Номинирана |- | Најдобро осветлување || Ли Курен || Номиниран |- |} === Вонбродвејска продукција од 2024 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:15em;"| Награда ! scope="col" style="width:30em;"| Категорија ! scope="col" style="width:20em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- | style="text-align:center;", rowspan=5|2025 | Награда „Драма лиг“ | Награда за истакната изведба | Пол Мескал | Номиниран |style="text-align:center;" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://playbill.com/article/2025-drama-league-awards-nominations-are-out-read-the-full-list|title= 2025 Drama League Awards Nominations Are Out; Read the Full List|website= Playbill|access-date= May 5, 2025}}</ref> |- | rowspan=2|Награда „Дориан“ | rowspan=2|Извонредна изведба во вонбродвејска драма | Петси Феран | Во тек | rowspan=2| <ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://www.broadwaynews.com/death-becomes-her-leads-nominations-for-dorian-theater-awards/|title= 'Death Becomes Her' leads nominations for Dorian Theater Awards|website= Broadwaynews|access-date= May 15, 2025}}</ref> |- | Пол Мескал | Во тек |- | rowspan=2|Награда „Тиетр Ворлд“ | rowspan=2| Извонредна дебитантска изведба на Бродвеј или вон Бродвеј | Петси Феран | Добитничка | align=center, rowspan=2|<ref>{{Наведена мрежна страница|access-date=May 5, 2025 |title=Kit Connor, Paul Mescal, Jasmine Amy Rogers, Helen J Shen, More Are 2025 Theatre World Award Winners |url=https://playbill.com/article/kit-connor-paul-mescal-jasmine-amy-rogers-helen-j-shen-more-are-2025-theatre-world-award-winners |website=Playbill}}</ref> |- | Пол Мескал | Добитник |- |} == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Gibbs|first=Wolcott|url=https://www.newyorker.com/magazine/1947/12/13/lower-depths-southern-style|title=Lower Depths, Southern Style|magazine=[[The New Yorker]]|date=1947-12-06}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|A Streetcar Named Desire}} * {{IBDB show|1290|A Streetcar Named Desire|(New York productions chronology)}} * {{Playbill production}} * Вернер, Стивен А., [https://daniellordsj.com/SLCHP27-StanleyKowalski.html „Во потрага по Стенли Ковалски“], Културно-историски проект на Сент Луис (лето 2022). {{DEFAULTSORT:Трамвај наречен Желба}} [[Категорија:Драми од 1947 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Добитници на Пулицерова награда за драма]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] 2cxp8b1pzqtqls6sswu5vjfcaybhbdv 5652486 5652485 2026-11-02T14:42:55Z Виолетова 1975 /* Инспирација */ 5652486 wikitext text/x-wiki {{Short description|драма на Тенеси Вилијамс од 1947 година}} {{Инфокутија Книга | name = Трамвај наречен „Желба“ | image = | caption = | author = [[Тенеси Вилијамс]] | country = [[Соединети Американски Држави]] | language = англиски | genre = јужњачка готика, драма | publisher = „Њу Дирекшнс“ | pub_date = 1947 | media_type = печатено (драма) }} '''''Трамвај наречен „Желба“''''' е драма на [[Тенеси Вилијамс]], која за прв пат била изведена на [[Бродвеј]] на 3 декември 1947 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/a-streetcar-named-desire-1804|access-date=2023-01-14|website=Internet Broadway Database}}</ref> Драмата ги прикажува доживувањата на Бланш Дубоа, поранешна јужњачка убавица која, по низа лични загуби, го напушта своето некогаш богато живеалиште и се сели во запуштен стан во Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс]]. Станот го изнајмуваат нејзината помлада сестра Стела Ковалски и зетот Стенли Ковалски. ''Трамвај наречен „Желба“'' е една од најзначајните драми на Вилијамс. И денес е меѓу неговите најизведувани дела и инспирирала многу адаптации во други форми, од кои најпозната е филмската адаптација од 1951 година во режија на [[Елија Казан]].<ref name="ibdb">Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=1804 December 3, 1947—December 17, 1949] IBDb.com</ref> == Назив == Бланш пристигнува во станот на Стела со [[трамвај]] на линијата „Желба“. Тенеси Вилијамс живеел во стан на улицата Тулуз во Францускиот кварт во Њу Орлеанс кога ја напишал драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Трамвајската линија „Желба“ поминувала само половина блок оттаму. == Содржина == [[File:Jessica Tandy with Kim Hunter and Marlon Brando. cph.3b23243.jpg|мини|[[Џесика Тенди]], Ким Хантер и [[Марлон Брандо]] како Бланш, Стела и Стенли во оригиналната бродвејска продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (1947)]] По загубата на семејниот дом поради долгови, Бланш Дубоа патува од [[Лорел (Мисисипи)|Лорел]] во [[Мисисипи]] до Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс|Њу Орлеанс]], за да живее кај својата помлада мажена сестра Стела и нејзиниот сопруг Стенли Ковалски. Бланш е во триесеттите години и, без пари, нема каде да оди. Бланш ѝ кажува на Стела дека зела отсуство од работа како наставничка по англиски јазик поради нервите (што подоцна се открива дека е лага). Таа се жали на трошноста на двособниот стан на сестра ѝ. Стенли го смета за гласен и груб и на крајот го нарекува „прост“. Стенли, пак, е сомнителен кон Бланш, не ги трпи нејзините манири и му пречи нејзиното присуство, кое веќе го нарушува неговиот уреден, но хедонистички начин на живот. Од првата сцена, Бланш е нервозна и вознемирена. Избегнува да ја гледаат на силна светлина и изгледа дека има проблем со алкохолот. Исто така е наклонета кон лажење, а е и критична кон својата сестра и зетот. Стенли подоцна ја испрашува за претходниот брак. Бланш се омажила многу млада, но нејзиниот сопруг се самоубил. Стенли, загрижен дека е оштетен за наследство, бара да дознае што се случило со Бел Рив, некогашна голема плантажа и семеен дом на Дубоа. На Стела ѝ објаснува за Наполеоновиот законик, според кој мажот имал контрола врз финансиските работи на својата сопруга. Бланш му ги предава сите документи за Бел Рив. Додека ги прегледува, Стенли забележува сноп писма за кои Бланш емотивно изјавува дека се лични љубовни писма од нејзиниот покоен сопруг. За момент, Стенли изгледа изненаден од нејзините чувства. Потоа ѝ соопштува на Бланш дека Стела е бремена. Вечерта по пристигнувањето на Бланш, за време на една од покер-партиите на Стенли, таа се запознава со Мич, еден од неговите другари и соиграчи. Неговата учтивост го издвојува од другите мажи. Разговорот им прераснува во флерт и пријателство, а Бланш лесно го шармира; тие си се допаѓаат еден на друг. Одеднаш разгневен од постојаните прекинувања, Стенли експлодира во пијан бес и ја удира Стела. Бланш и Стела се засолнуваат кај сосетката од горниот кат, Јунис Хабел. Кога Стенли ќе се смири, од дворот подолу ја вика Стела да се врати сè додека таа не слезе и не дозволи да биде однесена во кревет. Откако Стела се враќа кај Стенли, Бланш и Мич седат на подножјето на скалите во дворот, каде Мич се извинува за грубото однесување на Стенли. Следното утро, Бланш брза кај Стела и го опишува Стенли како нечовечко суштество, иако Стела ја уверува дека со Стенли е сè во ред. Стенли го слуша разговорот, но молчи. Кога влегува, Стела го прегрнува и го бакнува. Како што минуваат неделите, тензијата меѓу Бланш и Стенли сè повеќе расте. Бланш има надеж за Мич и ѝ кажува на Стела дека сака да замине со него и никому да не биде товар. При една средба со Мич, Бланш му признава дека некогаш била омажена за младиот Алан Греј, кого подоцна го затекнала во сексуален однос со постар маж. Греј се самоубил откако Бланш му рекла дека ѝ е одвратен. Мич е трогнат од приказната и ѝ вели дека си требаат еден на друг. И тој изгубил некого и се чини дека ја разбира нејзината положба. Подоцна, Стенли ѝ ги пренесува на Стела гласините од сомнителен продавач со контакти во Лорел: дека Бланш била отпуштена од наставничката работа бидејќи спиела со малолетен ученик и дека потоа живеела во хотел познат по проституција. Стела експлодира од гнев поради суровоста на Стенли откако тој признава дека веќе му кажал на Мич. Истата вечер, на роденденската забава на Бланш, на масата има празен стол за Мич. Стенли ѝ дава на Бланш роденденски „подарок“, еднонасочен билет за враќање назад во Лорел со автобус на „[[Грејхаунд]]“. Меѓу Стела и Стенли избувнува расправија, која е ненадејно прекината кога кај Стела почнуваат неочекувани породилни болки и сопругот ја носи во болница. Додека Бланш чека сама дома, пристигнува Мич и ја соочува со приказните што му ги кажал Стенли. На крајот, таа признава дека се вистинити, но го моли за прошка. Налутениот и понижен Мич ја отфрла. Сепак, бара од неа сексуален однос, сугерирајќи дека тоа е негово право бидејќи толку долго чекал залудно. Бланш се заканува дека ќе викне „Пожар!“ и му наредува да си оди. Стенли се враќа дома и ја затекнува Бланш сама во станот. Таа веќе потонала во нова фантазија за стар додворувач кој доаѓа да ѝ обезбеди финансиска поддршка и да ја однесе од Њу Орлеанс. Лажно тврди дека Мич побарал прошка од неа, но таа го отфрлила. Стенли ја игра нејзината игра пред грубо да ја исмее и да ја разоткрие нејзината лага за Мич. Тој тргнува кон неа; таа му се заканува дека ќе го нападне со скршено шише, но е совладана. Бланш паѓа на подот, а Стенли последен пат е виден како ја носи онесвестена во својот кревет. Извесно време потоа, за време на партија покер во станот на Ковалски, Стела и Јунис ги пакуваат скромните работи на Бланш, додека таа се бања во [[Кататонија|кататонична]] состојба, по претрпениот нервен слом. Иако Бланш ѝ кажала на Стела дека Стенли ја силувал (што тој го негира), Стела не може да се натера да ѝ поверува на сестра си. Кога доктор и медицинска сестра доаѓаат да ја однесат Бланш во душевна болница, таа најпрво им се спротивставува, а медицинската сестра болно ја совладува. Мич, присутен на покер-партијата, плаче. Докторот е многу поблаг и таа доброволно тргнува со него, велејќи: „Кој и да сте – секогаш сум зависела од љубезноста на странци.“ Партијата покер продолжува непречено. == Ликови == * '''[[Бланш Дубоа]]''' – жена над 27 години, зборлеста и кревка, која без скршен денар пристигнува во Њу Орлеанс во домот на нејзината сестра. * '''[[Стенли Ковалски]]''' – во триесеттите години, сопруг на Стела, ветеран и работник од средната класа, страстен кон сопругата, а суров кон Бланш. * '''[[Стела Ковалски]]''' – 25-годишна сестра на Бланш и сопруга на Стенли. Лојалноста ѝ е распната меѓу нејзината сестра и нејзиниот сопруг. * '''[[Харолд „Мич“ Мичел]]''' – во триесеттите години, другар на Стенли од војската, колега и соиграч на покер, кој ѝ се додворува на Бланш. '''Позначајни продукции''' {| class="wikitable" style="width:1000;" ! rowspan="2" |Ликови ! Бродвеј ! Лондон ! colspan="2" | Бродвејска обнова ! Лондонска обнова ! Бродвејска обнова ! Австралиска обнова ! colspan="3" | Лондонска обнова |- !<small>1947</small> !<small>1949</small> !<small>1988</small> !<small>1992</small> !<small>2002</small> !<small>2005</small> ! colspan="2" |<small>2009</small> !<small>2014</small> !<small>2023</small> |- ! Бланш Дубоа | align="center" | Џесика Тенди | align="center" | Вивиен Ли | align="center" | Блајт Данер | align="center" | Џесика Ленг | align="center" | Глен Клоуз | align="center" | Наташа Ричардсон | align="center" | Кејт Бланшет | align="center" | Рејчел Вајс | align="center" | Џилијан Андерсон | align="center" | Петси Феран |- ! Стенли Ковалски | align="center" | Марлон Брандо | align="center" | Бонар Колеано | align="center" | Ејдан Квин | align="center" | Алек Болдвин | align="center" | Ијан Глен | align="center" | Џон Си Рајли | align="center" | Џоел Еџертон | align="center" | Елиот Кауен | align="center" | Бен Фостер | align="center" | Пол Мескал |- ! Стела Ковалски | align="center" | Ким Хантер | align="center" | Рене Ашерсон | align="center" | Френсис Мекдорманд | align="center" | Ејми Мадиган | align="center" | Еси Дејвис | align="center" | Ејми Рајан | align="center" | Робин Мекливи | align="center" | Рут Вилсон | align="center" | Ванеса Кирби | align="center" | Анџана Васан |- ! „Мич“ Мичел | align="center" | Карл Малден | align="center" | Бернард Брејден | align="center" | Френк Конверс | align="center" | Тимоти Кархарт | align="center" | Роберт Пасторели | align="center" | Крис Бауер | align="center" | Тим Ричардс | align="center" | Барнаби Кеј | align="center" | Кори Џонсон | align="center" | Двејн Волкот |} == Историја на изведбите == === Оригинална бродвејска продукција === {{Multiple image |direction = vertical | width = 175 |image1=Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg |image2=Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg |caption2=Портрет на [[Марлон Брандо]] од Карл Ван Вехтен за време на бродвејската продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (27 декември 1948)}} Оригиналната бродвејска продукција ја продуцирала [[Ајрин Мејер Селзник]], а ја режирал [[Елија Казан]].<ref name="ibdb" /> Најпрво се играла во Театарот „Шуберт“ во [[Њу Хејвен]], [[Конектикат]], во почетокот на ноември 1947 година, потоа во Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], а на 3 декември 1947 година се префрлила во Театарот „Етел Баримор“.<ref name="ibdb" /> Селзник првично сакала да ги ангажира [[Маргарет Саливан]] и [[Џон Гарфилд]], но се решила за помалку познатата [[Џесика Тенди]] и за тогаш речиси непознатиот [[Марлон Брандо]]. Во премиерната изведба играле и [[Ким Хантер]] како Стела и [[Карл Малден]] како Мич.<ref name="ibdb" /> Тенди била избрана откако Вилијамс ја гледал во изведба на неговата едночинка ''[[Портрет на Мадона]]'' на Западниот брег. Вилијамс сметал дека со Брандо, кој бил премлад за улогата како што била првично замислена, Ковалски од жесток постар човек ќе се преобрази во некој чија ненамерна суровост може да се припише на младешко незнаење. И покрај шокантните сцени и суровите дијалози, публиката аплаудирала на премиерата.<ref>December 3, ''This Day In History Calendar (2008)'', Sourcebooks, Inc.</ref> [[Брукс Аткинсон]], во рецензијата за „[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“, ја опишал изведбата на Тенди како „врвна“ и „речиси неверојатно вистинита“, а заклучил дека Вилијамс „исплел потресна и сјајна приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Original Review of 'A Streetcar Named Desire'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2012/04/23/theater/20120423-streetcar.html?_r=0|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Подоцна во текот на изведбите, [[Ута Хејген]] ја заменила Тенди, [[Кармелита Поуп]] ја заменила Хантер, а [[Ентони Квин]] го заменил Брандо. Хејген и Квин ја однеле претставата на национална турнеја во режија на [[Харолд Клурман]], а потоа се вратиле на Бродвеј за дополнителни изведби. [[Ралф Микер]] исто така ја играл улогата на Стенли и на Бродвеј и на турнејата. Тенди ја добила наградата „[[Тони (награда)|Тони]]“ за најдобра актерка во драма во 1948 година, делејќи ја со [[Џудит Андерсон]] и [[Кетрин Корнел]]. Оригиналната бродвејска продукција завршила во 1949 година, по 855 изведби. Оригиналната поделба била: [[Џесика Тенди]] како Бланш Дубоа, [[Карл Малден]] како Харолд „Мич“ Мичел, [[Марлон Брандо]] како Стенли Ковалски, [[Ким Хантер]] како Стела Ковалски, [[Руди Бонд]] како Стив Хабел, [[Ник Денис]] како Пабло Гонзалес, [[Пег Хилијас]] како Јунис Хабел, [[Вито Кристи]] како Млад собирач, [[Ричард Герик]] како Доктор, [[Ен Дир]] како Медицинска сестра (подоцна наречена Матрона), [[Џи Џи Џејмс]] како Црна жена и [[Една Томас]] како Мексиканка. Четирите носители на главните улоги од оригиналната екипа можат да се чујат во кратки извадоци од драмата на радиоемитувањето на ВОР од доделувањето на наградата на Њујоршкиот круг на драмски критичари за најдобра драма.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=A STREETCAR NAMED DESIRE Wins The Drama Critics' Award |url=https://www.broadwayworld.com/article/THEATRICAL-THROWBACK-THURSDAY-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Wins-The-Drama-Critics-Award-20140605}}</ref> === Други рани продукции === Првата продукција на ''Трамвај наречен „Желба“'' во Грција била изведена во 1948 година во Театарот на уметноста на [[Каролос Кун]], три години пред филмската адаптација и една година пред лондонската премиера. Ја режирал Каролос Кун, а во главните улоги играле [[Мелина Меркури]] како Бланш и [[Василис Диамантопулос]] како Стенли, со оригинална музика од [[Манос Хаџидакис]]. Лондонската продукција, во режија на [[Лоренс Оливие]], се отворила во Театарот „Олдвич“ на 12 октомври 1949 година. Во неа играле [[Бонар Колеано]] како Стенли, [[Вивиен Ли]] како Бланш, [[Рене Ашерсон]] како Стела и [[Бернард Брејден]] како Мич.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theatricalia.com/play/427/a-streetcar-named-desire/production/ms8|title=Production of A Streetcar Named Desire – Theatricalia|website=theatricalia.com|access-date=January 28, 2019}}</ref> Австралиска продукција со [[Виола Китс]] како Бланш и [[Артур Франц]] како Стенли се отворила во Театарот „Комеди“ во Мелбурн во февруари 1950 година.<ref>{{Наведени вести |url=http://nla.gov.au/nla.news-article187344203 |title='Streetcar' Poetic, But Controversial |newspaper=[[The Age]] |location=Victoria, Australia |date=20 February 1950 |access-date=30 May 2020 |page=3 |via=Trove }}</ref> === Обнови === Првата изведба на ''Трамвај наречен „Желба“'' со исклучиво црна актерска екипа најверојатно ја одиграла Летната театарска компанија при Универзитетот „Линколн“ во Џеферсон Сити, Мисури, во август 1953 година. Ја режирал Томас Д. Поли, поранешен соученик на Вилијамс од Ајова, како што е забележано во изданието за ''Трамвај наречен „Желба“'' од едицијата „Драми во изведба“ на Универзитетскиот печат на Кембриџ. [[Талула Бенкхед]], за која Вилијамс првично ја напишал улогата на Бланш, играла во продукција на „Њујорк Сити Сентер“ од 1956 година во режија на Херберт Мејкиз.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Tribute From Tennessee Williams To 'Heroic Tallulah Bankhead'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-bankhead.html|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Во 1972 година американската композиторка [[Френсис Зифер]] ја преточила драмата во музичко дело.<ref>{{Наведена книга|title=The New York Times theater reviews. 1971-1972-|publisher=The New York Times & Arno Press|oclc=435995545}}</ref> Првата бродвејска обнова на драмата била во 1973 година. Ја продуцирал [[Центар Линколн|Линколн центарот]] во Театарот „Вивиен Бомонт“, а во неа играле [[Роузмери Харис]] како Бланш, [[Џејмс Фарентино]] како Стенли и [[Патрисија Конели]] како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Barnes |first=Clive |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16F8395C1A7A93C5AB178FD85F478785F9&scp=2&sq=the%20streetcar%20named%20desire,%20lincoln%20center,%20ellis%20rabb&st=cse |title=A Rare 'Streetcar'; Fresh Approach Taken at Vivian Beaumont |newspaper=The New York Times |date=April 27, 1973 |access-date=September 26, 2012}}</ref> Во 1976 година [[Рип Торн]] го ангажирал режисерот [[Џек Гелбер]] да подготви обнова во некогаш славниот Театар „Академи фестивал“ во [[Лејк Форест]], [[Илиноис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BARAT GROUP EKES OUT A NEW SERIES|website=[[Chicago Tribune]] |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-07-10-9203020339-story.html|date=1992-07-10}}</ref> Во неа тој го глумел Стенли, а неговата сопруга Џералдин Пејџ ја глумела Бланш. Изведбата била заканувачки реалистична. Сцената била силно осветлена и преплавена со ѓубре, одразувајќи непријателски и граблив свет, а публиката била втопена во сеопфатно театарско доживување. Гелберовата продукција им била вознемирувачка на критичарите затоа што била сурова, дури и опасна. Го довела текстот на драмата до најкрајните граници на урбаното насилство и неублажениот натурализам. Една рецензија гласела: „Ова не е Бланш со пеперуткини крилја. Ова е свила со карактер.“ Изведбата на Пејџ била опишана како изведба што носи многу малку од хистеријата на Ли или од безнадежната беспомошност на Тенди.<ref>{{Наведена книга|last=Kolin |first=Philip C.|title=Williams:A Streetcar Named Desire|publisher=Cambridge University Press|date=2000}}</ref> Во пролетта 1988 година, во обновата во Театарот „Круг на плоштадот“ играле [[Ејдан Квин]] како Стенли, [[Блајт Данер]] како Бланш и [[Френсис Мекдорманд]] како Стела.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4496 March 10 – May 22, 1988.] IBDb.com</ref> Многу најавената и пофалена обнова во 1992 година била таа со [[Алек Болдвин]] како Стенли и [[Џесика Ленг]] како Бланш. Била поставена во Театарот „Етел Баримор“, истиот во кој се играла оригиналната продукција. Била толку успешна што била снимена за телевизија. Во неа играле [[Тимоти Кархарт]] како Мич и [[Ејми Мадиган]] како Стела, како и идните ѕвезди на „[[Сопранови]]“ [[Џејмс Гандолфини]] и [[Аида Турторо]]. Гандолфини бил замена на Кархарт.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4677 April 12—August 9, 1992.] IBDb.com</ref> Во 1997 година Театарот „Ле Пти театр ду Вје Каре“ во Њу Орлеанс приредил продукција по повод 50-годишнината, со музика на семејството Марсалис, во која играле [[Мајкл Арата]] и [[Шели Понси]]. Во 2009 година Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], во кој се одржала оригиналната пред-бродвејска проба, поставил своја продукција на драмата. Во 1997 година, во Театарот „Степенвулф“ во [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[Гери Синиз]] настапил како Стенли, [[Џон Си Рајли]] како Мич, [[Кетрин Ербе]] како Стела и [[Лејла Робинс]] како Бланш. [[Глен Клоус]] ја толкувала главната улога во продукцијата на [[Тревор Нан]] од 2002 година за Националниот театар, во Театарот „Литлтон“ во Лондон. Бродвејската обнова од 2005 година ја режирал [[Едвард Хол]], а ја продуцирала театарската компанија „Раундабаут“. Во неа играле [[Џон Си Рајли]] како Стенли, [[Ејми Рајан]] како Стела и [[Наташа Ричардсон]] како Бланш.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=381031 April 26–July 3, 2005.] IBDb.com</ref> Тоа било последното појавување на Ричардсон на Бродвеј, бидејќи починала во 2009 година по несреќа при скијање. Бет Борн и Пол Шо од британската геј театарска трупа „Блулипс“ и Пеги Шо и Лоис Вивер од американската лезбејска театарска трупа „Сплит Бричис“ заедно создале и изведувале адаптација со променети родови под наслов ''Бел Реприв''. Бланш била играна како „маж во фустан“, Стенли како „мажествена лезбејка“, Мич како „вила“ маскирана во маж, а Стела како „жена маскирана во жена“.<ref>Geis, Deborah. "Deconstructing (A Streetcar Named) Desire: Gender Recitation in Belle Reprieve". Feminist Theatrical Revisions of Classic Works. Ed. Sharon Friedman. Jefferson, NC and London: McFarland & Company, Inc., 2009. 237-246. Print.</ref> Продукцијата на [[Сиднејска театарска компанија|Сиднејската театарска компанија]] премиерно била изведена на 5 септември, а траела до 17 октомври 2009 година. Ја режирала Лив Улман, а во неа играле [[Кејт Бланшет|Кејт Бланшет]] како Бланш, [[Џоел Еџертон]] како Стенли, [[Робин Мекливи]] како Стела и [[Тим Ричардс]] како Мич.<ref name="sydneytheatre">{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire |work=SydneyTheatre.com.au |publisher=[[Sydney Theatre Company]] |url=http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |access-date=June 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614153332/http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |archive-date=June 14, 2011 |url-status=dead }}</ref> Од јули до октомври 2009 година, [[Рејчел Вајс]] и [[Рут Вилсон]] играле во високо пофалена обнова на драмата во лондонскиот Вест Енд, во Театарот „Донмар Вервус“, во режија на [[Роб Ешфорд]]. Во април 2012 година, [[Блер Андервуд]], [[Никол Ари Паркер]], [[Дафни Рубин-Вега]] и [[Вуд Харис]] играле во мултирасна адаптација во Театарот „Бродхерст“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2012/04/21/151041371/blair-underwood-on-stanley-stella-and-streetcar|title=Blair Underwood On Stanley, Stella And 'Streetcar'|access-date=May 2, 2012|date=May 1, 2012|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref> Агрегаторот на театарски критики „Кертн Критик“ ѝ дал на продукцијата 61 од 100 бодови врз основа на мислењата на 17 критичари.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=http://www.curtaincritic.com/Shows/A_STREETCAR_NAMED_DESIRE_REVIEWS-142.html|publisher=Curtain Critic|access-date=June 21, 2012}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Продукцијата во Театарот „Јанг Вик“ во Лондон се отворила на 23 јули 2014 и завршила на 19 септември 2014 година. Ја режирал [[Бенедикт Ендрјус]], а во неа играле [[Џилијан Андерсон]], [[Бен Фостер]], [[Ванеса Кирби]] и [[Кори Џонсон]]. Добила пофалби од критичарите и е најбрзо распродадената продукција во историјата на „Јанг Вик“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|access-date=2022-12-23|website=Young Vic website|date=July 23, 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115004149/https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|archive-date=2021-01-15|url-status=dead}}</ref> На 16 септември 2014 година, изведбата била пренесена во живо во над илјада кина во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во рамките на проектот „Национален театар во живо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=National Theatre Live|url=https://www.ntlive.com/|access-date=2022-12-23|website=National Theatre Live {{pipe}} Official website {{pipe}} Filmed live theatre|language=en}}</ref> Досега продукцијата е прикажана на над 2.000 места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/gillian-anderson-self-destruction-is-my-default-mode-9897489.html|title=Gillian Anderson: Self destruction is my default mode|date=December 3, 2014|author=Nick Curtis|work= Evening Standard|access-date=November 9, 2015}}</ref> Од 23 април до 4 јуни 2016 година продукцијата била повторно изведена во новиот „Сент Анс Вервус“ во Бруклин, Њујорк.<ref name="St.Ann">{{Наведена мрежна страница|title=St. Ann's Warehouse – A Young Vic & Joshua Andrews Co-Production|url=https://stannswarehouse.org/show/streetcar-named-desire/|website=St. Ann's Warehouse|access-date=April 27, 2016}}</ref> Во 2020 година, за време на карантинот поради КОВИД-19, била објавена бесплатно на „[[YouTube|Јутјуб]]“ во рамките на серијата „Национален театар дома“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/shows/nt-at-home-a-streetcar-named-desire|title=National Theatre at Home: ''A Streetcar Named Desire''|date=May 2020|publisher=National Theatre|access-date=28 May 2020}}</ref> Во 2016 година, [[Сара Франком]] режирала продукција во Театарот „Ројал Ексчејнџ“ во Манчестер, во која играле [[Максин Пик]], [[Бен Бат]], [[Шерон Данкан-Брустер]] и [[Јусеф Керкур]]. Се отворила на 8 септември и завршила на 15 октомври. Била добро примена, а особено била пофалена изведбата на Пик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2016/sep/18/streetcar-named-desire-review-maxine-peake-royal-exchange-manchester|title=Maxine Peake stalks to the heart of Blanche DuBois|website=The Guardian|date=September 18, 2016|access-date=23 September 2016}}</ref> Во 2018 година, драмата била главна изведба на третиот годишен Фестивал „Тенеси Вилијамс“ во [[Сент Луис]], во Театарот „Гранделе“. Кери Хок, извршна уметничка директорка на Фестивалот, и Тим Осел, режисер на драмата, одлучиле да ангажираат актери чија возраст е блиска до првобитните замисли на Тенеси Вилијамс (роденденската забава е за 30-иот роденден на Бланш). [[Софија Браун]] ја играла Бланш, [[Ник Нарчиси]] Стенли, [[Лана Дворак]] Стела, а [[Спенсер Сикман]] Мич. Оригиналната музика ја компонирал [[Хенри Полкс,]] а сценографијата ја направил [[Џејмс Волк]]. Критичарите биле едногласни во пофалбите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.riverfronttimes.com/stlouis/a-streetcar-named-desire-kicks-off-the-tennessee-williams-festival/Content?oid=18723087 |title=''A Streetcar Named Desire'' Triumphs at the Tennessee Williams Festival |first=Sarah |last=Fenske |date=11 May 2018 |work=Riverfront Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/reviews/a-streetcar-named-desire-sizzles-in-its-own-poetry/article_351d72a7-e373-59ab-90b2-e002bb3bcea9.html |title='A Streetcar Named Desire' sizzles in its own poetry |first=Judith |last=Newmark |date=11 May 2018 |work=St. Louis Post-Dispatch}}</ref> Драмата повторно била обновена во 2022 година во лондонскиот Театар „Алмејда“, во режија на [[Ребека Фрекнал]], со [[Петси Феран]] во улогата на Бланш, [[Пол Мескал]] како Стенли и [[Анџана Васан]] како Стела. Продукцијата добила широки пофалби од критиката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal transfers to West End|work=[[The Guardian]]|first=Chris|last=Wiegand|date=25 January 2023|access-date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129194931/https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|archive-date=29 January 2023|url-status=live}}</ref>, а нејзиното префрлање во Вест Енд станало најбрзо распродадената продукција досега во кој било театар на групацијата „Амбасадор тиетр груп“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/a-streetcar-named-desire-patsy-ferran-paul-mescal_58258.html|title=A Streetcar Named Desire with Patsy Ferran, Paul Mescal and Anjana Vasan sells out in two hours and breaks records|work=WhatsOnStage|first=Alex|last=Wood|date=1 February 2023|access-date=6 February 2023}}</ref> Обновата добила 6 номинации за наградите „[[Лоренс Оливие (награда)|Лоренс Оливие]]“ и освоила 3: за најдобра обнова, како и за најдобар актер и најдобра споредна актерка, за Мескал и Васан соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/olivier-awards-2023-nominees_58433.html|title=Olivier Awards 2023 nominations announced – see the full list|work=[[WhatsOnStage.com]]|first=Alex|last=Wood|date=28 February 2023|access-date=28 February 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/lifestyle/spotlight-london-hosts-olivier-awards-theatre-2023-04-02/|title=Paul Mescal, Jodie Comer win prizes at London theatre's Olivier awards|work=Reuters|first=Marie-louise|last= Gumuchian |date=2 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref> Во февруари 2024 година, Универзитетот на Југот „Сјуони“, колеџ за слободни уметности што го добил поголемиот дел од имотот на Тенеси Вилијамс, ја обновил драмата во режија на Џејмс Крофорд. Центарот „Тенеси Вилијамс“ во Сјуони ги сместува театарските катедри на универзитетот, а училиштето ги поседува правата врз делата на Вилијамс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://new.sewanee.edu/offices/university-offices/general-counsel/tennessee-williams/ |title=Tennessee Williams |website=new.sewanee.edu |access-date=2024-04-15}}</ref> Претставата била распродадена за неколку дена и добила пофалби од локалните жители и студентите. Продукција на Фестивалскиот театар „Питлокри“, во режија на Елизабет Њуман и со Кирсти Стјуарт во улогата на Бланш Дубоа, била изведена во Театарот „Лајсеум“ во [[Единбург]] во октомври и ноември 2024 година.<ref>Baillie, Mary, (4 November 2024) [https://www.broadwayworld.com/scotland/article/Review-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Royal-Lyceum-Theatre-20241104 Review: ''A Streetcar Named Desire'', Royal Lyceum Theatre], ''[[BroadwayWorld|Broadway World]]'', Scotland</ref> Продукцијата на „Алмејда“ од 2022 година се вратила во Вест Енд за ограничена триседмична изведба во Театарот „Ноел Кауард“, почнувајќи од 3 февруари 2025 година. Потоа била префрлена во Њујорк, во [[Бруклинска музичка академија|Бруклинската музичка академија]], од 28 февруари 2025 година. Целата екипа од обновата од 2022 година ги повторила своите улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2024-11-09 |title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal to return to the West End before New York run |url=https://www.whatsonstage.com/news/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-to-return-to-the-west-end-before-new-york-run_1650282/ |access-date=2025-01-08 |language=en-US}}</ref> Во март 2025 година продукција на „Шефилд тиетрс“ се изведувала во Театарот „Крусибл“ во [[Шефилд]], во режија на Џош Симор. Екипата ја сочинувале [[Џоана Вандерхам]] како Бланш, [[Амара Окереке]] како Стела, [[Џејк Дан]] како Стенли и [[Тејлор Ковачевиќ-Ебонг]] како Мич. == Адаптации == === Филм === [[File:Vivien Leigh in Streetcar Named Desire trailer 2.jpg|мини|лево|[[Вивијан Ли|Вивиен Ли]] во трејлерот за филмот ''Трамвај наречен „Желба“'']] {{Главна|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1951)}} Во 1951 година „[[Warner Bros.|Варнер брос]]“ објавиле филмска адаптација на драмата во режија на [[Елија Казан]]. Малден, Брандо, Денис и Хантер ги повториле своите бродвејски улоги, а им се придружила [[Вивиен Ли]] од лондонската продукција во улогата на Бланш. Филмот освоил четири „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскари]]“, меѓу нив три глумечки награди (Ли за најдобра актерка, Малден за најдобар спореден актер и Хантер за најдобра споредна актерка). Тоа било првпат еден филм да освои три од четири глумечки награди (Брандо бил номиниран за најдобар актер, но не победил). Композиторот [[Алекс Норт]] добил номинација за „Оскар“ за оваа своја прва филмска музика. Џесика Тенди била единствената главна актерка од оригиналната бродвејска продукција што не се појавила во филмот од 1951 година.<ref name="Cohan1997">{{Наведена книга |last=Cohan |first =Steven |page=254 |title=Masked Men: Masculinity and the Movies in the Fifties |location=Bloomington, Indiana |publisher=[[Indiana University Press]] |year=1997 |isbn=978-0-253-21127-9 |url=https://books.google.com/books?id=UACyelofecEC&q=%22allan+gray%22+suicide+blanche&pg=PA254 |access-date=July 11, 2008 }}</ref> Крајот бил малку изменет: Стела не останува со Стенли, како што е тоа во драмата. Во филмот „[[Сè за мојата мајка (филм)|Сè за мојата мајка]]“ на [[Педро Алмодовар]] од 1999 година, добитник на „Оскар“, некои од споредните ликови изведуваат шпанска верзија на драмата, која игра важна улога во филмот. Дел од дијалозите во филмот, сепак, се преземени од филмската верзија од 1951 година, а не од оригиналната сценска верзија. Во филмот „[[Спијач (филм)|Спијач]]“ на [[Вуди Ален]] од 1973 година, има сцена кон крајот во која Мајлс (Вуди) и Луна ([[Дајана Китон]]) накусо ги преземаат улогите на Стенли (Луна) и Бланш (Мајлс). Многу критичари забележале дека филмот „[[Син Јасмин (филм)|Син Јасмин]]“ на [[Вуди Ален]] од 2013 година, награден со „Оскар“, има многу заедничко со ''Трамвај наречен „Желба“'' и најверојатно е слободна адаптација на драмата. Има многу слична фабула и слични ликови, но соодветно осовременети за денешната филмска публика.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie Review: Woody Allen's Blue Jasmine Is Perhaps His Cruelest-Ever Film|url=https://www.vanityfair.com/online/daily/2013/07/movie-review-blue-jasmine-woody-allen|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=July 26, 2013|access-date=September 12, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Blue Jasmine: Woody Allen's excellent homage to A Streetcar Named Desire|url=http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|work=[[Tri-city Herald]]|access-date=September 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161626/http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|archive-date=April 29, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Во 2014 година, [[Џилијан Андерсон]] режирала и играла во краток филм-претходник на драмата, насловен ''Заминувањето''. Краткиот филм го напишал романсиерот [[Ендрју О’Хејган]] и е дел од серијата кратки филмови на „Јанг Вик“, создадена во соработка со „[[Гардијан]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2015/feb/05/gillian-anderson-blanche-streetcar-named-desire-prequel-young-vic-departure|title=Gillian Anderson goes back to Blanche for prequel to A Streetcar Named Desire|last=Wiegand|first=Chris|date=February 5, 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=October 6, 2016}}</ref> === Опера === Во 1995 година, [[Андре Превин]] адаптирал и компонирал [[опера]] според драмата, со либрето на [[Филип Литл]]. Премиерно била изведена во Операта во [[Сан Франциско]] во сезоната 1998–1999, со [[Рене Флеминг]] во улогата на Бланш. === Балет === Балетска продукција од 1952 година, со кореографија на [[Валери Бетис]], со која дебитирал балетот „Славенска-Френклин“ на [[Мија Славенска]] и [[Фредерик Френклин]] во Театарот „Хер Маџести“ во [[Монтреал]], ја користела музиката на [[Алекс Норт]], кој ја компонирал музиката за филмот од 1951 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=duVcT5J4qWIC&dq=streetcar+named+desire+bettis+1952&pg=PA157|page=157|title = Williams: A Streetcar named Desire| author = Kolin, Philip C.|publisher = Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-62610-1}}</ref> Друга балетска продукција поставил [[Џон Нојмајер]] во Франкфурт во 1983 година. Музиката ја сочинувале ''Бегални визии'' од [[Сергеј Прокофјев|Прокофјев]] и ''Првата симфонија'' на [[Алфред Шнитке]]. Во средината на 2000-тите, друга продукција поставил Винтроп Кори, тогашен уметнички директор на „Мобил балет“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mobileballet.org/performances/our-company/|title=mobileballet.org|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002060120/http://mobileballet.org/performances/our-company/|archive-date=October 2, 2018|url-status=dead}}</ref> Во 2006 година, продукција поставил и Џон Алејн, тогашен уметнички директор на „Балет Би Си“. Во 2012 година, „Шкотски балет“ соработувал со театарската и филмска режисерка [[Ненси Меклер]] и меѓународно познатата кореографка [[Анабел Лопез Очоа]] за да создадат продукција на ''Трамвај наречен „Желба“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012025021/http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|url-status=dead|archive-date=October 12, 2013|title=A Streetcar Named Desire – A Streetcar Named Desire|date=October 12, 2013|access-date=January 28, 2019}}</ref> Во 2018 година, Театарот „Еркел“ во Будимпешта повторно ја поставил продукцијата, со кореографија на Маријана Венеки, со Јуриј Кекало како Стенли Ковалски, Леа Фелди како Бланш Дубоа, а Ана Круп како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gainsayer.me/balletbudapest/|title=A Streetcar Named Desire – Ballet in Budapest|date=May 9, 2018|website=Gainsayer.me|access-date=January 28, 2019}}</ref> === Телевизија === Во 1955 година, телевизиската програма „Омнибус“ ја прикажала [[Џесика Тенди]] како ја повторува својата оригинална бродвејска улога на Бланш, со сопругот [[Хјум Кронин]] како Мич. Биле емитувани само делови од драмата во кои учествуваат ликовите на Бланш и Мич. Телевизиската верзија од 1984 година ја имала [[Ен-Маргрет]] како Бланш, [[Трит Вилијамс]] како Стенли, [[Беверли Д’Анџело]] како Стела и [[Ренди Квејд]] како Мич. Ја режирал [[Џон Ермен]], а телевизискиот сценарио го адаптирал [[Оскар Сол]]. Музиката ја компонирал [[Марвин Хамлиш]]. Ен-Маргрет, Д’Анџело и Квејд биле номинирани за награди „[[Еми (награда)|Еми]]“, но никој не победил. Сепак, филмот освоил четири „Еми“ награди, меѓу кои една за снимателот [[Бил Батлер]]. Ен-Маргрет освоила „[[Златен глобус]]“ за својата изведба, а Трит Вилијамс бил номиниран за најдобар актер во мини-серија или телевизиски филм. Телевизиската верзија од 1995 година се темелела на многу успешната бродвејска обнова во која играле [[Алек Болдвин]] и [[Џесика Ленг]]. Од театарската продукција, сепак, биле само Болдвин и Ленг. Во телевизиската верзија им се придружиле [[Џон Гудмен]] како Мич и [[Дајан Лејн]] како Стела. Ја режирал [[Глен Џордан]]. Болдвин, Ленг и Гудмен добиле номинации за „[[Еми (награда)|Еми]]“. Ленг освоила „[[Златен глобус]]“ (за најдобра актерка во мини-серија или телевизиски филм), а Болдвин бил номиниран за најдобар актер. Во 1998 година, телевизијата ПБС емитувала снимена верзија на оперската адаптација со оригиналната екипа од Операта во Сан Франциско. Програмата добила номинација за „Еми“ во категоријата за истакната програма за класична музика и танц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.emmys.com/shows/streetcar-named-desire-san-francisco|title="A Streetcar Named Desire" From The San Francisco|website=Television Academy|language=en|access-date=2019-06-18}}</ref> Во епизодата „Трамвај наречен Марџ“ од „[[Симпсонови]]“ од 1992 година била прикажана музичка верзија на драмата, насловена ''О, трамвају!''. Главните улоги ги играле Нед Фландерс и Марџ Симпсон како Стенли и Бланш.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2014-03-29 |title=The Simpsons - 'A Streetcar Named Marge' - CBS San Francisco |url=https://www.cbsnews.com/sanfrancisco/news/the-simpsons-a-streetcar-named-marge/ |access-date=2024-06-08 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Во 2014 година, пејачката [[Шинед О’Конор]] ја објавила песната „Трамваи“, која со својот наслов и теми упатува на драмата. Во епизода од 2016 година на серијата „[[Оригиналните ( ТВ СЕРИЈА )|Оригиналните]]“, насловена „Трамвај наречен „Желба““, Клаус Микаелсон и Илајџа Микаелсон се принудени да се соочат со две браќа и сестри, Тристан и Аурора де Мартел, некогашни пријатели, а сега непријатели. == Инспирација == [[File:DesireSpottedSTiles.jpg|мини|десно|Трамвајот го добил името по улицата Дизајр (Желба) во Деветтиот округ на Њу Орлеанс.]] Линијата „Желба“ сообраќала од 1920 до 1948 година, во времето кога трамваите во [[Њу Орлеанс]] биле најмногу користени. Рутата поминувала по улицата Ројал, низ Францускиот кварт, до улицата Дизајр во населбата Бајвотер, а потоа се враќала кон улицата Канал. Патот на Бланш во драмата е алегоричен и ги користи шарените имиња на улиците во Њу Орлеанс: „Ми рекоа да земам трамвај наречен „Желба“, да се префрлам на еден наречен „Гробишта“, да се возам шест блока и да слезам на – Елисејски полиња!“ Линијата „Желба“ навистина ја сечела авенијата Елисејски полиња на патот кон улицата Канал. Таму можело да се премине на линијата „Гробишта“, која сообраќала по Канал, на неколку блока од Елисејски полиња. Се смета дека ликот на Бланш е заснован на сестрата на Вилијамс, Роуз Вилијамс, која имала проблеми со менталното здравје и станала неспособна за самостоен живот по [[лоботомија]]. Успехот на драмата му овозможил на Вилијамс да ја плаќа нејзината нега.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 September 1996|title=Obituary: Rose Williams|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004035717/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-date=2012-10-04 |url-access=limited |url-status=live|access-date=28 May 2020|work=The Independent}}</ref> Други биографски елементи ја вклучуваат неговата мајка, која била јужњачка дама чиј одраз се гледа во јужњачкото потекло на Стела и Бланш, како и неговиот татко кој бил патувачки трговец (како што се одразува во ликот на Стенли) кој уживал во пиењето и играњето покер со своите пријатели. Вилијамс е роден во Колумбус, Мисисипи, и имал семеен дом во Сент Луис. Вообичаените мотиви на хомосексуалноста и менталната болест во драмата произлегуваат од неговата сопствена сексуална ориентација и искуството со менталната болест на сестра му. Гадењето на Стенли кон префинетоста и правилното однесување на Бланш веројатно било инспирирано од одбивноста на таткото на Вилијамс кон јужњачките манири на неговата мајка.<ref>{{Наведено списание|date=2014-10-09|title=The Man Who Queered Broadway |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/man-queered-broadway |access-date=2021-09-22|magazine=The New Yorker |language=en-US}}</ref> Театарската критичарка и поранешна актерка [[Бланш Марвин]], пријателка на Вилијамс, тврди дека драматургот го искористил нејзиното име за ликот Бланш Дубоа, сестрата на ликот ја нарекол Стела по нејзиното поранешно презиме Зохар (што значи „ѕвезда“), а репликата „секогаш сум зависела од љубезноста на странци“ ја презел од нешто што таа му го рекла.<ref name="Clark">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727002542/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-date=2014-07-27 |url-access=limited |url-status=live |title=Critic claims 'I was the inspiration for Blanche DuBois' |last=Clark |first=Nick |date=July 27, 2014 |work=[[The Independent]] |access-date=August 29, 2014}}</ref> == „Трамвај наречен Успех“ == „Трамвај наречен Успех“ е есеј на [[Тенеси Вилијамс]] за уметноста и улогата на уметникот во општеството. Често е вклучен во печатените изданија на драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Една верзија на есејот за прв пат се појавила во „Њујорк тајмс“ на 30 ноември 1947 година, четири дена пред премиерата на драмата. Друга верзија, насловена „Катастрофата на успехот“, понекогаш се користи како вовед кон драмата ''[[Стаклена менажерија]]''. == Награди и номинации == === Оригинална продукција од 1948 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 1948 || colspan=2|Пулицерова награда за драма || rowspan=2|[[Тенеси Вилијамс]] || Добитник |- | Њујоршки круг на драмски критичари || Најдобра драма || Добитник |- | Награда „Тони“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Тенди || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1992 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 1992 || Награда „Тони“ || Најдобар актер во драма || Алек Болдвин || Номиниран |- | Награда „Тиетр Ворлд“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Ленг || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1988 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|1988 || rowspan=3|Награда „Тони“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || |- | rowspan=2|Најдобра актерка во драма || Блајт Данер || Номинирана |- | Френсис Мекдорманд || Номинирана |- |} === Лондонска обнова од 2003 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;"| 2003 || Награда „Лоренс Оливие“ || Најдобра помошна актерка во драма || Еси Дејвис || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 2005 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|2005 || rowspan=3|Награда „Тони“ || Најдобра помошна актерка во драма || Ејми Рајан || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра костимографија во драма || Вилијам Ајви Лонг || Номиниран |- | Најдобро осветлување во драма || Доналд Холдер || Номиниран |- |} === Лондонска обнова од 2010 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 2010 || rowspan=3|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра актерка || Рејчел Вајс || Добитничка |- | Најдобра помошна актерка || Рут Вилсон || Добитничка |- |} === Лондонска продукција од 2015 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 2015 || rowspan=2|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || rowspan=2| |- | Најдобра актерка || Џилијан Андерсон || Номинирана |- |} === Лондонска продукција од 2023 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=6|2023 || rowspan=6|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Добитничка || rowspan=6| |- | Најдобар актер || Пол Мескал || Добитник |- | Најдобра актерка || Петси Феран || Номинирана |- | Најдобра помошна актерка || Анџана Васан || Добитничка |- | Најдобра режија || Ребека Фрекнал || Номинирана |- | Најдобро осветлување || Ли Курен || Номиниран |- |} === Вонбродвејска продукција од 2024 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:15em;"| Награда ! scope="col" style="width:30em;"| Категорија ! scope="col" style="width:20em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- | style="text-align:center;", rowspan=5|2025 | Награда „Драма лиг“ | Награда за истакната изведба | Пол Мескал | Номиниран |style="text-align:center;" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://playbill.com/article/2025-drama-league-awards-nominations-are-out-read-the-full-list|title= 2025 Drama League Awards Nominations Are Out; Read the Full List|website= Playbill|access-date= May 5, 2025}}</ref> |- | rowspan=2|Награда „Дориан“ | rowspan=2|Извонредна изведба во вонбродвејска драма | Петси Феран | Во тек | rowspan=2| <ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://www.broadwaynews.com/death-becomes-her-leads-nominations-for-dorian-theater-awards/|title= 'Death Becomes Her' leads nominations for Dorian Theater Awards|website= Broadwaynews|access-date= May 15, 2025}}</ref> |- | Пол Мескал | Во тек |- | rowspan=2|Награда „Тиетр Ворлд“ | rowspan=2| Извонредна дебитантска изведба на Бродвеј или вон Бродвеј | Петси Феран | Добитничка | align=center, rowspan=2|<ref>{{Наведена мрежна страница|access-date=May 5, 2025 |title=Kit Connor, Paul Mescal, Jasmine Amy Rogers, Helen J Shen, More Are 2025 Theatre World Award Winners |url=https://playbill.com/article/kit-connor-paul-mescal-jasmine-amy-rogers-helen-j-shen-more-are-2025-theatre-world-award-winners |website=Playbill}}</ref> |- | Пол Мескал | Добитник |- |} == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Gibbs|first=Wolcott|url=https://www.newyorker.com/magazine/1947/12/13/lower-depths-southern-style|title=Lower Depths, Southern Style|magazine=[[The New Yorker]]|date=1947-12-06}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|A Streetcar Named Desire}} * {{IBDB show|1290|A Streetcar Named Desire|(New York productions chronology)}} * {{Playbill production}} * Вернер, Стивен А., [https://daniellordsj.com/SLCHP27-StanleyKowalski.html „Во потрага по Стенли Ковалски“], Културно-историски проект на Сент Луис (лето 2022). {{DEFAULTSORT:Трамвај наречен Желба}} [[Категорија:Драми од 1947 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Добитници на Пулицерова награда за драма]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] 09ji8xrd9tmu7sxrq53gv8m48io238v 5652487 5652486 2026-11-02T14:43:17Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5652487 wikitext text/x-wiki {{Short description|драма на Тенеси Вилијамс од 1947 година}} {{Инфокутија Книга | name = Трамвај наречен „Желба“ | image = | caption = | author = [[Тенеси Вилијамс]] | country = [[Соединети Американски Држави]] | language = англиски | genre = јужњачка готика, драма | publisher = „Њу Дирекшнс“ | pub_date = 1947 | media_type = печатено (драма) }} '''''Трамвај наречен „Желба“''''' е драма на [[Тенеси Вилијамс]], која за прв пат била изведена на [[Бродвеј]] на 3 декември 1947 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/a-streetcar-named-desire-1804|access-date=2023-01-14|website=Internet Broadway Database}}</ref> Драмата ги прикажува доживувањата на Бланш Дубоа, поранешна јужњачка убавица која, по низа лични загуби, го напушта своето некогаш богато живеалиште и се сели во запуштен стан во Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс]]. Станот го изнајмуваат нејзината помлада сестра Стела Ковалски и зетот Стенли Ковалски. ''Трамвај наречен „Желба“'' е една од најзначајните драми на Вилијамс. И денес е меѓу неговите најизведувани дела и инспирирала многу адаптации во други форми, од кои најпозната е филмската адаптација од 1951 година во режија на [[Елија Казан]].<ref name="ibdb">Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=1804 December 3, 1947—December 17, 1949] IBDb.com</ref> == Назив == Бланш пристигнува во станот на Стела со [[трамвај]] на линијата „Желба“. Тенеси Вилијамс живеел во стан на улицата Тулуз во Францускиот кварт во Њу Орлеанс кога ја напишал драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Трамвајската линија „Желба“ поминувала само половина блок оттаму. == Содржина == [[File:Jessica Tandy with Kim Hunter and Marlon Brando. cph.3b23243.jpg|мини|[[Џесика Тенди]], Ким Хантер и [[Марлон Брандо]] како Бланш, Стела и Стенли во оригиналната бродвејска продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (1947)]] По загубата на семејниот дом поради долгови, Бланш Дубоа патува од [[Лорел (Мисисипи)|Лорел]] во [[Мисисипи]] до Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс|Њу Орлеанс]], за да живее кај својата помлада мажена сестра Стела и нејзиниот сопруг Стенли Ковалски. Бланш е во триесеттите години и, без пари, нема каде да оди. Бланш ѝ кажува на Стела дека зела отсуство од работа како наставничка по англиски јазик поради нервите (што подоцна се открива дека е лага). Таа се жали на трошноста на двособниот стан на сестра ѝ. Стенли го смета за гласен и груб и на крајот го нарекува „прост“. Стенли, пак, е сомнителен кон Бланш, не ги трпи нејзините манири и му пречи нејзиното присуство, кое веќе го нарушува неговиот уреден, но хедонистички начин на живот. Од првата сцена, Бланш е нервозна и вознемирена. Избегнува да ја гледаат на силна светлина и изгледа дека има проблем со алкохолот. Исто така е наклонета кон лажење, а е и критична кон својата сестра и зетот. Стенли подоцна ја испрашува за претходниот брак. Бланш се омажила многу млада, но нејзиниот сопруг се самоубил. Стенли, загрижен дека е оштетен за наследство, бара да дознае што се случило со Бел Рив, некогашна голема плантажа и семеен дом на Дубоа. На Стела ѝ објаснува за Наполеоновиот законик, според кој мажот имал контрола врз финансиските работи на својата сопруга. Бланш му ги предава сите документи за Бел Рив. Додека ги прегледува, Стенли забележува сноп писма за кои Бланш емотивно изјавува дека се лични љубовни писма од нејзиниот покоен сопруг. За момент, Стенли изгледа изненаден од нејзините чувства. Потоа ѝ соопштува на Бланш дека Стела е бремена. Вечерта по пристигнувањето на Бланш, за време на една од покер-партиите на Стенли, таа се запознава со Мич, еден од неговите другари и соиграчи. Неговата учтивост го издвојува од другите мажи. Разговорот им прераснува во флерт и пријателство, а Бланш лесно го шармира; тие си се допаѓаат еден на друг. Одеднаш разгневен од постојаните прекинувања, Стенли експлодира во пијан бес и ја удира Стела. Бланш и Стела се засолнуваат кај сосетката од горниот кат, Јунис Хабел. Кога Стенли ќе се смири, од дворот подолу ја вика Стела да се врати сè додека таа не слезе и не дозволи да биде однесена во кревет. Откако Стела се враќа кај Стенли, Бланш и Мич седат на подножјето на скалите во дворот, каде Мич се извинува за грубото однесување на Стенли. Следното утро, Бланш брза кај Стела и го опишува Стенли како нечовечко суштество, иако Стела ја уверува дека со Стенли е сè во ред. Стенли го слуша разговорот, но молчи. Кога влегува, Стела го прегрнува и го бакнува. Како што минуваат неделите, тензијата меѓу Бланш и Стенли сè повеќе расте. Бланш има надеж за Мич и ѝ кажува на Стела дека сака да замине со него и никому да не биде товар. При една средба со Мич, Бланш му признава дека некогаш била омажена за младиот Алан Греј, кого подоцна го затекнала во сексуален однос со постар маж. Греј се самоубил откако Бланш му рекла дека ѝ е одвратен. Мич е трогнат од приказната и ѝ вели дека си требаат еден на друг. И тој изгубил некого и се чини дека ја разбира нејзината положба. Подоцна, Стенли ѝ ги пренесува на Стела гласините од сомнителен продавач со контакти во Лорел: дека Бланш била отпуштена од наставничката работа бидејќи спиела со малолетен ученик и дека потоа живеела во хотел познат по проституција. Стела експлодира од гнев поради суровоста на Стенли откако тој признава дека веќе му кажал на Мич. Истата вечер, на роденденската забава на Бланш, на масата има празен стол за Мич. Стенли ѝ дава на Бланш роденденски „подарок“, еднонасочен билет за враќање назад во Лорел со автобус на „[[Грејхаунд]]“. Меѓу Стела и Стенли избувнува расправија, која е ненадејно прекината кога кај Стела почнуваат неочекувани породилни болки и сопругот ја носи во болница. Додека Бланш чека сама дома, пристигнува Мич и ја соочува со приказните што му ги кажал Стенли. На крајот, таа признава дека се вистинити, но го моли за прошка. Налутениот и понижен Мич ја отфрла. Сепак, бара од неа сексуален однос, сугерирајќи дека тоа е негово право бидејќи толку долго чекал залудно. Бланш се заканува дека ќе викне „Пожар!“ и му наредува да си оди. Стенли се враќа дома и ја затекнува Бланш сама во станот. Таа веќе потонала во нова фантазија за стар додворувач кој доаѓа да ѝ обезбеди финансиска поддршка и да ја однесе од Њу Орлеанс. Лажно тврди дека Мич побарал прошка од неа, но таа го отфрлила. Стенли ја игра нејзината игра пред грубо да ја исмее и да ја разоткрие нејзината лага за Мич. Тој тргнува кон неа; таа му се заканува дека ќе го нападне со скршено шише, но е совладана. Бланш паѓа на подот, а Стенли последен пат е виден како ја носи онесвестена во својот кревет. Извесно време потоа, за време на партија покер во станот на Ковалски, Стела и Јунис ги пакуваат скромните работи на Бланш, додека таа се бања во [[Кататонија|кататонична]] состојба, по претрпениот нервен слом. Иако Бланш ѝ кажала на Стела дека Стенли ја силувал (што тој го негира), Стела не може да се натера да ѝ поверува на сестра си. Кога доктор и медицинска сестра доаѓаат да ја однесат Бланш во душевна болница, таа најпрво им се спротивставува, а медицинската сестра болно ја совладува. Мич, присутен на покер-партијата, плаче. Докторот е многу поблаг и таа доброволно тргнува со него, велејќи: „Кој и да сте – секогаш сум зависела од љубезноста на странци.“ Партијата покер продолжува непречено. == Ликови == * '''[[Бланш Дубоа]]''' – жена над 27 години, зборлеста и кревка, која без скршен денар пристигнува во Њу Орлеанс во домот на нејзината сестра. * '''[[Стенли Ковалски]]''' – во триесеттите години, сопруг на Стела, ветеран и работник од средната класа, страстен кон сопругата, а суров кон Бланш. * '''[[Стела Ковалски]]''' – 25-годишна сестра на Бланш и сопруга на Стенли. Лојалноста ѝ е распната меѓу нејзината сестра и нејзиниот сопруг. * '''[[Харолд „Мич“ Мичел]]''' – во триесеттите години, другар на Стенли од војската, колега и соиграч на покер, кој ѝ се додворува на Бланш. '''Позначајни продукции''' {| class="wikitable" style="width:1000;" ! rowspan="2" |Ликови ! Бродвеј ! Лондон ! colspan="2" | Бродвејска обнова ! Лондонска обнова ! Бродвејска обнова ! Австралиска обнова ! colspan="3" | Лондонска обнова |- !<small>1947</small> !<small>1949</small> !<small>1988</small> !<small>1992</small> !<small>2002</small> !<small>2005</small> ! colspan="2" |<small>2009</small> !<small>2014</small> !<small>2023</small> |- ! Бланш Дубоа | align="center" | Џесика Тенди | align="center" | Вивиен Ли | align="center" | Блајт Данер | align="center" | Џесика Ленг | align="center" | Глен Клоуз | align="center" | Наташа Ричардсон | align="center" | Кејт Бланшет | align="center" | Рејчел Вајс | align="center" | Џилијан Андерсон | align="center" | Петси Феран |- ! Стенли Ковалски | align="center" | Марлон Брандо | align="center" | Бонар Колеано | align="center" | Ејдан Квин | align="center" | Алек Болдвин | align="center" | Ијан Глен | align="center" | Џон Си Рајли | align="center" | Џоел Еџертон | align="center" | Елиот Кауен | align="center" | Бен Фостер | align="center" | Пол Мескал |- ! Стела Ковалски | align="center" | Ким Хантер | align="center" | Рене Ашерсон | align="center" | Френсис Мекдорманд | align="center" | Ејми Мадиган | align="center" | Еси Дејвис | align="center" | Ејми Рајан | align="center" | Робин Мекливи | align="center" | Рут Вилсон | align="center" | Ванеса Кирби | align="center" | Анџана Васан |- ! „Мич“ Мичел | align="center" | Карл Малден | align="center" | Бернард Брејден | align="center" | Френк Конверс | align="center" | Тимоти Кархарт | align="center" | Роберт Пасторели | align="center" | Крис Бауер | align="center" | Тим Ричардс | align="center" | Барнаби Кеј | align="center" | Кори Џонсон | align="center" | Двејн Волкот |} == Историја на изведбите == === Оригинална бродвејска продукција === {{Multiple image |direction = vertical | width = 175 |image1=Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg |image2=Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg |caption2=Портрет на [[Марлон Брандо]] од Карл Ван Вехтен за време на бродвејската продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (27 декември 1948)}} Оригиналната бродвејска продукција ја продуцирала [[Ајрин Мејер Селзник]], а ја режирал [[Елија Казан]].<ref name="ibdb" /> Најпрво се играла во Театарот „Шуберт“ во [[Њу Хејвен]], [[Конектикат]], во почетокот на ноември 1947 година, потоа во Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], а на 3 декември 1947 година се префрлила во Театарот „Етел Баримор“.<ref name="ibdb" /> Селзник првично сакала да ги ангажира [[Маргарет Саливан]] и [[Џон Гарфилд]], но се решила за помалку познатата [[Џесика Тенди]] и за тогаш речиси непознатиот [[Марлон Брандо]]. Во премиерната изведба играле и [[Ким Хантер]] како Стела и [[Карл Малден]] како Мич.<ref name="ibdb" /> Тенди била избрана откако Вилијамс ја гледал во изведба на неговата едночинка ''[[Портрет на Мадона]]'' на Западниот брег. Вилијамс сметал дека со Брандо, кој бил премлад за улогата како што била првично замислена, Ковалски од жесток постар човек ќе се преобрази во некој чија ненамерна суровост може да се припише на младешко незнаење. И покрај шокантните сцени и суровите дијалози, публиката аплаудирала на премиерата.<ref>December 3, ''This Day In History Calendar (2008)'', Sourcebooks, Inc.</ref> [[Брукс Аткинсон]], во рецензијата за „[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“, ја опишал изведбата на Тенди како „врвна“ и „речиси неверојатно вистинита“, а заклучил дека Вилијамс „исплел потресна и сјајна приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Original Review of 'A Streetcar Named Desire'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2012/04/23/theater/20120423-streetcar.html?_r=0|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Подоцна во текот на изведбите, [[Ута Хејген]] ја заменила Тенди, [[Кармелита Поуп]] ја заменила Хантер, а [[Ентони Квин]] го заменил Брандо. Хејген и Квин ја однеле претставата на национална турнеја во режија на [[Харолд Клурман]], а потоа се вратиле на Бродвеј за дополнителни изведби. [[Ралф Микер]] исто така ја играл улогата на Стенли и на Бродвеј и на турнејата. Тенди ја добила наградата „[[Тони (награда)|Тони]]“ за најдобра актерка во драма во 1948 година, делејќи ја со [[Џудит Андерсон]] и [[Кетрин Корнел]]. Оригиналната бродвејска продукција завршила во 1949 година, по 855 изведби. Оригиналната поделба била: [[Џесика Тенди]] како Бланш Дубоа, [[Карл Малден]] како Харолд „Мич“ Мичел, [[Марлон Брандо]] како Стенли Ковалски, [[Ким Хантер]] како Стела Ковалски, [[Руди Бонд]] како Стив Хабел, [[Ник Денис]] како Пабло Гонзалес, [[Пег Хилијас]] како Јунис Хабел, [[Вито Кристи]] како Млад собирач, [[Ричард Герик]] како Доктор, [[Ен Дир]] како Медицинска сестра (подоцна наречена Матрона), [[Џи Џи Џејмс]] како Црна жена и [[Една Томас]] како Мексиканка. Четирите носители на главните улоги од оригиналната екипа можат да се чујат во кратки извадоци од драмата на радиоемитувањето на ВОР од доделувањето на наградата на Њујоршкиот круг на драмски критичари за најдобра драма.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=A STREETCAR NAMED DESIRE Wins The Drama Critics' Award |url=https://www.broadwayworld.com/article/THEATRICAL-THROWBACK-THURSDAY-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Wins-The-Drama-Critics-Award-20140605}}</ref> === Други рани продукции === Првата продукција на ''Трамвај наречен „Желба“'' во Грција била изведена во 1948 година во Театарот на уметноста на [[Каролос Кун]], три години пред филмската адаптација и една година пред лондонската премиера. Ја режирал Каролос Кун, а во главните улоги играле [[Мелина Меркури]] како Бланш и [[Василис Диамантопулос]] како Стенли, со оригинална музика од [[Манос Хаџидакис]]. Лондонската продукција, во режија на [[Лоренс Оливие]], се отворила во Театарот „Олдвич“ на 12 октомври 1949 година. Во неа играле [[Бонар Колеано]] како Стенли, [[Вивиен Ли]] како Бланш, [[Рене Ашерсон]] како Стела и [[Бернард Брејден]] како Мич.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theatricalia.com/play/427/a-streetcar-named-desire/production/ms8|title=Production of A Streetcar Named Desire – Theatricalia|website=theatricalia.com|access-date=January 28, 2019}}</ref> Австралиска продукција со [[Виола Китс]] како Бланш и [[Артур Франц]] како Стенли се отворила во Театарот „Комеди“ во Мелбурн во февруари 1950 година.<ref>{{Наведени вести |url=http://nla.gov.au/nla.news-article187344203 |title='Streetcar' Poetic, But Controversial |newspaper=[[The Age]] |location=Victoria, Australia |date=20 February 1950 |access-date=30 May 2020 |page=3 |via=Trove }}</ref> === Обнови === Првата изведба на ''Трамвај наречен „Желба“'' со исклучиво црна актерска екипа најверојатно ја одиграла Летната театарска компанија при Универзитетот „Линколн“ во Џеферсон Сити, Мисури, во август 1953 година. Ја режирал Томас Д. Поли, поранешен соученик на Вилијамс од Ајова, како што е забележано во изданието за ''Трамвај наречен „Желба“'' од едицијата „Драми во изведба“ на Универзитетскиот печат на Кембриџ. [[Талула Бенкхед]], за која Вилијамс првично ја напишал улогата на Бланш, играла во продукција на „Њујорк Сити Сентер“ од 1956 година во режија на Херберт Мејкиз.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Tribute From Tennessee Williams To 'Heroic Tallulah Bankhead'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-bankhead.html|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Во 1972 година американската композиторка [[Френсис Зифер]] ја преточила драмата во музичко дело.<ref>{{Наведена книга|title=The New York Times theater reviews. 1971-1972-|publisher=The New York Times & Arno Press|oclc=435995545}}</ref> Првата бродвејска обнова на драмата била во 1973 година. Ја продуцирал [[Центар Линколн|Линколн центарот]] во Театарот „Вивиен Бомонт“, а во неа играле [[Роузмери Харис]] како Бланш, [[Џејмс Фарентино]] како Стенли и [[Патрисија Конели]] како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Barnes |first=Clive |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16F8395C1A7A93C5AB178FD85F478785F9&scp=2&sq=the%20streetcar%20named%20desire,%20lincoln%20center,%20ellis%20rabb&st=cse |title=A Rare 'Streetcar'; Fresh Approach Taken at Vivian Beaumont |newspaper=The New York Times |date=April 27, 1973 |access-date=September 26, 2012}}</ref> Во 1976 година [[Рип Торн]] го ангажирал режисерот [[Џек Гелбер]] да подготви обнова во некогаш славниот Театар „Академи фестивал“ во [[Лејк Форест]], [[Илиноис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BARAT GROUP EKES OUT A NEW SERIES|website=[[Chicago Tribune]] |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-07-10-9203020339-story.html|date=1992-07-10}}</ref> Во неа тој го глумел Стенли, а неговата сопруга Џералдин Пејџ ја глумела Бланш. Изведбата била заканувачки реалистична. Сцената била силно осветлена и преплавена со ѓубре, одразувајќи непријателски и граблив свет, а публиката била втопена во сеопфатно театарско доживување. Гелберовата продукција им била вознемирувачка на критичарите затоа што била сурова, дури и опасна. Го довела текстот на драмата до најкрајните граници на урбаното насилство и неублажениот натурализам. Една рецензија гласела: „Ова не е Бланш со пеперуткини крилја. Ова е свила со карактер.“ Изведбата на Пејџ била опишана како изведба што носи многу малку од хистеријата на Ли или од безнадежната беспомошност на Тенди.<ref>{{Наведена книга|last=Kolin |first=Philip C.|title=Williams:A Streetcar Named Desire|publisher=Cambridge University Press|date=2000}}</ref> Во пролетта 1988 година, во обновата во Театарот „Круг на плоштадот“ играле [[Ејдан Квин]] како Стенли, [[Блајт Данер]] како Бланш и [[Френсис Мекдорманд]] како Стела.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4496 March 10 – May 22, 1988.] IBDb.com</ref> Многу најавената и пофалена обнова во 1992 година била таа со [[Алек Болдвин]] како Стенли и [[Џесика Ленг]] како Бланш. Била поставена во Театарот „Етел Баримор“, истиот во кој се играла оригиналната продукција. Била толку успешна што била снимена за телевизија. Во неа играле [[Тимоти Кархарт]] како Мич и [[Ејми Мадиган]] како Стела, како и идните ѕвезди на „[[Сопранови]]“ [[Џејмс Гандолфини]] и [[Аида Турторо]]. Гандолфини бил замена на Кархарт.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4677 April 12—August 9, 1992.] IBDb.com</ref> Во 1997 година Театарот „Ле Пти театр ду Вје Каре“ во Њу Орлеанс приредил продукција по повод 50-годишнината, со музика на семејството Марсалис, во која играле [[Мајкл Арата]] и [[Шели Понси]]. Во 2009 година Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], во кој се одржала оригиналната пред-бродвејска проба, поставил своја продукција на драмата. Во 1997 година, во Театарот „Степенвулф“ во [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[Гери Синиз]] настапил како Стенли, [[Џон Си Рајли]] како Мич, [[Кетрин Ербе]] како Стела и [[Лејла Робинс]] како Бланш. [[Глен Клоус]] ја толкувала главната улога во продукцијата на [[Тревор Нан]] од 2002 година за Националниот театар, во Театарот „Литлтон“ во Лондон. Бродвејската обнова од 2005 година ја режирал [[Едвард Хол]], а ја продуцирала театарската компанија „Раундабаут“. Во неа играле [[Џон Си Рајли]] како Стенли, [[Ејми Рајан]] како Стела и [[Наташа Ричардсон]] како Бланш.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=381031 April 26–July 3, 2005.] IBDb.com</ref> Тоа било последното појавување на Ричардсон на Бродвеј, бидејќи починала во 2009 година по несреќа при скијање. Бет Борн и Пол Шо од британската геј театарска трупа „Блулипс“ и Пеги Шо и Лоис Вивер од американската лезбејска театарска трупа „Сплит Бричис“ заедно создале и изведувале адаптација со променети родови под наслов ''Бел Реприв''. Бланш била играна како „маж во фустан“, Стенли како „мажествена лезбејка“, Мич како „вила“ маскирана во маж, а Стела како „жена маскирана во жена“.<ref>Geis, Deborah. "Deconstructing (A Streetcar Named) Desire: Gender Recitation in Belle Reprieve". Feminist Theatrical Revisions of Classic Works. Ed. Sharon Friedman. Jefferson, NC and London: McFarland & Company, Inc., 2009. 237-246. Print.</ref> Продукцијата на [[Сиднејска театарска компанија|Сиднејската театарска компанија]] премиерно била изведена на 5 септември, а траела до 17 октомври 2009 година. Ја режирала Лив Улман, а во неа играле [[Кејт Бланшет|Кејт Бланшет]] како Бланш, [[Џоел Еџертон]] како Стенли, [[Робин Мекливи]] како Стела и [[Тим Ричардс]] како Мич.<ref name="sydneytheatre">{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire |work=SydneyTheatre.com.au |publisher=[[Sydney Theatre Company]] |url=http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |access-date=June 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614153332/http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |archive-date=June 14, 2011 |url-status=dead }}</ref> Од јули до октомври 2009 година, [[Рејчел Вајс]] и [[Рут Вилсон]] играле во високо пофалена обнова на драмата во лондонскиот Вест Енд, во Театарот „Донмар Вервус“, во режија на [[Роб Ешфорд]]. Во април 2012 година, [[Блер Андервуд]], [[Никол Ари Паркер]], [[Дафни Рубин-Вега]] и [[Вуд Харис]] играле во мултирасна адаптација во Театарот „Бродхерст“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2012/04/21/151041371/blair-underwood-on-stanley-stella-and-streetcar|title=Blair Underwood On Stanley, Stella And 'Streetcar'|access-date=May 2, 2012|date=May 1, 2012|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref> Агрегаторот на театарски критики „Кертн Критик“ ѝ дал на продукцијата 61 од 100 бодови врз основа на мислењата на 17 критичари.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=http://www.curtaincritic.com/Shows/A_STREETCAR_NAMED_DESIRE_REVIEWS-142.html|publisher=Curtain Critic|access-date=June 21, 2012}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Продукцијата во Театарот „Јанг Вик“ во Лондон се отворила на 23 јули 2014 и завршила на 19 септември 2014 година. Ја режирал [[Бенедикт Ендрјус]], а во неа играле [[Џилијан Андерсон]], [[Бен Фостер]], [[Ванеса Кирби]] и [[Кори Џонсон]]. Добила пофалби од критичарите и е најбрзо распродадената продукција во историјата на „Јанг Вик“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|access-date=2022-12-23|website=Young Vic website|date=July 23, 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115004149/https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|archive-date=2021-01-15|url-status=dead}}</ref> На 16 септември 2014 година, изведбата била пренесена во живо во над илјада кина во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во рамките на проектот „Национален театар во живо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=National Theatre Live|url=https://www.ntlive.com/|access-date=2022-12-23|website=National Theatre Live {{pipe}} Official website {{pipe}} Filmed live theatre|language=en}}</ref> Досега продукцијата е прикажана на над 2.000 места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/gillian-anderson-self-destruction-is-my-default-mode-9897489.html|title=Gillian Anderson: Self destruction is my default mode|date=December 3, 2014|author=Nick Curtis|work= Evening Standard|access-date=November 9, 2015}}</ref> Од 23 април до 4 јуни 2016 година продукцијата била повторно изведена во новиот „Сент Анс Вервус“ во Бруклин, Њујорк.<ref name="St.Ann">{{Наведена мрежна страница|title=St. Ann's Warehouse – A Young Vic & Joshua Andrews Co-Production|url=https://stannswarehouse.org/show/streetcar-named-desire/|website=St. Ann's Warehouse|access-date=April 27, 2016}}</ref> Во 2020 година, за време на карантинот поради КОВИД-19, била објавена бесплатно на „[[YouTube|Јутјуб]]“ во рамките на серијата „Национален театар дома“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/shows/nt-at-home-a-streetcar-named-desire|title=National Theatre at Home: ''A Streetcar Named Desire''|date=May 2020|publisher=National Theatre|access-date=28 May 2020}}</ref> Во 2016 година, [[Сара Франком]] режирала продукција во Театарот „Ројал Ексчејнџ“ во Манчестер, во која играле [[Максин Пик]], [[Бен Бат]], [[Шерон Данкан-Брустер]] и [[Јусеф Керкур]]. Се отворила на 8 септември и завршила на 15 октомври. Била добро примена, а особено била пофалена изведбата на Пик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2016/sep/18/streetcar-named-desire-review-maxine-peake-royal-exchange-manchester|title=Maxine Peake stalks to the heart of Blanche DuBois|website=The Guardian|date=September 18, 2016|access-date=23 September 2016}}</ref> Во 2018 година, драмата била главна изведба на третиот годишен Фестивал „Тенеси Вилијамс“ во [[Сент Луис]], во Театарот „Гранделе“. Кери Хок, извршна уметничка директорка на Фестивалот, и Тим Осел, режисер на драмата, одлучиле да ангажираат актери чија возраст е блиска до првобитните замисли на Тенеси Вилијамс (роденденската забава е за 30-иот роденден на Бланш). [[Софија Браун]] ја играла Бланш, [[Ник Нарчиси]] Стенли, [[Лана Дворак]] Стела, а [[Спенсер Сикман]] Мич. Оригиналната музика ја компонирал [[Хенри Полкс,]] а сценографијата ја направил [[Џејмс Волк]]. Критичарите биле едногласни во пофалбите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.riverfronttimes.com/stlouis/a-streetcar-named-desire-kicks-off-the-tennessee-williams-festival/Content?oid=18723087 |title=''A Streetcar Named Desire'' Triumphs at the Tennessee Williams Festival |first=Sarah |last=Fenske |date=11 May 2018 |work=Riverfront Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/reviews/a-streetcar-named-desire-sizzles-in-its-own-poetry/article_351d72a7-e373-59ab-90b2-e002bb3bcea9.html |title='A Streetcar Named Desire' sizzles in its own poetry |first=Judith |last=Newmark |date=11 May 2018 |work=St. Louis Post-Dispatch}}</ref> Драмата повторно била обновена во 2022 година во лондонскиот Театар „Алмејда“, во режија на [[Ребека Фрекнал]], со [[Петси Феран]] во улогата на Бланш, [[Пол Мескал]] како Стенли и [[Анџана Васан]] како Стела. Продукцијата добила широки пофалби од критиката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal transfers to West End|work=[[The Guardian]]|first=Chris|last=Wiegand|date=25 January 2023|access-date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129194931/https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|archive-date=29 January 2023|url-status=live}}</ref>, а нејзиното префрлање во Вест Енд станало најбрзо распродадената продукција досега во кој било театар на групацијата „Амбасадор тиетр груп“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/a-streetcar-named-desire-patsy-ferran-paul-mescal_58258.html|title=A Streetcar Named Desire with Patsy Ferran, Paul Mescal and Anjana Vasan sells out in two hours and breaks records|work=WhatsOnStage|first=Alex|last=Wood|date=1 February 2023|access-date=6 February 2023}}</ref> Обновата добила 6 номинации за наградите „[[Лоренс Оливие (награда)|Лоренс Оливие]]“ и освоила 3: за најдобра обнова, како и за најдобар актер и најдобра споредна актерка, за Мескал и Васан соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/olivier-awards-2023-nominees_58433.html|title=Olivier Awards 2023 nominations announced – see the full list|work=[[WhatsOnStage.com]]|first=Alex|last=Wood|date=28 February 2023|access-date=28 February 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/lifestyle/spotlight-london-hosts-olivier-awards-theatre-2023-04-02/|title=Paul Mescal, Jodie Comer win prizes at London theatre's Olivier awards|work=Reuters|first=Marie-louise|last= Gumuchian |date=2 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref> Во февруари 2024 година, Универзитетот на Југот „Сјуони“, колеџ за слободни уметности што го добил поголемиот дел од имотот на Тенеси Вилијамс, ја обновил драмата во режија на Џејмс Крофорд. Центарот „Тенеси Вилијамс“ во Сјуони ги сместува театарските катедри на универзитетот, а училиштето ги поседува правата врз делата на Вилијамс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://new.sewanee.edu/offices/university-offices/general-counsel/tennessee-williams/ |title=Tennessee Williams |website=new.sewanee.edu |access-date=2024-04-15}}</ref> Претставата била распродадена за неколку дена и добила пофалби од локалните жители и студентите. Продукција на Фестивалскиот театар „Питлокри“, во режија на Елизабет Њуман и со Кирсти Стјуарт во улогата на Бланш Дубоа, била изведена во Театарот „Лајсеум“ во [[Единбург]] во октомври и ноември 2024 година.<ref>Baillie, Mary, (4 November 2024) [https://www.broadwayworld.com/scotland/article/Review-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Royal-Lyceum-Theatre-20241104 Review: ''A Streetcar Named Desire'', Royal Lyceum Theatre], ''[[BroadwayWorld|Broadway World]]'', Scotland</ref> Продукцијата на „Алмејда“ од 2022 година се вратила во Вест Енд за ограничена триседмична изведба во Театарот „Ноел Кауард“, почнувајќи од 3 февруари 2025 година. Потоа била префрлена во Њујорк, во [[Бруклинска музичка академија|Бруклинската музичка академија]], од 28 февруари 2025 година. Целата екипа од обновата од 2022 година ги повторила своите улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2024-11-09 |title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal to return to the West End before New York run |url=https://www.whatsonstage.com/news/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-to-return-to-the-west-end-before-new-york-run_1650282/ |access-date=2025-01-08 |language=en-US}}</ref> Во март 2025 година продукција на „Шефилд тиетрс“ се изведувала во Театарот „Крусибл“ во [[Шефилд]], во режија на Џош Симор. Екипата ја сочинувале [[Џоана Вандерхам]] како Бланш, [[Амара Окереке]] како Стела, [[Џејк Дан]] како Стенли и [[Тејлор Ковачевиќ-Ебонг]] како Мич. == Адаптации == === Филм === [[File:Vivien Leigh in Streetcar Named Desire trailer 2.jpg|мини|лево|[[Вивијан Ли|Вивиен Ли]] во трејлерот за филмот ''Трамвај наречен „Желба“'']] {{Главна|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1951)}} Во 1951 година „[[Warner Bros.|Варнер брос]]“ објавиле филмска адаптација на драмата во режија на [[Елија Казан]]. Малден, Брандо, Денис и Хантер ги повториле своите бродвејски улоги, а им се придружила [[Вивиен Ли]] од лондонската продукција во улогата на Бланш. Филмот освоил четири „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскари]]“, меѓу нив три глумечки награди (Ли за најдобра актерка, Малден за најдобар спореден актер и Хантер за најдобра споредна актерка). Тоа било првпат еден филм да освои три од четири глумечки награди (Брандо бил номиниран за најдобар актер, но не победил). Композиторот [[Алекс Норт]] добил номинација за „Оскар“ за оваа своја прва филмска музика. Џесика Тенди била единствената главна актерка од оригиналната бродвејска продукција што не се појавила во филмот од 1951 година.<ref name="Cohan1997">{{Наведена книга |last=Cohan |first =Steven |page=254 |title=Masked Men: Masculinity and the Movies in the Fifties |location=Bloomington, Indiana |publisher=[[Indiana University Press]] |year=1997 |isbn=978-0-253-21127-9 |url=https://books.google.com/books?id=UACyelofecEC&q=%22allan+gray%22+suicide+blanche&pg=PA254 |access-date=July 11, 2008 }}</ref> Крајот бил малку изменет: Стела не останува со Стенли, како што е тоа во драмата. Во филмот „[[Сè за мојата мајка (филм)|Сè за мојата мајка]]“ на [[Педро Алмодовар]] од 1999 година, добитник на „Оскар“, некои од споредните ликови изведуваат шпанска верзија на драмата, која игра важна улога во филмот. Дел од дијалозите во филмот, сепак, се преземени од филмската верзија од 1951 година, а не од оригиналната сценска верзија. Во филмот „[[Спијач (филм)|Спијач]]“ на [[Вуди Ален]] од 1973 година, има сцена кон крајот во која Мајлс (Вуди) и Луна ([[Дајана Китон]]) накусо ги преземаат улогите на Стенли (Луна) и Бланш (Мајлс). Многу критичари забележале дека филмот „[[Син Јасмин (филм)|Син Јасмин]]“ на [[Вуди Ален]] од 2013 година, награден со „Оскар“, има многу заедничко со ''Трамвај наречен „Желба“'' и најверојатно е слободна адаптација на драмата. Има многу слична фабула и слични ликови, но соодветно осовременети за денешната филмска публика.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie Review: Woody Allen's Blue Jasmine Is Perhaps His Cruelest-Ever Film|url=https://www.vanityfair.com/online/daily/2013/07/movie-review-blue-jasmine-woody-allen|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=July 26, 2013|access-date=September 12, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Blue Jasmine: Woody Allen's excellent homage to A Streetcar Named Desire|url=http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|work=[[Tri-city Herald]]|access-date=September 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161626/http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|archive-date=April 29, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Во 2014 година, [[Џилијан Андерсон]] режирала и играла во краток филм-претходник на драмата, насловен ''Заминувањето''. Краткиот филм го напишал романсиерот [[Ендрју О’Хејган]] и е дел од серијата кратки филмови на „Јанг Вик“, создадена во соработка со „[[Гардијан]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2015/feb/05/gillian-anderson-blanche-streetcar-named-desire-prequel-young-vic-departure|title=Gillian Anderson goes back to Blanche for prequel to A Streetcar Named Desire|last=Wiegand|first=Chris|date=February 5, 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=October 6, 2016}}</ref> === Опера === Во 1995 година, [[Андре Превин]] адаптирал и компонирал [[опера]] според драмата, со либрето на [[Филип Литл]]. Премиерно била изведена во Операта во [[Сан Франциско]] во сезоната 1998–1999, со [[Рене Флеминг]] во улогата на Бланш. === Балет === Балетска продукција од 1952 година, со кореографија на [[Валери Бетис]], со која дебитирал балетот „Славенска-Френклин“ на [[Мија Славенска]] и [[Фредерик Френклин]] во Театарот „Хер Маџести“ во [[Монтреал]], ја користела музиката на [[Алекс Норт]], кој ја компонирал музиката за филмот од 1951 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=duVcT5J4qWIC&dq=streetcar+named+desire+bettis+1952&pg=PA157|page=157|title = Williams: A Streetcar named Desire| author = Kolin, Philip C.|publisher = Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-62610-1}}</ref> Друга балетска продукција поставил [[Џон Нојмајер]] во Франкфурт во 1983 година. Музиката ја сочинувале ''Бегални визии'' од [[Сергеј Прокофјев|Прокофјев]] и ''Првата симфонија'' на [[Алфред Шнитке]]. Во средината на 2000-тите, друга продукција поставил Винтроп Кори, тогашен уметнички директор на „Мобил балет“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mobileballet.org/performances/our-company/|title=mobileballet.org|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002060120/http://mobileballet.org/performances/our-company/|archive-date=October 2, 2018|url-status=dead}}</ref> Во 2006 година, продукција поставил и Џон Алејн, тогашен уметнички директор на „Балет Би Си“. Во 2012 година, „Шкотски балет“ соработувал со театарската и филмска режисерка [[Ненси Меклер]] и меѓународно познатата кореографка [[Анабел Лопез Очоа]] за да создадат продукција на ''Трамвај наречен „Желба“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012025021/http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|url-status=dead|archive-date=October 12, 2013|title=A Streetcar Named Desire – A Streetcar Named Desire|date=October 12, 2013|access-date=January 28, 2019}}</ref> Во 2018 година, Театарот „Еркел“ во Будимпешта повторно ја поставил продукцијата, со кореографија на Маријана Венеки, со Јуриј Кекало како Стенли Ковалски, Леа Фелди како Бланш Дубоа, а Ана Круп како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gainsayer.me/balletbudapest/|title=A Streetcar Named Desire – Ballet in Budapest|date=May 9, 2018|website=Gainsayer.me|access-date=January 28, 2019}}</ref> === Телевизија === Во 1955 година, телевизиската програма „Омнибус“ ја прикажала [[Џесика Тенди]] како ја повторува својата оригинална бродвејска улога на Бланш, со сопругот [[Хјум Кронин]] како Мич. Биле емитувани само делови од драмата во кои учествуваат ликовите на Бланш и Мич. Телевизиската верзија од 1984 година ја имала [[Ен-Маргрет]] како Бланш, [[Трит Вилијамс]] како Стенли, [[Беверли Д’Анџело]] како Стела и [[Ренди Квејд]] како Мич. Ја режирал [[Џон Ермен]], а телевизискиот сценарио го адаптирал [[Оскар Сол]]. Музиката ја компонирал [[Марвин Хамлиш]]. Ен-Маргрет, Д’Анџело и Квејд биле номинирани за награди „[[Еми (награда)|Еми]]“, но никој не победил. Сепак, филмот освоил четири „Еми“ награди, меѓу кои една за снимателот [[Бил Батлер]]. Ен-Маргрет освоила „[[Златен глобус]]“ за својата изведба, а Трит Вилијамс бил номиниран за најдобар актер во мини-серија или телевизиски филм. Телевизиската верзија од 1995 година се темелела на многу успешната бродвејска обнова во која играле [[Алек Болдвин]] и [[Џесика Ленг]]. Од театарската продукција, сепак, биле само Болдвин и Ленг. Во телевизиската верзија им се придружиле [[Џон Гудмен]] како Мич и [[Дајан Лејн]] како Стела. Ја режирал [[Глен Џордан]]. Болдвин, Ленг и Гудмен добиле номинации за „[[Еми (награда)|Еми]]“. Ленг освоила „[[Златен глобус]]“ (за најдобра актерка во мини-серија или телевизиски филм), а Болдвин бил номиниран за најдобар актер. Во 1998 година, телевизијата ПБС емитувала снимена верзија на оперската адаптација со оригиналната екипа од Операта во Сан Франциско. Програмата добила номинација за „Еми“ во категоријата за истакната програма за класична музика и танц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.emmys.com/shows/streetcar-named-desire-san-francisco|title="A Streetcar Named Desire" From The San Francisco|website=Television Academy|language=en|access-date=2019-06-18}}</ref> Во епизодата „Трамвај наречен Марџ“ од „[[Симпсонови]]“ од 1992 година била прикажана музичка верзија на драмата, насловена ''О, трамвају!''. Главните улоги ги играле Нед Фландерс и Марџ Симпсон како Стенли и Бланш.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2014-03-29 |title=The Simpsons - 'A Streetcar Named Marge' - CBS San Francisco |url=https://www.cbsnews.com/sanfrancisco/news/the-simpsons-a-streetcar-named-marge/ |access-date=2024-06-08 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Во 2014 година, пејачката [[Шинед О’Конор]] ја објавила песната „Трамваи“, која со својот наслов и теми упатува на драмата. Во епизода од 2016 година на серијата „[[Оригиналните ( ТВ СЕРИЈА )|Оригиналните]]“, насловена „Трамвај наречен „Желба““, Клаус Микаелсон и Илајџа Микаелсон се принудени да се соочат со две браќа и сестри, Тристан и Аурора де Мартел, некогашни пријатели, а сега непријатели. == Инспирација == [[File:DesireSpottedSTiles.jpg|мини|десно|Трамвајот го добил името по улицата Дизајр (Желба) во Деветтиот округ на Њу Орлеанс.]] Линијата „Желба“ сообраќала од 1920 до 1948 година, во времето кога трамваите во [[Њу Орлеанс]] биле најмногу користени. Рутата поминувала по улицата Ројал, низ Францускиот кварт, до улицата Дизајр во населбата Бајвотер, а потоа се враќала кон улицата Канал. Патот на Бланш во драмата е алегоричен и ги користи шарените имиња на улиците во Њу Орлеанс: „Ми рекоа да земам трамвај наречен „Желба“, да се префрлам на еден наречен „Гробишта“, да се возам шест блока и да слезам на – Елисејски полиња!“ Линијата „Желба“ навистина ја сечела авенијата Елисејски полиња на патот кон улицата Канал. Таму можело да се премине на линијата „Гробишта“, која сообраќала по Канал, на неколку блока од Елисејски полиња. Се смета дека ликот на Бланш е заснован на сестрата на Вилијамс, Роуз Вилијамс, која имала проблеми со менталното здравје и станала неспособна за самостоен живот по [[лоботомија]]. Успехот на драмата му овозможил на Вилијамс да ја плаќа нејзината нега.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 September 1996|title=Obituary: Rose Williams|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004035717/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-date=2012-10-04 |url-access=limited |url-status=live|access-date=28 May 2020|work=The Independent}}</ref> Други биографски елементи ја вклучуваат неговата мајка, која била јужњачка дама чиј одраз се гледа во јужњачкото потекло на Стела и Бланш, како и неговиот татко кој бил патувачки трговец (како што се одразува во ликот на Стенли) кој уживал во пиењето и играњето покер со своите пријатели. Вилијамс е роден во Колумбус, Мисисипи, и имал семеен дом во Сент Луис. Вообичаените мотиви на хомосексуалноста и менталната болест во драмата произлегуваат од неговата сопствена сексуална ориентација и искуството со менталната болест на сестра му. Гадењето на Стенли кон префинетоста и правилното однесување на Бланш веројатно било инспирирано од одбивноста на таткото на Вилијамс кон јужњачките манири на неговата мајка.<ref>{{Наведено списание|date=2014-10-09|title=The Man Who Queered Broadway |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/man-queered-broadway |access-date=2021-09-22|magazine=The New Yorker |language=en-US}}</ref> Театарската критичарка и поранешна актерка [[Бланш Марвин]], пријателка на Вилијамс, тврди дека драматургот го искористил нејзиното име за ликот Бланш Дубоа, сестрата на ликот ја нарекол Стела по нејзиното поранешно презиме Зохар (што значи „ѕвезда“), а репликата „секогаш сум зависела од љубезноста на странци“ ја презел од нешто што таа му го рекла.<ref name="Clark">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727002542/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-date=2014-07-27 |url-access=limited |url-status=live |title=Critic claims 'I was the inspiration for Blanche DuBois' |last=Clark |first=Nick |date=July 27, 2014 |work=[[The Independent]] |access-date=August 29, 2014}}</ref> == „Трамвај наречен Успех“ == „Трамвај наречен Успех“ е есеј на [[Тенеси Вилијамс]] за уметноста и улогата на уметникот во општеството. Често е вклучен во печатените изданија на драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Една верзија на есејот за прв пат се појавила во „Њујорк тајмс“ на 30 ноември 1947 година, четири дена пред премиерата на драмата. Друга верзија, насловена „Катастрофата на успехот“, понекогаш се користи како вовед кон драмата ''[[Стаклена менажерија]]''. == Награди и номинации == === Оригинална продукција од 1948 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 1948 || colspan=2|Пулицерова награда за драма || rowspan=2|[[Тенеси Вилијамс]] || Добитник |- | Њујоршки круг на драмски критичари || Најдобра драма || Добитник |- | Награда „Тони“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Тенди || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1992 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 1992 || Награда „Тони“ || Најдобар актер во драма || Алек Болдвин || Номиниран |- | Награда „Тиетр Ворлд“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Ленг || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1988 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|1988 || rowspan=3|Награда „Тони“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || |- | rowspan=2|Најдобра актерка во драма || Блајт Данер || Номинирана |- | Френсис Мекдорманд || Номинирана |- |} === Лондонска обнова од 2003 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;"| 2003 || Награда „Лоренс Оливие“ || Најдобра помошна актерка во драма || Еси Дејвис || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 2005 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|2005 || rowspan=3|Награда „Тони“ || Најдобра помошна актерка во драма || Ејми Рајан || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра костимографија во драма || Вилијам Ајви Лонг || Номиниран |- | Најдобро осветлување во драма || Доналд Холдер || Номиниран |- |} === Лондонска обнова од 2010 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 2010 || rowspan=3|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра актерка || Рејчел Вајс || Добитничка |- | Најдобра помошна актерка || Рут Вилсон || Добитничка |- |} === Лондонска продукција од 2015 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 2015 || rowspan=2|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || rowspan=2| |- | Најдобра актерка || Џилијан Андерсон || Номинирана |- |} === Лондонска продукција од 2023 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=6|2023 || rowspan=6|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Добитничка || rowspan=6| |- | Најдобар актер || Пол Мескал || Добитник |- | Најдобра актерка || Петси Феран || Номинирана |- | Најдобра помошна актерка || Анџана Васан || Добитничка |- | Најдобра режија || Ребека Фрекнал || Номинирана |- | Најдобро осветлување || Ли Курен || Номиниран |- |} === Вонбродвејска продукција од 2024 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:15em;"| Награда ! scope="col" style="width:30em;"| Категорија ! scope="col" style="width:20em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- | style="text-align:center;", rowspan=5|2025 | Награда „Драма лиг“ | Награда за истакната изведба | Пол Мескал | Номиниран |style="text-align:center;" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://playbill.com/article/2025-drama-league-awards-nominations-are-out-read-the-full-list|title= 2025 Drama League Awards Nominations Are Out; Read the Full List|website= Playbill|access-date= May 5, 2025}}</ref> |- | rowspan=2|Награда „Дориан“ | rowspan=2|Извонредна изведба во вонбродвејска драма | Петси Феран | Во тек | rowspan=2| <ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://www.broadwaynews.com/death-becomes-her-leads-nominations-for-dorian-theater-awards/|title= 'Death Becomes Her' leads nominations for Dorian Theater Awards|website= Broadwaynews|access-date= May 15, 2025}}</ref> |- | Пол Мескал | Во тек |- | rowspan=2|Награда „Тиетр Ворлд“ | rowspan=2| Извонредна дебитантска изведба на Бродвеј или вон Бродвеј | Петси Феран | Добитничка | align=center, rowspan=2|<ref>{{Наведена мрежна страница|access-date=May 5, 2025 |title=Kit Connor, Paul Mescal, Jasmine Amy Rogers, Helen J Shen, More Are 2025 Theatre World Award Winners |url=https://playbill.com/article/kit-connor-paul-mescal-jasmine-amy-rogers-helen-j-shen-more-are-2025-theatre-world-award-winners |website=Playbill}}</ref> |- | Пол Мескал | Добитник |- |} == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Gibbs|first=Wolcott|url=https://www.newyorker.com/magazine/1947/12/13/lower-depths-southern-style|title=Lower Depths, Southern Style|magazine=[[The New Yorker]]|date=1947-12-06}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|A Streetcar Named Desire}} * {{IBDB show|1290|A Streetcar Named Desire|(New York productions chronology)}} * Вернер, Стивен А., [https://daniellordsj.com/SLCHP27-StanleyKowalski.html „Во потрага по Стенли Ковалски“], Културно-историски проект на Сент Луис (лето 2022). {{DEFAULTSORT:Трамвај наречен Желба}} [[Категорија:Драми од 1947 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Добитници на Пулицерова награда за драма]] [[Категорија:Драми од Тенеси Вилијамс]] beqdxxf3esu6jz17bx67d8ybcimoflh 0 1406369 5652513 5649494 2026-11-02T16:14:07Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652513 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Абелардо | fullname = Абелардо Фернандес Антуња<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/007/7.html|title=ABELARDO Fernández {{sic|nolink=y|Artuña}}|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=3 January 2020}}</ref> | image = [[Податотека:Abelardo with Sporting Gijón (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.80}}<ref name=Bio/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|4|19}}<ref name=Bio/> | cityofbirth = [[Хихон]] | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Bio/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = Ла Брања | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1989 | caps1 = 4 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1994 | caps2 = 179 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1994-2002 | caps3 = 178 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 28 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alaves}} | nationalyears1 = 1989-1990 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1991 |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 1 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 5 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1991-1999 |nationalcaps4 = 54 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2008-2010 |managerclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears2 = 2010-2011 |managerclubs2 = {{Fb team Candas}} | manageryears3 = 2011-2012 |managerclubs3 = {{Fb team Tuilla}} | manageryears4 = 2012-2014 |managerclubs4 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears5 = 2014-2017 |managerclubs5 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears6 = 2017-2019 |managerclubs6 = {{Fb team Alaves}} | manageryears7 = 2019-2020 |managerclubs7 = {{Fb team Espanyol}} | manageryears8 = 2021 |managerclubs8 = {{Fb team Alaves}} | manageryears9 = 2022-2023 |managerclubs9 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears10 = 2024 |managerclubs10 = {{Fb team Cartagena}} }} '''Абелардо Фернандес Антуња''' (роден на [[19 април]] [[1970]] година, во [[Хихон]]) или само '''Абелардо''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Играч со добри способности за игра со глава и покривање на противникот; исто така, бил познат по својата карактеристична ќелава глава – имиџ што го прифатил уште на релативно рана возраст.<ref>{{cite web|url=https://cuonda.com/el-pelao/03-abelardo|title=El pelao – #03 Abelardo|trans-title=The shaven one – #03 Abelardo|publisher=Cuonda|language=es|date=2019|access-date=15 March 2020}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Хихон]], [[Астурија]], Абелардо ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] со клубот на 3 септември 1989 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Real Madrid}} на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]]. После пет сезони во клубот од својот роден град, Абелардо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]] за сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|1994-1995]], во трансфер вреден 275 милиони ''[[Шпанска пезета|пезети]]''. Тој станал важен член на првиот тим, помагајќи им на каталонците да освојат две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]], како и уште два [[УЕФА|европски]] трофеи. Во последните години од неговиот престој на [[Камп Ноу]], тој бил сериозно попречен од повреди,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-2d2a594ab356-1000--injury-woe-for-abelardo/ Injury woe for Abelardo]; UEFA, 9 January 2002</ref> по што во 2002 година, на 32-годишна возраст, ја напуштил Барселона и му се приклучил на [[Депортиво Алавес|Алавес]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234139/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=25512.html Alavés take on Abelardo]; UEFA, 4 June 2002</ref> Сепак, по само една сезона во клубот тој ја завршил својата кариера,<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234200/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=73025.html Abelardo ready to say ''adiós'']; UEFA, 4 June 2003</ref> поради хронична повреда на коленото, која веќе му создавала проблеми уште додека бил во Барселона.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-33a828ed38aa-1000--abelardo-on-the-mend/ Abelardo on the mend]; UEFA, 22 January 2002</ref> ==Репрезентативна кариера== Абелардо имал настапи за младинските шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил незаменлив член во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Олимписката репрезентација на Шпанија]], која го [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|освоила златниот медал]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. Тој постигнал гол и во полуфиналето, добиено со 2–0 против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], и во финалето, во кое Шпанија ја победила [[Олимписка фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] со 3–2.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|newspaper=[[El País]]|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=20 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref> Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го направил на 4 септември 1991 година, во пријателскиот натпревар Шпанија-[[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 2-1, одигран во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014}}</ref> Тој одиграл вкупно 54 натпревари и постигнал три гола за ''„Црвената фурија“'', а учествувал и на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] година, како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] и [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] година. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|4-9-1991|Овиедо|ESP|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1991|Рејкјавик|ISL|2|0|ESP|-|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|12-10-1991|Севиља|ESP|1|2|FRA|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-11-1991|Севиља|ESP|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|22-4-1992|Севиља|ESP|3|0|ALB|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-2-1994|Санта Крус де Тенерифе|ESP|1|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-1994|Валенсија|ESP|0|1|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|38}}}} {{Cronopar|27-6-1994|Чикаго|BOL|1|3|ESP|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|-|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Фоксборо|ITA|2|1|ESP|-|Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DNK|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Андерлехт|BEL|1|4|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|0|0|ARG|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас де Гран Канарија|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BUL|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвтфинале|dts|2 – 4|13={{yel|1}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|7}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Ла Валета|MLT|0|3|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|15}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|57}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|детали]]}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвтртфинале|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|16-8-2000|Хановер|DEU|4|1|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Сараево|BIH|1|2|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Виена|AUT|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronofin|54|3}} ==Тренерска кариера== По завршувањето на играчката кариера, Абелардо се посветил на тренерската кариера, започнувајќи во 2008 година со [[ФК Спортинг Атлетико|Б-тимот]] на неговиот прв клуб, [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. На средината од неговата [[Сегунда Дивисион Б 2009–2010|втора сезона]], тој бил отпуштен, иако тимот сепак успеал да го задржи својот статус во [[Сегунда Дивисион Б]]. Во мај 2010 година, тој се преселил во аматерскиот клуб од соседството [[ФК Кандас|Кандас]].<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2010/05/19/candas-pone-manos-abelardo/917430.html|title=El Candás se pone en manos de Abelardo|newspaper=[[La Nueva España]]|first=Javier|last=Álvarez Lozano|language=es|date=19 May 2010|access-date=3 January 2020}}</ref> Абелардо потпишал за нов тренер на [[ФК Туиља|Туиља]] за сезоната 2011–2012 – клуб, исто така од [[Астурија]], кој се натпреварувал во [[Терсера Дивисион]]<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2011/06/15/abelardo-entrenador-tuilla/1089503.html|title=Abelardo ya es entrenador del Tuilla|newspaper=La Nueva España|first=H.|last=Núñez|language=es|date=15 June 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> – освојувајќи го [[Федерациски куп на Шпанија (Астурија)|Федерацискиот куп на Шпанија]] за клубовите од покраината [[Астурија]].<ref name=FC>{{cite news|url=https://www.elcomercio.es/v/20111021/deportes/futbol/tuilla-gana-copa-federacion-20111021.html|title=El Tuilla gana la Copa Federación|newspaper=[[El Comercio (Spain)|El Comercio]]|first=Guillermo|last=Martínez|language=es|date=21 October 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> На 10 февруари 2012 година, Спортинг Хихон го ангажирал како помошник-тренер, откако [[Ињаки Техада]] бил назначен за тренер по заминувањето на [[Мануел Пресијадо]].<ref>{{cite web|url=http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|title=Abelardo se incorpora al primer equipo como segundo entrenador|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=10 February 2012|access-date=11 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212232412/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|archive-date=12 February 2012}}</ref> Тој се вратил на функцијата главен тренер во Спортинг Б за сезоната 2012–2013.<ref>[http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:vega-arango-anuncia-que-se-bajara-el-precios-de-los-abonos&catid=36:actualidad&Itemid=186 Vega-Arango anuncia que se bajará el precio de los abonos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320042624/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:vega-arango-anuncia-que-se-bajara-el-precios-de-los-abonos&catid=36:actualidad&Itemid=186|date=20 March 2014}}; Sporting Gijón, 22 May 2012 {{in lang|es}}</ref> Следната сезона, тој го предводел тимот до гостинска победа од 4–1 над ривалите [[Реал Овиедо]], а една недела подоцна го заменил отпуштениот [[Хосе Рамон Сандовал]] на чело на првиот тим.<ref>[http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=4063:abelardo-fernandez-sustituye-a-sandoval-como-entrenador-del-sporting&catid=36:actualidad&Itemid=186 Abelardo Fernández sustituye a Sandoval como entrenador del Sporting] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504210035/http://realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=4063%3Aabelardo-fernandez-sustituye-a-sandoval-como-entrenador-del-sporting&catid=36%3Aactualidad&Itemid=186|date=4 May 2014}}; Sporting Gijón, 4 May 2014 {{in lang|es}}</ref> И покрај сериозните финансиски проблеми, во својата прва целосна сезона, тој го предводел тимот до [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014–2015|промоција]] во највисоката дивизија. Во јануари 2017 година, ја напуштил функцијата поради непомирливи разлики.<ref name=Guardian>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2017/jan/23/sporting-gijon-la-liga-real-madrid-barcelona-valencia-sevilla|title=Abelardo Fernández saved Sporting Gijón but now his revolution is over|newspaper=[[The Guardian]]|first=Sid|last=Lowe|date=23 January 2017|access-date=25 January 2017}}</ref> На 1 декември 2017 година, Абелардо бил назначен за тренер на Алавес, кој во моментот на неговото пристигнување се наоѓал на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|последното место]] во највисоката лига.<ref>{{cite web|url=https://www.deportivoalaves.com/noticia/abelardo-estoy-muy-identificado-con-el-alaves-en-un-gran-club-con-una-aficion-espectacular-y-entre-todos-saldremos-de-esta-situacion|title=Abelardo: "Estoy muy identificado con el Alavés; en un gran club con una afición espectacular y entre todos saldremos de esta situación"|publisher=Deportivo Alavés|language=es|date=1 December 2017|access-date=1 December 2017}}</ref> Неговиот прв натпревар како тренер го имал три дена подоцна, кога го предводел својот тим до гостинска победа од 3–2 над [[ФК Жирона|Жирона]], откако Алавес губел со 2–0 на 20 минути пред крајот на натпреварот.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/la-liga/jornada_14/ger_ala/|title=Pedraza e Ibai le dan la primera alegría a Abelardo|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Óscar|last=García|language=es|date=4 December 2017|access-date=4 December 2017}}</ref> Во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018–2019|2018–2019]], неговиот тим започнал добро и се наоѓал во конкуренција за пласман во Лигата на шампионите, но во вториот дел од сезоната нивната форма опаднала, па Алавес завршил на 11-тото место. Абелардо поднел оставка на крајот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/33977/11724920/abelardo-fernandez-resigns-as-alaves-head-coach|title=Abelardo Fernandez resigns as Alaves head coach|publisher=[[Sky Sports]]|date=20 May 2019|access-date=25 July 2019}}</ref> На 27 декември 2019 година, Абелардо се вратил во градот [[Барселона]], откако ја прифатил понудата да стане третиот тренер на [[ФК Еспањол|Еспањол]] во текот на [[ФК Еспањол сезона 2019–2020|сезоната 2019-2020]], во време кога тимот се наоѓал на последното место на табелата.<ref>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/ca/actualitat/abelardo-nou-entrenador-del-rcd-espanyol-de-barcelona/_n:10541/|title=Abelardo, nou entrenador del RCD Espanyol de Barcelona|trans-title=Abelardo, new RCD Espanyol de Barcelona manager|publisher=RCD Espanyol|language=ca|date=27 December 2019|access-date=27 December 2019}}</ref> Шест месеци подоцна, тој бил отпуштен, бидејќи тимот заостанувал осум бода зад зоната за опстанок, а до крајот на сезоната останувале уште седум натпревари.<ref>{{cite web|url=https://es.besoccer.com/noticia/oficial-el-espanyol-despide-a-abelardo-852294|title=OFICIAL: el Espanyol despide a Abelardo|trans-title=OFFICIAL: Espanyol dismiss Abelardo|publisher=Be Soccer|language=es|date=27 June 2020|access-date=27 June 2020}}</ref> На 12 јануари 2021 година, се вратил во Алавес, заменувајќи го отпуштениот [[Пабло Макин]].<ref>{{cite web|url=https://www.deportivoalaves.com/noticia/abelardo-nuevo-entrenador-del-deportivo-alaves|title=Abelardo, nuevo entrenador del Deportivo Alavés|trans-title=Abelardo, new manager of Deportivo Alavés|publisher=Deportivo Alavés|language=es|date=12 January 2021|access-date=12 January 2021}}</ref> Во мај 2022 година, тој повторно се вратил во Спортинг Хихон,<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/sporting/2022/05/03/abelardo-fichara-sporting-junio-2023-65675352.html|title=Oficial: Abelardo ficha por el Sporting hasta junio de 2023|trans-title=Official: Abelardo signs for Sporting until June 2023|newspaper=La Nueva España|first=Andrés|last=Menéndez|language=es|date=3 May 2022|access-date=23 March 2023}}</ref> но на 15 јануари следната година бил разрешен од должноста.<ref>{{cite web|url=https://www.realsporting.com/noticia/abelardo-fernandez-deja-de-ser-el-entrenador-del-real-sporting|title=Abelardo Fernández deja de ser el entrenador del Real Sporting|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=15 January 2023|access-date=17 January 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115103252/https://www.realsporting.com/noticia/abelardo-fernandez-deja-de-ser-el-entrenador-del-real-sporting|archive-date=15 January 2023}}</ref> На 6 јуни 2024 година, по повеќе од една година неактивност, Абелардо бил назначен за нов тренер на [[ФК Картахена|Картахена]] во [[Сегунда Дивисион (Шпанија)|Сегунда Дивисион]],<ref>{{cite web|url=https://www.fccartagena.es/noticias/el-pitu-abelardo-nuevo-tecnico-del-fc-cartagena|title=El 'Pitu' Abelardo, nuevo técnico del FC Cartagena.|publisher=FC Cartagena|language=es|date=6 June 2024|access-date=11 June 2024}}</ref> од каде бил отпуштен по само шест натпревари.<ref>{{cite web|url=https://www.fccartagena.es/noticias/abelardo-deja-de-ser-entrenador-del-fc-cartagena|title=Abelardo deja de ser el técnico del FC Cartagena|publisher=FC Cartagena|language=es|date=25 September 2024|access-date=25 September 2024}}</ref> == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 23 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- || [[ФК Спортинг Хихон сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=4|{{flagsport|ESP}} [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2013-2014|СД]] || 5+2<ref>Плејоф</ref> || 3 || 2 || 0+2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|7|3|2|2}} || ''наз. (8.)'', крај 5. место |- || [[ФК Спортинг Хихон сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 42 || 21 || 19 || 2 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 1 || 0 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|43|21|19|3}}|| 2. место {{rise}} (пром.) |- || [[ФК Спортинг Хихон сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|СД]] || 38 || 10 || 9 || 19 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2015-2016|КШ]] || 2 || 0 || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|10|10|20}}|| 17. место |- || [[ФК Спортинг Хихон сезона 2016-2017|2016-јан. 2017]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|СД]] || 18 || 3 || 3 || 12 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2016-2017|КШ]] || 2 || 0 || 0 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|20|3|3|14}}|| ''отп. 18. место'' |- !colspan="3"|Вкупно Спортинг Хихон || 105 || 37 || 33 || 35 || || 5 || 0 || 1 || 4 || || - || - || - || - || || - || - || - || - {{WDLtot|110|37|34|39}} || |- || [[Депортиво Алавес сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} [[Депортиво Алавес|Алавес]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|ПД]] || 25 || 13 || 2 || 10 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2011-2012|КШ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|29|16|2|11}} || ''наз. (20.)'', крај 14. место |- || [[Депортиво Алавес сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|ПД]] || 38 || 13 || 11 || 14 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2018-2019|КШ]] || 2 || 0 || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|13|12|15}}|| 11. место |- !colspan="3"|Вкупно Алавес || 63 || 26 || 13 || 24 || || 6 || 3 || 1 || 2 || || - || - || - || - || || - || - || - || - {{WDLtot|69|29|14|26}} || |- || [[ФК Еспањол сезона 2019-2020|дек. 2019-2020]] || {{flagsport|ESP}} [[ФК Еспањол|Еспањол]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2019-2020|ПД]] || 13 || 3 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2019-2020|КШ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|17|5|5|7}} || ''наз. (20.), отп. (20. место)'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 76 || 29 || 18 || 29 || || 8 || 4 || 1 || 3 || || 2 || 1 || 0 || 1 || || - || - || - || - {{WDLtot|86|34|19|33}} || |} ==Титули== ===Клупски=== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1997–1998, 1998–1999 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 1994, 1996 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1997 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/abelardo/M1vEw5An/ Абелардо Фернандес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/abelardo/profil/spieler/8036 Абелардо Фернандес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160616/fernandez-abelardo Абелардо Фернандес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113813/show/%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE Абелардо Фернандес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j5.html Абелардо Фернандес на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фернандес, Абелардо}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Еспањол]] h6cnyei7xwqml1p7a1l8kzmuwterret 0 1406484 5652527 5649819 2026-11-02T16:51:32Z Jtasevski123 69538 /* Влијание во популарната култура */ 5652527 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox book | name = Од Земјата до Месечината | title_orig = {{lang|fr|De la terre à la lune}} | translator = | image = File:From the Earth to the Moon Jules Verne.jpg | caption = Насловна страница на едно од раните изданија на англиски јазик | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Емил Антоан Бајар]] и [[Алфонс де Невил]] | country = Франција | language = француски | series = [[Воодушевувачки патувања]] бр. 4<br>„[[Клубот на топовите од Балтимор]]“ бр. 1 | genre = [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] | release_date = 1865 | english_pub_date = | media_type = Печатено ([[Тврд повез]]) | pages = | preceded_by = [[Патување во центарот на Земјата]] | followed_by = [[Околу Месечината]] | film adaptations = | wikisource = From the Earth to the Moon }} '''''Од Земјата до Месечината: Директен пат за 97 часа, 20 минути''''' ({{Langx|fr|'''De la Terre à la Lune, trajet direct en 97 heures 20 minutes'''}}) — [[роман]] од [[Жил Верн]] од 1865 година. Романот ја раскажува приказната за Балтиморскиот клуб за оружје, здружение на ентузијасти за оружје по [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], и нивните обиди да изградат огромен вселенски топ „Колумбијад“ и да лансираат тројца луѓе - претседателот на Клубот за оружје, неговиот ривал од Филаделфија кој произведува оклопи и еден француски поет - во проектил со цел слетување на Месечината. Пет години подоцна, Верн напишал продолжение наречено „''[[Околу Месечината|Околу Месечината“]]''. == Заднина == Романот на Верн не бил првото книжевно дело што опишува патување до Месечината; во оваа група спаѓаат „Вистинска приказна“ од [[Лукијан од Самосата|Лукијан]] (II век н. е.), „Човекот на Месечината“ од [[Френсис Годвин]] (1638), „Комична историја на државите и царствата на Месечината“ (1657) од [[Сирано де Бержерак]], романот „Откривање на еден свет на Месечината“ од [[Џон Вилкинс]] (1638), како и делото „Патувањето на лорд Сетон низ седумте планети, или Новиот Ментор“ од Мари-Ан Робер, објавено во [[Париз]] во 1756 година. Приказната е значајна по тоа што Верн се обидел да направи груби пресметки за потребните одлики на топот, при што, со оглед на сразмерниот недостиг на искуствени податоци за оваа тема во тоа време, некои од неговите бројки се изненадувачки точни. Сепак, неговата замисла за „вселенски топ“ (наменет за лансирање во вселената без употреба на ракети) се покажала како непрактична за безбедно патување на луѓе, бидејќи би била потребна многу подолга цевка за да се постигне [[Втора космичка брзина|втора космичка брзина]], притоа одржувајќи го забрзувањето во граници што се подносливи за патниците. Ликот на Мишел Ардан, францускиот член на походот во романот, бил вдахновен од вистинска личност – фотографот [[Феликс Надар]]. Во 1889 година, Верн напишал второ продолжение на романот, насловено „[[Купување на Северниот Пол]]“, во кое членовите на „Клубут на топовите“ (предводени од Џ. Т. Мастон) планираат да го искористат „Колумбијад“ за да го променат наклонот на Земјата, со цел минералните богатства на арктичкиот предел да станат достапни за искористување. == Содржина == [[Податотека:'From the Earth to the Moon' by Henri de Montaut 39.jpg|мини|лево|Проектилот, како што е прикажан на гравура од илустрираното издание од 1872 година]] [[Слика:From the Earth to the Moon (151481126).jpg|мини|лево|Истрелувањето на „[[Колумбијад#во фикција|Колумбијад“]]]] Приказната започнува некое време по завршувањето на [[Американската граѓанска војна]]. „Клубот на топовите“ од [[Балтимор]], здружение посветено на осмислување оружје од секаков вид (особено топови), се собира откако претседателот Импеј Барбикан ги повикува да ја поддржат неговата најнова замисла. Тој направил пресметки и верува дека тие би можеле да изградат топ способен да истрела проектил кон Месечината. По добивањето поддршка од неговите соработници, се одржува уште еден состанок на кој се одлучува за местото од каде што ќе се испука проектилот, за димензиите и материјалите и на топот и на проектилот, како и за тоа каков вид барут ќе се користи. Еден стар непријател на Барбикан, капетанот Никол од Филаделфија, конструктор на [[челичен оклоп]], изјавува дека целиот потфат е бесмислен и се обложува со Барбикан во низа облози со сè поголеми износи дека таквиот подвиг е невозможен. Првата пречка, обезбедувањето доволно пари за изградба на џиновскиот топ (за што Никол се обложил во 1.000 долари), се надминува со собирање средства од голем број земји во Америка и Европа. Имено, САД донираат четири милиони [[долари]], додека Англија, на почетокот, не дава ништо. На крајот се собираат близу пет и пол милиони долари, со што се обезбедува финансиската остварливост на проектот. Ридот Стоун во близина на Тампа на [[Флорида]] е избран како место за изградба на топот. „Клубот на топовите“ патува таму и ја започнува изградбата на топот Колумбијад, за што е потребно ископување кружна дупка длабока {{convert|900|ft|m|adj=mid|-deep}} и широка {{convert|60|ft|m|adj=mid|-wide}}. Ископувањето завршува набргу, но Барбикан го дочекува изненадување: Мишел Ардан, француски авантурист, планира да отпатува на Месечината со проектилот. За време на собирот помеѓу Ардан, членовите на клубот и жителите на Флорида, се појавува Никол и го предизвикува Барбикан на дуел. Дуелот е прекинат бидејќи Ардан — претходно предупреден од Џеј Т. Мастон, секретарот на Клубот — ги пресретнува ривалите во шумата каде што требало да се пресметаат. Во меѓувреме, Барбикан наоѓа решение за проблемот со преживувањето на огромното забрзување што би го предизвикала експлозијата. Ардан предлага Барбикан и Никол да патуваат со него во проектилот, а неговиот предлог е прифатен. == Влијание во популарната култура == Романот послужил како вдахновение за операта „[[Патување на Месечината (опера)|Патување на Месечината]]“ (''Le voyage dans la lune'') од 1875 година, со музика на [[Жак Офенбах]], создадена без дозвола од авторот. Во 1880 година, весникот „Пал мал газет“ (''The Pall Mall Gazette'') го опишал Верновиот „Колумбијад“ како „вселенски брод“ (''space-ship'') – што претставува прва забележана употреба на овој поим во историјата.<ref>{{Cite web|url=https://howthingsfly.si.edu/ask-an-explainer/what-year-was-word-spaceship-first-used|title=Во која година за првпат е употребен зборот „вселенски брод“? | How Things Fly}}</ref> Во романот „Првите луѓе на Месечината“ (''The First Men in the Moon'') од 1901 година, дело на [[Херберт Џорџ Велс|Х. Џ. Велс]] (кој исто така се занимава со темата за првите патници на Месечината), главниот лик, г. Бедфорд, му го споменува романот на Верн на својот придружник, професорот Кавор; притоа се напоменува дека Кавор „не чита белетристика“. Романот (заедно со делото „Првите луѓе на Месечината“ на Велс) послужил како вдахновение за првиот научно-фантастичен филм, „[[Патување до Месечината (филм од 1902)|Патување на Месечината]]“ (''A Trip to the Moon''), снимен во 1902 година од Жорж Мелиес. Во 1958 година била објавена уште една филмска адаптација на приказната, насловена „Од Земјата до Месечината“ (''From the Earth to the Moon''), а во 1967 година романот станал основа за една многу слободна адаптација – британската комедија „Ракетата на Жил Верн до Месечината“ (''Jules Verne's Rocket to the Moon''), во која главните улоги ги толкуваат Берл Ајвс и Тери-Томас. Чехословачкиот филм од 1961 година, „Неверојатниот барон Минхаузен“ (''The Fabulous Baron Munchausen''), комбинира ликови и елементи од дејството на романот на Верн со оние од приказните за [[Барон Минхаузен|баронот Минхаузен]] и [[Сирано де Бержерак]]. Во март 1953 година, издавачката куќа „Гилбертон“ (Gilberton Company) објавила стрип-адаптација на „Од Земјата до Месечината“ како издание бр. 105 во својата серија „Илустрирани класици“ (Classics Illustrated). Неидентификуван сценарист го споил делото на Верн „Од Земјата до Месечината“ со неговото продолжение, „Околу Месечината“. Уметничкиот директор на „Гилбертон“, Алекс А. Блум, ги изработил и илустрацијата за насловната страница и 44-те страници со внатрешни цртежи. Ова издание доживеало дванаесет печатења во периодот меѓу 1953 и 1971 година.<ref>{{Citation | first = William B Jr | last = Jones | title = Classics Illustrated: A Cultural History | edition = 2 | publisher = McFarland | date = 2011 | page = 329}}.</ref> За време на враќањето од Месечината, екипажот на „Аполо 11“ се осврнал на книгата на Жил Верн во текот на телевизиски пренос на 23 јули 1969 година.<ref>{{Citation | url = http://www.jsc.nasa.gov/history/mission_trans/AS11_TEC.PDF | publisher = [[НАСА|NASA]] | place = САД | title = JSC | date = 11 February 2015 | contribution = History}}.</ref> Командантот на мисијата, астронаутот [[Нил Армстронг]], изјавил: „Пред сто години, Жил Верн напиша книга за патување до Месечината. Неговиот вселенски брод, „Колумбијад“, полета од Флорида и слета во Тихиот Океан откако го заврши патувањето до Месечината. Сметаме дека е соодветно да споделиме со вас некои од размислувањата на екипажот, додека современиот „Колумбијад“ утре се среќава со планетата Земја и со истиот тој Тихи Океан“. Во 1991 година, компанијата „Ориџин системс“ (Origin Systems) ја издала играта „Ultima: Worlds of Adventure 2: Martian Dreams“. Дејството на играта се одвива за време на Светската колумбовска изложба во 1893 година, а во неа се појавува вселенски топ сличен на оној опишан во книгата, иако е насочен кон Марс, а не кон Месечината. Во трилогијата „Квантниот крадец“ (''The Quantum Thief'', 2010), главниот лик склучува несигурен сојуз со групата „Ган клаб зоку“ (Gun Club zoku), која е специјализирана за воено оружје. Во романот „Каузалниот ангел“ (''The Causal Angel'', 2014), откако ќе избега од Земјата користејќи вселенски топ на нуклеарен погон, тој им го продава „куршумот од топот на Верн“ као единствен колекционерски предмет; авторот Хану Рајаниеми е вљубеник во делата на Жил Верн.<ref>[https://scifinow.co.uk „Interview: Hannu Rajaniemi: SciFiNow talks to a rising star in sci-fi.“]</ref><ref>[https://iop.org „Once a physicist: Hannu Rajaniemi; Hannu Rajaniemi is an Edinburgh-based science-fiction writer whose first novel, The Quantum Thief, is published in paperback this month by Gollancz.“]</ref> Во јапонската аниме-адаптација на „Вселенски браќа“ (''Space Brothers'', 2012–2014), воведната шпица за епизодите 39–51 (песната „Small World“ од групата „Fujifabric“) претставува хумористичен осврт на приказната, а на крајот дури се појавува и насловната страница на едно од раните изданија на англиски јазик.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org Ghostarchive] and the [https://archive.org Wayback Machine]: {{cite web| url = https://youtube.com| title = Uchuu Kyoudai (Space Brothers) Opening 4 – Small World by Fujifabric | date = February 8, 2016 | via=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> Првата верзија на забавниот воз [[Space Mountain]] во [[Дизниленд Париз]], отворена во 1995 година под името „Space Mountain: De la Terre à la Lune“, била делумно вдахновена од овој роман. Надворешноста на оваа забавно-тематска целина се одликувала со ретрофутуристички стил карактеристичен за ерата на Верн, со изглед на занитени челични плочи, како и со топот „Колумбијад“ (Columbiad). При поминувањето на возот, топот испушта силен звук и чад, создавајќи кај патниците чувство дека се истрелани во вселената. На настанот D23 во 2026 година, „Дизни“ (Disney) објави дека сегашната верзија посветена на „Војна на ѕвездите“ (''Star Wars'') ќе биде затворена во 2027 година, а возењето ќе се врати на својата првична тема и приказна. Во 2026 година, по враќањето на мисијата [[Артемида 2]] — која вклучувала историски прелет околу Месечината — и првиот пробен лет на вселенското летало [[Орион (вселенско летало)|Орион]] со екипаж, службеникот за односи со јавноста на НАСА и коментатор Роб Навијас (познат и како „Гласот на НАСА“)<ref>{{Citation | url = https://nasa.gov| title = Meet Rob Navias: Public Affairs Officer and Mission Commentator | date = 25 June 2025 | place = US | contribution = History}}</ref> направил алузија на Жил Верн, изјавувајќи: „Потврдено е слетување во вода во 19:07 часот по централно време (17:07 часот по тихоокеанско време). Од страниците на Жил Верн до модерна мисија до Месечината — завршено е ново поглавје во истражувањето на нашиот небесен сосед“. Ова било кажано за време на официјалниот пренос во живо на слетувањето, емитуван од НАСА на YouTube.<ref>{{Citation | url = https://nasa.gov| title = NASA's Artemis II Crew Comes Home (Official Broadcast) | date = April 10, 2026 | place = US | contribution = History}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“]] [[Категорија:Страници кои имаат врска до Викиизвор]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Научнофантастични романи]] [[Категорија:Романи од 1865 година]] 5xbuj1t1ntvvzmonrv2bokflxqdvszt 0 1406487 5652518 5651998 2026-11-02T16:16:01Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652518 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Сантјаго Кањисарес | image = [[Податотека:Santiago Cañizares 24sept2006 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Хосе Сантјаго Кањисарес Руис<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.lainformacion.com/deporte/santiago-canizares-inaugura-manana-en-puertollano-el-pabellon-con-su-nombre_GkXgpxJg2FxxxrE1LBJwA1/|title=Santiago Cañizares inaugura mañana en Puertollano el pabellón con su nombre|newspaper=La Información|language=es|date=20 June 2013|access-date=31 March 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915121223/https://www.lainformacion.com/deporte/santiago-canizares-inaugura-manana-en-puertollano-el-pabellon-con-su-nombre_GkXgpxJg2FxxxrE1LBJwA1/|archive-date=15 September 2021}}</ref> | height = {{height|m=1.81}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1969|12|18}} | cityofbirth = {{роден во|Мадрид|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/GK}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2008 <small>(39 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Real Madrid}} | years1 = 1989-1990 | caps1 = 35 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Real Madrid Castilla}} | years2 = 1988-1992 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Real Madrid}} | years3 = 1990-1991 | caps3 = 7 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Elche}} | years4 = 1991-1992 | caps4 = 38 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Merida}} | years5 = 1992-1994 | caps5 = 74 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Celta Vigo}} | years6 = 1994-1998 | caps6 = 41 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Real Madrid}} | years7 = 1998-2008 | caps7 = 305 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Valencia}} | nationalyears1 = 1985-1986 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 16 години|Шпанија 16]] | nationalyears2 = 1987 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|Шпанија 17]] | nationalyears3 = 1986-1988 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears4 = 1988-1989 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 година|Шпанија 19]] | nationalyears5 = 1989-1990 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears6 = 1990-1991 | nationalcaps6 = 3 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears7 = 1991-1992 | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 0 | nationalteam7 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears8 = 1993-2006 | nationalcaps8 = 46 | nationalgoals8 = 0 | nationalteam8 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хосе Сантјаго Кањисарес Руис''' (роден на [[18 декември]] [[1969]] година, во [[Мадрид]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]], и поранешен [[Рели|рели]] возач. Во својата долга кариера, Кањисарес [[Голман (фудбал)|бранел]], меѓу другите, за три клуба од шпанската [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]: [[ФК Селта Виго|Селта Виго]] (1992–1994), [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] (1994–1998), со кој освои две титули во [[Примера Дивисион (Шпанија)|првенството]], еден [[Суперкуп на Шпанија]] и [[УЕФА Лига на шампиони 1997-1998|Лигата на шампионите 1997-1998]], како и [[ФК Валенсија|Валенсија]] (1998–2008), клуб во чија ''Куќа на славните'' е член.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/12/19/valencia/1198076463.html|title=Cañizares se marcha como portero más laureado de la historia del Valencia|date=2007-12-19|publisher=elmundo.es|language=es}}</ref> Со тимот на Валенсија, на национално ниво, освоил уште две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и еден [[Суперкуп на Шпанија 1999|Суперкуп на Шпанија]], а на континентално ниво, еден [[Куп на УЕФА 2003-2004|Куп на УЕФА]], еден [[Суперкуп на УЕФА 2004|Европски суперкуп]] и двапати бил финалист во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{Cite web|url=https://www.lasprovincias.es/valenciacf/canizares-desvela-vivio-final-champions-20211104175250-nt.html|title=El buen recuerdo de Cañizares sobre un momento triste para el Valencia|date=2021-11-04|publisher=lasprovincias.es|language=es}}</ref> На индивидуално ниво, освоил четири трофеи „[[Трофеј Самора|Самора]]“ и бил избран во [[Тим на годината на УЕФА|Тимот на годината на УЕФА]] во [[Тим на годината на УЕФА#Тим на годината 2001|2001 година]].<ref>{{Cite web|url=https://www.relevo.com/futbol/liga-primera/canizares-zamora-perdio-jugar-falta-20240524170213-nt.html|title=Cañizares y el «Zamora» que perdió|date=2024-05-24|publisher=relevo.com|language=es}}</ref> Тој се наоѓа на шесттото место меѓу играчите со најмногу одиграни официјални натпревари во историјата на [[ФК Валенсија|Валенсија]] (2026).<ref name=":BDfutbol">BDfutbol [https://www.bdfutbol.com/es/e/egols36.html Listado de los jugadores con más partidos del Valencia], посетено во јули 2026</ref> Кањисарес бил сениорски репрезентативец на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во периодот 1993-2006, играјќи на три [[Светско првенство во фудбал|Светски]] ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] и [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]) и три [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 1996|1996]], [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] и [[Европско првенство во фудбал 2004|2004]]), забележувајќи вкупно 46 настапи за репрезентацијата. Со младинските шпански репрезентации, го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 16 години 1986|Европското првенство под 16 години 1986]], а со [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] го освоил златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри 1992]].<ref>{{Cite web|url=https://as.com/futbol/2007/02/24/mas_futbol/1172302051_850215.html|title=Pinilla-Cañizares, el último partido de Barcelona 92|date=2007-02-24|publisher=as.com|language=es}}</ref> ==Биографија== Во летото 1992 година, стапил во брак со својата прва сопруга, Марина Кончељо, со која има три деца: Карлота (1997), [[Лукас Кањисарес|Лукас]] (2002) и Оливија (2006). На 5 јули 2008 година, се оженил со Мајте Гарсија на [[Ибица]], со која имал уште четири деца: Софија (2009) и нејзините тројца браќа и сестри, тројката Индија, Мартина и Санти (2013),<ref>{{Cite web |url=https://www.hola.com/famosos/2013022263459/santiago-canizares-mayte-garcia-padres-trillizos/ |title=Santiago Cañizares y Mayte García, padres de trillizos |date=2013-04-07|publisher=hola.com}}</ref> од кој последниот починал на 23 март 2018 година, на петгодишна возраст.<ref>{{Cite web |url=https://www.hola.com/actualidad/20180419123062/mayte-canizares-revela-motivo-entrevista-hola/ |title=Mayte Cañizares explica el motivo por el que su marido y ella han concedido la entrevista a ¡HOLA! |date=2018-04-19|publisher=hola.com}}</ref> Во јули 2021 година, ја објавил разделбата сo Мајте Гарсија,<ref>{{Cite web|url=https://elpais.com/gente/2021-07-21/santiago-canizares-y-mayte-garcia-se-separan-tras-13-anos-de-matrimonio.html|title=Santiago Cañizares y Mayte García se separan tras 13 años de matrimonio|date=2021-07-21|publisher=elpais.com}}</ref> На 14 ноември 2025 година, во [[Валенсија]] стапил во брак со Ноеми Переа. Неговиот најстар син [[Лукас Кањисарес|Лукас]], исто така е фудбалер, во моментов игра за португалскиот клуб [[КД Тондела|Тондела]].<ref>{{cite web|url=https://www.lasprovincias.es/deportes/futbol/lucas-canizares-hijo-leyenda-valencianista-santiago-canizares-20250822130052-nt.html|title=Lucas Cañizares, hijo de la leyenda valencianista Santiago Cañizares, da el salto a Primera División|date=2025-09-22|website=Las Provincias}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Кањисарес е роден во 1969 година во [[Мадрид]], но израснал во [[Пуертолано]], покраината [[Покраина Сиудад Реал|Сиудад Реал]], градот од кој потекнуваат неговите родители.<ref>[https://www.lavozdepuertollano.es/web/contenido/deportes/santiago-canizares-presume-de-orgullo-puertollanero-en-la-presentacion-de-canete-mucho-mas-que-un-gran-portero33698.html Santiago Cañizares presume de puertollanero en la presentación de “Cañete, mucho más que un gran portero”]</ref> Својата фудбалска кариера ја започнал во клубот Калво Сотело, каде што Едуардо Катурла го приклучил во првиот тим на само 15-годишна возраст, при што играл на повеќе позиции. Следната година се приклучил на [[Младински сектор на ФК Реал Мадрид|младинските категории]] на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Откако во сезоната 1989-1990, дебитирал како професионалец во Сегунда Дивисион со [[Реал Мадрид Кастиља]], тој останал во истата лига и во следните две години минувајќи ги на позајмица во [[ФК Елче|Елче]] (1990–1991) и во [[Клуб Полидепортиво Мерида|Мерида]] (1991–1992). Во сезоната 1992–1993, потпишал за [[ФК Селта Виго|Селта Виго]], која за него платила 57 милиони пезети. Своето деби во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] го имал на 6 септември 1992 година, во поразот со 2-0 на гостувањето кај [[Депортиво Ла Коруња]]. Неговиот најзначаен успех со клубот од [[Галисија]] бил пласманот во финалето на [[Фудбалски куп на Шпанија 1993-1994|Купот на Шпанија 1993-1994]], загубено на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] од [[Реал Сарагоса|Сарагоса]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eldesmarque.com/futbol/celta-de-vigo/20200520/canizares-el-amargo-recuerdo-de-las-dos-tandas-de-penaltis-que-perdio-en-su-carrera_190145202.html|title=Cañizares, el amargo recuerdo de las dos tandas de penaltis que perdió en su carrera|date=2020-05-20|publisher=eldesmarque.com|language=es}}</ref> ===Реал Мадрид=== Во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-95|1994–1995]], Кањисарес се вратил во Реал Мадрид, каде што останал четири сезони. Под водството на [[Хорхе Валдано]], тимот ја освоил првенствената титулата, со искусниот [[Пако Бујо]] како стандарден голман (додека Кањисарес настапил само еднаш во првенството), прекинувајќи ја серијата од четири последователни шампионски титули на Барселона.<ref>{{cite web|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/real-madrid/20200603/481578550125/valdano-puso-fin-hace-25-anos-a-la-hegemonia-del-dream-team.html|title=Valdano puso fin a la hegemonía del "Dream Team"|date=2020-06-03|publisher=mundodeportivo.com}}</ref> Во својата втора сезона, Кањисарес успеал да се избори да биде прв голман во вториот дел од сезоната, но клубот имал разочарувачка сезона без освоени трофеи. Во третата сезона, со доаѓањето на [[Фабио Капело]], тој сепак го загубил местото во почетната постава од [[Бодо Илгнер]], кој бил доведен на изрично барање на италијанскиот тренер поради неговата склоност кон голмани со повисок раст.<ref>{{cite web|url=https://www.elperiodico.com/es/dominical/20150218/conozca-a-santiago-canizares-como-la-palma-de-su-mano-3948766|title=Conozca a Santiago Cañizares como la palma de su mano|date=2015-02-18|publisher=elperiodico.com}}</ref> Така, тој имал само епизодна улога во освојувањето на својата втора првенствена титула ([[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|1996–1997]]), а во четвртата сезона како играч на Реал Мадрид (1997–1998), одбележена со освојувањето на седмиот трофеј во [[УЕФА Лига на шампиони 1997-1998|Лигата на шампионите]], тој бил прв голман на тимот до јануари, кога Илгнер повторно се вратил во почетниот состав и бранел во остатокот од сезоната вклучително и во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 1998 година|финалето]] во [[Амстердам]] против [[ФК Јувентус|Јувентус]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/radio/2024/04/02/660bd745ca4741f2218b4585.html|title=Cañizares junto a Bodo Illgner imita a Capello: "¡Tú cuánto mides!"|date=2024-04-02|publisher=marca.com}}</ref> ===Валенсија=== <!--[[Податотека:Santiago Cañizares 24sept2006 (cropped).jpg|thumb|left|Кањисарес со дресот на Валенсија во 2006 година]]--> Во летото 1998 година, Кањисарес се преселил во [[ФК Валенсија|Валенсија]] за да го замени пензионираниот [[Андони Субисарета]]. На [[Местаља]] се задржал до крајот на својата кариера во 2008 година, а под водството на тренери како [[Клаудио Раниери]], [[Ектор Купер]] и [[Рафа Бенитес]], освоил уште две шпански првенства ([[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|2001-2002]] и [[Примера Дивисион (Шпанија) 2003-2004|2003-2004]]), еден [[Фудбалски куп на Шпанија 1998-1999|Куп на Шпанија]] (1998-1999), еден [[Суперкуп на Шпанија 1999|суперкуп]] (1999), еден [[Куп на УЕФА 2003-2004|Куп на УЕФА]] (2003-2004) и, како последица на тоа, еден [[Суперкуп на УЕФА 2004|Европски суперкуп]].<ref name=":0"/> Исто така, двапати стигнал до финалето на Лигата на шампионите, но и двата пати загубил: во [[УЕФА Лига на шампиони 1999-2000|2000 година]] од Реал Мадрид и во [[УЕФА Лига на шампиони 2000-2001|2001 година]] од {{Fb team (N) Bayern Munchen}}.<ref name=":0"/> Во октомври 2007 година, тогашниот тренер на Валенсија [[Кике Санчес Флорес]] бил сменет, а на негово место бил назначен [[Роналд Куман]]. Набргу по преземањето на тимот, [[Холандија|холандскиот]] тренер соопштил дека нема повеќе да го повикува голманот<ref>{{cite web|url = http://www.20minutos.es/noticia/324843/0/koeman/albelda/canizares/|title = Cañizares y Albelda responden a Koeman|date=2008-04-18|publisher=20minutos.es}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.20minutos.es/noticia/325687/0/koeman/habla/claro/|title = Koeman: "Albelda, Cañizares y Angulo son una página del pasado"|date=2008-04-18|publisher=20minutos.es}}</ref> — заедно со неговите соиграчи [[Давид Албелда]] и [[Мигел Анхел Ангуло]] — и покрај тоа што во февруари истата година го продолжил договорот за уште две сезони.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2007/12/20/mas_futbol/1198105208_850215.html|title = Cañizares insinúa su retirada|date=2008-04-18|publisher=as.com}}</ref> И покрај тоа, играчот не го реализирал заминувањето од клубот и останал дел од тимот на Валенсија, иако не бил повикуван за натпреварите. Во април 2008 година, Валенсија го освоила [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|Купот на Шпанија]], но ниту Кањисарес ниту другите играчи кои биле отстранети од тимот не патувале со експедицијата на Валенсија во [[Мадрид]], каде што се одржало финалето.<ref>{{cite web|url=https://elpais.com/deportes/2008/04/15/actualidad/1208244124_850215.html |title = Cañizares Cañizares, Albelda y Angulo no acompañan al Valencia en la final de la Copa del Rey|date=2008-04-18|publisher=elpais.com}}</ref> Само една недела по освојувањето на трофејот, Куман бил разрешен од функцијата, а новиот тренер, [[Воро]], му го вратил местото на Кањисарес во почетниот состав. По повеќе од четири месеци во кои голманот не бил повикуван за натпреварите, тој се вратил на теренот на 27 април 2008 година, кога [[Тимо Хилдебранд]] и [[Хуан Луис Мора]] билe повредени, Кањисарес застанал на голот и остварил сува мрежа во натпреварот на домашен терен против [[ФК Осасуна|Осасуна]] добиен со 3-0.<ref>{{cite web|url=http://espnfc.com/uk/en/report/226432/report.html?soccernet=true&cc=5739|title=Valencia 3–0 Osasuna|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=27 April 2008|access-date=16 January 2013}}</ref> Сепак, на крајот од сезоната, Кањисарес објавил дека постигнал договор со клубот за раскинување на договорот, од кој му преостанувала уште една година. На 18 мај 2008 година, тој го одиграл својот последен натпревар за Валенсија, против [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], кој завршил со резултат 3-1.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/edicion/marca/futbol/1a_division/valencia/es/desarrollo/1124403.html|title=Cañizares rescinde su contrato con el Valencia|date=2008-05-17|publisher= marca.com}}</ref> Со тоа, тој го забележал својот 416 настап во дресот на Валенсија, заземајќи го шесттото место на вечната листа по бројот на настапи за клубот.<ref name=":BDfutbol"/> На таа листа, тој е голманот со најмногу натпревари во дресот на Валенсија, а исто така е и голманот со најмногу одиграни натпревари во првенството за Валенсија (305).<ref>https://www.valenciacf.com/conoce-el-top-10-de-porteros-con-mas-partidos-oficiales-en-la-historia-del-valencia-cf?image=1</ref> Откако одбил неколку понуди од англиската [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]] и северноамериканската [[МЛС]], одлучил да се повлече од професионалниот фудбал и да започне кариера како спортски коментатор. Дебитирал на радиостаницата [[Cadena SER]], за време на реванш-натпреварот од [[Суперкуп на Шпанија 2008|Суперкупот на Шпанија]], одигран на 24 август, меѓу два негови поранешни клуба: Реал Мадрид и Валенсија.<ref>{{cite web|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=538587&idseccio_PK=1011&h=|title=Silva, Hildebrand, Mijatovic e Iturralde, víctimas del debut de Cañizares como comentarista|date=2008-08-26|publisher=elperiodico.com}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Кањисарес ја претставувал Шпанија во сите младински селекции од [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 16 година|под 16]] до [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Тој бил дел од составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]], која го освоила златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], иако за време на целиот турнир бил резерва на [[Тони Хименес]]. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го имал на 17 ноември 1993, во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1994 (УЕФА)|квалификацискиот натпревар]] за [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]] против {{NazNB|FUrep|DEN}};<ref>{{cite news|url=http://www.lavozdegalicia.es/noticia/gradario/hemeroteca/2015/11/16/santiago-canizares-debutaba-seleccion-siendo-celtico/00031447706329009178366.htm|title=Cañizares debutaba en la selección siendo céltico|newspaper=[[La Voz de Galicia]]|first=Alberto|last=Fernández|language=es|date=17 November 2015|access-date=19 May 2016}}</ref> откако [[Андони Субисарета]] бил исклучен со директен црвен картон во десеттата минута, тој влегол во игра и остварил [[Сува мрежа|сува мрежа]] во натпреварот завршен со победа на шпанците од 1-0.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/spain/squad/743305.stm|title=Santiago Canizares|publisher=BBC Sport|access-date=6 October 2009}}</ref> Кањисарес забележал вкупно 46 настапи за шпанската репрезентација во периодот 1993-2006. Тој бил избран да учествува на три [[Светско првенство во фудбал|Светски]] ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] и [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]) и три [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 1996|1996]], [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] и [[Европско првенство во фудбал 2004|2004]]), но главно како втор избор на голманската позиција. Поради тоа, на главните турнири забележал само пет настапи, еден на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]] против {{NazNB|FUrep|KOR}} (кога Субисарета отслужувал суспензија), три на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] и еден на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]]. На останатите првенства, тој бил замена за Субисарета во 1990-тите и за Касиљас во 2004 и 2006. Клупската форма на Кањисарес му обезбедила статус на стартер на [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]], но тој го пропуштил турнирот поради несреќа со шишенце со лосион за после бричење, што резултирало со откината тетива на неговото стапало.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/spain/newsid_1994000/1994707.stm|title=Canizares out of World Cup|publisher=BBC Sport|date=17 May 2002|access-date=13 July 2010}}</ref> Тој бил дел од составот на Шпанија и на следното Светско првенство, каде што го имал својот единствен настап на турнирот во Германија, кој воедно бил и последен во неговата репрезентативна кариера. Тоа се случило на последниот натпревар од групната фаза, во победата од 1-0 над {{NazNB|FUrep|SAU}}, одигран во [[Кајзерслаутерн]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853438.stm|title=Saudi Arabia 0–1 Spain|publisher=BBC Sport|date=23 June 2006|access-date=16 April 2015}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|17-11-1993|Севиља|ESP|1|0|DNK|-|Квал. за СП|1994|13={{subon|11}}}} {{Cronopar|19-1-1994|Виго|ESP|2|2|PRT|-1|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP|-2|Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|30-11-1994|Малага|ESP|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|18-1-1995|Ла Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-1|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-1998|Лимасол|CYP (1960-2006)|3|2|ESP|-3|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|23-9-1998|Гранада|ESP|1|0|RUS|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-10-1998|Тел Авив|ISR|1|2|ESP|-1|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|18-11-1998|Салерно|ITA|2|2|ESP|-2|Пријателска|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|27-3-1999|Валенсија|ESP|9|0|AUT|-|Квал. за ЕП|2000|13={{yel|40}}}} {{Cronopar|31-3-1999|Серавале|SMR|0|6|ESP|-|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|5-5-1999|Севиља|ESP|3|1|HRV|-1|Пријателска}} {{Cronopar|5-6-1999|Виљареал|ESP|9|0|SMR|-|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|18-8-1999|Варшава|POL|1|2|ESP|-1|Пријателска|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|4-9-1999|Виена|AUT|1|3|ESP|-1|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|8-9-1999|Бадахос|ESP|8|0|CYP (1960-2006)|-|Квал. за ЕП|2000|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|13={{suboff|60}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-1|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-3|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-2|Евро|2000|Четвртфинале|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-1|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|28-3-2001|Валенсија|ESP|2|1|FRA|-1|Пријателска}} {{Cronopar|25-4-2001|Кордоба|ESP|1|0|JPN|-|Пријателска|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|2-6-2001|Овиедо|ESP|4|1|BIH|-1|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|6-6-2001|Тел Авив|ISR|1|1|ESP|-1|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|1-9-2001|Валенсија|ESP|4|0|AUT|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|13-2-2002|Барселона|ESP|1|1|PRT|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|27-3-2002|Ротердам|NLD|1|0|ESP|-1|Пријателска}} {{Cronopar|17-4-2002|Белфаст|NIR|0|5|ESP|-|Пријателска|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|20-11-2002|Гранада|ESP|1|0|BGR|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|12-2-2003|Лас Палмас|ESP|3|1|DEU|-|Пријателска|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|30-4-2003|Мадрид|ESP|4|0|ECU|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|75}}}} {{Cronopar|6-9-2003|Гимараеш|PRT|0|3|ESP|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|18-2-2004|Барселона|ESP|2|1|PER|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-3-2004|Хихон|ESP|2|0|DNK|-|Пријателска|13={{suboff|76}}}} {{Cronopar|28-4-2004|Џенова|ITA|1|1|ESP|-|Пријателска|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|5-6-2004|Хетафе|ESP|4|0|AND|-|Пријателска|13={{subon|31}} {{suboff|61}}}} {{Cronopar|18-8-2004|Лас Палмас|ESP|3|2|VEN (1930-2006)|-2|Пријателска}} {{Cronopar|7-6-2006|Женева|ESP|2|1|HRV|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|23-6-2006|Кајзерслаутерн|SAU|0|1|ESP|-|Светско првенство|2006|Прва фаза}} {{Cronofin|46|-26}} ==Статистика== === Клупска статистика === {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1989-1990 || {{flagsport|ESP}} [[Реал Мадрид Кастиља|РМ Кастиља]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1989-1990|СД]] || 35 || -41 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1989-1990|КШ]] || 2 || -3 || - || - || - || - || - || - || 37 || -44 |- | 1990-1991 || {{flagsport|ESP}} [[ФК Елче|Елче]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1990-1991|СД]] || 7 || -14 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1990-1991|КШ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 9 || -14 |- | 1991-1992 || {{flagsport|ESP}} [[Клуб Полидепортиво Мерида|Мерида]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1991-1992|СД]] || 38 || -48 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1991-1992|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 38 || -48 |- | 1992-1993 || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Celta Vigo}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1992-1993|ПД]] || 36 || -30 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1992-1993|КШ]] || 1 || -4 || - || - || - || - || - || - || 37 || -34 |- | 1993-1994 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1993-1994|ПД]] || 38 || -51 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1993-1994|КШ]] || 7 || -4 || - || - || - || - || - || - || 45 || -55 |- ! colspan="3" |Вкупно Селта Виго || 74 || -81 || || 8 || -8 || || - || - || || - || - || 82 || -89 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 1994-1995|1994-1995]] || rowspan=4|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|ПД]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1994-1995|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 1994-1995|КУ]] || 2 || -4 || - || - || - || 3 || -4 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 1995-1996|1995-1996]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1995-1996|ПД]] || 12 || -8 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1995-1996|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 1995-1996|ЛШ]] || 1 || -2 || [[Суперкуп на Шпанија 1995|СШ]] || 2 || -5 || 16 || -15 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 1996-1997|1996-1997]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|ПД]] || 2 || -5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1996-1997|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 2 || -5 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 1997-1998|1997-1998]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1997-1998|ПД]] || 26 || -30 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1997-1998|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 1997-1998|ЛШ]] || 6 || -4 || [[Суперкуп на Шпанија 1997|СШ]] || 2 || -3 || 34 || -37 |- ! colspan="3" |Вкупно Реал Мадрид || 41 || -43 || || 1 || 0 || || 9 || -10 || || 4 || -8 || 55 || -61 |- | [[ФК Валенсија сезона 1998-1999|1998-1999]] || rowspan=10|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Valencia}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1998-1999|ПД]] || 38 || -39 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1998-1999|КШ]] || 6 || -7 || [[УЕФА Интертото куп 1998|ИК]]+[[Куп на УЕФА 1998-1999|КУ]] || 6+4 || -3 + -5 || - || - || - || 54 || -54 |- | [[ФК Валенсија сезона 1999-2000|1999-2000]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1999-2000|ПД]] || 23 || -26 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1999-2000|КШ]] || 2 || -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 1999-2000|ЛШ]] || 13 || -11 || [[Суперкуп на Шпанија 1999|СШ]] || 2 || -3 || 40 || -43 |- | [[ФК Валенсија сезона 2000-2001|2000-2001]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 37 || -34 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2000-2001|ЛШ]] || 18 || -9 || - || - || - || 55 || -43 |- | [[ФК Валенсија сезона 2001-2002|2001-2002]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 32 || -23 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 7 || -3 || - || - || - || 40 || -26 |- | [[ФК Валенсија сезона 2002-2003|2002-2003]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 31 || -27 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2002-2003|ЛШ]] || 12 || -12 || [[Суперкуп на Шпанија 2002|СШ]] || 2 || -4 || 45 || -43 |- | [[ФК Валенсија сезона 2003-2004|2003-2004]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2003-2004|ПД]] || 37 || -25 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2003-2004|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 7 || -2 || - || - || - || 44 || -27 |- | [[ФК Валенсија сезона 2004-2005|2004-2005]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|ПД]] || 29 || -30 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2004-2005|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2004-2005|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2004-2005|КУ]] || 6+0 || -10 + 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2004|СШ]]+[[Суперкуп на УЕФА 2004|СУ]] || 2+1 || -3 + -1 || 38 || -44 |- | [[ФК Валенсија сезона 2005-2006|2005-2006]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 36 || -29 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Интертото куп 2005|ИК]] || 5 || -1 || - || - || - || 41 || -30 |- | [[ФК Валенсија сезона 2006-2007|2006-2007]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 32 || -33 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2006-2007|КШ]] || 1 || -4 || [[УЕФА Лига на шампиони 2006-2007|ЛШ]] || 11 || -11 || - || - || - || 44 || -48 |- | [[ФК Валенсија сезона 2007-2008|2007-2008]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 10 || -15 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|ЛШ]] || 5 || -2 || - || - || - || 15 || -17 |- ! colspan="3" |Вкупно Валенсија || 305 || -281 || || 10 || -14 || || 94 || -69 || || 7 || -11 || 416 || -375 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 500 || -508 || || 23 || -25 || || 103 || -79 || || 11 || -19 || 637 || -631 |} ===Репрезентативна кариера=== <ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/canizares-intl.html|title=José Santiago Cañizares Ruiz – International Appearances|publisher=[[RSSSF]]|first=Emilio|last=Pla Díaz|access-date=23 August 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="14"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |1993||1||0 |- |1994||5||0 |- |1995||2||0 |- |1996||1||0 |- |1997||0||0 |- |1998||5||0 |- |1999||7||0 |- |2000||5||0 |- |2001||6||0 |- |2002||4||0 |- |2003||3||0 |- |2004||5||0 |- |2005||0||0 |- |2006||2||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!46!!0 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1994-1995, 1996-1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1997 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 1997-1998 ; Валенсија *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 2001-2002, 2003-2004 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1998-1999 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1999 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Куп на УЕФА]]''' : 1 : 2003-2004 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 2004 *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[УЕФА Интертото Куп]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Шпанија под 16 години *'''[[Европско првенство во фудбал за играчи под 16 години|Европско првенство за играчи под 16 години]]''' : 1 : 1986 ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ===Поединечни=== *[[Трофеј Самора]]: 1992-1993 (поделена), 2000-2001, 2001-2002, 2003-2004<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/es/noticias/todos-los-porteros-que-se-quedaron-con-el-premio-zamora/v2lf4bt2qd4n1kt69ixcb16rc|title=Todos los porteros que se quedaron con el Premio Zamora|trans-title=All the goalkeepers that got the Zamora Trophy|publisher=Goal|language=es|date=20 May 2018|access-date=19 June 2025}}</ref> *[[Тим на годината на УЕФА]]: [[Тим на годината на УЕФА#Тим на годината 2001|2001]]<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/community/teamoftheyear/history/season=2001/|title=Team of the Year 2001|publisher=UEFA|date=3 January 2002|access-date=8 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810131359/http://www.uefa.com/community/teamoftheyear/history/season=2001/|archive-date=10 August 2014}}</ref> ==Рели кариера== [[Податотека:Cañizares (2).jpg|thumb|Кањисарес на Релито на Галисија во 2012]] [[Податотека:Santiago Cañizares, Rías Baixas 2014.JPG|thumb|Кањисарес за време на [[Рели Ријас Бајшас|Релито Ријас Бајшас]] во 2014]] Во 2010 година, за првпат настапил на натпревар што се бодувал за [[Првенство на Шпанија во рели|шпанското првенство во рели]], на релито [[Рели Сиера Морена|Сиера Морена]], со автомобил [[Suzuki Swift]], а негов совозач бил Дани Куе.<ref>Copa Suzuki: Santiago Cañizares, objetivo cumplido[http://www.micoche.com/noticiasid.asp?Id=11637]</ref> Во 2011 година, станал дел од тимот Suzuki Ibérica Motor Sport, за кој продолжил да вози автомобил Suzuki Swift, повторно со Куе како совозач.<ref>[http://www.atodomotor.com/noticia/976/Entrevista-a-Santiago-Canizares.html Entrevista a Santiago Cañizares sobre su trayectoria en rally]</ref> Во 2012 година, продолжил да се натпреварува во истото првенство, а настапувал и во [[Првенство на Шпанија во рели за историски возила|шпанското првенство во рели за историски возила]]. На 17 јуни 2017 година, ја остварил својата прва победа во генералниот пласман, триумфирајќи на релито Керамика со автомобил Porsche 997.<ref>{{cite web|author=Nacho Villarín|title=Santiago Cañizares estrena su marcador como piloto de rallies|url=http://www.marca.com/motor/rallies/2017/06/17/5945a26be5fdea1a7d8b459f.html|publisher=www.marca.com|date=17 јуни 2017|access-date=24 април 2018}}</ref> === Резултати во шпанското првенство === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Година ! Екипа ! Возило ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! Поз. ! Бодови |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2011|2011]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift Sport]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Ла Вила Жоиса 2011|ВИЛ]]<br>{{small|39}} | КНР | КАН | РБШ | ОРН |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Ферол 2011|ФЕР]]<br>{{small|Ret}} |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели „Принцот од Аструрија“ 2011|ПРА]]<br>{{small|Ret}} | ВЉА |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Сиера Морена 2011|СРМ]]<br>{{small|Ret}} |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели на Автономната заедница Мадрид 2011|МАД]]<br>{{small|36}} | ! 71.º ! 2 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2012|2012]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift Sport]] | КНР |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Кантабрија 2012|КАН]]<br>{{small|28}} |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Ријас Бајшас 2012|РБШ]]<br>{{small|40}} |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Оуренсе 2012|ОРН]]<br>{{small|33}} |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Ферол 2012|ФЕР]]<br>{{small|Ret}} |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели „Принцот од Аструрија“ 2012|ПРА]]<br>{{small|31}} | ВЉА | СРМ |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели на Автономната заедница Мадрид 2012|МАД]]<br>{{small|38}} | | ! ? ! 0 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2013|2013]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift Sport]] | КНР | КАН | РБШ |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Оуренсе 2013|ОРН]]<br>{{small|26}} | ФЕР | ПРА | ВЉА | СРМ |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели на Автономната заедница Мадрид 2013|МАД]]<br>{{small|48}} | | ! 80.º ! 0 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2014|2014]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift S1600]] | КНР | СМР |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Ријас Бајшас de 2014|РБШ]]<br>{{small|27}} | ОРН | БИЕ |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Ферол 2014|ФЕР]]<br>{{small|Ret}} | ПРА | ВЉА |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Кантабрија 2014|КАН]]<br>{{small|11}} | МАД | ! 53.º ! 13 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2015|2015]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift S1600]] | АДЕ | КНР |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Сиера Морена 2015|СМР]]<br>{{small|29}} |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Ријас Бајшас 2015|РБШ]]<br>{{small|Ret}} | ОРН | ФЕР | ПРА |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Виља де Љанес 2015|ВЉА]]<br>{{small|Ret}} |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели на Автономната заедница Мадрид 2015|МАД]]<br>{{small|19}} | | ! 65.º ! 3 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2016|2016]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift S1600]] | КНР | АДЕ |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Сиера Морена 2016|СМР]]<br>{{small|Ret}} |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Ферол 2016|ФЕР]]<br>{{small|36}} | КАН | ОРН | ПРА | ВЉА | МЕД |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели на Автономната заедница Мадрид 2016|МАД]]<br>{{small|16}} | ! 56.º ! 8 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2017|2017]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift S1600]] | СМР | КНР | АДЕ | ОРН |bgcolor="#EFCFFF"| [[Рели Ферол 2017|ФЕР]]<br>{{small|Ret}} | ПРА | ВЉА | КАН |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Нусија-Медитеранео 2017|МЕД]]<br>{{small|15}} | МАД | ! 63.º ! 6 |- | [[Првенство на Шпанија во рели 2018|2018]] ! [[Сузуки|Suzuki Motor Ibérica]] ! [[Сузуки Свифт|Suzuki Swift R+]] | КОС | СМР | КНР | АДЕ | ОРН |bgcolor="#CFCFFF"| [[Рели Ферол 2018|ФЕР]]<br>{{small|33}} | ПРА | ВЉА | КАН | МЕД | МАД ! ! |- !colspan="16"| Извор<ref>{{cite web|publisher=www.revistascratch.com|title=Santi Cañizares inicia su temporada en el equipo Suzuki-Repsol|url=http://www.revistascratch.com/nacional-asfalto/noticia/santi-canizares-inicia-su-temporada-en-el-equipo-suzuki-repsol-13542|access-date=11 јуни 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113501/http://www.revistascratch.com/nacional-asfalto/noticia/santi-canizares-inicia-su-temporada-en-el-equipo-suzuki-repsol-13542|archive-date=5 март 2016}}</ref> |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/canizares-santiago/zXTUjFdi/ Сантјаго Кањисарес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/santiago-canizares/profil/spieler/7562 Сантјаго Кањисарес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/11825/santiago-canizares Сантјаго Кањисарес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1610/show/jose-santiago-canizares Сантјаго Кањисарес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/es/j/j1558.html Сантјаго Кањисарес на BDFutbol] {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{ФК Реал Мадрид-Шампион на Европа 1998}} }} {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кањисарес, Сантјаго}} [[Категорија:Луѓе од Мадрид]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Елче]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Селта Виго]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] 70v48j8hdwdv53fbj68lywjfpg7cfa4 0 1406599 5652470 5650648 2026-11-02T14:13:34Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652470 wikitext text/x-wiki {{Short description|Италијански правник и генерален директор на УНЕСКО}} {{Инфокутија Функционер |name = Виторино Веронезе |image = Vittorino Veronese - UNESCO - PHOTO0000002707 0001.tiff |caption = Веронезе во 1957 година |office = 4. генерален директор на [[УНЕСКО]] |term_start = 1958 |term_end = 1961 |predecessor = [[Лутер Х. Еванс]] |successor = [[Рене Мае]] |birth_date = 1 март 1910 |birth_place = [[Виченца]], [[Италија]] |death_date = 3 септември 1986 (76 години) |education = [[Универзитет во Падова]] }}'''Виторино Веронезе''' (р. {{роден на|1|март|1910}} – п. {{починат на|3|септември|1986}}) — италијански [[антифашизам|антифашистички]] правник и активист, кој бил генерален директор на [[УНЕСКО]] од 1958 до 1961 година.<ref name=":5"/><ref name=":10" /> Пред да биде именуван за генерален директор на УНЕСКО, бил претседател на Католичкиот институт за социјална дејност и на [[Католичка акција|Католичката акција]].<ref name=":4" /> Од 1952 до 1956 година бил член на Извршниот одбор на УНЕСКО, а од 1956 до 1958 година негов претседател.<ref name="UNESCO's former Directors-General">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.unesco.org/director-general/former-dgs|title=UNESCO's former Directors-General|date=2017-11-14|website=UNESCO|language=en|access-date=2019-03-13}}</ref> Три години по именувањето за генерален директор, Веронезе морал да поднесе оставка поради здравствени причини.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781351569651|title=Designing UNESCO: Art, Architecture and International Politics at Mid-Century|last=Pearson|first=Christopher E.M.|date=2017-07-05|publisher=Routledge|isbn=9781315094953|edition=1|language=en|doi=10.4324/9781315094953}}</ref> И по кариерата во УНЕСКО, Веронезе продолжил да врши функции во [[Католичка црква|Католичката црква]] и да биде истакната личност на меѓународната сцена сè до својата смрт во 1986 година, на 76-годишна возраст. == Ран живот и кариера == Виторино Веронезе е роден на 1 март 1910 година во [[Виченца]], град во близина на [[Венеција]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=UNESCO and World Politics: Engaging In International Relations|last=Sewell|first=James Patrick|date=2015-03-08|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400871063|language=en}}</ref> Таткото работел како главен техничар во локална електрична централа, а мајка му била учителка.<ref name=":0" /> Младиот Виторино Веронезе рано тргнал на училиште и напредувал со своите врсници.<ref name=":0" /> Не бил добар во спортот, но подоцна во животот често ја споменувал својата страст кон [[музика]]та.<ref name=":1">{{Наведено списание|date=1958|title=A Tweedy Intellectual: Dr. Vittorino Veronese|journal=Special to New York Times}}</ref> Пред да наполни 21 година, Веронезе дипломирал и докторирал право на [[Универзитет во Падова|Универзитетот во Падова]].<ref name=":0" /> Неговата теза била за правото на државјанство на [[Ватикан]]от.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/news_services/or/or_quo/cultura/2010/288q05b1.html|title=L'OSSERVATORE ROMANO|website=vatican.va|access-date=2019-03-12}}</ref> По дипломирањето, десет години работел како адвокат, а потоа почнал да гради кариера во областа на [[социологија]]та и [[образование]]то.<ref name=":1" /> Станал предавач по социологија на Институтот за општествени науки на универзитетот „Атенеум Анџеликум“ во [[Рим]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.unesco.org/courier/orient-occident|title=Orient Occident|last=UNESCO|date=December 1958}}</ref> За време на воените години, работел заедно со демократски настроени научници и раководел со списанието „Студиум“.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Modern Christian Politics|last1=Domenico|first1=Roy P.|last2=Hanley|first2=Mark Y.|date=2006-01-01|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313323621|language=en}}</ref><ref name=":2" /> Подоцна станал и негов уредник.<ref name=":2" /> Веронезе извесно време бил капетан во резервната [[пешадија]], но за време на војната бил отпуштен поради [[артритис]].<ref name=":0" /> Во своите дваесетти години имал висока функција во Католичкото движење на универзитетски дипломци и бил близок до Ватикан, вклучително и преку својот активизам таму.<ref name=":0" /> Веронезе не учествувал во [[фашизам|фашистичкото движење]] за време на владеењето на [[Бенито Мусолини|Мусолини]].<ref name=":1" /> Во раниот меѓувоен период го поддржувал Џовани Батиста Монтини, идниот [[папа Павле VI]].<ref name=":4" /> Во 1939 година, на 29-годишна возраст, Монтини го поканил Веронезе во Рим и го назначил за генерален секретар на Движењето на дипломци („Movimento Laureati“, Католичко здружение на универзитетски дипломци), поврзано со италијанската Католичка акција.<ref name=":4" /> Негова задача била да ги отстрани комунистите од повоените влади.<ref name=":0" /> Истата година се оженил со Марија Петрарка, со која имал седум деца: Маријалаура, Франческа, Паоло, Џанлука, Алберто, Лучија и Пјетро.<ref name=":3" /> Од 1944 до 1946 година, учествувал во основањето на Христијанските здруженија на италијанските работници (АЦЛИ), идната католичка синдикална организација на Италија.<ref name=":4" /> По 1944 година и падот на фашизмот во Италија, Веронезе бил именуван за прв световен претседател на италијанската [[Католичка акција]], на таа функција од 1946 година. Во таа улога подоцна вршел и бројни други значајни функции, меѓу кои: член на Управниот одбор на Фондацијата „Награди Рим“ за млади, претседател на Здружението на бегалци-интелектуалци во Италија, претседател на Италијанскиот централен кредитен институт, претседател на „Кредитниот конзорциум за јавни работи“ и член на Извршниот комитет на Италијанско-африканскиот институт.<ref name=":2" /> Во 1952 година, [[Папа Пиј XII|папата Пиеј XII]] го отстранил Веронезе од функцијата претседател на италијанската Католичка акција, а на негово место го поставил Луиџи Џеда.<ref name=":4" /> == УНЕСКО == [[File:Celebration of UNESCO's 25th anniversary. Left to right, five Directors-General.png|мини|300пкс|Прослава на 25-годишнината на [[УНЕСКО]]. Од лево кон десно, петмина генерални директори на УНЕСКО: [[Хаиме Торес Боде]] (Мексико, 1948–1952), [[Џулијан Хаксли]] (Обединето Кралство, 1946–1948), [[Рене Мае]] (Франција, од 1961), [[Лутеранство|Лутер Еванс]] (САД, 1953–1958) и Виторино Веронезе (Италија, 1958–1961).]] Како познат член на Италијанското движење на католичките дипломци и на Католичката акција, Веронезе станал активен учесник во работата на [[УНЕСКО]] по 1948 година.<ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it//enciclopedia/vittorino-veronese_(Enciclopedia-Italiana)|title=VERONESE, Vittorino in "Enciclopedia Italiana"|website=treccani.it|language=it-IT|access-date=2019-03-12}}</ref><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Parker|first=Franklin|date=1971|title=UNESCO and the Impossible Dream|journal=The Phi Delta Kappan|volume=53|issue=3|pages=150–153|issn=0031-7217|jstor=20373120}}</ref> Од 1952 до 1956 година бил претставник во Извршниот одбор на УНЕСКО, а од 1956 до 1958 година бил избран за негов претседател.<ref name="UNESCO's former Directors-General"/> На таа функција останал до именувањето за генерален директор на УНЕСКО. Се залагал за значењето на самоопределувањето без дискриминација во образованието, како и за неговата поврзаност со секојдневниот живот. Веронезе верувал дека образованието оди рака под рака со придобивките од [[индустријализација]]та.<ref>{{Наведено списание|last=UNESCO|date=March 1958|title=700,000,000 illiterates: two persons out of five|journal=UNESCO Courier: A Window Open on the World|volume=11|issue=3|pages=1–34|via=UNESCO Courier}}</ref> Како генерален директор на УНЕСКО, Виторино Веронезе ги предводел земјите членки при потпишувањето на [[Конвенција против дискриминација во образованието|Конвенцијата против дискриминација во образованието]] во 1960 година.<ref name=":6">{{Наведена теза|title=The Addis Ababa Conference|url=https://shareok.org/handle/11244/4869|date=1981|degree=Thesis|language=en|first=Gashaw Weyneshet|last=Lake}}</ref> Истата 1960 година, членство добиле 19 новоослободени африкански држави (меѓу нив [[Буркина Фасо]], [[Чад]], [[Гамбија]] и [[Нигерија]]).<ref name=":5" /> Посебен нагласок бил ставен на „искоренувањето на неписменоста“ во новите африкански земји членки, што довело до Конференцијата на африканските министри за образование во [[Адис Абеба]], одржана од 15 до 25 мај 1961 година.<ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/education/educprog/50y/brochure/tle/132.htm|title=50 Years for Education p.132|website=unesco.org|access-date=2019-03-12}}</ref> Тоа била првата образовна конференција што ја одржале африкански лидери, на која фокусот го одредиле самите земји членки, според општите потреби на Централна Африка.<ref name=":6" /> Од 1960 година Веронезе го предводел почетокот на [[Меѓународна кампања за спас на споменици во Нубија|Меѓународната кампања за спас на споменици во Нубија]]. Виторино Веронезе го следел општествено-културниот правец на својот претходник [[Лутер Еванс|Лутер Х. Еванс]] и го спровел предложениот од Еванс „Посебен фонд“ за вонбуџетско собирање средства, со кој се поддржале 37 програми за обука на наставници во земјите во развој.<ref name=":5" /><ref name=":7" /> Тоа го овозможило подоцнежниот напредок на УНЕСКО со поддршка на [[Програма за развој на Обединетите нации|УНДП]] и [[УНИЦЕФ]] во 60-те земји членки.<ref name=":7" /> По утврдувањето на значењето на оваа конференција во историјата на развојот, неговиот мандат на чело на овој комитет траел до почетокот на неговото претседавање со [[Банко ди Рома]] во 1961 година. == Подоцнежен живот == Веронезе поднел оставка од функцијата генерален директор на [[УНЕСКО]] во 1961 година и се вратил во Рим, наведувајќи ги здравствените проблеми како причина. Бил на чело на [[Банко ди Рома]] сè до пензионирањето во 1976 година.<ref name=":4" /> И по пензионирањето, во последните десет години од животот, Веронезе продолжил доброволно да учествува во добротворни иницијативи и во меѓународното мировно движење до смртта во 1986 година. Веронезе бил вклучен и во работата на [[Втор ватикански собор|Вториот ватикански собор]], од 1963 година, заедно со Французинот [[Жан Гитон]]. Бил поканет да им се обрати на учесниците на соборот во [[Базилика Свети Петар|базиликата „Свети Петар“]], поддржувајќи го „движењето кон екуменизам и проширувањето на улогата на мирјаните во Црквата“.<ref name=":4" /><ref>{{Наведена книга|title=The Council: Vatican II in Plain English|last=Huebsch|first=Bill|publisher=Ave Maria Press|year=1997}}</ref> Веронезе најпрво се натпреварувал со Гитон за местото мирјански слушател на Вториот ватикански собор и двајцата дебатирале кој од нив ќе ја добие таа чест.<ref>{{Наведена книга|title=The open church|last=Novak|first=Michael|publisher=Routledge|year=2017}}</ref> Нивните говори биле оценети од [[Римска курија|Римската курија]] како „сведоштва на почит“: „Италијанецот зборуваше едноставно и кратко, а г. Гитон беше пореторичен“.<ref name=":8">{{Наведена книга|title=Vatican Council Notebooks: Volume 1|last=de Lubac|first=Henri|publisher=Ignatius Press|year=2015}}</ref> По соборот, Веронезе станал консултант во Секретаријатот за неверници.<ref name=":8" /> Во изданието на списанието „[[Лајф (списание)|Лајф]]“ од 21 јуни 1963 година, било цитирано мислењето на Веронезе за изборот на новиот папа, поради неговото долгогодишно изкуство во италијанската Католичка акција и блискоста со Монтини, кој подоцна го зел името [[Папа Павле VI|Павле VI]] како папа од 1963 до 1978 година. Веронезе изјавил: „За првпат Црквата се обидува да изгради мост меѓу себе и светот. Сега гледаме дека Црквата и светот ги имаат истите граници“.<ref>{{Наведено списание|last=Kraiser|first=Robert B.|date=June 1963|title=And Now the Search Begins for the New Pope|journal=LIFE|volume=54}}</ref> Во 1967 година, бил член на Папската комисија за правда и мир, во која претседавал со Студискиот комитет за проблемите на мирот и меѓународната заедница. Во март 1972 година бил именуван за член на Колегиумот на адвокати на Светиот конзисториум.<ref name=":9">{{Наведено списание|date=1973|journal=Africa: Rivista Trimestrale di Studi e Documentazione dell'Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente|volume=28|issue=3|pages=337–338|issn=0001-9747|jstor=40758225|title=Vittorino Veronese: Presidente dell'istituto Italo-Africano}}</ref> Во 1967 година Веронезе добил почесен докторат по право од [[Универзитет Лавал]] во [[Квебек]].<ref name=":9" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ulaval.ca/notre-universite/prix-et-distinctions/doctorats-honoris-causa-de-luniversite-laval/liste-complete-des-recipiendaires-de-1864-a-aujourdhui.html#c154968|title=Liste complète des récipiendaires de 1864 à aujourd'hui|access-date=2019-03-12|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193202/https://www.ulaval.ca/notre-universite/prix-et-distinctions/doctorats-honoris-causa-de-luniversite-laval/liste-complete-des-recipiendaires-de-1864-a-aujourdhui.html#c154968|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Генерални директори на УНЕСКО}}{{DEFAULTSORT:Веронезе, Виторино}} [[Категорија:Родени во 1910 година]] [[Категорија:Починати во 1986 година]] [[Категорија:Италијански правници]] [[Категорија:Претседатели на УНЕСКО]] [[Категорија:Генерални директори на УНЕСКО]] n76ga39j51mng1ndjks77vphlt2uewi 0 1406603 5652467 5650627 2026-11-02T14:07:44Z Jtasevski123 69538 с.п 5652467 wikitext text/x-wiki {{без извори}}{{Short description|Јапонски дипломат}} {{Инфокутија Функционер |name = Коичиро Мацуура |image = Koichiro Matsuura (UNESCO) (2)- presidenciagovar- 29MAR07.jpg |caption = Мацуура во 2007 година |office = 8. генерален директор на [[УНЕСКО]] |term_start = 1999 |term_end = 2009 |predecessor = [[Федерико Мајор Сарагоса]] |successor = [[Ирина Бокова]] |birth_date = 29 септември 1937 |birth_place = [[Префектура Јамагучи]], [[Јапонија]] |occupation = дипломат }}'''Коичиро Мацуура''' (р. {{роден на|29|септември|1937}} година) — јапонски дипломат. Тој е поранешен генерален директор на [[УНЕСКО]]. Првпат бил избран во 1999 година на шестгодишен мандат, а повторно бил избран на 12 октомври 2005 година на четири години, по реформата воведена на 29. седница на Генералната конференција. Во ноември 2009 година, го заменила [[Ирина Бокова]]. Студирал право на [[Универзитет во Токио|Универзитетот во Токио]] и економија на [[Хејверфорд колеџ|колеџот Хејверфорд]] (Пенсилванија, САД), а дипломатската кариера ја започнал во 1959 година. Меѓу функциите што ги вршел се: генерален директор на Бирото за економска соработка при Министерството за надворешни работи на Јапонија (1988), генерален директор на Бирото за северноамерикански работи при Министерството за надворешни работи (1990) и заменик-министер за надворешни работи (1992–1994). Од 1994 до 1999 година, бил амбасадор на Јапонија во [[Франција]]. По една година како претседавач со Комитетот за светско наследство на УНЕСКО, на 12 ноември 1999 година станал деветти генерален директор на УНЕСКО. == Кариера == * 1961–1963: трет секретар во Амбасадата на Јапонија во [[Гана]]; акредитиран и за други земји во Западна Африка * 1963–1968: разни функции во централната администрација на Министерството за надворешни работи * 1968–1972: втор, потоа прв секретар на јапонската делегација при [[Организација за економска соработка и развој|ОЕЦД]] во [[Париз]] * 1972–1974: разни функции во централната администрација на Министерството за надворешни работи * 1974–1975: директор на Првиот северноамерикански оддел (политички работи) на Министерството за надворешни работи * 1975–1977: директор на Одделот за развојна соработка на Министерството за надворешни работи * 1977–1980: советник во Амбасадата на Јапонија во Соединетите Американски Држави * 1980–1982: директор на Одделот за политика на помош на Министерството за надворешни работи * 1982–1985: последователно директор на Одделот за општи работи и заменик-генерален директор на Кабинетот на министерот за надворешни работи * 1985–1988: генерален конзул на Јапонија во [[Хонгконг]] * 1988–1990: генерален директор на Бирото за економска соработка на Министерството за надворешни работи * 1990–1992: генерален директор на Бирото за северноамерикански работи на Министерството за надворешни работи * 1992–1994: заменик-министер за надворешни работи (шерпа на Јапонија на самитот на Г-7) * 1994–1999: амбасадор на Јапонија во Франција, а истовремено и во [[Андора]] и [[Џибути]] * 1998–1999: претседавач со Комитетот за светско наследство на УНЕСКО * 1999–2009: генерален директор на УНЕСКО (избран на шестгодишен мандат на 15 ноември 1999 година; реизбран во 2005 година) == Образование == * 1956–1959: Правен факултет, Универзитет во Токио * 1959–1961: Економски факултет, Хејверфорд колеџ, САД * 1997: почесен доктор по право, Универзитет „Жан Мулен“ Лион III * 2006: почесен доктор по право, Универзитет „Санто Томас“, Филипини * 2008: почесен доктор по филозофија, Универзитет „Кјунг Хи“, Република Кореја == Одликувања == * [[Азербејџан]]: Медал на [[Орден „Шохрат“|Орденот „Шохрат“]] * [[Бугарија]]: Прв ред на [[Орден „Стара Планина“|Орденот „Стара Планина“]] * [[Костарика]]: Голем крст на [[Орден „Хуан Мора Фернандес“|Орденот „Хуан Мора Фернандес“]] * [[Франција]]: Голем офицер на [[Легија на честа|Легијата на честа]] * [[Унгарија]]: Командантски крст со ѕвезда на [[Унгарски орден за заслуги|Унгарскиот орден за заслуги]] * [[Јапонија]]: Прв ред на [[Орден на светото сокровиште|Орденот на светото сокровиште]] * [[Киргистан]]: Медал на Орденот „Данакер“ * [[Литванија]]: Голем крст на [[Орден на литванскиот голем војвода Гедиминас|Орденот на литванскиот голем војвода Гедиминас]] * [[Норвешка]]: Голем крст на [[Орден „Свети Олав“|Орденот „Свети Олав“]] * [[Перу]]: Голем крст на [[Орден на сонцето на Перу|Орденот на сонцето на Перу]] * [[Португалија]]: Голем крст на [[Орден на принцот Хенрик|Орденот на принцот Хенрик]] * [[Романија]]: Голем крст на [[Национален орден за верна служба|Националниот орден за верна служба]] * [[Русија]]: Медал на [[Орден на пријателството|Орденот на пријателството]] * [[Русија]]: Медал на Орденот „Поларна ѕвезда“ * [[Украина]]: Втор ред на [[Орден на кнезот Јарослав Мудриот|Орденот на кнезот Јарослав Мудриот]] == Публикации == * 1990: „На чело на дипломатијата за економска соработка“ (на јапонски) * 1992: „Историја на односите меѓу Јапонија и САД“ (на јапонски) * 1994: „Самитот на Г-7: историја и перспективи“ (на јапонски) * 1995: „Развој и перспективи на односите меѓу Јапонија и Франција“ (на француски) * 1998: „Јапонската дипломатија на зората на 21 век“ (на француски) * 2002: „Година на премин“ (на англиски и француски) * 2003: „Градење на новиот УНЕСКО“ (на англиски и француски) * 2004: „Одговор на предизвиците на 21 век“ (на англиски и француски) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=1202&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Портал на УНЕСКО] {{DEFAULTSORT:Мацуура, Коичиро}} [[Категорија:Претседатели на УНЕСКО]] [[Категорија:Генерални директори на УНЕСКО]] [[Категорија:Луѓе од Префектура Јамагучи]] [[Категорија:Родени во 1937 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Јапонски амбасадори во Франција]] [[Категорија:Јапонски дипломати]] dc9ps8d6qeft25t145nx5k0n4v2jljq 5652469 5652467 2026-11-02T14:08:40Z Jtasevski123 69538 5652469 wikitext text/x-wiki {{без извори}}{{Short description|Јапонски дипломат}} {{Инфокутија Функционер |name = Коичиро Мацуура |image = Koichiro Matsuura (UNESCO) (2)- presidenciagovar- 29MAR07.jpg |caption = Мацуура во 2007 година |office = 8. генерален директор на [[УНЕСКО]] |term_start = 1999 |term_end = 2009 |predecessor = [[Федерико Мајор Сарагоса]] |successor = [[Ирина Бокова]] |birth_date = 29 септември 1937 |birth_place = [[Префектура Јамагучи]], [[Јапонија]] |occupation = дипломат }}'''Коичиро Мацуура''' (р. {{роден на|29|септември|1937}} година) — јапонски дипломат. Тој е поранешен генерален директор на [[УНЕСКО]]. Првпат бил избран во 1999 година на шестгодишен мандат, а повторно бил избран на 12 октомври 2005 година на четири години, по реформата воведена на 29. седница на Генералната конференција. Во ноември 2009 година, го заменила [[Ирина Бокова]]. Студирал право на [[Универзитет во Токио|Универзитетот во Токио]] и економија на [[Хејверфорд колеџ|колеџот Хејверфорд]] (Пенсилванија, САД), а дипломатската кариера ја започнал во 1959 година. Меѓу функциите што ги вршел се: генерален директор на Бирото за економска соработка при Министерството за надворешни работи на Јапонија (1988), генерален директор на Бирото за северноамерикански работи при Министерството за надворешни работи (1990) и заменик-министер за надворешни работи (1992–1994). Од 1994 до 1999 година, бил амбасадор на Јапонија во [[Франција]]. По една година како претседавач со Комитетот за светско наследство на УНЕСКО, на 12 ноември 1999 година станал деветти генерален директор на УНЕСКО. == Кариера == * 1961–1963: трет секретар во Амбасадата на Јапонија во [[Гана]]; акредитиран и за други земји во Западна Африка * 1963–1968: разни функции во централната администрација на Министерството за надворешни работи * 1968–1972: втор, потоа прв секретар на јапонската делегација при [[Организација за економска соработка и развој|ОЕЦД]] во [[Париз]] * 1972–1974: разни функции во централната администрација на Министерството за надворешни работи * 1974–1975: директор на Првиот северноамерикански оддел (политички работи) на Министерството за надворешни работи * 1975–1977: директор на Одделот за развојна соработка на Министерството за надворешни работи * 1977–1980: советник во Амбасадата на Јапонија во Соединетите Американски Држави * 1980–1982: директор на Одделот за политика на помош на Министерството за надворешни работи * 1982–1985: последователно директор на Одделот за општи работи и заменик-генерален директор на Кабинетот на министерот за надворешни работи * 1985–1988: генерален конзул на Јапонија во [[Хонгконг]] * 1988–1990: генерален директор на Бирото за економска соработка на Министерството за надворешни работи * 1990–1992: генерален директор на Бирото за северноамерикански работи на Министерството за надворешни работи * 1992–1994: заменик-министер за надворешни работи (шерпа на Јапонија на самитот на Г-7) * 1994–1999: амбасадор на Јапонија во Франција, а истовремено и во [[Андора]] и [[Џибути]] * 1998–1999: претседавач со Комитетот за светско наследство на УНЕСКО * 1999–2009: генерален директор на УНЕСКО (избран на шестгодишен мандат на 15 ноември 1999 година; реизбран во 2005 година) == Образование == * 1956–1959: Правен факултет, Универзитет во Токио * 1959–1961: Економски факултет, Хејверфорд колеџ, САД * 1997: почесен доктор по право, Универзитет „Жан Мулен“ Лион III * 2006: почесен доктор по право, Универзитет „Санто Томас“, Филипини * 2008: почесен доктор по филозофија, Универзитет „Кјунг Хи“, Република Кореја == Одликувања == * [[Азербејџан]]: Медал на [[Орден „Шохрат“|Орденот „Шохрат“]] * [[Бугарија]]: Прв ред на [[Орден „Стара Планина“|Орденот „Стара Планина“]] * [[Костарика]]: Голем крст на [[Орден „Хуан Мора Фернандес“|Орденот „Хуан Мора Фернандес“]] * [[Франција]]: Голем офицер на [[Легија на честа|Легијата на честа]] * [[Унгарија]]: Командантски крст со ѕвезда на [[Унгарски орден за заслуги|Унгарскиот орден за заслуги]] * [[Јапонија]]: Прв ред на [[Орден на светото сокровиште|Орденот на светото сокровиште]] * [[Киргистан]]: Медал на Орденот „Данакер“ * [[Литванија]]: Голем крст на [[Орден на литванскиот голем војвода Гедиминас|Орденот на литванскиот голем војвода Гедиминас]] * [[Норвешка]]: Голем крст на [[Орден „Свети Олав“|Орденот „Свети Олав“]] * [[Перу]]: Голем крст на [[Орден на сонцето на Перу|Орденот на сонцето на Перу]] * [[Португалија]]: Голем крст на [[Орден на принцот Хенрик|Орденот на принцот Хенрик]] * [[Романија]]: Голем крст на [[Национален орден за верна служба|Националниот орден за верна служба]] * [[Русија]]: Медал на [[Орден на пријателството|Орденот на пријателството]] * [[Русија]]: Медал на Орденот „Поларна ѕвезда“ * [[Украина]]: Втор ред на [[Орден на кнезот Јарослав Мудриот|Орденот на кнезот Јарослав Мудриот]] == Публикации == * 1990: „На чело на дипломатијата за економска соработка“ (на јапонски) * 1992: „Историја на односите меѓу Јапонија и САД“ (на јапонски) * 1994: „Самитот на Г-7: историја и перспективи“ (на јапонски) * 1995: „Развој и перспективи на односите меѓу Јапонија и Франција“ (на француски) * 1998: „Јапонската дипломатија на зората на 21 век“ (на француски) * 2002: „Година на премин“ (на англиски и француски) * 2003: „Градење на новиот УНЕСКО“ (на англиски и француски) * 2004: „Одговор на предизвиците на 21 век“ (на англиски и француски) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=1202&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Портал на УНЕСКО] {{Предлошка:Генерални директори на УНЕСКО}} {{DEFAULTSORT:Мацуура, Коичиро}} [[Категорија:Претседатели на УНЕСКО]] [[Категорија:Генерални директори на УНЕСКО]] [[Категорија:Луѓе од Префектура Јамагучи]] [[Категорија:Родени во 1937 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Јапонски амбасадори во Франција]] [[Категорија:Јапонски дипломати]] 2ec3s4amwb8bcusta49itmuxitz3hmi 0 1406663 5652700 5650815 2026-11-03T11:51:36Z BT405 9277 /* Други земји */ 5652700 wikitext text/x-wiki {{Infobox JuniorEurovision|name=Детска Евровизија 2027|final=|venue=|director=|presenters=|entries=5|winner=<!-- Map Legend Colours —Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|vote=|host=|карта=JESC_2027_Map_2.svg|finalists=|слика=|slogan=United by Music - обединети од музика|извршен_продуцент=|не_учествуваат=|url=https://junior.eurovision.com/malta-2026/|веб-страница=https://junior.eurovision.com/malta-2026/|претходна=2026|победник=|следна=}} '''Детската песна на Евровизија 2027''' треба да биде 25-тото издание на [[Детска Евровизија|Детската песна на Евровизија]]. Натпреварот ќе го организира [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU), заедно со националниот радиодифузер на избраната земја домаќин. == Привремена листа на учесници == За да може една земја да учествува на Детската песна на Евровизија, потребно е да има национален радиодифузер кој е член на ЕРУ и кој може да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо на национално ниво. ЕРУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите свои членки. Радиодифузерите од следниве земји јавно ја потврдиле својата намера да учествуваат на натпреварот во 2027 година. {| class="wikitable plainrowheaders" |+ ! scope="col" |Земја ! scope="col" |Радиодифузер ! scope="col" |Реф. |- ! scope="row" |{{esc|Албанија|}} |RTSH | align="center" |<ref name="Albania1">{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/29/albania-rtsh-agrees-festivali-mbarekombetar-i-kenges-per-femije-will-select-junior-eurovision-2026/|title=Albania: RTSH Agrees Festivali Mbarëkombëtar i këngës për fëmijë Will Select Junior Eurovision 2026 Entry|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-29|access-date=2026-05-30|website=Eurovoix}}</ref> |- ! scope="row" |{{esc|Македонија|}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | align="center" |<ref name="NMacedonia1">{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/10/05/north-macedonia-junior-eurovision-2027-participation-planned-in-mrt-draft-programming-plan/|title=North Macedonia: Junior Eurovision 2027 Participation Planned in MRT’s Draft Programming Plan|last=Granger|first=Anthony|date=2026-10-05|website=Eurovoix|access-date=2026-10-06}}</ref> |- ! scope="row" |{{esc|Холандија|}} |AVROTROS | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/09/20/netherlands-junior-songfestival-2027-application-open/|title=Netherlands: Junior Songfestival 2027 Applications Open|last1=Granger|first1=Anthony|date=2026-09-20|website=Eurovoix|access-date=20 септември 2026}}</ref> |- ! scope="row" |{{esc|Полска|}} |TVP | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/poland-the-voice-kids-season-ten-winner-will-compete-in-junior-eurovision-2027/|title=Poland: The Voice Kids Season Ten Winner Will Compete in Junior Eurovision 2027|last=Conte|first=Davide|date=2026-05-21|language=en-GB|access-date=2026-10-25|website=Eurovoix}}</ref> |- ! scope="row" |{{esc|Шпанија|}} |RTVE | align="center" |<ref name="Spain1">{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/09/29/spain-confirms-intention-to-participate-in-junior-eurovision-2027/|title=Spain: Confirms Intention to Participate in Junior Eurovision 2027|last=Shepherd|first=Em|date=2026-09-29|access-date=2026-09-29|website=Eurovoix}}</ref> |} == Потврди за учество == {{esc|Албанија|}}– RTSH потврдил дека повторно ќе го организира националниот избор ''Junior Fest'' за да го избере албанскиот претставник за 2027 година.<ref name="Albania12">{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/05/29/albania-rtsh-agrees-festivali-mbarekombetar-i-kenges-per-femije-will-select-junior-eurovision-2026/|title=Albania: RTSH Agrees Festivali Mbarëkombëtar i këngës për fëmijë Will Select Junior Eurovision 2026 Entry|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-29|access-date=2026-05-30|website=Eurovoix}}</ref> {{esc|Македонија|}}– На 5 октомври 2026 година, [[Македонска радио-телевизија|МРТ]] ја потврди својата намера да учествува во 2027 година.<ref name="NMacedonia122">{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/10/05/north-macedonia-junior-eurovision-2027-participation-planned-in-mrt-draft-programming-plan/|title=North Macedonia: Junior Eurovision 2027 Participation Planned in MRT’s Draft Programming Plan|last=Granger|first=Anthony|date=2026-10-05|website=Eurovoix|access-date=2026-10-06}}</ref> {{esc|Холандија|}}- AVROTROS потврдил дека ќе продолжи да го организира националниот избор Junior Songfestival за избор на холандскиот претставник за 2027 година.<ref name="Netherlands1">{{Cite web|url=https://www.zapp.nl/programmas/junior-eurovisie-songfestival/nieuws/30147-schrijf-je-in-voor-het-junior-songfestival-2027|title=Schrijf je in voor het Junior Songfestival 2027|date=2026-09-19|publisher=[[Nederlandse Publieke Omroep]] (NPO)|language=nl|trans-title=Пријавете се за Junior Songfestival 2027|access-date=2026-09-19|website=[[NPO Zapp]]}}</ref> {{esc|Полска|}}- TVP потврдил дека и во 2027 година ќе го користи музичкото натпреварување ''The Voice Kids'' за избор на својот претставник. Финалето е закажано за 8 мај.<ref name="Poland1">{{Cite web|url=https://s.tvp.pl/repository/attachment/a/f/2/af2b3708ceaf4ae7950756f93b6ec789.pdf|title=Regulamin 10. edycji programu „The Voice Kids”|date=2026-05-13|publisher=TVP|language=pl|trans-title=Правила за десеттата сезона на The Voice Kids|access-date=2026-05-30}}</ref> {{esc|Шпанија|}}- На 29 септември 2026 година, RTVE ја потврди својата намера да учествува во 2027 година.<ref name="Spain12">{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2026/09/29/spain-confirms-intention-to-participate-in-junior-eurovision-2027/|title=Spain: Confirms Intention to Participate in Junior Eurovision 2027|last=Shepherd|first=Em|date=2026-09-29|access-date=2026-09-29|website=Eurovoix}}</ref> == Други земји == Радиодифузерите членки на ЕБУ од [[Словенија]], [[Шведска]] и [[Велс]] потврдија дека нема да учествуваат пред објавувањето на листата на учесници од страна на ЕБУ. CyBC, националната телевизија од [[Кипар]], во јули 2026 година објави дека усвоил нова политика за учество на сите три музички натпревари на ЕБУ, вклучувајќи го и Детскиот избор за песна на Евровизија; се чека официјална потврда за учество во 2027 година. == Извори == 1eeto0t7m4ymecq38etpmx3rrbjgojw 0 1406679 5652473 5650647 2026-11-02T14:22:29Z Jtasevski123 69538 поп. 5652473 wikitext text/x-wiki {{Short description|Мексикански политичар и писател (1902–1974)}}{{Infobox officeholder|name=Хаиме Торес Бодет|image=JAIME TORRES BODET 1902, ESCRITOR, POETA Y POLITICO MEXICANO (13451293993).jpg|order=2.|title=[[УНЕСКО#Генерални директори|Генерален директор на УНЕСКО]]|term_start=1948|term_end=1952|predecessor=[[Џулијан Хаксли]]|successor=[[John Wilkinson Taylor (educator)|Џон Вилкинсон Тејлор]] {{small|(вршител на должност)}}|birth_date={{birth date|df=yes|1902|04|17}}|birth_place=[[Мексико Сити]], Мексико|death_date={{death date and age|13 May 1974|17 April 1902}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|resting_place=[[Пантеон де Долорес]]|occupation=Дипломат и писател|awards={{plainlist| *[[Медал за заслуги „Белисарио Домингес“]] *[[Национална награда за уметност и науки (Мексико)|Национална награда за уметност]]}}}}'''Хаиме Марио Емилио Торес Бодет''' (р. {{роден на|17|април|1902}} – п. {{починат на|13|мај|1974}})<ref name=":0">{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet: Una aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=84–86}}</ref> — истакнат мексикански политичар и писател кој служел во извршниот кабинет на тројца [[Претседател на Мексико|претседатели на Мексико]]. Тој бил втор генерален директор на [[УНЕСКО]], служејќи од 1948 година до неговата оставка во 1952 година. == Живот == Торес Бодет бил роден во [[Мексико Сити]]. Неговата мајка била Емилија Бодет Левалоа, Перуанка со француско потекло, а неговиот татко бил Алехандро Торес Гирбент од Барселона. Парот се запознал во Перу, се венчале и мигрирале во Мексико во самиот крај на 19 век.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.amor.com.mx/biografia_de_jaime_torres_bodet.htm|title=Biografía de Jaime Torres Bodet|language=es|website=www.amor.com.mx|access-date=2019-05-14}}</ref> Неговиот татко бил промотор на опери и театар, активности кои му оставиле силен впечаток на Хаиме како мало дете. Хаиме бил едно од двете деца. Имал помлад брат, Марио, кој починал многу млад и кого Торес Бодет не го споменува во своите мемоари.<ref name=":0" /> Неговата мајка имала големо влијание врз него, но неговиот однос со татко му бил помалку близок бидејќи ретко бил дома. Татко му управувал со театарот „Есперанса Ирис“ и организирал претстави, како што биле гостувањата на Енрико Карузо.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.sdpnoticias.com/nacional/2018/05/11/jaime-torres-bodet-habia-ya-proyectado-suicidarse-al-concluir-sus-memorias-rafael-solana-entrevista|title=Jaime Torres Bodet había ya proyectado suicidarse al concluir sus memorias: Rafael Solana; entrevista|last=Palacio|first=Héctor|date=May 11, 2018|work=SDP|access-date=February 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721164942/https://www.sdpnoticias.com/nacional/2018/05/11/jaime-torres-bodet-habia-ya-proyectado-suicidarse-al-concluir-sus-memorias-rafael-solana-entrevista|archive-date=21 July 2019|location=Mexico City|url-status=dead}}</ref> Семејството било богато, живеејќи во дом на улицата „Донселес“ што им овозможувало да го видат тогашниот претседател Порфирио Дијас како пристигнува за официјални работи во Домот на пратеници од спротивната страна на улицата.<ref name=":0" /> Двајцата родители на Торес Бодет го нагласувале значењето на литературата и уметноста. Неговото рано образование било под грижа на мајка му, која го учела пијано, читање и француски јазик. Ова му овозможило директно да се запише во трето одделение кога започнал да оди во училиште. Во 1912 година, кога завршил шесто одделение, како подарок ја добил збирката „Национални епизоди“ од [[Бенито Перез Галдос]], заедно со многу други книги. Средно образование посетувал во Националната подготвителна школа, каде што започнал неговиот литературен развој, спријателувајќи се со истомисленици како [[Бернардо Ортис де Монтелано]], [[Хосе Горостиса]], [[Карлос Пелисер]] и [[Луис Хавиер Гаридо|Луис Гаридо]].<ref name=":0" /> Торес Бодет созревал за време на [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]].<ref>{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet:Una aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=18}}</ref> Својата прва книга со поезија ја објавил на 16-годишна возраст.<ref name=":1">{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet:Una aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=90–92}}</ref> Во 1954 година го изгубил видот на едното око, додека се враќал во Мексико Сити од Куернавака.<ref name=":2" /> Последните години од својот живот ги поминал посветен исклучиво на пишувањето на своите мемоари. Според Солана, тој планирал да си го одземе животот откако ќе ги завршел. Одлучил дека го направил сè она што сакал да го направи. Неговата дипломатска кариера завршила кога наполнил 65 години, кога бил принуден да се пензионира. Имал сопруга, но немал деца, ниту внуци од своја страна. Неговата одлука да изврши самоубиство била под влијание и на книгата од 1956 година, ''[[Златниот павилјон (роман)|Златниот павилјон]]'' од [[Јукио Мишима]].<ref name=":2" /> Бил импресиониран од идејата за уништување на еден совршен храм наместо да се остави да пропаѓа. Исто така, бил погоден од смртта на разни пријатели и соработници по долги или исцрпувачки болести. Во 1974 година, си го одзел животот со огнено оружје. Официјалната верзија на приказната гласела дека тоа било поради долга борба со [[рак на дебелото црево]].<ref name=":3" /> Солана наведува дека Торес Бодет бил во добра ментална и физичка состојба во моментот на смртта.<ref name=":2" /> == Кариера == Зборувал француски јазик, кој го научил како дете. Ова му ги отворило и литературните и дипломатските врати. Бил специјалист за француска литература, а подоцна научил англиски и италијански.<ref name=":2" /> На само 18 години, во 1920 година, Торес Бодет бил назначен за администратор во Националната подготвителна школа, како и за професор по литература во Школата за високи студии. Во 1921 година, Хосе Васконселос го поставил за свој личен секретар.<ref>{{Cite web|url=https://www.ensayistas.org/critica/generales/C-H/mexico/bodet.htm|title=Jaime Torrres Bodet: El pensamiento mexicano ante la condición humana|website=www.ensayistas.org|access-date=2019-05-14}}</ref> Набрзо потоа, бил назначен за шеф на библиотеките во Секретаријатот за јавно образование. Покрај овие одговорности, заедно со неколку пријатели и поддршка од Васконселос, го основал списанието „Falange“. Потоа бил назначен во ректоратот на Националниот универзитет (денес UNAM), со задача да ја формулира правната основа на новиот образовен систем.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Во 1929 година го објавил делото ''Паравани, Поезија, Прогонство''. Истата година, заедно со група пријатели, го основал списанието ''[[Los Contemporáneos]]'' (Современици). Групата зад оваа публикација станала позната како „no grupo“ (не-група) или „grupo sin nombre“ (група без име) и била составена од [[Енрике Гонсалес Рохо Постариот|Енрике Гонсалес Рохо]], Бернардо Ортис де Монтелано, Хосе Горостиса, [[Салвадор Ново]], [[Хавиер Виљаурутија]], заедно со Торес Бодет. Целта на ''Contemporáneos'' била да промовира експресивно и поетско движење наречено „Nuevo Ateneo“ (Нов Атенеум), кое започнало во 1924 година. Публикацијата брзо била критикувана дека не е во линија со тогашната револуционерна идеологија, ниту дека е доволно патриотска. Всушност, таа била аполитична, што само по себе станало политички став.<ref>{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet: Una Aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=93}}</ref> Од 1938 до 1941 година работел со помлада генерација писатели како [[Рафаел Солана]], Октавио Паз, Ефраин Уерта и Алберто Кинтеро на проектот и публикацијата наречена ''Taller Poético'' (Поетска работилница). Неговото дело паднало во релативен заборав по неговата смрт, и покрај тоа што било високо ценето за време на неговиот живот.<ref name=":2" /> Имал контакти со разни други писатели како [[Федерико Гарсија Лорка|Гарсија Лорка]], [[Алберто дел Торо Агире]], [[Педро Салинас]] ([[Генерација на ’27|Генерација на 27]]), [[Пол Валери]] и [[Валери Ларбо]].<ref name=":2" /> Помеѓу 1929 година и избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Торес Бодет вршел дипломатски функции во [[Мадрид]], [[Хаг]], Париз, [[Буенос Аирес]] и [[Брисел]]. Бил назначен за потсекретар за надворешни работи (1940–1943) од страна на претседателот Мануел Авила Камачо.<ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958">Pozos, Marcio Orozco. “No Soy Jaime Torres Bodet, Soy Mexico” El Embajador En Francia (1954–1958). Estudio Biographico.” („Јас не сум Хаиме Торес Бодет; јас сум Мексико“ — Амбасадорот во Франција). (2018)</ref> Потоа бил назначен за [[Секретар за јавно образование (Мексико)|секретар за јавно образование]] (1943–1946) од страна на претседателот [[Мануел Авила Камачо]], а подоцна служел како [[Секретар за надворешни работи (Мексико)|секретар за надворешни работи]] (1946–1948) под претседателот [[Мигел Алеман Валдес]]. На 26 ноември 1948 година, бил избран за генерален директор на УНЕСКО, функција што ја вршел до 1952 година.<ref name="Luna, Francisco Armando Martínez 1952">Luna, Francisco Armando Martínez. “La labor diplomática de Jaime Torres Bodet en la UNESCO, (1948- 1952)” (Дипломатската работа на Хаиме Торес Бодет во УНЕСКО). (2009)</ref> По повлекувањето од функцијата во УНЕСКО, Торес Бодет се вратил во Мексико. Во тоа време не му било возможно да преземе владина функција, бидејќи рокот за прифаќање високи јавни функции бил затворен во средината на 1952 година. Во февруари 1953 година се договорил со Алехандро Кихано да пишува неделна колумна за неговиот весник ''Novedades''. Подоцна бил амбасадор на Мексико во Франција од 1954 до 1958 година.<ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /> Потоа, од 1958 до 1964 година, повторно бил назначен за секретар за јавно образование, овој пат под претседателот [[Адолфо Лопес Матеос]]. Верувал дека одговорот на проблемите на Мексико лежи во образованието и дека тоа може да ги намали криминалот, корупцијата, невработеноста итн. Ова особено важело за стручното образование, иако самиот бил поет. Според неговиот личен секретар Рафаел Солана, претседателот Мануел Авила Камачо му понудил да му ја загарантира претседателската функција, но Торес го потсетил дека тоа е забрането според Член 82 од Мексиканскиот устав, бидејќи тој бил само мексиканец од прва генерација. Се повлекол од јавниот живот по мандатот како секретар за јавно образование, одбивајќи разни функции што му биле понудени.<ref name=":2" /> === Генерален директор на УНЕСКО === Торес Бодет служел како генерален директор на [[УНЕСКО]] од 1948 до 1952 година<ref name=":3" /> по ненадејната смрт на претходниот генерален директор [[Џулијан Хаксли]].<ref>https://www.unesco.org/en/former-directors-general</ref> Торес Бодет отсекогаш имал силна верба во моќта на образованието и грижа за оние во земјите со помалку пари и моќ. Силно верувал дека образованието може да помогне во намалувањето на таквата нееднаквост, за која сметал дека е последица на колонијализмот. Поради тоа, еден од неговите главни проекти за време на престојот во УНЕСКО бил предлогот за шест центри за обука на наставници ширум светот (вклучувајќи ги Индија, Египет, Мексико и Ирак) со цел промовирање на писменоста. Овие агенции биле познати како Регионални центри за основно образование.<ref>https://unterm.un.org/unterm2/en/view/3e2e960c-1d69-47bd-b70d-cf11a34bae8a</ref><ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /> Еден од нив бил CREFAL (Регионален центар за основно образование за Латинска Америка) во Пацкуаро, Мичоакан, кој се отворил во 1951 година и бил предводен од Лукас Ортис. Биле лансирани уште 34 центри во 15 земји. Торес Бодет се соочувал и со сериозни проблеми со недостаток на буџет за време на неговиот мандат во УНЕСКО, започнувајќи со буџет од 8 милиони, а на крајот од неговото раководење со буџет од 8,2 милиони. Често изразувал фрустрација од оваа ситуација, бидејќи тоа правело исклучително тешко да се постигне нешто значајно.<ref name="Luna, Francisco Armando Martínez 1952" /><ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /> Во 1949 година, Торес Бодет и [[Артур Рамос]] ги предводеле познатите [[Изјави на УНЕСКО за расата]]: ''Изјава за расата'' (Париз, јули 1950)<ref name="unesdoc.unesco.org">https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000122962</ref> и ''Изјава за природата на расата и расните разлики'' (Париз, јуни 1951).<ref name="unesdoc.unesco.org" /> Овие изјави тврделе дека расизмот е „социјален мит“ кој треба да се запре на индивидуално ниво преку антирасистички образовни напори. Периодот на Торес Бодет како генерален директор бил исполнет со проблеми поради малиот буџет, како и со доминацијата и внатрешните борби на западните земји (САД, Франција, Англија) кои доминирале со организацијата. Сите овие фактори, заедно со превирањата на [[Студена војна|Студената војна]], го навеле Торес Бодет да поднесе оставка од УНЕСКО во 1952 година.<ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /><ref name="Luna, Francisco Armando Martínez 1952" /> Во неговите мемоари од 1971 година, ''El desierto internacional'' (Меѓународната пустина), тој го опишал своето време во УНЕСКО: „Во 1952 година, соочен со изборот меѓу оставка и заминување, избрав да заминам. Не се каам што го направив тоа. Мојата оставка служеше, до одредена мера, како предупредување. Навистина, сè додека не се изгради автентичен мир врз основа на растечка доверба во културните вредности и човековите права, секоја слободна совест ќе продолжи да го чувствува — секаде околу себе — она што јас го чувствував толку често во тој период од мојот живот: маката од викањето среде една огромна пустина — најнаселената и најтемната од сите пустини: меѓународната пустина.“<ref>Torres Bodet, Jaime. Memorias. 2a ed., Editorial Porrúa, 1981.</ref>(страница 3). Од 1955 до 1958 година бил амбасадор во Франција. Во 1971 година го добил [[Медал за заслуги „Белисарио Домингес“|Медалот за заслуги „Белисарио Домингес“]] од [[Мексикански сенат|Сенатот]]. Исто така, бил член на [[Мексиканска академија за јазик|Мексиканската академија за јазик]] (националното дописно тело на [[Кралска шпанска академија|Шпанската кралска академија]]) и на Државниот колеџ.<ref name=":3" /> Торес Бодет починал од самоубиство во Мексико Сити на 13 мај 1974 година.<ref name=":3" /> == Дела == === Поезија === * ''Poemas juveniles'' (''Младешки песни'', 1916–1917) * ''Fervor'' (''Жар'', 1918) * ''Canciones'' (''Песни'', 1922) * ''El corazón delirante'' (''Срцето во делириум'', 1922) * ''Nuevas canciones'' (''Нови песни'', 1923) * ''La casa'' (''Куќата'', 1923) * ''Los días'' (''Деновите'', 1923) * ''Poemas'' (''Поеми'', 1924) * ''Biombo'' (''Параван'', 1925) * ''Destierro'' (''Прогонство'', 1930) * ''Cripta'' (''Крипта'', 1937) * ''Sonetos'' (''Сонети'', 1949) * ''Fronteras'' (''Граници'', 1954) * ''Sin tregua'' (''Без примирје'', 1957) * ''Trébol de cuatro hojas'' (''Детелина со четири лисја'', 1958) * ''Poemas recientes'' (''Неодамнешни песни'', 1965–1966) * ''Invitación al viaje'' (''Покана за патување'', ?) === Проза === * ''Margarita de niebla'' (''Маргарита од магла'', 1927) * ''La educación sentimental'' (''Сентиментално образование'', 1929) * ''Proserpina rescatada'' (''Спасената Просерпина'', 1931) * ''Estrella de día'' (''Ѕвезда на денот'', 1933) * ''Primero de enero'' (''Први јануари'', 1934) * ''Sombras'' (''Сенки'', 1935) * ''Nacimiento de Venus y otros relatos'' (''Раѓањето на Венера и други раскази'', 1941) === Есеи === * ''Lecturas clásicas para niños'' (''Класични лектири за деца'', 1925) * ''Contemporáneos'' (''Современици'', 1928) * ''Coordinación interamericana'' (''Меѓуамериканска координација'', 1941) * ''Misión del escritor'' (''Мисијата на писателот'', 1942) * ''Mensaje a la juventud'' (''Порака до младината'', 1944) * ''Educación y concordia internacional'' (''Образование и меѓународна слога'', 1948) * ''La misión de la UNESCO'' (''Мисијата на УНЕСКО'', 1949) === Мемоари === * ''Años contra el tiempo'' (''Години против времето'', 1969) * ''La victoria sin alas'' (''Победа без крила'', 1970) * ''El desierto internacional'' (''Меѓународната пустина'', 1971) * ''La tierra prometida'' (''Ветената земја'', 1972) * ''Equinoccio'' (''Рамнодневица'', 1974, објавено постхумно) == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20051017225607/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D3657%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html Генерални директори на УНЕСКО] * [http://www.los-poetas.com/b/biobodet.htm Biografía de: Jaime Torres Bodet] (Los Poetas) * [http://www.sre.gob.mx/acerca/secretarios/xx.htm Хаиме Торес Бодет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620011726/http://www.sre.gob.mx/acerca/secretarios/xx.htm|date=20 June 2009}} (биографија од SRE) == Литература == * "No soy Jaime Torres Bodet, soy México. El embajador en Francia (1954-1958). Estudio biográfico" (докторска теза). Од Marcio Orozco (2018). https://www.academia.edu/43025477/No_soy_Jaime_Torres_Bodet_soy_M%C3%A9xico_El_embajador_en_Francia_1954_1958_Estudio_biogr%C3%A1fico_Tesis_doctoral_ * “La labor diplomática de Jaime Torres Bodet en la UNESCO, (1948- 1952)” (теза) Francisco Armando Martinez Luna (2009). https://tesiunamdocumentos.dgb.unam.mx/ptd2009/noviembre/0651700/0651700_A1.pdf {{Генерални директори на УНЕСКО}}{{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Торес Бодет, Хаиме}} [[Категорија:Родени во 1902 година]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Политичари од Мексико Сити]] [[Категорија:Писатели од Мексико Сити]] [[Категорија:Генерални директори на УНЕСКО]] r5vfeigwyqyv1vsqhm4hrfy1t7jv8vv 5652475 5652473 2026-11-02T14:23:27Z Jtasevski123 69538 5652475 wikitext text/x-wiki {{Short description|Мексикански политичар и писател (1902–1974)}}{{Infobox officeholder|name=Хаиме Торес Бодет|image=JAIME TORRES BODET 1902, ESCRITOR, POETA Y POLITICO MEXICANO (13451293993).jpg|order=2.|title=[[УНЕСКО#Генерални директори|Генерален директор на УНЕСКО]]|term_start=1948|term_end=1952|predecessor=[[Џулијан Хаксли]]|successor=[[Џон Вилкинсон Тејлор (едукатор|Џон Вилкинсон Тејлор]] {{small|(вршител на должност)}}|birth_date={{birth date|df=yes|1902|04|17}}|birth_place=[[Мексико Сити]], Мексико|death_date={{death date and age|13 May 1974|17 April 1902}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|resting_place=[[Пантеон де Долорес]]|occupation=Дипломат и писател|awards={{plainlist| *[[Медал за заслуги „Белисарио Домингес“]] *[[Национална награда за уметност и науки (Мексико)|Национална награда за уметност]]}}}}'''Хаиме Марио Емилио Торес Бодет''' (р. {{роден на|17|април|1902}} – п. {{починат на|13|мај|1974}})<ref name=":0">{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet: Una aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=84–86}}</ref> — истакнат мексикански политичар и писател кој служел во извршниот кабинет на тројца [[Претседател на Мексико|претседатели на Мексико]]. Тој бил втор генерален директор на [[УНЕСКО]], служејќи од 1948 година до неговата оставка во 1952 година. == Живот == Торес Бодет бил роден во [[Мексико Сити]]. Неговата мајка била Емилија Бодет Левалоа, Перуанка со француско потекло, а неговиот татко бил Алехандро Торес Гирбент од Барселона. Парот се запознал во Перу, се венчале и мигрирале во Мексико во самиот крај на 19 век.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.amor.com.mx/biografia_de_jaime_torres_bodet.htm|title=Biografía de Jaime Torres Bodet|language=es|website=www.amor.com.mx|access-date=2019-05-14}}</ref> Неговиот татко бил промотор на опери и театар, активности кои му оставиле силен впечаток на Хаиме како мало дете. Хаиме бил едно од двете деца. Имал помлад брат, Марио, кој починал многу млад и кого Торес Бодет не го споменува во своите мемоари.<ref name=":0" /> Неговата мајка имала големо влијание врз него, но неговиот однос со татко му бил помалку близок бидејќи ретко бил дома. Татко му управувал со театарот „Есперанса Ирис“ и организирал претстави, како што биле гостувањата на Енрико Карузо.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.sdpnoticias.com/nacional/2018/05/11/jaime-torres-bodet-habia-ya-proyectado-suicidarse-al-concluir-sus-memorias-rafael-solana-entrevista|title=Jaime Torres Bodet había ya proyectado suicidarse al concluir sus memorias: Rafael Solana; entrevista|last=Palacio|first=Héctor|date=May 11, 2018|work=SDP|access-date=February 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721164942/https://www.sdpnoticias.com/nacional/2018/05/11/jaime-torres-bodet-habia-ya-proyectado-suicidarse-al-concluir-sus-memorias-rafael-solana-entrevista|archive-date=21 July 2019|location=Mexico City|url-status=dead}}</ref> Семејството било богато, живеејќи во дом на улицата „Донселес“ што им овозможувало да го видат тогашниот претседател Порфирио Дијас како пристигнува за официјални работи во Домот на пратеници од спротивната страна на улицата.<ref name=":0" /> Двајцата родители на Торес Бодет го нагласувале значењето на литературата и уметноста. Неговото рано образование било под грижа на мајка му, која го учела пијано, читање и француски јазик. Ова му овозможило директно да се запише во трето одделение кога започнал да оди во училиште. Во 1912 година, кога завршил шесто одделение, како подарок ја добил збирката „Национални епизоди“ од [[Бенито Перез Галдос]], заедно со многу други книги. Средно образование посетувал во Националната подготвителна школа, каде што започнал неговиот литературен развој, спријателувајќи се со истомисленици како [[Бернардо Ортис де Монтелано]], [[Хосе Горостиса]], [[Карлос Пелисер]] и [[Луис Хавиер Гаридо|Луис Гаридо]].<ref name=":0" /> Торес Бодет созревал за време на [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]].<ref>{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet:Una aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=18}}</ref> Својата прва книга со поезија ја објавил на 16-годишна возраст.<ref name=":1">{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet:Una aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=90–92}}</ref> Во 1954 година го изгубил видот на едното око, додека се враќал во Мексико Сити од Куернавака.<ref name=":2" /> Последните години од својот живот ги поминал посветен исклучиво на пишувањето на своите мемоари. Според Солана, тој планирал да си го одземе животот откако ќе ги завршел. Одлучил дека го направил сè она што сакал да го направи. Неговата дипломатска кариера завршила кога наполнил 65 години, кога бил принуден да се пензионира. Имал сопруга, но немал деца, ниту внуци од своја страна. Неговата одлука да изврши самоубиство била под влијание и на книгата од 1956 година, ''[[Златниот павилјон (роман)|Златниот павилјон]]'' од [[Јукио Мишима]].<ref name=":2" /> Бил импресиониран од идејата за уништување на еден совршен храм наместо да се остави да пропаѓа. Исто така, бил погоден од смртта на разни пријатели и соработници по долги или исцрпувачки болести. Во 1974 година, си го одзел животот со огнено оружје. Официјалната верзија на приказната гласела дека тоа било поради долга борба со [[рак на дебелото црево]].<ref name=":3" /> Солана наведува дека Торес Бодет бил во добра ментална и физичка состојба во моментот на смртта.<ref name=":2" /> == Кариера == Зборувал француски јазик, кој го научил како дете. Ова му ги отворило и литературните и дипломатските врати. Бил специјалист за француска литература, а подоцна научил англиски и италијански.<ref name=":2" /> На само 18 години, во 1920 година, Торес Бодет бил назначен за администратор во Националната подготвителна школа, како и за професор по литература во Школата за високи студии. Во 1921 година, Хосе Васконселос го поставил за свој личен секретар.<ref>{{Cite web|url=https://www.ensayistas.org/critica/generales/C-H/mexico/bodet.htm|title=Jaime Torrres Bodet: El pensamiento mexicano ante la condición humana|website=www.ensayistas.org|access-date=2019-05-14}}</ref> Набрзо потоа, бил назначен за шеф на библиотеките во Секретаријатот за јавно образование. Покрај овие одговорности, заедно со неколку пријатели и поддршка од Васконселос, го основал списанието „Falange“. Потоа бил назначен во ректоратот на Националниот универзитет (денес UNAM), со задача да ја формулира правната основа на новиот образовен систем.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Во 1929 година го објавил делото ''Паравани, Поезија, Прогонство''. Истата година, заедно со група пријатели, го основал списанието ''[[Los Contemporáneos]]'' (Современици). Групата зад оваа публикација станала позната како „no grupo“ (не-група) или „grupo sin nombre“ (група без име) и била составена од [[Енрике Гонсалес Рохо Постариот|Енрике Гонсалес Рохо]], Бернардо Ортис де Монтелано, Хосе Горостиса, [[Салвадор Ново]], [[Хавиер Виљаурутија]], заедно со Торес Бодет. Целта на ''Contemporáneos'' била да промовира експресивно и поетско движење наречено „Nuevo Ateneo“ (Нов Атенеум), кое започнало во 1924 година. Публикацијата брзо била критикувана дека не е во линија со тогашната револуционерна идеологија, ниту дека е доволно патриотска. Всушност, таа била аполитична, што само по себе станало политички став.<ref>{{Cite book|title=Jaime Torres Bodet: Una Aproximación|last=Burillo Velasco|first=Rosa María|publisher=Asociación Internacional de Artes Plásticas ARTAC|year=2015|isbn=978-607-96995-0-5|location=Mexico City|pages=93}}</ref> Од 1938 до 1941 година работел со помлада генерација писатели како [[Рафаел Солана]], Октавио Паз, Ефраин Уерта и Алберто Кинтеро на проектот и публикацијата наречена ''Taller Poético'' (Поетска работилница). Неговото дело паднало во релативен заборав по неговата смрт, и покрај тоа што било високо ценето за време на неговиот живот.<ref name=":2" /> Имал контакти со разни други писатели како [[Федерико Гарсија Лорка|Гарсија Лорка]], [[Алберто дел Торо Агире]], [[Педро Салинас]] ([[Генерација на ’27|Генерација на 27]]), [[Пол Валери]] и [[Валери Ларбо]].<ref name=":2" /> Помеѓу 1929 година и избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Торес Бодет вршел дипломатски функции во [[Мадрид]], [[Хаг]], Париз, [[Буенос Аирес]] и [[Брисел]]. Бил назначен за потсекретар за надворешни работи (1940–1943) од страна на претседателот Мануел Авила Камачо.<ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958">Pozos, Marcio Orozco. “No Soy Jaime Torres Bodet, Soy Mexico” El Embajador En Francia (1954–1958). Estudio Biographico.” („Јас не сум Хаиме Торес Бодет; јас сум Мексико“ — Амбасадорот во Франција). (2018)</ref> Потоа бил назначен за [[Секретар за јавно образование (Мексико)|секретар за јавно образование]] (1943–1946) од страна на претседателот [[Мануел Авила Камачо]], а подоцна служел како [[Секретар за надворешни работи (Мексико)|секретар за надворешни работи]] (1946–1948) под претседателот [[Мигел Алеман Валдес]]. На 26 ноември 1948 година, бил избран за генерален директор на УНЕСКО, функција што ја вршел до 1952 година.<ref name="Luna, Francisco Armando Martínez 1952">Luna, Francisco Armando Martínez. “La labor diplomática de Jaime Torres Bodet en la UNESCO, (1948- 1952)” (Дипломатската работа на Хаиме Торес Бодет во УНЕСКО). (2009)</ref> По повлекувањето од функцијата во УНЕСКО, Торес Бодет се вратил во Мексико. Во тоа време не му било возможно да преземе владина функција, бидејќи рокот за прифаќање високи јавни функции бил затворен во средината на 1952 година. Во февруари 1953 година се договорил со Алехандро Кихано да пишува неделна колумна за неговиот весник ''Novedades''. Подоцна бил амбасадор на Мексико во Франција од 1954 до 1958 година.<ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /> Потоа, од 1958 до 1964 година, повторно бил назначен за секретар за јавно образование, овој пат под претседателот [[Адолфо Лопес Матеос]]. Верувал дека одговорот на проблемите на Мексико лежи во образованието и дека тоа може да ги намали криминалот, корупцијата, невработеноста итн. Ова особено важело за стручното образование, иако самиот бил поет. Според неговиот личен секретар Рафаел Солана, претседателот Мануел Авила Камачо му понудил да му ја загарантира претседателската функција, но Торес го потсетил дека тоа е забрането според Член 82 од Мексиканскиот устав, бидејќи тој бил само мексиканец од прва генерација. Се повлекол од јавниот живот по мандатот како секретар за јавно образование, одбивајќи разни функции што му биле понудени.<ref name=":2" /> === Генерален директор на УНЕСКО === Торес Бодет служел како генерален директор на [[УНЕСКО]] од 1948 до 1952 година<ref name=":3" /> по ненадејната смрт на претходниот генерален директор [[Џулијан Хаксли]].<ref>https://www.unesco.org/en/former-directors-general</ref> Торес Бодет отсекогаш имал силна верба во моќта на образованието и грижа за оние во земјите со помалку пари и моќ. Силно верувал дека образованието може да помогне во намалувањето на таквата нееднаквост, за која сметал дека е последица на колонијализмот. Поради тоа, еден од неговите главни проекти за време на престојот во УНЕСКО бил предлогот за шест центри за обука на наставници ширум светот (вклучувајќи ги Индија, Египет, Мексико и Ирак) со цел промовирање на писменоста. Овие агенции биле познати како Регионални центри за основно образование.<ref>https://unterm.un.org/unterm2/en/view/3e2e960c-1d69-47bd-b70d-cf11a34bae8a</ref><ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /> Еден од нив бил CREFAL (Регионален центар за основно образование за Латинска Америка) во Пацкуаро, Мичоакан, кој се отворил во 1951 година и бил предводен од Лукас Ортис. Биле лансирани уште 34 центри во 15 земји. Торес Бодет се соочувал и со сериозни проблеми со недостаток на буџет за време на неговиот мандат во УНЕСКО, започнувајќи со буџет од 8 милиони, а на крајот од неговото раководење со буџет од 8,2 милиони. Често изразувал фрустрација од оваа ситуација, бидејќи тоа правело исклучително тешко да се постигне нешто значајно.<ref name="Luna, Francisco Armando Martínez 1952" /><ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /> Во 1949 година, Торес Бодет и [[Артур Рамос]] ги предводеле познатите [[Изјави на УНЕСКО за расата]]: ''Изјава за расата'' (Париз, јули 1950)<ref name="unesdoc.unesco.org">https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000122962</ref> и ''Изјава за природата на расата и расните разлики'' (Париз, јуни 1951).<ref name="unesdoc.unesco.org" /> Овие изјави тврделе дека расизмот е „социјален мит“ кој треба да се запре на индивидуално ниво преку антирасистички образовни напори. Периодот на Торес Бодет како генерален директор бил исполнет со проблеми поради малиот буџет, како и со доминацијата и внатрешните борби на западните земји (САД, Франција, Англија) кои доминирале со организацијата. Сите овие фактори, заедно со превирањата на [[Студена војна|Студената војна]], го навеле Торес Бодет да поднесе оставка од УНЕСКО во 1952 година.<ref name="Pozos, Marcio Orozco 1958" /><ref name="Luna, Francisco Armando Martínez 1952" /> Во неговите мемоари од 1971 година, ''El desierto internacional'' (Меѓународната пустина), тој го опишал своето време во УНЕСКО: „Во 1952 година, соочен со изборот меѓу оставка и заминување, избрав да заминам. Не се каам што го направив тоа. Мојата оставка служеше, до одредена мера, како предупредување. Навистина, сè додека не се изгради автентичен мир врз основа на растечка доверба во културните вредности и човековите права, секоја слободна совест ќе продолжи да го чувствува — секаде околу себе — она што јас го чувствував толку често во тој период од мојот живот: маката од викањето среде една огромна пустина — најнаселената и најтемната од сите пустини: меѓународната пустина.“<ref>Torres Bodet, Jaime. Memorias. 2a ed., Editorial Porrúa, 1981.</ref>(страница 3). Од 1955 до 1958 година бил амбасадор во Франција. Во 1971 година го добил [[Медал за заслуги „Белисарио Домингес“|Медалот за заслуги „Белисарио Домингес“]] од [[Мексикански сенат|Сенатот]]. Исто така, бил член на [[Мексиканска академија за јазик|Мексиканската академија за јазик]] (националното дописно тело на [[Кралска шпанска академија|Шпанската кралска академија]]) и на Државниот колеџ.<ref name=":3" /> Торес Бодет починал од самоубиство во Мексико Сити на 13 мај 1974 година.<ref name=":3" /> == Дела == === Поезија === * ''Poemas juveniles'' (''Младешки песни'', 1916–1917) * ''Fervor'' (''Жар'', 1918) * ''Canciones'' (''Песни'', 1922) * ''El corazón delirante'' (''Срцето во делириум'', 1922) * ''Nuevas canciones'' (''Нови песни'', 1923) * ''La casa'' (''Куќата'', 1923) * ''Los días'' (''Деновите'', 1923) * ''Poemas'' (''Поеми'', 1924) * ''Biombo'' (''Параван'', 1925) * ''Destierro'' (''Прогонство'', 1930) * ''Cripta'' (''Крипта'', 1937) * ''Sonetos'' (''Сонети'', 1949) * ''Fronteras'' (''Граници'', 1954) * ''Sin tregua'' (''Без примирје'', 1957) * ''Trébol de cuatro hojas'' (''Детелина со четири лисја'', 1958) * ''Poemas recientes'' (''Неодамнешни песни'', 1965–1966) * ''Invitación al viaje'' (''Покана за патување'', ?) === Проза === * ''Margarita de niebla'' (''Маргарита од магла'', 1927) * ''La educación sentimental'' (''Сентиментално образование'', 1929) * ''Proserpina rescatada'' (''Спасената Просерпина'', 1931) * ''Estrella de día'' (''Ѕвезда на денот'', 1933) * ''Primero de enero'' (''Први јануари'', 1934) * ''Sombras'' (''Сенки'', 1935) * ''Nacimiento de Venus y otros relatos'' (''Раѓањето на Венера и други раскази'', 1941) === Есеи === * ''Lecturas clásicas para niños'' (''Класични лектири за деца'', 1925) * ''Contemporáneos'' (''Современици'', 1928) * ''Coordinación interamericana'' (''Меѓуамериканска координација'', 1941) * ''Misión del escritor'' (''Мисијата на писателот'', 1942) * ''Mensaje a la juventud'' (''Порака до младината'', 1944) * ''Educación y concordia internacional'' (''Образование и меѓународна слога'', 1948) * ''La misión de la UNESCO'' (''Мисијата на УНЕСКО'', 1949) === Мемоари === * ''Años contra el tiempo'' (''Години против времето'', 1969) * ''La victoria sin alas'' (''Победа без крила'', 1970) * ''El desierto internacional'' (''Меѓународната пустина'', 1971) * ''La tierra prometida'' (''Ветената земја'', 1972) * ''Equinoccio'' (''Рамнодневица'', 1974, објавено постхумно) == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20051017225607/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D3657%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html Генерални директори на УНЕСКО] * [http://www.los-poetas.com/b/biobodet.htm Biografía de: Jaime Torres Bodet] (Los Poetas) * [http://www.sre.gob.mx/acerca/secretarios/xx.htm Хаиме Торес Бодет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620011726/http://www.sre.gob.mx/acerca/secretarios/xx.htm|date=20 June 2009}} (биографија од SRE) == Литература == * "No soy Jaime Torres Bodet, soy México. El embajador en Francia (1954-1958). Estudio biográfico" (докторска теза). Од Marcio Orozco (2018). https://www.academia.edu/43025477/No_soy_Jaime_Torres_Bodet_soy_M%C3%A9xico_El_embajador_en_Francia_1954_1958_Estudio_biogr%C3%A1fico_Tesis_doctoral_ * “La labor diplomática de Jaime Torres Bodet en la UNESCO, (1948- 1952)” (теза) Francisco Armando Martinez Luna (2009). https://tesiunamdocumentos.dgb.unam.mx/ptd2009/noviembre/0651700/0651700_A1.pdf {{Генерални директори на УНЕСКО}}{{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Торес Бодет, Хаиме}} [[Категорија:Родени во 1902 година]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Политичари од Мексико Сити]] [[Категорија:Писатели од Мексико Сити]] [[Категорија:Генерални директори на УНЕСКО]] 8tg8y5idguihtxr2t3zjpyzevf5q7pz 0 1406681 5652483 5650643 2026-11-02T14:36:26Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652483 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Federico Mayor Zaragoza 1-1.jpg|мини|Федерико Мајор Сарагоса]]'''Федерико Мајор Сарагоса''' ({{Lang-es|Federico Mayor Zaragoza}}, р. {{роден на|27|јануари|1934}} – п. {{починат на|19|декември|2024}}) — [[Шпанија|шпански]] научник, научник- истражувач, политичар, дипломат, писател и поет. Тој бил на позиција како генерален директор на [[УНЕСКО|Организацијата за образование, наука и култура ба Обединетите нации (УНЕСКО)]] од 1987 година до 1999 година. По неговиот мандат како генерален директор, продолжил да учествуваа во различни организации поврзани со мирот, како што се Фондацијата за култура на мирот и Меѓународната за промоција на мирот и ненасилството на децата во светот. како член на нивните почесни одбори. Дополнително тој работел и како претседател на Академијата за мир. == Научник == Во 1956 година, Федерико Мајор ги завршил студиите на Универзитетот Комплутенсе во Мадрид, специјализирајќи [[биохемија]], каде што докторирал по [[фармакологија]] две години подоцна. Тој стекнал широка слава со неговите трудови за метаболизмот на мозокот кај новороденчињата. На 30-годишна возраст, Федерико како дипломец станал професор по биохемија на Факултетот за фармакологија на Универзитетот во Гранада, каде што подоцна се стекнал со позицијата на ректор од 1968 до 1972 година. Во овој период, тој започнал да работи на превенција на ментална ретардација преку рано откривање и дијагноза. Од 1973 година, Федерико Мајор бил професор по биохемија на Автономниот универзитет во Мадрид. Со своето активно учество во Високиот совет за научни истражувања ({{Lang-en|Spanish National Research Council}}) и Автономниот универзитет во Мадрид, во 1974 година бил основан Центарот за молекуларна биологија во Мадрид.<ref name="cultura">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fund-culturadepaz.org/eng/01/cent0101.htm|title=Federico Mayor Zaragoza|last=|date=|publisher=fund-culturadepaz.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816184554/http://fund-culturadepaz.org/eng/01/cent0101.htm|archive-date=2014-08-16|accessdate=2019-08-11}}</ref> Во 1976 година, Федерико Мајор бил избран за академик на Кралската академија на медицинските науки. Во 1992 година тој го потпишал „Предупредувањето до човештвото“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|title=World Scientists' Warning To Humanity|last=|date=1992-11-18|work=|publisher=stanford.edu|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/61DcmWeQM?url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|archive-date=2011-08-26|accessdate=2019-08-11}}</ref> === Смрт === Тој починал на 19 декември 2024 година во Мадрид на 90-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtve.es/noticias/20241219/muere-federico-mayor-zaragoza-exministro-educacion-unesco/16379808.shtml|title=Muere Federico Mayor Zaragoza, exministro de Educación y ex director general de la Unesco|date=2024-12-19|work=RTVE.es|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219225532/https://www.rtve.es/noticias/20241219/muere-federico-mayor-zaragoza-exministro-educacion-unesco/16379808.shtml|archive-date=2024-12-19|accessdate=2024-12-20}}</ref> == Политичар и државник == Брзиот напредок во кариерата, признанието во научните кругови и активните јавни активности го довеле Федерико Мајор и во политиката. Со текот на годините, Федерико Мајор извршувал различни позиции во [[Законодавна власт|законодавната]] и [[Извршна власт|извршната]] власт. Мајор бил потсекретар за образование и наука во Шпанската влада (1974-1975) за време на диктатурата на Франко, пратеник од Сојузот на демократскиот центар (УЦД) за регионот [[Гранада]] во шпанскиот Парламент (1977-1978). Бил советник на премиерот на Шпанија (1977-1978). Министер за образование и наука (1981-1982), пратеник [[Европски парламент|во Европскиот парламент]] од Шпанија (1987-1989). Една од клучните позиции во кариерата на Федерико Мајор била неговата позиција заменик-генерален директор [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] (од 1978 година) и титулата генерален директор на УНЕСКО (од 1987 година). Од 1996 година Ф. Мајор бил член на Комисијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.earthcharterinaction.org/content/pages/Commissioners.html|title=Члены Комиссии|last=|date=|publisher=[[archive.today]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923232451/http://www.earthcharterinaction.org/content/pages/Commissioners.html|archive-date=2015-09-23|accessdate=2020-03-29}}</ref> за развој на Повелбата за Земјата, чија конечна верзија била усвоена во март 2000 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://earthcharter.org/virtual-library2/the-earth-charter-in-action-2000-annual-report/|title=The Earth Charter in Action 2000 - Annual Report|last=|date=|publisher=earthcharterinaction.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723212449/http://earthcharter.org/virtual-library2/the-earth-charter-in-action-2000-annual-report/|archive-date=2018-07-23|accessdate=2019-08-11}}</ref> на состанок на Комисијата во седиштето на [[УНЕСКО]] во [[Париз]]. Како основач и претседател на Меѓународната фондација за култура на мир,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fund-culturadepaz.org/index_eng.html|title=Fundación Cultura de Paz|last=|date=|publisher=fund-culturadepaz.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120714022823/http://www.fund-culturadepaz.org/index_eng.html|archive-date=2012-07-14|accessdate=2019-08-11}}{{In lang|en}}{{In lang|es}}</ref> Федерико Мајор ја промовирал Повелбата за Земјата не само на училишно и универзитетско ниво, туку и на ниво на градските власти, советите, парламентите и другите претставници на извршната власт. Активно учествувал во објаснувањето на значењето на Повелбата за Земјата, Федерико Мајор се залагал за потрага по нови патишта за развој на Земјата, за хармонично комбинирање на културната разновидност со тенденциите на целосна глобализација. Во фокус на развојот на човечките [[Духовност|духовни]] вредности, а не само на задоволување на материјалните потреби, за обезбедување гаранции за човековите права и слободи, за постигнување на економска [[правда]]. При формулирањето на мисијата на УНЕСКО, тој пред се ставал акцент на [[Човекови права|човековите права]], мирниот соживот и толерантноста во име на мирот. Под водство на Федерико Мајор, УНЕСКО ја создава програмата „Култура на мирот“ (шпански: ''Cultura de la paz''), која ги вклучува следнитеосновни области: образование за мир, човекови права и демократија, борба против маргинализацијата и сиромаштијата, заштита на културната разновидност и меѓукултурен дијалог, како и спречување на конфликти и зајакнување на мирот. Овие прашања станале централни на многу меѓународни состаноци и конференции на теми за ненасилна педагогија, искоренување на дискриминацијата и промоција на плурализмот и меѓународната соработка. Резултатите од ваквите настани биле декларации во кои се зацврстувала потребата од поддршка на образованието, развојот на науката, меѓусебното почитување на културите и усовршувањето на правниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elar.urfu.ru/bitstream/10995/1775/5/1333216_readingbook.pdf|title=Роль ЮНЕСКО в защите прав человека. Культура мира — Программа ЮНЕСКО|last=Вольфганг Ройтер|date=2000-04-19|publisher=terralegis.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605032715/http://elar.urfu.ru/bitstream/10995/1775/5/1333216_readingbook.pdf|archive-date=2020-06-05|accessdate=2019-08-11}}</ref> Од 2001 година, [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ОН]] ги прогласува Меѓународните декади за зближување на културите (2001-2010), (2013-2022).<ref name="десятилетия">{{Наведена мрежна страница|url=https://ru.unesco.org/node/256435|title=Основные вехи|publisher=ru.unesco.org|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831015558/https://ru.unesco.org/node/256435|archive-date=2019-08-31|accessdate=2019-08-11}}</ref> Во 2002 година, Федерико Мајор го основал Светскиот форум на мрежи на граѓанско општество, чиј прв состанок се одржал во [[Барселона]]. Во декември 2002 година бил назначен за претседател на експертската група на Европскиот истражувачки совет.<ref name="cultura" /> Во 2005 година, тој станал еден од копретседателите на Панелот на високо ниво на Алијансата на цивилизациите под [[Генерален секретар на Обединетите нации|генералниот секретар на ООН]] и учествувал во подготовката на Светскиот социјален форум во [[Порто Алегре]], во [[Бразил]]. Федерико Сарагоса ги продолжил своите активни научни и општествени активности, како претседател на Иницијатива за наука и како почесен претседател на Академијата за мир ({{Lang-fr|Académie de la Paix}}), и почесен доктор на МГИМО.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mgimo.ru/library/dossier/3326/|title=Почетный доктор МГИМО МИД России|last=|date=|publisher=mgimo.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619001559/https://mgimo.ru/library/dossier/3326/|archive-date=2020-06-19|accessdate=2019-08-11}}</ref> Во своите статии, Федерико Мајор постојано ја нагласувал важноста на демократскиот мултилатерализам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fund-culturadepaz.org/spa/03/2010/ART-The_Dream_of_Today_can_be_the_Reality_Tomorrow.pdf|title=The Dream of Today can be the Reality Tomorrow|last=Federico Mayor.|date=2010-04|publisher=fund-culturadepaz.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120221050/http://fund-culturadepaz.org/spa/03/2010/ART-The_Dream_of_Today_can_be_the_Reality_Tomorrow.pdf|archive-date=2022-01-20|accessdate=2019-08-11}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fund-culturadepaz.org/eng/03/2012/ART-The_Democratic_Multilateralism_Urgency.pdf|title=The Democratic Multilateralism’s Urgency|last=Federico Mayor Zaragoza|date=2012-03-17|publisher=fund-culturadepaz.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822122004/http://www.fund-culturadepaz.org/eng/03/2012/ART-The_Democratic_Multilateralism_Urgency.pdf|archive-date=2016-08-22|accessdate=2019-08-11}}</ref> <ref name="публикации">{{Наведена мрежна страница|url=http://fund-culturadepaz.org/spa/04/cent0404.htm|title=PUBLICACIONES DE INTERÉS:|publisher=fund-culturadepaz.org|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818024403/http://fund-culturadepaz.org/spa/04/cent0404.htm|archive-date=2019-08-18|accessdate=2019-08-11}}{{In lang|es}}{{In lang|en}}{{In lang|fr}}</ref> . == Поет и писател == Покрај бројните научни публикации, Мејор објавил четири книги поезија: ''Против ветерот'' (A contraviento, 1985), ''Гравури'' (Aguafuertes, 1991), ''Пламен и надеж'' (El fuego y la esperanza, 1996) и ''Крајбрежен ветер'' (Terral, 1997), како и неколку збирки есеи, вклучувајќи го ''Светот што доаѓа: Создавање на нашата иднина'' (Un mundo nuevo, 1999), ''Гордијанови јазли'' (Los nudos gordianos , 1999), ''Утре е секогаш доцна'' (Mañana siempre es tarde, 1987), ''Новата страница'' (La nueva página, 1994), ''Спомени за иднината'' (Memoria del futuro, 1994), ''Светот утре?'' (La paix demain?, 1995), ''Наука и моќ'' (Science and Power, 1995) и ''Идеал за акција'' (Un idéal en action, 1996).<ref name="cultura" /> == Поддршка за културни проекти == Федерико Мајор бил генерален директор на [[УНЕСКО]] дванаесет години, почнувајќи од 1987 година. == Награди == * Орден за пријателство на народите (6 јануари 1994 година, [[Русија]]) - за голем придонес во успешниот развој на меѓународната интелектуална, научна и техничка соработка и зајакнување на интеракцијата меѓу Руската Федерација и Организацијата на Обединетите нации за образование, наука и култура (УНЕСКО).<ref name="Дружбы народов">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/5247|title=Указ Президента Российской Федерации «О награждении орденом Дружбы народов Майора Федерико»|last=|authorlink=|date=1994-01-06|publisher=[[Kremlin.ru]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426154325/http://www.kremlin.ru/acts/bank/5247|archive-date=2019-04-26|accessdate=2019-08-11}}</ref> * Орден за пријателство (10 април 1996 година, [[Узбекистан]]) - за извонредни заслуги во зајакнувањето на културната соработка меѓу УНЕСКО и Узбекистан, огромен придонес во оживувањето и ширењето на богатото духовно наследство на народите од Централна Азија и спроведувањето на меѓународната програма „Патот на свилата - Пат на дијалогот“.. * Златен комеморативен орден „Манас-1000“ и златен комеморативен медал (28 август 1995 година, [[Киргистан]]) - за активна помош во популаризацијата на епот „Манас“ на меѓународната сцена и голем придонес во подготовката и одржувањето на годишнините.<ref name="Манас-1000">{{Наведена мрежна страница|url=http://old-online.adviser.kg/show.fwx?Regnom=10607|title=Указ Президента Кыргызской Республики «О вручении памятного золотого ордена «Манас-1000» и памятной золотой медали Федерико Майору, Генеральному секретарю ЮНЕСКО»|date=1995-08-28|publisher=[[archive.is]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308203914/http://old-online.adviser.kg/show.fwx?Regnom=10607|archive-date=2016-03-08|accessdate=2019-08-11}}</ref> * Лауреат на Претседателската награда за мир и духовна хармонија [[Казахстан|на Република Казахстан]] (1995). * Почесен граѓанин на градот Бишкек. * Почесен професор на Московскиот државен универзитет (1998).<ref name="МГУ1">{{Наведена мрежна страница|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1780|title=Майор Сарагоса Федерико. МГУ|archive-url=https://web.archive.org/web/20240325070450/http://letopis.msu.ru/peoples/1780|archive-date=2024-03-25|accessdate=2024-03-25}}</ref> * Почесен доктор на Московскиот државен универзитет (1989).<ref name="МГУ1" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Diputados/BusqForm?_piref73_1333155_73_1333154_1333154.next_page=/wc/fichaDiputado?idDiputado=271&idLegislatura=0 Сарагоса, Федерико, на веб-страницата на Шпанскиот конгрес на пратеници{{In lang|es}}] * [https://ru.unesco.org/node/279714 Поранешни генерални директори на УНЕСКО] * [https://web.archive.org/web/20140715042414/http://www.unesco.org/new/ru/unesco/about-us/who-we-are/history/directors-general/federico-mayor/ Федерико Мајор на веб-страницата на УНЕСКО] * [https://mgimo.ru/library/dossier/3326/ Мајор Федерико на веб-страницата на МГИМО] * [http://federicomayor-eng.blogspot.de/ Мајор Сарагоса]{{In lang|en}}{{In lang|es}} * [http://www.fund-culturadepaz.org/eng/03/cent03%20Activities%20FMZ.htm#Art%C3%ADculos Статии од Федерико Мајор]{{In lang|en}}{{In lang|es}} === Видео снимки од интервјуа, дискусии и извештаи === * [https://www.youtube.com/watch?v=72LUBKzAYgA Интервју за време на подготовките за Светскиот социјален форум, 2005 година]{{In lang|es}} * [https://www.youtube.com/watch?v=TBL_vRH5sMw Мир со тебе, 2010 година]{{In lang|es}} * [https://www.youtube.com/watch?v=shbC_dMw9L4 Ние, народите на Земјата, 2011 година]{{In lang|es}} {{Генерални директори на УНЕСКО}} [[Категорија:Странски членови на Руската академија на уметностите]] [[Категорија:Пацифисти]] [[Категорија:Членови на Европската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Странски членови на БАН]] [[Категорија:Странски членови на Руската академија на науките]] [[Категорија:Шпански политичари]] [[Категорија:Функционери на ООН]] [[Категорија:Носители на Орденот на пријателството меѓу народите]] [[Категорија:Статии на кои им недостасуваат информации од Википодатоците]] [[Категорија:Починати во Мадрид]] [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Починати на 19 декември]] [[Категорија:Родени во 1934 година]] [[Категорија:Родени на 27 јануари]] i16ps1s6qfshbtoz7osg2wntlrh9u11 0 1406797 5652441 5651100 2026-11-02T13:24:46Z Jtasevski123 69538 поп 5652441 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |+ class="infobox-title" id="7" |Плиниј |- class="infobox-caption" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Plinius_crater_4085_h2.jpg|безрамка]]<div class="infobox-caption"> Слика [[Lunar Orbiter 4|од Лунарниот орбитер 4]]</div> |}'''Плиниј''' — истакнат лунарен кратер од удар на границата помеѓу [[Море на Ведрината|Морето на Ведрината]] на север и [[Море на Спокојот|Морето на Спокојот]] на југ. [[Томас Вилијам Веб]] го опишал како „терасиран прстен“ кој е „исполнет со ридови“.<ref name="Webb_1962">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb|title=Celestial Objects for Common Telescopes|last=Webb|first=Rev. T. W.|date=1962|publisher=Dover|edition=6th revised|pages=111, 154–159|author-link=Thomas William Webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> Неговиот дијаметар е 41 км. Кратерот е именуван по римскиот природонаучник и автор[[Плиниј Постариот]]. На југо-југоисточен дел од Плиниј се наоѓа кратерот [[Рос (кратер)|Рос]], а на североисток е [[Доус (кратер)]]. Веднаш на север се наоѓа систем од рили наречени ''Rimae Plinius'', а во него се допира [[Бракет|Бракет (кратер)]], кој е оддалечен повеќе од еден дијаметар на север. На северозападниот раб на рилата се наоѓа ''[[Promontorium Archerusia]]'', ’рт покрај западниот раб што го затвора [[Море на Ведрината|Морето на Ведрината]]. На [[Месечева геолошка временска скала|месечевата геолошка временска скала]], Плиниј датира од ератостениската доба.<ref name="Wilhelms_et_al_1987">{{Наведена книга|title=The geologic history of the Moon|last=Wilhelms|first=Don E.|last2=McCauley|first2=John F.|last3=Trask|first3=Newell J.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1987|series=[[USGS]] Professional Paper 1348|location=Washington|doi=10.3133/pp1348|author-link=Don Wilhelms}} Table 12.2.</ref> Остриот раб на Плиниј е малку овален по форма, со терасаст внатрешен ѕид и неправилен надворешен бедем. Му недостасува систем на видливи зраци. Дното на кратерот е ридесто, а во средината се наоѓа неправилен централен врв кој има изглед на двојна кратерска формација под одредени агли на осветлување. На северната страна од врвот е прикачена пукнатина. Источната половина од подот е многу помазна и порамна од грмуестиот запад, аовој дел формира форма на полумесечина околу централниот врв. == Сателитски кратери == [[File:PliniusCraterSAT.jpg|десно|мини| Сателитските кратери на Плиниј]] По конвенција, овие карактеристики се идентификуваат на лунарните карти со поставување на буквата на страната од средната точка на кратерот што е најблиску до Плиниј. {| class="wikitable" ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Плиниј ! style="background:#eeeeee;" width="25%" | Географска ширина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" | Географска должина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" | Дијаметар |- | align="center" | А | align="center" | 13,0° СГШ | align="center" | 24,2° ИГД | align="center" | 4км |- | align="center" | Б | align="center" | 14,1° СГШ | align="center" | 26,2° ИГД | align="center" | 5км |} == Галерија == <gallery heights="140px" mode="packed"> File:Plinius_crater_AS15-M-2030.jpg|алт=Apollo 15 image at high sun elevation of 71°| Слика од [[Аполо 15]] на висока соларна височина од 71° од сонцето File:Plinius_crater_AS17-M-1660.jpg|алт=Oblique view from Apollo 17 facing south, and showing both Plinius crater and Plinius Rilles| Кос поглед од [[Аполо 17]] свртен кон југ, на кој се прикажани и кратерот Плиниј и Плиниј Рилес File:Plinius_crater_as10-31-4599.jpg|алт=Highly oblique view from Apollo 10, facing northwest| Многу кос поглед од [[Аполо 10]], свртен кон северозапад File:Plinius_AS17-P-2329.png|алт=Another oblique view from Apollo 17, facing south, while the crater was near the sunrise terminator| Уште еден кос поглед од Аполо 17, свртен кон југ, додека кратерот бил близу до терминаторот за изгрејсонце </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Plinius (crater)}} * [http://www.lpi.usra.edu/resources/mapcatalog/LTO/lto60b1_1/ LTO-60B1 Плиниј] &#x2014; [[Топографска карта|топографска карта на]] L&PI * [https://the-moon.us/wiki/Plinius Плиниј на Википедија „Месечината“] * [https://the-moon.us/wiki/Rimae_Plinius Риме Плиниј на Википедија „Месечината“] === Други статии === * Вуд, Чак (8 декември 2009). „Edgy“. Лунарна фотографија на денот, која вклучува некои области како што е Плиниј {{Месечина}} [[Категорија:Кратери на Месечината]] [[Категорија:Четириаголник LQ12]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] sz15z2kzqjq9leazugtwqberh4a3xh5 0 1406799 5652454 5651224 2026-11-02T13:40:52Z Jtasevski123 69538 с.п 5652454 wikitext text/x-wiki {{Short description|Месечева површинска вдлабнатина}} {{Инфокутија Месечев кратер | image = Crater Theophilus.jpg | caption = Косо видување кон југ од „Аполо 16“ | coordinates = {{coord|11.4|S|26.4|E|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}} | diameter = 100 км | depth = 4,1<ref name=Pike_1976/> км | colong = 333 | formation = [[ератостенски период|ератостенски]]<ref name=Wilhelms_et_al_1987/> | eponym = [[Теофил I Александриски]] }}[[File:Theophilus crater AS16-113-18295HR.jpg|мини|240пкс|Косо видување на Теофил од „[[Аполо 16]]“ додека лунарниот модул „Орион“ се приближувал до местото на слетување, околу 450 км западно]] [[File:Theophilus crater 3078 med.jpg|мини|240пкс|Косо видување на Теофил од „[[Лунар орбитер 3]]“]] [[File:Theophilus crater AS16-P-4526.jpg|мини|240пкс|Косо видување на централниот дел на Теофил од панорамската камера на „Аполо 16“]]'''Теофил''' — истакнат [[месечев кратер|месечев]] [[ударен кратер]] што се наоѓа меѓу [[Заливот на Суровоста]] на север и [[Морето на Нектарот]] на југоисток. Делумно навлегува во кратерот [[Кирил (кратер)|Кирил]] на југозапад, кој е со слична големина. На исток е помалиот кратер [[Медлер (кратер)|Медлер]], а понатаму на југојугоисток е [[Бомон (кратер)|Бомон]].<ref name=astrosurf/> Именуван е по [[Коптска православна црква|коптскиот]] [[Теофил Александриски|папа Теофил I Александриски]] од 4 век.<ref name="a">''Autostar Suite Astronomer Edition''. CD-ROM. Meade, April 2006.</ref> Теофил, [[Кирил (кратер)|Кирил]] и [[Катарина (кратер)|Катарина]] формираат истакната група големи кратери, видливи на [[терминатор (сончев)|терминаторот]] пет дена по млада месечина. == Опис == Работ на Теофил има широка, терасеста внатрешна површина што покажува знаци на свлечишта. Британскиот астроном [[Томас Вилијам Веб|Т. В. Веб]] го нарекол „најдлабокиот од сите видливи кратери“.<ref name=Webb_1962/> Длабок е 4.200 метри, со масивни ѕидови, и навлегува во втора формација, [[Кирил (кратер)|Кирил]].<ref>Moore, Patrick (2001). ''On the Moon''. Sterling Publishing Co.. {{ISBN|0-304-35469-4}}.</ref> Создаден е во [[ератостенски период|ератостенскиот период]], пред 3,2 до 1,1 милијарди години.<ref name=Wilhelms_et_al_1987/> Има импозантна централна планина висока 1.400 метри, со четири врва.<ref name="a"/> Подот на кратерот е релативно рамен и има голема централна планина со три врва, што се издигнува на висина од околу 2 километри над подот. Западниот врв е означен како Пси, источниот како Фи, а северниот врв е Алфа Теофил. Западните падини на овој гребен се пошироки и понеправилни, а врвовите се спуштаат пострмо кон подот на северната и западната страна.<ref>{{Наведена книга|first=Antonín|last=Rükl|authorlink=Antonín Rükl|date=1990|title=Atlas of the Moon|publisher=Kalmbach Books|isbn=0-913135-17-8}}</ref> Во овие врвови се откриени [[анортозит]] со многу мала содржина на [[Мафичност|мафични минерали]]<ref name=Lemelin_et_al_2015/> и инфрацрвен спектар на чист кристален [[плагиоклас]].<ref name=Donaldson_Hanna_et_al_2014/> Мисијата „[[Аполо 16]]“ собрала неколку парчиња [[базалт]] за кои се верува дека се исфрлен материјал од настанувањето на Теофил.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Apollo 16 Mission|work=Lunar and Planetary Institute|url=http://www.lpi.usra.edu/lunar/missions/apollo/apollo_16/samples/|accessdate=October 16, 2007}}</ref> == Сателитски кратери == По конвенција, овие одлики на месечевите карти се означуваат со поставување на буквата на страната од средината на кратерот што е најблиску до Теофил.<ref>{{Наведена книга|author=Bussey, B.|author-link=Ben Bussey|author2=Spudis, P.|author2-link=Paul Spudis|date=2004|title=The Clementine Atlas of the Moon|publisher=Cambridge University Press|location=New York|isbn=0-521-81528-2}}</ref> {| class="wikitable" !width="25%" style="background:#eeeeee;" |Теофил !width="25%" style="background:#eeeeee;" |Географска ширина !width="25%" style="background:#eeeeee;" |Географска должина !width="25%" style="background:#eeeeee;" |Дијаметар |- |align="center"|B |align="center"|10,5° Ј |align="center"|25,2° И |align="center"|8&nbsp;км |- |align="center"|E |align="center"|6,8° Ј |align="center"|24,0° И |align="center"|21&nbsp;км |- |align="center"|F |align="center"|8,0° Ј |align="center"|26,0° И |align="center"|13&nbsp;км |- |align="center"|G |align="center"|7,2° Ј |align="center"|25,7° И |align="center"|19&nbsp;км |- |align="center"|K |align="center"|12,5° Ј |align="center"|26,3° И |align="center"|6&nbsp;км |- |align="center"|W |align="center"|7,8° Ј |align="center"|28,6° И |align="center"|4&nbsp;км |} == Наводи == <references> <ref name=astrosurf>{{Наведена мрежна страница|title=Moon - Theophilus crater region|work=astrosurf.com|url=http://www.astrosurf.com/antilhue/moon-theophilus.htm|accessdate=October 16, 2007}}</ref> <ref name=Pike_1976>{{Наведено списание|title=Crater Dimensions from Apollo Data and Supplemental Sources|last=Pike|first=R. J.|journal=The Moon|volume=15|issue=3–4|pages=463–477|date=September 1976|doi=10.1007/BF00562253|bibcode=1976Moon...15..463P}}</ref> <ref name=Lemelin_et_al_2015>{{Наведено списание|title=Lunar central peak mineralogy and iron content using the Kaguya Multiband Imager: Reassessment of the compositional structure of the lunar crust|first1=Myriam|last1=Lemelin|display-authors=etal|journal=JRG Planets|date=May 2015|volume=120|issue=5|pages=869–887|doi=10.1002/2014JE004778}}</ref> <ref name=Webb_1962>{{Наведена книга|last=Webb|first=Rev. T. W.|author-link=Thomas William Webb|date=1962|pages=143, 154–159|title=Celestial Objects for Common Telescopes|edition=6th revised|publisher=Dover|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> <ref name=Donaldson_Hanna_et_al_2014>{{Наведено списание|title=Global assessment of pure crystalline plagioclase across the Moon and implications for the evolution of the primary crust|last1=Donaldson Hanna|first1=K. L.|display-authors=etal|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=7|pages=1516–1545|date=July 2014|doi=10.1002/2013JE004476|bibcode=2014JGRE..119.1516D}}</ref> <ref name=Wilhelms_et_al_1987>{{Наведена книга|title=The geologic history of the Moon|author1-link=Don Wilhelms|first1=Don E.|last1=Wilhelms|first2=John F.|last2=McCauley|first3=Newell J.|last3=Trask|series=USGS Professional Paper 1348|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington|year=1987|page=253|doi=10.3133/pp1348}}</ref> </references> == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Theophilus (crater)}} * [http://lroc.sese.asu.edu/posts/428 Централен врв на карпата] од камерата на [[Лунар рикониснс орбитер|LROC]] {{DEFAULTSORT:Теофил}} [[Категорија:Ударни кратери на Месечината]] [[Категорија:Позначајни кратери на Месечината]] [[Категорија:Ератостенски период]] [[Категорија:Кратери на Месечината]] ru723a8did2cha3tilqisg35usanb1r 0 1406803 5652447 5651118 2026-11-02T13:32:37Z Jtasevski123 69538 поп 5652447 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lunar crater|image=Stadius (LRO).png|image_size=|caption=Мозаична слика од кратерот|coordinates={{coord|10.48|N|13.77|W|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}}|diameter=69&nbsp;км|depth=|colong=13|eponym=[[Јоханес Стадиј]]}}'''Стадиј''' — препознатлив остаток од древен ударен лунарен [[Ударен кратер|кратер]], кој е целосно покриен од [[Базалт|базалтна]] [[лава]]. Именуван е по фламанскиот астроном [[Јоханес Стадиј]]. Тој се наоѓа југозападно од многу помладиот кратер [[Ератостен (кратер)|Ератостен]], на северниот раб на [[Море на островите|Морето на Островите]] каде што [[Месечево море|месечевото море]] се спојува со [[Заливот на Брановите|Залив на Брановите]]. На запад се наоѓа истакнатиот кратер [[Коперник (кратер)|Коперник]], со систем од зраци, чии секундарни кратери и материјал го покриваат ова подрачје. Северозападно се наоѓа ланец од кратери кои продолжуваат во приближно линеарна форма сè додека не стигнат до [[Море на Дождовите|Морето на Дождовите]]. [[Податотека:Location_of_lunar_crater_stadius.jpg|десно|мини| Локациска мапа на Стадиј на блиската страна на Месечината]] Само северозападниот раб на Стадиј останал речиси сочуван и се спојува со гребенска линија што се протега кон север и стигнува до западниот бедем на Ератостен. Остатокот од формацијата претставува привидна трага од оригиналниот раб,создадена од неколку извишувања на површината, а нема никакви знаци на централен врв. Рамниот пд на кратерот е преполн со мали кратери, од кои многубројни се создадени како секундарни удари при настанување на Коперник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lpod.org/?m=20071026|title=Before and After|last=Wood|first=Chuck|date=October 26, 2007|publisher=Lunar Photo of the Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016175444/http://www.lpod.org/?m=20071026|archive-date=October 16, 2014|accessdate=2007-10-29}}</ref> == Сателитски кратери == [[File:Secondary_crater_field_of_Copernicus.png|десно|мини| Секундарно кратерско поле на Стадиј (слика од јануари 2010 година)]] По конвенција, овие карактеристики се идентификуваат на лунарните карти со поставување на буквата на страната од средната точка на кратерот што е најблиску до Стадиј. {| class="wikitable" ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Сателит ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Географска ширина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Географска должина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Дијаметар |- | align="center" |A | align="center" |10.4° СГШ | align="center" |14.8° ИГД | align="center" |5 км |- | align="center" |B | align="center" |11.8° СГШ | align="center" |13.6° ИГД | align="center" |6 км |- | align="center" |C | align="center" |9.7° СГШ | align="center" |12.8° ИГД | align="center" |3 км |- | align="center" |D | align="center" |10.3° СГШ | align="center" |15.3° ИГД | align="center" |4 км |- | align="center" |E | align="center" |12.6° СГШ | align="center" |15.6° ИГД | align="center" |5км |- | align="center" |F | align="center" |13.0° СГШ | align="center" |15.7° ИГД | align="center" |5 км |- | align="center" |G | align="center" |11.2° СГШ | align="center" |14.8° ИГД | align="center" |5 км |- | align="center" |H | align="center" |11.6° СГШ | align="center" |13.9° ИГД | align="center" |4 км |- | align="center" |J | align="center" |13.8° СГШ | align="center" |16.1° ИГД | align="center" |4 км |- | align="center" |K | align="center" |9.7° СГШ | align="center" |13.6° ИГД | align="center" |4 км |- | align="center" |L | align="center" |10.1° СГШ | align="center" |12.9° ИГД | align="center" |3 км |- | align="center" |M | align="center" |14.7° СГШ | align="center" |16.5° ИГД | align="center" |7км |- | align="center" |N | align="center" |9.4° СГШ | align="center" |15.7° ИГД | align="center" |5 км |- | align="center" |P | align="center" |11.8° СГШ | align="center" |15.2° ИГД | align="center" |6 км |- | align="center" |Q | align="center" |11.5° СГШ | align="center" |14.8° ИГД | align="center" |4 км |- | align="center" |R | align="center" |12.2° СГШ | align="center" |15.2° ИГД | align="center" |6 км |- | align="center" |S | align="center" |12.9° СГШ | align="center" |15.5° ИГД | align="center" |5 км |- | align="center" |T | align="center" |13.2° СГШ | align="center" |15.7° ИГД | align="center" |7 км |- | align="center" |U | align="center" |13.9° СГШ | align="center" |16.4° ИГД | align="center" |5 км |- | align="center" |W | align="center" |14.1° СГШ | align="center" |16.4° ИГД | align="center" |5 км |} == Популарна култура == Во [[Видеоигра на улоги|видеоиграта со улоги]] ''[[Lunar: The Silver Star]]'' за конзолата [[Sega CD]], како и во сите нејзини подоцнежни преработки, се појавува област наречена „Зона Стадиј“, именувана по месечевиот кратер Стадиј. == Наводи == <references> </references> == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [https://the-moon.us/wiki/Stadius Стадиј на Месечевата енциклопедија] {{Месечина}} [[Категорија:Кратери на Месечината]] [[Категорија:CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL]] [[Категорија:Четириаголник LQ11]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] myaltycg3rvl65i2bsjg8rewuc0lcbp 0 1406822 5652456 5651210 2026-11-02T13:44:00Z Jtasevski123 69538 с.п 5652456 wikitext text/x-wiki {{Short description|Кратер на Месечината}}{{Инфокутија Месечев кратер|image=Aristoteles crater 4103 h3.jpg|caption=Снимка од „[[Лунар орбитер 4]]“ на Аристотелес (големиот кратер) и Мичел (помалиот десно)|coordinates={{coord|50.2|N|17.4|E|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}}|diameter=87,57 км<ref name=GPN/>|depth=3,5 км|colong=343|formation=[[ератостенски период|ератостенски]]<ref name=Wilhelms_et_al_1987/>|eponym=[[Аристотел]]}}'''Аристотелесес''' — [[Месечев кратер|месечев]] [[ударен кратер]] што се наоѓа во близина на јужниот раб на [[Море на Студот|Морето на Студот]] и источно од планинскиот венец [[Лунарни Алпи]].<ref name="Webb_1962">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb|title=Celestial Objects for Common Telescopes|last=Webb|first=Rev. T. W.|date=1962|publisher=Dover|edition=6th revised|pages=112–113, 154–159|author-link=Thomas William Webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> Официјално бил именуван во 1935 година од [[Меѓународна астрономска унија|Меѓународната астрономска унија]] по старогрчкиот филозоф и астроном [[Аристотел]] (383–322 п.н.е.), при што е употребена класичната форма на неговото име.<ref name="GPN">{{Наведена мрежна страница|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/382|title=Aristoteles|work=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=USGS}}</ref> Ова име во [[Месечева номенклатура|месечевата номенклатура]] го вовел италијанскиот астроном [[Џовани Батиста Ричоли]] во 1651 година.<ref name="Whitaker_1999">{{Наведена книга|title=Mapping and Naming the Moon|last=Whitaker|first=Ewen A.|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62248-6|pages=60, 210|author-link=Ewen Whitaker}}</ref> Непосредно јужно од Аристотелес се наоѓа малку помалиот кратер [[Евдокс (месечев кратер)|Евдокс]], а двата заедно образуваат впечатлива двојка за набљудувач со [[телескоп]].<ref name="Grego_2005">{{Наведена книга|title=The Moon and How to Observe It|last=Grego|first=Peter|publisher=Springer-Verlag|year=2005|isbn=1-85233-748-6|series=Astronomers' Observing Guides Series|location=London|page=136}}</ref> Лак од планини меѓу овие кратери свртува на запад пред да се спои со ѕидовите. Помалиот кратер [[Мичел (кратер)|Мичел]] е директно прилепен на источниот раб на Аристотелес.<ref name="Moore_2001">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/patrickmooreonmo00patr|title=On the Moon|last=Moore|first=Patrick|date=2001|publisher=Sterling Publishing Co|isbn=978-0-304-35469-6|page=171|author-link=Patrick Moore}}</ref> На запад е ниската, поплавена формација [[Егеде (кратер)|Егеде]].<ref name="Bussey_Spudis_2004">{{Наведена книга|title=The Clementine Atlas of the Moon|last1=Bussey|first1=B.|last2=Spudis|first2=P.|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81528-4|location=New York|author-link1=Ben Bussey|author-link2=Paul Spudis}}</ref> Според [[Месечева геолошка скала|месечевата геолошка скала]], Аристотелес е кратер од ератостенска старост.<ref name="Wilhelms_et_al_1987">{{Наведена книга|title=The geologic history of the Moon|last1=Wilhelms|first1=Don E.|last2=McCauley|first2=John F.|last3=Trask|first3=Newell J.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1987|series=USGS Professional Paper 1348|location=Washington|doi=10.3133/pp1348|author1-link=Don Wilhelms}} Table 12.2.</ref> Набљудувачите забележале дека ѕидот на кратерот е малку искривен во заоблен [[шестаголник]]. Внатрешните ѕидови се широки и фино терасирани.<ref name="Grego_2005" /> Се одликува со исклучително голема густина на [[Одрон|одрони]] според месечевите мерила.<ref name="Bickel_et_al_2020">{{Наведено списание|last=Bickel|first=Valentin Tertius|display-authors=etal|date=June 8, 2020|title=Impacts drive lunar rockfalls over billions of years|url=https://www.researchgate.net/publication/342008792|journal=Nature Communications|volume=11|pages=1-7|doi=10.1038/s41467-020-16653-3|pmc=7280507|doi-access=free|eissn=2041-1723}}</ref> Надворешните бедеми покажуваат претежно [[Радиус|радијална]] структура од ритчиња низ обемниот слој исфрлен материјал.<ref name="Bussey_Spudis_2004" /> Подот на кратерот е нерамен и покриен со ридести бранови. Аристотелес има мали централни врвови, но тие се малку поместени кон југ. [[Спектар|Спектрите]] на централниот врв одговараат на минеролошки состав на [[Норит|норитски]] [[габро]] што содржи [[оливин]], а потекнува од длабочина од 8,7 до 13,8 км.<ref name="Cahill_et_al_2009">{{Наведено списание|last1=Cahill|first1=J. T. S.|display-authors=etal|date=September 2009|title=Compositional variations of the lunar crust: Results from radiative transfer modeling of central peak spectra|journal=Journal of Geophysical Research|volume=114|issue=E9|bibcode=2009JGRE..114.9001C|doi=10.1029/2008JE003282|article-number=E09001}}</ref> Внатрешниот под изгледа како да е исполнет со слој од материјал дебел 1 км, што делумно ги закопува овие испакнатини.<ref name="Wood_2007">{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.lpod.org/wiki/February_27,_2007|title=Twins - Not!|last=Wood|first=Chuck|author-link=Charles A. Wood|date=February 27, 2007|publisher=Lunar Photo of the Day|access-date=2007-02-27}}</ref><gallery heights="200" mode="packed"> Податотека:Aristoteles_Crater.jpg|Местоположба на Аристотелес, фотографирана во опсерваторијата „Мекдоналд“ Податотека:Aristoteles_crater_AS16-P-5677.jpg|Косо видување од „[[Аполо 16]]“ </gallery> == Сателитски кратери == По конвенција, овие одлики на месечевите карти се означуваат со поставување на буквата на страната од средината на кратерот што е најблиску до Аристотелес.<ref name="Grego_2015">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Planetary Landforms|last=Grego|first=P.|publisher=Springer|year=2015|editor1-last=Hargitai|editor1-first=H.|location=New York, NY|chapter=Satellite Crater|doi=10.1007/978-1-4614-3134-3_328|editor2-last=Kereszturi|editor2-first=Á.}}</ref> Ознаките се пишуваат со латиничните букви усвоени од Меѓународната астрономска унија. {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width="25%" |Аристотелес<ref name="Bussey_Spudis_2004" /> ! width="25%" |Географска ширина ! width="25%" |Географска должина ! width="25%" |Дијаметар |- |D |47,5° С |14,7° И |6&nbsp;км |- |M |53,5° С |27,2° И |7&nbsp;км |- |N |52,9° С |26,8° И |5&nbsp;км |} == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Aristoteles (crater)}} * [https://www2.lpod.org/wiki/September_11,_2007 „Јадење на помала рипка“], Чак Вуд, „Лунар фото ов д деј“ (11 септември 2007) {{DEFAULTSORT:Аристотелес}} [[Категорија:Ударни кратери на Месечината]] [[Категорија:Позначајни кратери на Месечината]] [[Категорија:Кратери на Месечината]] e94303jnv6wayio17avtl45rfd4m241 4 1406832 5652625 5651227 2026-11-02T23:50:03Z Bojan9Spasovski 91316 /* Список на учесници */ 5652625 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец ноември 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Највисоки планини на Антарктикот === [[Податотека:AS-góra-icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Највисоки планини на Антарктикот“]] На 3 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Највисоки планини на Антарктикот“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за највисоките планини на Антарктикот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на највисоки планини на Антарктикот#Антарктик|Список на највисоки планини на Антарктикот]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Годри (планина)]] (Н)|[[Хоуп (планина на Антарктикот)]] (Н)|[[Милер (планина)]] (Н)|[[Листер (планина)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкански цунами === [[Податотека:Tsunami-icon.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Вулкански цунами“]] По повод Меѓународниот ден за подигање на свеста за цунами од страна на [[ОН]], на 5 ноевмри 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкански цунами“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканските цунами може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Volcanic tsunamis]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботаничари со авторска кратенка на буквата M === [[Податотека:Meuble hêtre au naturel.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботаничари со авторска кратенка на буквата M“]] На 10 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Ботаничари со авторска кратенка на буквата M“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничарите со авторска кратенка на буквата M, може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на англиски јазик: * [[:en:List of botanists by author abbreviation (M)#M|List of botanists by author abbreviation (M)]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Едуар Мане === [[Податотека:Édouard Manet, en buste, de face - Nadar.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Едуар Мане“]] На 12 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Едуар Мане“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Едуар Ман може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едуар Мане|Слики на Едуар Мане]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Градови во Грузија === [[Податотека:Flag_of_Georgia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Градови во Грузија“]] На 17 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Градови во Грузија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за градовите во Грузија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на градови во Грузија|Градови во Грузија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови жалфија во Македонија === [[Податотека:Salvia_bulleyana0.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови жалфија во Македонија “]] На 19 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови жалфија во Македонија “. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите жалфија во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови жалфија во Македонија|Видови жалфија во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Најтопли ѕвезди === [[Податотека:WR102_Ejecta_Nebula.png|десно|230п|Уредувачки ден „Најтопли ѕвезди“]] На 24 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Најтопли ѕвезди“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за најтоплите ѕвезди може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на најтопли ѕвезди#Список|Список на најтопли ѕвезди]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво === [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво“]] На 26 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското бриолошко и лихенолошко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво|Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|11]] a5q67f19ac6vphcq5y4r54tbgx80pl8 5652630 5652625 2026-11-03T00:11:28Z Bojan9Spasovski 91316 /* Список на учесници */ 5652630 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец ноември 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Највисоки планини на Антарктикот === [[Податотека:AS-góra-icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Највисоки планини на Антарктикот“]] На 3 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Највисоки планини на Антарктикот“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за највисоките планини на Антарктикот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на највисоки планини на Антарктикот#Антарктик|Список на највисоки планини на Антарктикот]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Годри (планина)]] (Н)|[[Хоуп (планина на Антарктикот)]] (Н)|[[Милер (планина)]] (Н)|[[Листер (планина)]] (Н)|[[Керкпатрик (планина)]] (Н)|[[Пери (планина)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкански цунами === [[Податотека:Tsunami-icon.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Вулкански цунами“]] По повод Меѓународниот ден за подигање на свеста за цунами од страна на [[ОН]], на 5 ноевмри 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкански цунами“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканските цунами може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Volcanic tsunamis]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботаничари со авторска кратенка на буквата M === [[Податотека:Meuble hêtre au naturel.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботаничари со авторска кратенка на буквата M“]] На 10 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Ботаничари со авторска кратенка на буквата M“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничарите со авторска кратенка на буквата M, може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на англиски јазик: * [[:en:List of botanists by author abbreviation (M)#M|List of botanists by author abbreviation (M)]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Едуар Мане === [[Податотека:Édouard Manet, en buste, de face - Nadar.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Едуар Мане“]] На 12 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Едуар Мане“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Едуар Ман може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едуар Мане|Слики на Едуар Мане]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Градови во Грузија === [[Податотека:Flag_of_Georgia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Градови во Грузија“]] На 17 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Градови во Грузија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за градовите во Грузија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на градови во Грузија|Градови во Грузија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови жалфија во Македонија === [[Податотека:Salvia_bulleyana0.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови жалфија во Македонија “]] На 19 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови жалфија во Македонија “. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите жалфија во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови жалфија во Македонија|Видови жалфија во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Најтопли ѕвезди === [[Податотека:WR102_Ejecta_Nebula.png|десно|230п|Уредувачки ден „Најтопли ѕвезди“]] На 24 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Најтопли ѕвезди“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за најтоплите ѕвезди може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на најтопли ѕвезди#Список|Список на најтопли ѕвезди]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво === [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво“]] На 26 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското бриолошко и лихенолошко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво|Претседатели на Американското бриолошко и лихенолошко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|11]] 1m3yjx7t6qyqzntoeenmp2bidhqrt2w 0 1406842 5652458 5651252 2026-11-02T13:46:06Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652458 wikitext text/x-wiki {{Short description|Кратер на Месечината}} {{Инфокутија Месечев кратер | image = Humboldt crater AS15-96-13092.jpg | caption = Снимка од [[Аполо 15]] | coordinates = {{coord|27.02|S|80.96|E|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}} | diameter = 199,46 км | depth = 3,69 км<ref name=Williams_Zuber_1998/> | colong = 254 | formation = [[доцноимбриски период|доцноимбриски]]<ref name=Wilhelms_et_al_1987/> | eponym = [[Вилхелм фон Хумболт]] }}[[File:Humboldt crater Phillips crater 4178 h2.jpg|мини|240пкс|Снимка од „[[Лунар орбитер 4]]“ на Хумболт (десно) и на помалиот [[Филипс (месечев кратер)|Филипс]] (лево)]] [[File:Humboldt crater LROC WAC.jpg|мини|240пкс|Мозаик од „[[Лунар реконесанс орбитер]]“]]'''Хумболт''' — голем [[месечев кратер|месечев]] [[ударен кратер]] што се наоѓа близу до источниот раб на [[Месечина]]та. Британскиот астроном [[Томас Вилијам Веб|Т. В. Веб]] забележува дека ова е „еден од неколкуте огромни прстени на работ“.<ref name=Webb_1962/> Поради перспективното скратување, оваа формација има доста издолжен изглед. Вистинскиот облик на кратерот е неправилен круг, со значајна вдлабнатина долж југоисточниот раб, каде што навлегува истакнатиот кратер [[Барнард (месечев кратер)|Барнард]]. Северно-северозападно од Хумболт е големиот кратер [[Хекатеј (кратер)|Хекатеј]]. [[Филипс (месечев кратер)|Филипс]] е прилепен на западниот раб. Според [[месечева геолошка скала|месечевата геолошка скала]], Хумболт е еден од најголемите кратери од доцноимбриска старост.<ref name=Wilhelms_et_al_1987/> Работ на Хумболт е низок, излижан и со неправилна контура. Централниот врв образува гребен на подот на кратерот. На ова узвишение е утврден инфрацрвениот спектар на чист кристален [[плагиоклас]].<ref name=Donaldson_Hanna_et_al_2014/> Површината на подот содржи мрежа од [[бразда (месечева)|бразди]] што образуваат шара од радијални краци и концентрични лакови,<ref name=Baldwin_1968/> па затоа кратерот спаѓа во [[кратер со испукан под|кратери со испукан под]].<ref name=Jozwiak_et_al_2012/> Има и неколку темни дамки во близина на ѕидовите на североисток, северозапад и југоисток. Од северозападниот раб на кратерот се протега низа кратери на растојание речиси еднакво на ширината на самиот кратер. Оваа формација е означена како Верига Хумболт. Поради положбата близу до месечевиот раб, за овој кратер се знаело малку подробности сè додека не бил фотографиран од орбитални летала (главно „[[Лунар орбитер 4]]“). Кратерот е именуван по германскиот филолог [[Вилхелм фон Хумболт]] од [[Меѓународна астрономска унија|МАУ]].<ref>[https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2582 Humboldt], Gazetteer of Planetary Nomenclature, International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)</ref> == Сателитски кратери == По конвенција, овие одлики на месечевите карти се означуваат со поставување на буквата на страната од средината на кратерот што е најблиску до Хумболт. Хумболт N е најголемиот кратер во самиот Хумболт и се наоѓа северно од централниот врв. Хумболт B се наоѓа јужно од Хумболт, на западниот раб на кратерот Барнард. {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- style="background:#eeeeee;" !width="25%" |Хумболт !width="25%" |Географска ширина !width="25%" |Географска должина !width="25%" |Дијаметар |- |B |30,9° Ј |83,7° И |21&nbsp;км |- |N |26,0° Ј |80,5° И |14&nbsp;км |} == Верига Хумболт == Верига Хумболт е низа кратери што се протега североисточно од кратерот Хумболт и е долга околу 162 км. Името го добила од [[Меѓународна астрономска унија|МАУ]] во 1976 година.<ref>[https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/1061 Catena Humboldt], Gazetteer of Planetary Nomenclature, International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)</ref> Минува меѓу кратерите [[Гибс (кратер)|Гибс]] и [[Шор (кратер)|Шор]]. == Снимки од Аполо 12 == Мисијата [[Аполо 12]] во 1969 година направила многу фотографии на кратерот Хумболт. На фотографиите подолу, централните врвови изгледаат бели поради големата височина на Сонцето. Лачните пукнатини во Хумболт се доказ за силите што делуваат на површината на Месечината и ја менуваат нејзината топографија.<ref>''[https://history.nasa.gov/alsj/a12/as12psr.pdf Apollo 12 Preliminary Science Report]'', NASA Special Publication 235, 1970.</ref> <gallery heights="200px" mode="packed"> File:AS12-50-7448 (21514672680).jpg File:AS12-50-7450 (21514778788).jpg File:AS12-50-7452 (21514665870).jpg </gallery> == Снимки од Аполо 15 == Мисијата [[Аполо 15]] во 1971 година направила уште многу фотографии на кратерот Хумболт. <gallery heights="200px" mode="packed"> File:AS15-95-12981 (46763201394).jpg|Регионален поглед Image:Humboldt crater AS15-M-2513.jpg|Косо видување на Хумболт од картографската камера на „Аполо 15“ File:AS15-93-12641 (21925322005).jpg|Источниот под на кратерот. Материјалот од типот на лунарните мориња на подот содржи радијални пукнатини и концентрични бразди. Во долниот лев агол се гледа област со темен ореол. Ниски ридови од материјал што наликуваат на централниот врв пробиваат низ мазниот под на кратерот. Се гледаат и кратери со светол ореол. „Крофната“ што го исполнува кратерот на левиот раб е редок облик.<ref>''[https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19720015164/downloads/19720015164.pdf Apollo 15 Preliminary Science Report]'' NASA Special Publication 289, 1972.</ref> </gallery> == Наводи == <references> <ref name=Baldwin_1968>{{Наведено списание|title=Rille Pattern in the Lunar Crater Humboldt|last=Baldwin|first=Ralph B.|journal=Journal of Geophysical Research|volume=73|page=3227|date=May 1968|doi=10.1029/JB073i010p03227|bibcode=1968JGR....73.3227B}}</ref> <ref name=Wilhelms_et_al_1987>{{Наведена книга|url=https://pubs.er.usgs.gov/publication/pp1348|title=The geologic history of the Moon|series=USGS Professional Paper 1348|author1-link=Don Wilhelms|first1=Don E.|last1=Wilhelms|first2=John F.|last2=McCauley|first3=Newell J.|last3=Trask|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington|year=1987}} Table 11.2.</ref> <ref name=Webb_1962>{{Наведена книга|last=Webb|first=Rev. T. W.|author-link=Thomas William Webb|date=1962|pages=146, 154–159|title=Celestial Objects for Common Telescopes|edition=6th revised|publisher=Dover|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> <ref name=Donaldson_Hanna_et_al_2014>{{Наведено списание|title=Global assessment of pure crystalline plagioclase across the Moon and implications for the evolution of the primary crust|last1=Donaldson Hanna|first1=K. L.|display-authors=etal|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=7|pages=1516–1545|date=July 2014|doi=10.1002/2013JE004476|bibcode=2014JGRE..119.1516D}}</ref> <ref name=Williams_Zuber_1998>{{Наведено списание|title=Measurement and Analysis of Lunar Basin Depths from Clementine Altimetry|last1=Williams|first1=Kevin K.|last2=Zuber|first2=Maria T.|journal=Icarus|date=January 1998|volume=131|issue=1|pages=107–122|doi=10.1006/icar.1997.5856|bibcode=1998Icar..131..107W|doi-access=free}}</ref> <ref name=Jozwiak_et_al_2012>{{Наведено списание|title=Lunar floor-fractured craters: Classification, distribution, origin and implications for magmatism and shallow crustal structure|last1=Jozwiak|first1=Lauren M.|display-authors=etal|journal=Journal of Geophysical Research|volume=117|issue=E11|article-number=E11005|date=November 2012|doi=10.1029/2012JE004134|bibcode=2012JGRE..11711005J|hdl=1721.1/85651|hdl-access=free}}</ref> </references> === Користена литература === * {{Наведена книга|last1=Andersson|first1=L. E.|last2=Whitaker|first2=E. A.|author-link2=Ewen Whitaker|date=1982|title=NASA Catalogue of Lunar Nomenclature|publisher=NASA RP-1097}} * {{Наведена мрежна страница|last=Blue|first=Jennifer|date=July 25, 2007|title=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=USGS|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/|access-date=2007-08-05}} * {{Наведена книга|last1=Bussey|first1=B.|author-link1=Ben Bussey|last2=Spudis|first2=P.|author-link2=Paul Spudis|date=2004|title=The Clementine Atlas of the Moon|publisher=Cambridge University Press|location=New York|isbn=978-0-521-81528-4}} * {{Наведена книга|last1=Cocks|first1=Elijah E.|last2=Cocks|first2=Josiah C.|date=1995|title=Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature|publisher=Tudor Publishers|isbn=978-0-936389-27-1|url=https://archive.org/details/isbn_9780936389271}} * {{Наведена мрежна страница|last=McDowell|first=Jonathan|date=July 15, 2007|url=http://host.planet4589.org/astro/lunar/|title=Lunar Nomenclature|publisher=Jonathan's Space Report|access-date=2007-10-24|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208141804/http://host.planet4589.org/astro/lunar/|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last1=Menzel|first1=D. H.|last2=Minnaert|first2=M.|last3=Levin|first3=B.|last4=Dollfus|first4=A.|last5=Bell|first5=B.|title=Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU|doi=10.1007/BF00171763|journal=Space Science Reviews|volume=12|issue=2|pages=136–186|year=1971|bibcode=1971SSRv...12..136M|s2cid=122125855}} * {{Наведена книга|first=Patrick|last=Moore|author-link=Patrick Moore|date=2001|title=On the Moon|publisher=Sterling Publishing Co|isbn=978-0-304-35469-6|url=https://archive.org/details/patrickmooreonmo00patr}} * {{Наведена книга|first=Fred W.|last=Price|date=1988|title=The Moon Observer's Handbook|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-33500-3}} * {{Наведена книга|last=Rükl|first=Antonín|author-link=Antonín Rükl|date=1990|title=Atlas of the Moon|publisher=Kalmbach Books|isbn=978-0-913135-17-4}} * {{Наведена книга|first=Ewen A.|last=Whitaker|author-link=Ewen Whitaker|date=1999|title=Mapping and Naming the Moon|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62248-6}} * {{Наведена книга|first=Peter T.|last=Wlasuk|date=2000|title=Observing the Moon|publisher=Springer|isbn=978-1-85233-193-1}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=zk0qWijtNsI Кратерот Хумболт во 3D], со анаглифи од камерите на програмата „[[Аполо (програма)|Аполо]]“. {{Ризница-ред|Humboldt (crater)}} {{DEFAULTSORT:Хумболт}} [[Категорија:Ударни кратери на Месечината]] [[Категорија:Позначајни кратери на Месечината]] [[Категорија:Кратери на Месечината]] 1wzzsm4iocny9cvr102mjmzkg80nsyd 0 1406844 5652464 5651277 2026-11-02T13:54:35Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652464 wikitext text/x-wiki {{Short description|Кратер на Месечината}}{{Distinguish|Јансен (кратер)}}{{About|кратерот на Месечината|марсовскиот кратер|Жансен (марсовски кратер)}}{{Infobox Lunar crater|image=Janssen (LRO).png|image_size=|caption=Снимка од [[Лунар реконесанс орбитер]]|coordinates={{coord|44.96|S|40.82|E|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}}|diameter=201 км|depth=2,9 км|colong=320|formation=[[Пренектриски период|Пренектриски]]<ref name=Wilhelms_et_al_1987/><ref name=Byrne_2015/>|eponym=[[Пјер Жил Сезар Жансен|Пјер Ж. С. Жансен]]}} [[Податотека:Janssen_crater_from_Earth.JPG|мини|Жансен во центарот, во близина на [[Месечев терминатор|терминаторот]] како што се гледа од Земјата]]'''Жансен''' — древен [[ударен кратер]] сместен во висорамнинскиот регион во близина на југоисточниот [[месечев раб]]. Датира од [[Пренектарски период|пренектарскиот]] период од [[Месечева геолошка скала|месечевата геолошка скала]].<ref name="Wilhelms_et_al_1987">{{cite book|title=The geologic history of the Moon|last1=Wilhelms|first1=Don E.|last2=McCauley|first2=John F.|last3=Trask|first3=Newell J.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1987|series=[[USGS]] Professional Paper 1348|location=Washington|page=149|doi=10.3133/pp1348|author1-link=Don Wilhelms}}</ref><ref name="Byrne_2015">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AGv_CgAAQBAJ&pg=PA8|title=The Moon's Largest Craters and Basins: Images and Topographic Maps from LRO, GRAIL, and Kaguya|last=Byrne|first=Charles J.|publisher=Springer|year=2015|isbn=978-3-319-22032-1|series=Physics and Astronomy|pages=8–9}}</ref> Целата структура е силно оштетена и е обележана со многу помали удари на кратери. Надворешниот ѕид е пробиен на повеќе места, но контурата на рабовите на кратерот сè уште може да се набљудува. Ѕидот образува карактеристичен [[Шестаголник|шестоаголен]] облик на рапавата месечева површина, со благо закривување на [[Врв (геометрија)|врвовите]]. [[Податотека:Janssen_satellite_craters_map.jpg|десно|мини|Сателитски кратери на Жансен]] Кратерот е именуван по францускиот астроном [[Пјер Жил Сезар Жансен]].<ref>{{gpn|2800}}</ref> Истакнатиот кратер [[Фабрициус (кратер)|Фабрициус]] лежи целосно во рамките на надворешниот ѕид, во североисточниот [[Квадрант (геометрија)|квадрант]] на подот. Голем број други помали, но сепак забележливи кратери го означуваат подот на кратерот. Поврзан со североисточниот раб е [[Метиј (кратер)|Метиј]], а на север е тешко оштетениот [[Бренер (кратер)|Бренер]]. Југоисточно од Жансен се споените кратери [[Штајнхајл (кратер)|Штајнхајл]] и [[Ват (кратер)|Ват]]. На југозападниот ѕид се наоѓа помалиот [[Локјер (кратер)|Локјер]]. Понатаму на исток, иако изгледа блиску поради издолжувањето, е огромната Валис Рејта. Во јужните две третини од Жансен можат да се забележат остатоците од голем, [[Концентрични кругови|концентричен]] кратер, чиј ѕид е прекриен со Фабрициус. Подот на ова внатрешно вдлабнување содржи систем од каналовидни раседи наречен Риме Жансен (Rimae Janssen). Каналот се закривува од работ на Фабрициус до југоисточниот дел на надворешниот ѕид на Жансен, протегајќи се на растојание до 140 километри. == Жансен за време на полна Месечина == Во овој силно кратеризиран регион кој од [[Џовани Батиста Ричоли]] бил наречен Terra Fertilitatis, формацијата Жансен е тешко да се открие, особено за време на [[полна Месечина]]. Згоден водич за телескопските набљудувачи на полната Месечина е светлиот кратер во облик на чинија Жансен К на југоисточниот дел од подот на Жансен. Во овој регион, кратерот Жансен К привлекува внимание со високата рефлективност. Светлината на Жансен К е забележлива и на фотографската верзија на картата LAC 114 (страница 228) во изданието ''The Clementine Atlas of the Moon'' (Бен Баси / Пол Д. Спудис). == Сателитски кратери == По конвенција, овие одлики се означуваат на месечевите карти со поставување на буквата на страната од средината на кратерот што е најблиску до Жансен. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Жансен ! class="unsortable" |Координати !Дијаметар, км |- |B |{{Coord|43.17|S|34.37|E|globe:moon|name=Жансен B}} |21 |- |C |{{Coord|42.89|S|34.91|E|globe:moon|name=Жансен C}} |7 |- |D |{{Coord|48.65|S|41.22|E|globe:moon|name=Жансен D}} |29 |- |E |{{Coord|48.82|S|39.77|E|globe:moon|name=Жансен E}} |24 |- |F |{{Coord|49.82|S|41.92|E|globe:moon|name=Жансен F}} |35 |- |H |{{Coord|46.43|S|41.71|E|globe:moon|name=Жансен H}} |10 |- |J |{{Coord|43.44|S|36.58|E|globe:moon|name=Жансен J}} |27 |- |K |{{Coord|46.19|S|42.31|E|globe:moon|name=Жансен K}} |15 |- |L |{{Coord|46.09|S|43.58|E|globe:moon|name=Жансен L}} |12 |- |M |{{Coord|41.90|S|35.44|E|globe:moon|name=Жансен M}} |16 |- |N |{{Coord|41.43|S|32.12|E|globe:moon|name=Жансен N}} |5 |- |P |{{Coord|45.50|S|39.76|E|globe:moon|name=Жансен P}} |4 |- |Q |{{Coord|46.35|S|39.36|E|globe:moon|name=Жансен Q}} |5 |- |R |{{Coord|48.28|S|38.70|E|globe:moon|name=Жансен R}} |23 |- |S |{{Coord|50.42|S|41.83|E|globe:moon|name=Жансен S}} |7 |- |T |{{Coord|48.88|S|42.31|E|globe:moon|name=Жансен T}} |29 |- |X |{{Coord|42.93|S|33.27|E|globe:moon|name=Жансен X}} |24 |} == Наводи == {{Reflist}} === Извори === {{refbegin}} * {{cite book|url=http://planet4589.org/astro/lunar/RP-1097.pdf|title=NASA Catalogue of Lunar Nomenclature|last1=Andersson|first1=L. E.|last2=Whitaker|first2=E. A.|date=1982|publisher=NASA RP-1097|authorlink2=Ewen Whitaker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125838/http://planet4589.org/astro/lunar/RP-1097.pdf|archive-date=2014-10-06|url-status=bot: unknown}} * {{cite book|title=The Clementine Atlas of the Moon|last1=Bussey|first1=B.|last2=Spudis|first2=P.|date=2004|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-81528-4|location=New York|authorlink1=Ben Bussey|authorlink2=Paul Spudis}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780936389271|title=Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature|last1=Cocks|first1=Elijah E.|last2=Cocks|first2=Josiah C.|date=1995|publisher=Tudor Publishers|isbn=978-0-936389-27-1}} * {{cite web|url=http://host.planet4589.org/astro/lunar/|title=Lunar Nomenclature|last=McDowell|first=Jonathan|date=July 15, 2007|publisher=[[Jonathan's Space Report]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208141804/http://host.planet4589.org/astro/lunar/|archive-date=2012-02-08|access-date=2007-10-24|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Menzel|first1=D. H.|last2=Minnaert|first2=M.|last3=Levin|first3=B.|last4=Dollfus|first4=A.|last5=Bell|first5=B.|date=1971|title=Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU|journal=Space Science Reviews|volume=12|issue=2|pages=136–186|bibcode=1971SSRv...12..136M|doi=10.1007/BF00171763|s2cid=122125855}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/patrickmooreonmo00patr|title=On the Moon|last=Moore|first=Patrick|date=2001|publisher=[[Sterling Publishing Co.]]|isbn=978-0-304-35469-6|authorlink=Patrick Moore}} * {{cite book|title=The Moon Observer's Handbook|last=Price|first=Fred W.|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-33500-3}} * {{cite book|title=Atlas of the Moon|last=Rükl|first=Antonín|date=1990|publisher=[[Kalmbach Books]]|isbn=978-0-913135-17-4|authorlink=Antonín Rükl}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb|title=Celestial Objects for Common Telescopes|last=Webb|first=Rev. T. W.|date=1962|publisher=Dover|edition=6th revised|authorlink=Thomas William Webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aV1i27jDYL8C|title=Mapping and Naming the Moon|last=Whitaker|first=Ewen A.|date=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54414-6|authorlink=Ewen Whitaker}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TWtLIOlPwS4C|title=Observing the Moon|date=2000|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|isbn=978-1-852-33193-1|author=Wlasuk, Peter T.}} {{refend}} == Надворешни врски == * {{cite web|url=http://www.lpod.org/?m=20071001|title=Crateric Concatenation|last=Wood|first=Chuck|author-link=Charles A. Wood|date=October 1, 2007|publisher=Lunar Photo of the Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027105830/http://www.lpod.org/?m=20071001|archive-date=October 27, 2007|access-date=2007-10-01|url-status=dead}} {{DEFAULTSORT:Жансен}} [[Категорија:Ударни кратери на Месечината]] [[Категорија:Позначајни кратери на Месечината]] [[Категорија:Кратери на Месечината]] gczawq9myp6yz3yyzdcrqtffsu8cuv8 0 1406860 5652436 5651337 2026-11-02T13:16:53Z Jtasevski123 69538 поп 5652436 wikitext text/x-wiki [[File:Thebit_crater_AS16-M-2480.jpg|мини| Коса слика од Аполо 16]] [[File:Rupes_Recta.jpg|мини| Други кратери во близина на кратерот Тебит]] [[File:Ancient_Thebit_(LRO).png|мини|300x300пкс| Антички Тебит]]'''Тебит''' — лунарен ударен кратер што се наоѓа на југоисточниот брег на [[Море на Облаците|Морето на Облаците]]. На северозапад се наоѓа кратерот [[Арзахел (кратер)|Арзахел]], а [[Пурбах (кратер)|Пурбах]] лежи југозападно. На југозапад се наоѓаат и поплавените остатоци од Тебит П, кој всушност е со поголем дијаметар од самиот Тебит. На [[Месечева геолошка временска скала|месечевата геолошка временска скала]], Тебит е кратер од горно (доцно) имбриско време.<ref name="Wilhelms_et_al_1987">{{Наведена книга|title=The geologic history of the Moon|last=Wilhelms|first=Don E.|last2=McCauley|first2=John F.|last3=Trask|first3=Newell J.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1987|series=[[USGS]] Professional Paper 1348|location=Washington|doi=10.3133/pp1348|author-link=Don Wilhelms}} Table 11.2.</ref> Работ на Тебит е генерално кружен по контура, со двоен засек во југозападниот ѕид. Истакнат кратер во облик на чинија, Тебит А, се наоѓа преку западно-северозападниот раб. Западно-северозападниот раб на овој кратер е прекриен со уште помалиот Тебит Л.<ref name="Webb_1962">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb|title=Celestial Objects for Common Telescopes|last=Webb|first=Rev. T. W.|date=1962|publisher=Dover|edition=6th revised|pages=134, 154–159|author-link=Thomas William Webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> Заедно, ова формира елегантен распоред што го прави Тебит релативно лесен за идентификација. Дното на кратерот Тебит е грубо и нема централен врв. Работ прикажува тераса и има ридест надворешен бедем. Западно од Тебит се наоѓа гребен долг 110 километри наречен [[Рупес Ректа]], кој се издига на 240 метри. Оваа линеарна карактеристика се протега од север-северозапад кон југ-југоисток низ [[Море на Облаците|Морето на Облаците]]. Тебит лежи на источниот раб на многу постар кратер со дијаметар од 220 км, неформално познат како „Антички Тебит“.<ref name="Nahm_Schultz_2015">{{Наведено списание|last=Nahm|first=Amanda L.|last2=Schultz|first2=Richard A.|date=January 2015|title=Rupes Recta and the geological history of the Mare Nubium region of the Moon: insights from forward mechanical modelling of the 'Straight Wall'|journal=Geological Society, London, Special Publications|volume=401|issue=1|pages=377–394|bibcode=2015GSLSP.401..377N|doi=10.1144/SP401.4}}</ref> Неговиот еродиран раб е сè уште присутен северозападно и југозападно од Тебит, а неименуваните брчкини гребени во Море на Облаците може да се поврзат со западниот раб кој е закопан сега од лава од маре. Рупес Ректа, [[Бирт]] и [[Rima Birt|Рима Бирт]] се наоѓаат во рамките на Антички Тебит. Тебит е латинизација на името на харанскиот астроном и математичар од 9 век, [[Сабит ибн Кура]]. == Сателитски кратери == По конвенција, овие карактеристики се идентификуваат на лунарните карти со поставување на буквата на страната од средната точка на кратерот што е најблиску до Тебит. {| class="wikitable" ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Тебит ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Географска ширина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Географска должина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Дијаметар |- | align="center" |A | align="center" |21.5° С | align="center" |4.9° И | align="center" |20 км |- | align="center" |B | align="center" |22.3° С | align="center" |6.2° И | align="center" |4 км |- | align="center" |C | align="center" |21.2° С | align="center" |4.1° И | align="center" |6 км |- | align="center" |D | align="center" |19.8° С | align="center" |8.3° И | align="center" |5км |- | align="center" |E | align="center" |23.1° С | align="center" |4.6° И | align="center" |7км |- | align="center" |F | align="center" |23.0° С | align="center" |5.3° И | align="center" |4км |- | align="center" |J | align="center" |22.5° С | align="center" |5.5° И | align="center" |10км |- | align="center" |K | align="center" |23.1° С | align="center" |3.7° И | align="center" |5км |- | align="center" |L | align="center" |21.5° С | align="center" |5.4° И | align="center" |12км |- | align="center" |P | align="center" |24.0° С | align="center" |5.7° И | align="center" |78км |- | align="center" |Q | align="center" |20.1° С | align="center" |4.2° И | align="center" |16км |- | align="center" |R | align="center" |20.2° С | align="center" |4.8° И | align="center" |9км |- | align="center" |S | align="center" |24.8° С | align="center" |7.2° И | align="center" |16км |- | align="center" |T | align="center" |20.7° С | align="center" |6.0° И | align="center" |3км |- | align="center" |U | align="center" |20.3° С | align="center" |5.8° И | align="center" |4км |} == Поврзано == * [[Албатегниус (кратер)]] == Наводи == {{наводи}}   == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [https://the-moon.us/wiki/Thebit Тебит на Месечевата енциклопедија] {{Месечина}} [[Категорија:Кратери на Месечината]] [[Категорија:Четириаголник LQ19]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] dta4rx9f6yo1up6ecjhks83cgic32ow 5652438 5652436 2026-11-02T13:17:27Z Jtasevski123 69538 5652438 wikitext text/x-wiki [[File:Thebit_crater_AS16-M-2480.jpg|мини| Коса слика од Аполо 16]] [[File:Rupes_Recta.jpg|мини| Други кратери во близина на кратерот Тебит]] [[File:Ancient_Thebit_(LRO).png|мини|300x300пкс| Антички Тебит]]'''Тебит''' — лунарен ударен кратер што се наоѓа на југоисточниот брег на [[Море на Облаците|Морето на Облаците]]. На северозапад се наоѓа кратерот [[Арзахел (кратер)|Арзахел]], а [[Пурбах (кратер)|Пурбах]] лежи југозападно. На југозапад се наоѓаат и поплавените остатоци од Тебит П, кој всушност е со поголем дијаметар од самиот Тебит. На [[Месечева геолошка временска скала|месечевата геолошка временска скала]], Тебит е кратер од горно (доцно) имбриско време.<ref name="Wilhelms_et_al_1987">{{Наведена книга|title=The geologic history of the Moon|last=Wilhelms|first=Don E.|last2=McCauley|first2=John F.|last3=Trask|first3=Newell J.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1987|series=[[USGS]] Professional Paper 1348|location=Washington|doi=10.3133/pp1348|author-link=Don Wilhelms}} Table 11.2.</ref> Работ на Тебит е генерално кружен по контура, со двоен засек во југозападниот ѕид. Истакнат кратер во облик на чинија, Тебит А, се наоѓа преку западно-северозападниот раб. Западно-северозападниот раб на овој кратер е прекриен со уште помалиот Тебит Л.<ref name="Webb_1962">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb|title=Celestial Objects for Common Telescopes|last=Webb|first=Rev. T. W.|date=1962|publisher=Dover|edition=6th revised|pages=134, 154–159|author-link=Thomas William Webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> Заедно, ова формира елегантен распоред што го прави Тебит релативно лесен за идентификација. Дното на кратерот Тебит е грубо и нема централен врв. Работ прикажува тераса и има ридест надворешен бедем. Западно од Тебит се наоѓа гребен долг 110 километри наречен [[Рупес Ректа]], кој се издига на 240 метри. Оваа линеарна карактеристика се протега од север-северозапад кон југ-југоисток низ [[Море на Облаците|Морето на Облаците]]. Тебит лежи на источниот раб на многу постар кратер со дијаметар од 220 км, неформално познат како „Антички Тебит“.<ref name="Nahm_Schultz_2015">{{Наведено списание|last=Nahm|first=Amanda L.|last2=Schultz|first2=Richard A.|date=January 2015|title=Rupes Recta and the geological history of the Mare Nubium region of the Moon: insights from forward mechanical modelling of the 'Straight Wall'|journal=Geological Society, London, Special Publications|volume=401|issue=1|pages=377–394|bibcode=2015GSLSP.401..377N|doi=10.1144/SP401.4}}</ref> Неговиот еродиран раб е сè уште присутен северозападно и југозападно од Тебит, а неименуваните брчкини гребени во Море на Облаците може да се поврзат со западниот раб кој е закопан сега од лава од маре. Рупес Ректа, [[Бирт]] и [[Rima Birt|Рима Бирт]] се наоѓаат во рамките на Антички Тебит. Тебит е латинизација на името на харанскиот астроном и математичар од 9 век, [[Сабит ибн Кура]]. == Сателитски кратери == По конвенција, овие карактеристики се идентификуваат на лунарните карти со поставување на буквата на страната од средната точка на кратерот што е најблиску до Тебит. {| class="wikitable" ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Тебит ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Географска ширина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Географска должина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Дијаметар |- | align="center" |A | align="center" |21.5° С | align="center" |4.9° И | align="center" |20 км |- | align="center" |B | align="center" |22.3° С | align="center" |6.2° И | align="center" |4 км |- | align="center" |C | align="center" |21.2° С | align="center" |4.1° И | align="center" |6 км |- | align="center" |D | align="center" |19.8° С | align="center" |8.3° И | align="center" |5км |- | align="center" |E | align="center" |23.1° С | align="center" |4.6° И | align="center" |7км |- | align="center" |F | align="center" |23.0° С | align="center" |5.3° И | align="center" |4км |- | align="center" |J | align="center" |22.5° С | align="center" |5.5° И | align="center" |10км |- | align="center" |K | align="center" |23.1° С | align="center" |3.7° И | align="center" |5км |- | align="center" |L | align="center" |21.5° С | align="center" |5.4° И | align="center" |12км |- | align="center" |P | align="center" |24.0° С | align="center" |5.7° И | align="center" |78км |- | align="center" |Q | align="center" |20.1° С | align="center" |4.2° И | align="center" |16км |- | align="center" |R | align="center" |20.2° С | align="center" |4.8° И | align="center" |9км |- | align="center" |S | align="center" |24.8° С | align="center" |7.2° И | align="center" |16км |- | align="center" |T | align="center" |20.7° С | align="center" |6.0° И | align="center" |3км |- | align="center" |U | align="center" |20.3° С | align="center" |5.8° И | align="center" |4км |} == Поврзано == * [[Албатегниус (кратер)]] == Наводи == {{наводи}}   == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [https://the-moon.us/wiki/Thebit Тебит на Месечевата енциклопедија] {{Месечина}} [[Категорија:Кратери на Месечината]] [[Категорија:Четириаголник LQ19]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] 7k90bvtd4fsb5guc6lt37o54n79e3t8 0 1406861 5652429 5651341 2026-11-02T13:08:35Z Jtasevski123 69538 с поп 5652429 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Месечев кратер|image=Russell crater 4174 h3.jpg|caption=Слика од [[Лунарен орбитер 4|Лунарниот орбитер 4]]|coordinates={{coord|26.5|N|75.4|W|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}}|diameter=103 км|depth=''нема''|colong=78|eponym=[[Хенри Норис Расел]]<br />[[Џон Расел (сликар) |Џон Расел]]}}'''Расел''' — остаток од ударен кратер на Месечината, поплавен [[Лава|со лава]]. Се наоѓа во западниот дел на [[Океан на Бурите|Океанот на Бурите]] (Oceanus Procellarum), блиску до западниот раб на Месечината. Како резултат на тоа, изгледа издолжено поради скратување. Југо-југозападниот раб на овој кратер се преклопува со поголемиот раб на кратерот [[Струве (кратер)|Струве]], поплавен со лава, и заедно двата рабови на кратерот формираат контура во форма на фигура на бројот 8 со широк отвор каде што се спојуваат. Источно од Расел е кратерот [[Бригс (кратер)|Бригс]], а југоисточно, веднаш до кратерот [[Струв (кратер)|Струв]] се наоѓаат остатоците од кратер наречен [[Едингтон (кратер)|Едингтон,]] исто така поплавени со лава. Работ на Расел е силно истрошен и неправилен по форма, со повеќекратни удари од кратери кои го прекриваат ѕидот. Најголемиот од нив е Бригс А на источниот раб. Северно од Расел се наоѓаат поплавените остатоци од неколку помали кратери. Дното на Расел, поплавено со лава, е рамно и во ниво со околното [[Месечево море]]. Нему му недостасува централен врв. Овој кратер е наречен по американскиот астроном [[Хенри Норис Расел]] (1877–1957) и британскиот уметник и аматерски астроном Џон Расел (1745–1806).<ref name="Menzel_et_al_1971">{{Наведено списание|last=Menzel|first=D. H.|displayauthors=etal|year=1971|title=Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU|journal=Space Science Reviews|volume=12|issue=2|pages=136–186|bibcode=1971SSRv...12..136M|doi=10.1007/BF00171763}} See p. 185.</ref> Во минатото овој кратер понекогаш бил означен како Ото Струве А, или едноставно се претпоставувало дека е дел од поголемиот Струве. Кратерот Едингтон што се наоѓа југоисточно исто така бил означуван како Ото Струве А на старите лунарни карти. == Сателитски кратери == По конвенција, овие карактеристики се идентификуваат на лунарните карти со поставување на буквата на страната од средната точка на кратерот што е најблиску до Расел. {| class="wikitable" ! style="background:#eeeeee;" width="25%" |Расел ! style="background:#eeeeee;" width="25%" | Географска ширина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" | Географска должина ! style="background:#eeeeee;" width="25%" | Дијаметар |- | align="center" | Б | align="center" | 26,4° СГШ | align="center" | 78,2° ЗГ | align="center" | 19 км |- | align="center" | Е | align="center" | 28,6° СГШ | align="center" | 74,5° ЗГ | align="center" | 9 км |- | align="center" | Ф | align="center" | 28,0° СГШ | align="center" | 76,4° ЗГ | align="center" | 9 км |- | align="center" | Р | align="center" | 28,7° СГШ | align="center" | 75,3° ЗГ | align="center" | 45 км |- | align="center" | С | align="center" | 29,4° СГШ | align="center" | 77,1° ЗГ | align="center" | 25 км |} == Слабо продолжение на источниот зрак од Ом == За време на многу поволната [[либрација]] на западниот раб на Месечината, гледано од [[Земја (планета)|Земјата]], можно е да се набљудува слабото продолжение на источниот зрак од далечниот кратер Ом. Ова продолжение се наоѓа во близина на кратерите Расел, [[Бригс (кратер)|Бригс]] и [[Лихтенберг (кратер)|Лихтенберг]]. Тоа е забележливо и на фотографските верзии на картите LAC 37 (страница 74) и LAC 38 (страница 76) во ''Клементинскиот атлас на Месечината'' (Бен Баси / Пол Д. Спудис). == Поврзано == * [[1762 Расел|1762 Расел, астероид]] * [[Расел (марсовски кратер)]] == Наводи == {{наводи}} {{Месечина}} [[Категорија:Кратери на Месечината]] [[Категорија:Четириаголник LQ10]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] g0cngtsbvn3j0a4kazysiuuim6tyj4i 0 1406862 5652462 5651351 2026-11-02T13:51:18Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652462 wikitext text/x-wiki {{Short description|Истакната вдлабнатина на Месечината}}{{Инфокутија Месечев кратер|name=Кратер Коперник|image=Copernicus (LRO) 2.png|caption=Мозаик од снимки на „[[Лунар реконесанс орбитер]]“ (завртете го прикажувањето ако се јави [[илузија на кратер]] поради необичната положба на изворот на светлина)|coordinates={{coord|9.62|N|20.08|W|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}}|diameter=околу 93 км|depth=околу 3,8 км<ref name=Pike_1976/>|eponym=[[Никола Коперник]]|location=[[Месечина]]|age=околу 800 милиони години}}'''Коперник''' — [[Месечев кратер|месечев]] [[ударен кратер]] што се наоѓа во источниот дел на [[Океанот на Бурите]]. [[Томас Вилијам Веб|Томас Веб]] го опишал како „еден од најграндиозните кратери“, со „централна планина“ и „благороден прстен составен не само од тераси, туку и од изразени височини одвоени со клисури“.<ref name="Webb_1962">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/celestialobjects00webb|title=Celestial Objects for Common Telescopes|last=Webb|first=Rev. T. W.|date=1962|publisher=Dover|edition=6th revised|pages=121–122, 154–159|author-link=Thomas William Webb}} Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref> Именуван е по астрономот [[Никола Коперник]].<ref name="gpn">{{Наведена мрежна страница|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/1296|title=Copernicus|work=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=USGS}}</ref> Типичен е за кратерите што настанале во [[Коперникански период|Коперниканскиот период]] по тоа што има истакнат [[Систем на зраци|систем од зраци]].<ref name="Wilhelms_et_al_1987">{{Наведена книга|title=The geologic history of the Moon|last1=Wilhelms|first1=Don E.|last2=McCauley|first2=John F.|last3=Trask|first3=Newell J.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1987|series=USGS Professional Paper 1348|location=Washington|doi=10.3133/pp1348|author1-link=Don Wilhelms}} Plate 11: Copernican System ([https://pubs.er.usgs.gov/publication/pp1348 online])</ref> == Одлики == [[Податотека:Location_of_lunar_crater_copernicus.jpg|лево|мини|Положба на Коперник]] Кратерот Коперник се гледа со [[двоглед]] и се наоѓа малку северозападно од средината на хемисферата на Месечината свртена кон Земјата. Едвај е видливо и со [[голо око]]. Јужно од кратерот е [[Море на островите|Морето на островите]], а југојугозападно е кратерот [[Рајнхолд (кратер)|Рајнхолд]]. Северно од Коперник се [[Карпатски планини (Месечина)|Карпатските планини]], на јужниот раб на [[Море на Дождовите|Морето на Дождовите]]. Западно од кратерот има група расфрлани месечеви ридови. Коперник можеби настанал од остатоци од распаѓањето на матичното тело на астероидот [[495 Евлалија]] пред околу 800 милиони години.<ref name="Terada_et_al_2020">{{Наведено списание|last1=Terada|first1=K.|last2=Morota|first2=T.|last3=Kato|first3=M.|year=2020|title=Asteroid shower on the Earth-Moon system immediately before the Cryogenian period revealed by KAGUYA|journal=Nature Communications|volume=11|issue=3453|doi=10.1038/s41467-020-17115-6|pmc=7374575|doi-access=free}}</ref> Поради релативно младата возраст, кратерот останал прилично недопрен од неговото настанување. Кружниот раб има забележлива шестаголна форма, со терасест внатрешен ѕид и накосен [[бедем]] широк 30&nbsp;км, што се спушта речиси еден километар до околното [[Месечево море|море]]. Видливи се три изразени тераси и лачни [[Свлечиште|свлечишта]] настанати со слегнување на внатрешниот ѕид додека остатоците од кратерот се таложеле. На северниот ѕид е утврден инфрацрвениот спектар на чист кристален [[плагиоклас]].<ref name="Donaldson_Hanna_et_al_2014">{{Наведено списание|last1=Donaldson Hanna|first1=K. L.|display-authors=etal|date=July 2014|title=Global assessment of pure crystalline plagioclase across the Moon and implications for the evolution of the primary crust|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=7|pages=1516–1545|bibcode=2014JGRE..119.1516D|doi=10.1002/2013JE004476}}</ref> Најверојатно поради неодамнешното настанување, подот на кратерот не е преплавен со [[лава]]. Теренот на дното е ридест во јужната половина, а на север е релативно мазен. Централните врвови се состојат од три одделни планински издигнувања што се искачуваат до 1,2&nbsp;км над подот. Меѓусебно се разделени со долини и формираат груба линија по оската исток–запад. Инфрацрвените набљудувања на овие врвови во 1980-тите утврдиле дека главен [[Мафичност|мафичен]] минерал е [[оливин]].<ref name="Pieters_1982">{{Наведено списание|last=Pieters|first=C. M.|year=1982|title=Copernicus crater central peak: Lunar mountain of unique composition|journal=Science|volume=215|pages=59–61|bibcode=1982Sci...215...59P|doi=10.1126/science.215.4528.59}}</ref> [[Податотека:Copernicus.gif|мини|„Слика на векот“ – косо видување на внатрешноста на кратерот Коперник од „[[Лунар орбитер 2]]“, што орбитирал околу Месечината од 1966 до 1967 година]] Врз основа на снимки со висока резолуција од „[[Лунар орбитер 5]]“, Тери В. Офилд од [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот топографски институт на САД]] го опишал кратерот како кратер со:<blockquote>...ридест раб, бројни големи слегнати блокови на ѕидот и комплекс од централни врвови. Групи паралелни пукнатини, усогласени со месечевата структурна мрежа, настанале откако ѕидот на кратерот ја добил сегашната форма, но пред да бидат наталожени најмазните материјали на подот. Мазните материјали на подот покажуваат вртложна шара од пукнатини, слична на онаа на текови на [[лава]] на Земјата. Овие материјали се поврзани со бројни ридови со кратери на врвовите, што најверојатно се мали [[Вулкан|вулкани]]. Неколку ниски места на работ и ѕидот се делумно исполнети со материјал што изгледа како собран вулкански материјал или, можеби, како флуидизиран материјал од ударот.</blockquote>[[Систем на зраци|Зраците на кратерот]] се шират до 800 километри низ околното [[Месечево море|море]] и ги покриваат зраците од кратерите [[Аристарх (кратер)|Аристарх]] и [[Кеплер (кратер)|Кеплер]]. Зраците се помалку јасни од долгите, праволиниски зраци од [[Тихо (кратер)|кратерот Тихо]], а наместо тоа формираат нејасна шара со пердувести ознаки. На повеќе места зраците лежат под остар агол и не образуваат вистинско радијално распределување. Околу Коперник се гледа и обемна шара од помали секундарни кратери, детал прикажан на карта на [[Џовани Доменико Касини|Џовани Касини]] од 1680 година. Некои од овие секундарни кратери образуваат кривулести низи во исфрлениот материјал. Во 1966 година, кратерот бил фотографиран од кос агол од „Лунар орбитер 2“ како една од 12 „помошни“ снимки направени за да се придвижи филмот меѓу можните места за слетување на астронаути што се истражувале. Во тоа време научникот на [[НАСА]] Мартин Светник ја нарекол оваа детална снимка на месечевата површина „една од големите слики на векот“, подоцна цитирано и од списанието „[[Тајм (списание)|Тајм]]“.<ref>{{Наведено списание|date=1966-12-09|title=Space: A New Look at Copernicus|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898477,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328135442/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898477,00.html|archive-date=March 28, 2009|access-date=2010-04-30|url-status=dead|magazine=Time}}</ref> Мисијата „[[Аполо 12]]“ слетала јужно од кратерот Коперник на базалти од морето во Океанот на бурите, за кои се верувало дека биле на патот на еден од зраците на кратерот, а научниците се надевале дека староста на изложеноста на космички зраци на примероците од почвата ќе помогне да се ограничи староста на кратерот. Резултатите биле неубедливи, но не биле во спротивност со проценетата старост на настанувањето од 800 милиони години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc-20100928-copernicus.html|title=NASA - Copernicus Crater and the Lunar Timescale|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624030113/https://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc-20100928-copernicus.html|archive-date=2017-06-24|website=www.nasa.gov|access-date=2020-05-06|url-status=dead}}</ref> Самиот Коперник бил можно место за слетување на откажаната мисија „[[Аполо 20]]“. [[Податотека:AS12-52-7739.jpg|десно|мини|Коперник од „[[Аполо 12]]“]] == Имиња == [[Податотека:Space_Telescope_Science_Institute_-_Crater_Copernicus_(pd).jpg|мини|Телескопски погледи на кратерот Коперник (''дополнително''), со неговата положба на видливата страна]] Коперник е именуван по астрономот [[Никола Коперник]].<ref name="gpn" /> Како и многу кратери на видливата страна на Месечината, името му го дал [[Џовани Батиста Ричоли|Џовани Ричоли]], чиј систем на именување од 1651 година станал стандарден.<ref name="Whitaker_1999">{{Наведена книга|title=Mapping and Naming the Moon|last=Whitaker|first=Ewen A.|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62248-6|author-link=Ewen Whitaker}}</ref> Ричоли му доделил на Коперник истакнат кратер иако, како [[Италијанци|италијански]] [[језуит]], јавно се придржувал до црковното учење и се спротивставувал на [[Хелиоцентризам|хелиоцентричниот]] систем на Коперник. Ричоли го оправдал именувањето со тоа што симболично ги фрлил сите хелиоцентристички астрономи во [[Океан на бурите|Океанот на бурите]]. Меѓутоа, историчарот на астрономијата Јуен Витакер сомнева дека истакнатоста на кратерот Коперник е знак дека Ричоли тајно го поддржувал хелиоцентричниот систем и се грижел Николај Коперник да добие достојно наследство за идните генерации.<ref name="Whitaker_1999" /> Претходните месечеви картографи на оваа одлика давале различни имиња. [[Пјер Гасенди]] го нарекол Картузија по [[Шартрез (планини)|планините Шартрез]].<ref name="Whitaker_1999" /> На картата на [[Михаел ван Лангрен]] од 1645 година се нарекува „Филип IV“ по [[Филип IV од Шпанија]].<ref name="Whitaker_1999" /> А [[Јоханес Хевелиј]] го нарекол „Етна М.“ по [[Етна|планината Етна]].<ref name="Whitaker_1999" /> Подоцна месечевиот картограф [[Томас Гвин Елгер|Томас Елгер]] му го дал прекарот „Монархот на Месечината“. == Светла придружба на Коперник за време на полна месечина == Мал светол кратер без име, непосредно западно од Коперник, се забележува при [[полна месечина]]. Бил фотографиран и од сондата „Клементина“ во 1994 година и се гледа на фотографската верзија на картата LAC 58 (стр. 116) во „Атласот на Месечината на Клементина“ (Бен Баси / Пол Д. Спадис). == Сателитски кратери == [[Податотека:Lunar_Copernicus_crater_-_Herschel_1842.jpg|десно|мини|Калотипија на (модел на) кратерот Коперник од [[Џон Хершел]], 1842]] [[Податотека:Copernicus_sattelite_craters_map.jpg|мини|Кратерот Коперник и неговите сателитски кратери]] По конвенција, овие одлики на месечевите карти се означуваат со поставување на буквата на страната од средината на кратерот што е најблиску до Коперник.<ref name="Grego_2015">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Planetary Landforms|last=Grego|first=P.|publisher=Springer|year=2015|editor1-last=Hargitai|editor1-first=H.|location=New York, NY|chapter=Satellite Crater|doi=10.1007/978-1-4614-3134-3_328|editor2-last=Kereszturi|editor2-first=Á.}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Коперник<ref name="Bussey_Spudis_2004">{{Наведена книга|title=The Clementine Atlas of the Moon|last1=Bussey|first1=B.|last2=Spudis|first2=P.|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81528-4|location=New York|author-link1=Ben Bussey|author-link2=Paul Spudis}}</ref> ! class="unsortable" |Координати !Дијаметар, км |- |A |{{Coord|9.52|N|18.90|W|globe:moon|name=Copernicus A}} |3 |- |B |{{Coord|7.50|N|22.39|W|globe:moon|name=Copernicus B}} |8 |- |C |{{Coord|7.12|N|15.44|W|globe:moon|name=Copernicus C}} |6 |- |D |{{Coord|12.20|N|24.80|W|globe:moon|name=Copernicus D}} |5 |- |E |{{Coord|6.40|N|22.70|W|globe:moon|name=Copernicus E}} |4 |- |F |{{Coord|5.89|N|22.24|W|globe:moon|name=Copernicus F}} |3 |- |G |{{Coord|5.92|N|21.51|W|globe:moon|name=Copernicus G}} |4 |- |H |{{Coord|6.89|N|18.29|W|globe:moon|name=Copernicus H}} |4 |- |J |{{Coord|10.13|N|23.94|W|globe:moon|name=Copernicus J}} |6 |- |L |{{Coord|13.48|N|17.08|W|globe:moon|name=Copernicus L}} |4 |- |N |{{Coord|6.91|N|23.31|W|globe:moon|name=Copernicus N}} |6 |- |P |{{Coord|10.11|N|16.06|W|globe:moon|name=Copernicus P}} |4 |- |R |{{Coord|8.06|N|16.84|W|globe:moon|name=Copernicus R}} |4 |} Коперник H, типичен кратер со „темен ореол“, бил цел на набљудување од „Лунар орбитер 5“ во 1967 година. Некогаш се верувало дека кратерите со темен ореол имаат вулканско потекло, а не дека се резултат на удари. Снимката од летала покажала дека кратерот има блокови од исфрлен материјал како и другите кратери со слична големина, што укажува на ударно потекло. Ореолот е резултат на ископување на потемен материјал ([[базалт]] од [[Месечево море|морињата]]) од длабочина.<ref>To a Rocky Moon: A Geologist's History of Lunar Exploration. [[Дон Вилхелмс|Don E. Wilhelms]], University of Arizona Press (1993). {{ISBN|978-0816510658}}, pp. 167-168.</ref><gallery> Податотека:Copernicus_H_crater_5148_med.jpg|Кратерот Коперник H со нежен темен ореол Податотека:Copernicus_H_crater_rim_blocks_5148_h2.jpg|Блокови на северниот раб на Коперник H Податотека:Mare_Imbrium-AS17-M-2444.jpg|Косо видување кон југ на [[Море на дождовите|Морето на дождовите]] и кратерот Коперник, видлив речиси од страна близу до хоризонтот, со секундарни издолжени низи кратери </gallery> == Поврзано == * [[Сервејор 2]], што се урнал близу до овој кратер * [[1322 Коперник]], астероид * [[Список на кратери на Месечината]] * [[Список на луѓе по кои се именувани кратери на Месечината]] * [[Месечева геолошка скала]] == Наводи == {{Reflist}} === Користена литература === * {{Наведено списание|last=Pieters|first=C. M.|title=Copernicus crater central peak - Lunar mountain of unique composition|journal=Science|date=1982-01-01|volume=215|issue=4528|pages=59–61|doi=10.1126/science.215.4528.59|pmid=17790469|bibcode=1982Sci...215...59P|s2cid=17427787}} * {{Наведена книга|first=Edgar M.|last=Cortright|title=SP-168 Exploring Space with a Camera|publisher=NASA Langley Research Center|date=1968|chapter=A Closer Look at Copernicus|pages=116|url=https://history.nasa.gov/SP-168/sp168.htm|chapter-url=https://history.nasa.gov/SP-168/section2b.htm#116}} * {{Наведена мрежна страница|last=Wood|first=Chuck|date=2006-10-14|url=http://www2.lpod.org/wiki/October_14,_2006|title=Superb Copernicus!|publisher=Lunar Photo of the Day|access-date=2017-06-05}} * {{Наведено списание|last=Bugiolacchi|date=2011|bibcode=2011Icar..213...43B|title=An in-depth look at the lunar crater Copernicus: Exposed mineralogy by high-resolution near-infrared spectroscopy|journal=Icarus|display-authors=etal|volume=213|issue=1|pages=43–63|doi=10.1016/j.icarus.2011.02.023|s2cid=120877192|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00743837/file/PEER_stage2_10.1016%252Fj.icarus.2011.02.023.pdf}} === Дополнителна литература === * {{Наведена книга|first=Patrick|last=Moore|author-link=Patrick Moore|date=2001|title=On the Moon|publisher=Sterling Publishing Co.|isbn=978-0-304-35469-6|url=https://archive.org/details/patrickmooreonmo00patr}} * {{Наведена книга|first=Fred W.|last=Price|date=1988|title=The Moon Observer's Handbook|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-33500-3}} * {{Наведена книга|last=Rükl|first=Antonín|author-link=Antonín Rükl|date=1990|title=Atlas of the Moon|publisher=Kalmbach Books|isbn=978-0-913135-17-4}} * {{Наведена книга|first=Ewen A.|last=Whitaker|author-link=Ewen Whitaker|date=2003|title=Mapping and Naming the Moon|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54414-6|url=https://books.google.com/books?id=aV1i27jDYL8C}} * {{Наведена книга|title=Observing the Moon|url=https://books.google.com/books?id=TWtLIOlPwS4C|author=Wlasuk, Peter T.|date=2000|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-852-33193-1}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Copernicus (crater)}} * [https://the-moon.us/wiki/Copernicus Коперник на „Мун вики“] * Осум снимки со висока резолуција на Коперник од „Лунар орбитер 5“: [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5150 V-150], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5151 V-151], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5152 V-152], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5153 V-153], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5154 V-154], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5155 V-155], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5156 V-156], [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunarorbiter/frame/?5157 V-157] * [http://lroc.sese.asu.edu/posts/420 Темни струи во Коперник] – страници на „Лунар реконесанс орбитер“ со снимки * [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/38205070031/ Видео со висока резолуција] од Шон Дорен за прелетување над Коперник, засновано на податоци од LRO * [https://www.youtube.com/watch?v=-HE7a0WCsTY Кратерот Коперник од „Аполо 17“] === Поврзани написи === * [https://apod.nasa.gov/apod/ap010513.html „Кратерот Коперник“], Astronomy Picture of the Day (13 мај 2001) * [http://www.lpod.org/archive/archive/2004/02/LPOD-2004-02-04.htm „Коперник“], Чак Вуд, Lunar Photo of the Day (4 февруари 2004) * [http://www.lpod.org/archive/archive/2004/02/LPOD-2004-02-13.htm „Коперник во боја“], Чак Вуд (13 февруари 2004) * [https://apod.nasa.gov/apod/ap050305.html „Тихо и Коперник: месечеви кратери со зраци“], Astronomy Picture of the Day (5 март 2005) * [http://www.lpod.org/archive/LPOD-2005-03-10.htm „Одличен поглед на Коперник“], Чак Вуд (10 март 2005) * [http://www.lpod.org/archive/LPOD-2005-05-08.htm „Раширени зраци“], Чак Вуд (8 мај 2005) * [http://www.lpod.org/?m=20060225 „Прозорец со поглед“], Чак Вуд (25 февруари 2006) * [http://www.lpod.org/?m=20060721 „Месечева зависност“], Чак Вуд (21 јули 2006) * [http://www.lpod.org/?m=20060809 „Коперник во боја“], Чак Вуд (9 август 2006) – повторување од 13 февруари 2004 * [http://www.lpod.org/?m=20070325 „Мун вики“], Чак Вуд (25 март 2007) * [https://apod.nasa.gov/apod/ap070616.html „Лунар орбитер го гледа кратерот Коперник“], Astronomy Picture of the Day (16 јуни 2007) * [http://www.lpod.org/?m=20070722 „Нов кратер?“], Чак Вуд (22 јули 2007) – светлиот кратер со зраци непосредно западно од Коперник * [http://lpod.wikispaces.com/January+24%2C+2009 „Привлечна копернинска боја“], Чак Вуд (24 јануари 2009) * [http://lpod.wikispaces.com/March+23%2C+2009 „Фотографијата од минатиот век“], Чак Вуд (23 март 2009) * [http://lpod.wikispaces.com/May+2%2C+2010 „Надоврзување“], Чак Вуд (2 мај 2010) {{DEFAULTSORT:Коперник}} [[Категорија:Ударни кратери на Месечината]] [[Категорија:Позначајни кратери на Месечината]] [[Категорија:Кратери на Месечината]] r21t4hxzzayqyroivxrpmo5m60b7vcx 0 1406953 5652425 5651914 2026-11-02T12:53:08Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652425 wikitext text/x-wiki {{Short description|Научна гранка на Националните академии на САД}} {{Инфокутија Организација | name = Национална академија на науките | image = NationalAcademySciences_07110011.jpg | caption = Зградата на [[Национална академија на науките (зграда)|Националната академија на науките]] во [[Вашингтон]] во 2000 година | logo = National Academy of Sciences logo.svg | logo_size = 215 | formation = 3 март 1863 | founders = [[Александер Далас Бејч]]<br>[[Абрахам Линколн]] | founding_location = 2101 Конститушн авенија, СЗ, [[Вашингтон]], САД 20418 | type = невладина организација | coordinates = {{coord|38.89598|-77.03658|format=dms}} | parent_organization = [[Национални академии на науките, инженерството и медицината]] | endowment = 553,9 милиони долари (2020)<ref>As of June 30, 2020. {{cite report |url=https://www.nacubo.org/-/media/Documents/Research/2020-NTSE-Public-Tables--Endowment-Market-Values--FINAL-FEBRUARY-19-2021.ashx |title=U.S. and Canadian Institutions Listed by Fiscal Year 2020 Endowment Market Value and Change in Endowment Market Value from FY19 to FY20 |publisher=National Association of College and University Business Officers and [[TIAA]] |date=February 19, 2021 |access-date=February 20, 2021 |archive-date=February 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221003510/https://www.nacubo.org/-/media/Documents/Research/2020-NTSE-Public-Tables--Endowment-Market-Values--FINAL-FEBRUARY-19-2021.ashx |url-status=live }}</ref> | website = [https://nasonline.org/ nasonline.org] }}'''Националната академија на науките''' (НАН) — американска непрофитна [[невладина организација]]. НАН е дел од [[Национални академии на науките, инженерството и медицината|Националните академии на науките, инженерството и медицината]], заедно со [[Национална академија за инженерство|Националната академија за инженерство]] (НАИ) и [[Национална академија за медицина|Националната академија за медицина]] (НАМ). Како [[национална академија]], веќе постоечките членови ги избираат нејзините нови членови секоја година, врз основа на нивните истакнати и континуирани достигнувања во оригиналните истражувања. Изборот во Националната академија е една од највисоките почести во научната област во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. [[Член на Националната академија на науките|Членовите на Националната академија на науките]] служат [[Про боно|без надомест]] како „советници на нацијата“ за наука, инженерство и медицина. Групата има [[конгресна повелба]] според [[Наслов 36 од Збирката закони на Соединетите Американски Држави|Насловот 36 од Збирката закони на Соединетите Американски Држави]]. Конгресот донел закон, а претседателот [[Абрахам Линколн]] го потпишал [[Акт на Конгресот|актот на Конгресот]] (1863) со кој била основана Националната академија на науките како независна, доверлива невладина институција, создадена со цел „да дава независни, објективни совети на нацијата за прашања поврзани со науката и технологијата [и] да дава научни совети на владата „секогаш кога ќе биде повикана“ од кое било владино одделение“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/about-the-nas/organization/#:~:text=The%20National%20Academy%20of%20Sciences%20(NAS)%20is%20a%20private%2C,related%20to%20science%20and%20technology. |title=Mission |website=National Academy of Sciences |access-date=April 15, 2022 |archive-date=October 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020022809/https://nasonline.org/about-nas/mission/#:~:text=The%20National%20Academy%20of%20Sciences%20(NAS)%20is%20a%20private%2C,related%20to%20science%20and%20technology. |url-status=live }}</ref> Оваа цел ѝ дала на академијата задача да го збогатува и да го снабдува со ресурси кој било дел од федералната влада, наместо да служи на една гранка или на една извршна агенција, за разлика од [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]] или од многу субјекти што му поднесуваат извештаи на претседателот. Целта била донекаде невообичаена за тоа време и различна од другите субјекти засновани на знаење што служат на некоја гранка на власта. Академијата не добива никаков надомест од владата за своите услуги.<ref name="NASmission">{{Наведена мрежна страница|title=Overview: NAS Mission|url=https://www.nasonline.org/about-the-nas/organization/|publisher=National Academies of Science|access-date=April 25, 2015|archive-date=October 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020022809/https://nasonline.org/about-nas/mission/|url-status=live}}</ref> == Преглед == Од 2024 година, Националната академија на науките има 2.687 [[Член на Националната академија на науките|членови]] и 531 [[Меѓународен член на Националната академија на науките|меѓународен член]].<ref name=aboutnas>{{Наведена мрежна страница | title = About NAS: Membership | publisher = National Academy of Sciences | year = 2013 | url = https://www.nasonline.org/membership/membership-overview/ | access-date = August 21, 2013 | archive-date = March 20, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190320221546/http://www.nasonline.org/about-nas/membership/ | url-status = live }}</ref> Во 2005 година имала околу 1.100 вработени.<ref>{{Наведена мрежна страница | last = Alberts | first = Bruce | title = Summing Up: Creating a Scientific Temper for the World | publisher = National Academy of Sciences | year = 2005 | url = http://www.nasonline.org/site/DocServer/speech2005.pdf?docID=741 | access-date = April 28, 2009 | archive-date = June 29, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629015209/http://www.nasonline.org/site/DocServer/speech2005.pdf?docID=741 | url-status = dead }}</ref><ref name=nasoverview>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasonline.org/membership/membership-overview/|title=Overview: Membership|website=nasonline.org|access-date=April 2, 2018|archive-date=March 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320221546/http://www.nasonline.org/about-nas/membership/|url-status=live}}</ref> Околу 190 членови добиле [[Нобелова награда]].<ref name=aboutnas/> Според сопственото признание од 1989 година, зачленувањето жени во академијата „продолжува со жалосно бавно темпо“; во тоа време имало 1.516 машки и 57 женски членови.<ref>{{Наведени вести |url=https://www.newspapers.com/clip/28046754/news_of_the_week_from_the_science_world/ |title=News of the week from the science world |date=May 20, 1989 |work=San Francisco Examiner |department=Journals |page=D-2 |via=Newspapers.com |access-date=April 15, 2022}}</ref> Националната академија на науките е една од 135-те организации членки на [[Меѓународен научен совет|Меѓународниот научен совет]] (МНС). Иако не постои формален однос со државните и локалните академии на науките, често има неформален дијалог. Академијата ја води Совет од 17 членови, составен од пет функционери (претседател, потпретседател, домашен секретар, меѓународен секретар и благајник) и 12 советници, кои сите се избираат од редот на членовите на академијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Constitution|url=http://www.nasonline.org/about-nas/leadership/governing-documents/constitution.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103161138/http://www.nasonline.org/about-nas/leadership/governing-documents/constitution.html|url-status=dead|archive-date=January 3, 2012|publisher=National Academy of Sciences|access-date=July 20, 2014}}</ref> Агенциите на владата на САД финансираат околу 85 проценти од активностите на академијата. Дополнителни средства доаѓаат од државните влади, од приватни фондации и од индустриски организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sites.nationalacademies.org/deps/deps_037300|title=Division on Engineering and Physical Sciences FAQ|website=The National Academies|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413202117/http://sites.nationalacademies.org/deps/deps_037300|archive-date=April 13, 2009|url-status=live|access-date=June 8, 2019}}</ref> Советот има можност, по потреба, одредени задачи да делегира на комисиите. На пример, Комитетот за исхрана на животните од 1944 година објавува серија извештаи „Нутритивни потреби на домашните животни“, при што секој извештај бил инициран од различна поткомисија на експерти од таа област, на пример, за [[млечна крава|млечните крави]].<ref>{{Наведена мрежна страница |title=National Research Council (NRC) Reports {{!}} National Animal Nutrition Program |url=https://animalnutrition.org/nrc_reports |access-date=2026-05-05 |website=animalnutrition.org}}</ref><ref>{{Наведена книга |url=https://www.nationalacademies.org/publications/19014 |title=Nutrient Requirements of Beef Cattle: Eighth Revised Edition 2016 |language=en}}</ref> Националната академија на науките заседава годишно во Вашингтон, а заседанијата се документираат во нејзиното научно списание „[[Зборник на Националната академија на науките]]“. „[[Прес на Националните академии]]“ е издавач на Националните академии и повеќе од 5.000 публикации ги става бесплатно на располагање на својата веб-страница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=06022011 |title=Newsroom |publisher=National-Academies.org |date=June 2, 2011 |access-date=March 12, 2012}}</ref> Од 2004 до 2017 година, Националната академија на науките управувала со [[Научен музеј „Маријан Кошланд“]], за да обезбеди јавни изложби и програми поврзани со нејзината работа на политиките. Изложбите во музејот се фокусирале на [[глобално затоплување|климатските промени]] и на [[заразна болест|заразните болести]]. Во 2017 година, музејот бил затворен и отстапил место на нова програма за научно информирање, наречена „ЛабИкс“.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Science Out of the Box: Exploring Pathways to Relevance for the Millennial Generation |url=https://webassets.nationalacademies.org/LabX/audience-research/ |access-date=2024-11-13 |website=webassets.nationalacademies.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=Science Out of the Box: Exploring Pathways to Relevance for the Millennial Generation |url=https://archive.informalscience.org/science-out-box-exploring-pathways-relevance-millennial-generation |access-date=2024-11-13 |website=informalscience.org |language=en}}</ref> == Историја == [[File:Keck Center of the National Academies.JPG|мини|Центарот „Кек“ на Националните академии во Вашингтон, една од неколкуте установи во кои Националната академија на науките има канцеларии]] Актот за инкорпорација, што претседателот [[Абрахам Линколн]] го потпишал на 3 март 1863 година, ја создал Националната академија на науките и именувал 50 основачки членови. Многу од првобитните [[Член на Националната академија на науките|членови на НАН]] доаѓале од таканаречените „[[Научни лацарони]]“, неформална мрежа претежно од физичари што работеле во близина на [[Кембриџ (Масачусетс)|Кембриџ]], [[Масачусетс]] (околу 1850).<ref>{{Наведена мрежна страница |author=ITS |url=http://www7.nationalacademies.org/archives/nasfounding.html |title=Founding of the National Academy of Sciences |publisher=.nationalacademies.org |access-date=March 12, 2012 |archive-date=February 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203154802/http://www7.nationalacademies.org/archives/nasfounding.html |url-status=dead }}</ref> Во 1863 година, организаторите ја обезбедиле поддршката на [[Александер Далас Бејч]] и на [[Чарлс Хенри Дејвис]], вториот професионален [[астроном]], неодамна повикан од Морнарицата во [[Вашингтон]] да го води [[Биро за навигација на Морнарицата на САД|Бирото за навигација]]. Исто така, добиле поддршка од швајцарско-американскиот геолог [[Луј Агаси]] и од американскиот математичар [[Бенџамин Перс]], кои заедно ги испланирале чекорите со кои требало да се основа Националната академија на науките. Сенаторот [[Хенри Вилсон]] од Масачусетс требало да го предложи Агаси за член на Одборот на регенти на [[Смитсонова институција|Смитсоновата институција]].<ref>For an analysis of the motives by Alexander Dallas Bache for founding the NAS, see Jansen, Axel (2011). ''Alexander Dallas Bache: Building the American Nation through Science and Education in the Nineteenth Century''. Campus. p. 285–314.</ref> Агаси требало да дојде во Вашингтон на трошок на владата за да ја испланира организацијата заедно со другите. Со тоа бил заобиколен [[Џозеф Хенри]], кој не сакал предлог-законот за таква академија да му биде поднесен на [[Конгрес на САД|Конгресот]]. Верувал дека таквата резолуција ќе биде „спротивставена како нешто што не се согласува со нашите демократски институции“. Сепак, Хенри подоцна станал вториот претседател на НАН. Агаси, Дејвис, Перс, [[Бенџамин Гулд]] и сенаторот Вилсон се сретнале во куќата на Бејч и „набрзина го напишале законот за основање на Академијата, вклучувајќи ги во него имињата на педесет основачи“.<ref name=Miller/> Во последните часови од седницата, кога Сенатот бил зафатен со брзање на работите во последен момент пред одложувањето, сенаторот Вилсон го поднел предлог-законот. Без да го испитаат и без да расправаат за неговите одредби, и Сенатот и Претставничкиот дом го одобриле, а претседателот Линколн го потпишал.<ref name="Miller">{{Наведена книга|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=76824285|title=The Lazzaroni: science and scientists in mid-nineteenth-century America|last1=Miller|first1=Lillian|last2=Voss|first2=Frederick|last3=Hussey|first3=Jeannette|publisher=Smithsonian Institution Press|year=1972|page=121|access-date=October 26, 2007|archive-date=May 25, 2007|via=Questia|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20070525215629/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=76824285|url-status=dead}}</ref> Иако била поздравена како голем чекор напред во владиното признавање на улогата на науката во американското општество, во тоа време Националната академија на науките предизвикала огромно незадоволство меѓу научниците,<ref name=Miller/> без разлика дали биле именувани како основачи. Во актот пишува:<blockquote>Академијата, секогаш кога ќе ја повика кое било одделение на владата, ќе истражува, ќе испитува, ќе експериментира и ќе известува за која било тема од науката или уметноста, а вистинските трошоци за такви истражувања, испитувања, експерименти и извештаи ќе се плаќаат од средствата што може да се одобрат за таа цел, но академијата нема да добива никаков надомест за какви било услуги за владата на Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www7.nationalacademies.org/ocga/Other/Act_to_incorporate.asp|title=An Act to Incorporate the National Academy of Sciences|publisher=.nationalacademies.org|author=OCGA|access-date=2012-03-12|archive-date=April 17, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070417074050/http://www7.nationalacademies.org/ocga/Other/Act_to_incorporate.asp|url-status=dead}}</ref></blockquote>Националните академии не ги решиле проблемите со кои се соочувала нацијата во [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]], како што се надевале лацароните, ниту ги централизирале американските научни напори.<ref name=Miller/> Сепак, изборот во Националната академија се сметал за „врв на научното достигнување за Американците“ сè до воспоставувањето на Нобеловата награда на крајот на 19 век.<ref name="Stankus p. ">{{Наведена книга | last=Stankus | first=Tony | editor-last=Stankus | editor-first=Tony | title=Scientific Journals | publisher=Routledge | date=December 6, 2019 | isbn=978-1-003-00222-2 | doi=10.4324/9781003002222 | page=| s2cid=34142177 }}</ref>{{Rp|30}} Во 1870 година конгресната повелба била изменета за да се отстрани ограничувањето на бројот на членови.<ref>{{Наведена книга |title=A Chronicle of Public Laws Calling for Action by the National Academy of Sciences, National Academy of Engineering, Institute of Medicine, [and] National Research Council |url=https://books.google.com/books?id=PiYrAAAAYAAJ&pg=PA7 |access-date=March 22, 2014 |year=1985 |publisher=National Academies |location=Washington, DC |page=5 |id=NAP:11820}} [16 Stat. 277 and 36 U.S.C. § 252], Accessed at [[Google Books]]</ref> Во 2013 година од астрофизичарот [[Нил Деграс Тајсон]] било побарано да напише говор за 150-годишнината од [[Гетисбуршко обраќање|Гетисбуршкото обраќање]], во кој истакнал дека едно од најголемите наследства на Линколн е основањето на НАН истата година, што имало долгорочен ефект да „ја постави нашата нација на курс на научно просветено владеење, без кое сите би можеле да исчезнеме од оваа Земја“.<ref>{{Наведена мрежна страница| url = https://www.youtube.com/watch?v=Dq3UlgKjbZ8| title = Neil deGrasse Tyson's Gettysburg Reply – "The Seedbed"| website = YouTube| date = November 19, 2015}}</ref> == Членство == Академијата моментално (од 2026 година) има 2.705 активни членови и 557 меѓународни членови без право на глас.<ref>{{Наведено списание |last=Nietzel |first=Michael |date=2026 |title=The National Academy of Sciences Elects 120 New Members For 2026 |url=https://www.forbes.com/sites/michaeltnietzel/2026/05/02/the-national-academy-of-sciences-elects-120-new-members-for-2026/ |journal=Forbes}}</ref> Од нив, 3.218 се живи. Постојните членови избираат нови членови доживотно. Годишно се избираат до 120 членови, додека до 30 странски државјани може да се изберат како меѓународни членови секоја година. Изборниот процес започнува со формална номинација, по која следи период на проверка, а завршува со конечно гласање на годишниот состанок на академијата секој април. Членовите се поврзани со одредена научна област во една од шесте таканаречени „класи“, кои ги вклучуваат: физичките и математичките науки; биолошките науки; инженерските и применетите науки; биомедицинските науки; бихевиоралните и [[Општествени науки|општествените науки]]; и применетите биолошки, земјоделски науки и науки за животната средина. <ref name=nasoverview /> Во целата историја на НАН, [[Универзитет Харвард|Универзитетот Харвард]] е поврзан со најмногу членови (331) во целина, а [[Универзитет во Калифорнија, Беркли|Универзитетот во Калифорнија во Беркли]] е поврзан со најмногу членови (255) без да се вклучи медицинскиот факултет. На пример, врвните училишта како Беркли, МИТ, Принстон и Калтек немаат медицински факултети, додека Харвард и Стенфорд имаат. Првите десет институции, од кои две се од системот на [[Универзитет на Калифорнија|Универзитетот на Калифорнија]], а други четири од [[Бршленова лига|Бршленовата лига]], опфаќаат речиси 28% од сите некогаш избрани членови. Тие десет се и единствените институции во целата историја на НАН што имале 100 или повеќе членови вкупно. На списокот на живите членови само 14 институции имаат 50 или повеќе членови вкупно, вклучувајќи го и медицинскиот факултет (каде што се применува). Тие претставуваат 32% од сите живи членови на НАН. {| class="wikitable sortable" |+ Првите 14 примарни институции (50 или повеќе живи членови) ! rowspan="2" | Институција ! colspan="2" | Живи членови |- ! data-sort-type="number" |Со медицинскиот факултет ! data-sort-type="number" |Без медицинскиот факултет |- | [[Универзитет Харвард|Харвард]] | 179<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница |title=Member Directory – NAS |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=6dbdc32a52b4b3a38e14f8665eba1bd6,dana-farber-harvard-cancer-center,harvard-medical-school,harvard-t.h.-chan-school-of-public-health,harvard-university&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |access-date=2024-11-13 |website= |language=en-US}}</ref> | 113<ref name=":0" /> |- | [[Стенфордски универзитет|Стенфорд]] | 178<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=slac-national-accelerator-laboratory%2Cstanford-university%2Cstanford-university-school-of-medicine&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 149<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=slac-national-accelerator-laboratory%2Cstanford-university&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет во Калифорнија, Беркли]] | 143<ref name="nasonline.org">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=6cde08dc58cc50cef02f9b4808ee3a0f&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 143<ref name="nasonline.org"/> |- | [[Масачусетски институт за технологија]] | 122<ref name="ReferenceA">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=massachusetts-institute-of-technology&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 122<ref name="ReferenceA"/> |- | [[Универзитет Принстон|Принстон]] | 90<ref name="ReferenceB">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=princeton-plasma-physics-laboratory%2Cprinceton-university%2Cprinceton-university-observatory&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 90<ref name="ReferenceB"/> |- | [[Универзитет Колумбија|Колумбија]] | 73<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=columbia-university%2Ccolumbia-university-medical-center%2Ccolumbia-university-vagelos-college-of-physicians-%2Clamont-doherty-earth-observatory-of-columbia-unive&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 57<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=columbia-university%2Clamont-doherty-earth-observatory-of-columbia-unive&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет Јеил|Јеил]] | 73<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=yale-school-of-medicine%2Cyale-school-of-public-health%2Cyale-university&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |title=Member Directory – NAS}}</ref> | 56<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=yale-university&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Калифорниски институт за технологија]] | 72<ref name="ReferenceC">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=california-institute-of-technology%2Cb1fe0f1fe70a71519129b4dbdc79bc5f&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |title=Member Directory – NAS}}</ref> | 72<ref name="ReferenceC" /> |- | [[Чикашки универзитет]] | 55<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=the-university-of-chicago%2Cthe-university-of-chicago-booth-school-of-business%2Cthe-university-of-chicago-medical-center&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 55<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=the-university-of-chicago%2Cthe-university-of-chicago-booth-school-of-business&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет во Калифорнија, Сан Диего]] | 52<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=scripps-institution-of-oceanography%2Cbf7ffba481d94865ea4c0d70066c0e26%2Cc822815cbb3d7e0b2186e1f61eaf1d7a&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 50<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=scripps-institution-of-oceanography%2Cbf7ffba481d94865ea4c0d70066c0e26&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Друштво „Макс Планк“|Институти „Макс Планк“]] (Германија) | 52<ref name="ReferenceD">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=max-planck-institute-for-astrophysics%2Cmax-planck-institute-for-biogeochemistry%2Cmax-planck-institute-for-biological-cybernetics%2Cmax-planck-institute-for-biological-intelligence%2Cmax-planck-institute-for-biology%2Cmax-planck-institute-for-biophysical-chemistry%2Cmax-planck-institute-for-brain-research%2Cmax-planck-institute-for-chemical-ecology%2Cmax-planck-institute-for-chemical-physics-of-solid%2Cmax-planck-institute-for-chemistry%2Cmax-planck-institute-for-developmental-biology%2Cmax-planck-institute-for-evolutionary-anthropology%2Cmax-planck-institute-for-extraterrestrial-physics%2C7c9fa03883ba16a469a1dcfbe013dce4%2Cmax-planck-institute-for-informatics%2Cmax-planck-institute-for-mathematics%2Cmax-planck-institute-for-multidisciplinary-science%2Cmax-planck-institute-for-plant-breeding-research%2Cmax-planck-institute-for-psycholinguistics%2Cmax-planck-institute-for-quantum-optics%2Cmax-planck-institute-for-solar-system-research%2Cmax-planck-institute-for-solid-state-research%2Cmax-planck-institute-for-terrestrial-microbiology%2C4daf24dd9a0c41f23be8350d9bb6f8f5%2Cmax-planck-institute-of-biochemistry%2Cmax-planck-institute-of-biophysics%2Cmax-planck-institute-of-microstructure-physics%2Cmax-planck-institute-of-molecular-cell-biology-and%2Cmax-planck-institute-of-molecular-plant-physiology%2Cmax-planck-institute-of-neurobiology%2Cmax-planck-institute-of-quantum-optics%2Cmax-planck-society-for-the-advancement-of-science%2Cmax-planck-unit-for-the-science-of-pathogens%2Cmax-delbruck-center-for-molecular-medicine&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 52<ref name="ReferenceD"/> |- | [[Универзитет во Вашингтон]] | 51<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=university-of-washington%2Cuniversity-of-washington-school-of-medicine&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |title=Member Directory – NAS}}</ref> | 46<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=university-of-washington&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |title=Member Directory – NAS}}</ref> |- | [[Универзитет во Калифорнија, Лос Анџелес]] | 49<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=david-geffen-school-of-medicine-at-ucla%2Cinstitute-of-pure-and-applied-mathematics%2Cf270c395b36957cccf34862290942b7f&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |title=Member Directory – NAS}}</ref> | 42<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=institute-of-pure-and-applied-mathematics%2Cf270c395b36957cccf34862290942b7f&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc |title=Member Directory – NAS}}</ref> |- | [[Национални институти за здравство]] | 45<ref name="ReferenceE">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=national-cancer-institute%2Cebb7864cca87c958bd55ec8a9fa919ef%2Cnational-human-genome-research-institute%2Cnational-institute-of-environmental-health-science%2Cnational-institutes-of-health&_livingdeceased=living&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 45<ref name="ReferenceE"/> |} {| class="wikitable sortable" |+ Првите 10 примарни институции (членови низ сите времиња) ! rowspan="2" | Институција ! colspan="2" | Членови низ сите времиња (1863–2024) |- ! data-sort-type="number" |Без медицинскиот факултет ! data-sort-type="number" |Со медицинскиот факултет |- | [[Универзитет во Калифорнија, Беркли]] | 255<ref name="ReferenceF">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=6cde08dc58cc50cef02f9b4808ee3a0f&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 255<ref name="ReferenceF"/> |- | [[Универзитет Харвард|Харвард]] | 235<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=6dbdc32a52b4b3a38e14f8665eba1bd6%2Charvard-university%2Charvard-smithsonian-center-for-astrophysics&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 331<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=6dbdc32a52b4b3a38e14f8665eba1bd6%2Cdana-farber-harvard-cancer-center%2Charvard-medical-school%2Charvard-school-of-public-health%2Charvard-t.h.-chan-school-of-public-health%2Charvard-university%2Charvard-smithsonian-center-for-astrophysics&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет Стенфорд|Стенфорд]] | 234<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=slac-national-accelerator-laboratory%2Cstanford-university&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 274<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=slac-national-accelerator-laboratory%2Cstanford-university%2Cstanford-university-medical-center%2Cstanford-university-school-of-medicine&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Масачусетски институт за технологија]] | 219<ref name="ReferenceG">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=massachusetts-institute-of-technology&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 219<ref name="ReferenceG"/> |- | [[Универзитет Принстон|Принстон]] | 133<ref name="ReferenceH">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=princeton-plasma-physics-laboratory%2Cprinceton-university%2Cprinceton-university-observatory&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 133<ref name="ReferenceH"/> |- | [[Калифорниски институт за технологија]] | 132<ref name="ReferenceI">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=california-institute-of-technology%2Cb1fe0f1fe70a71519129b4dbdc79bc5f&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 132<ref name="ReferenceI"/> |- | [[Чикашки универзитет]] | 129<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=the-university-of-chicago%2Cthe-university-of-chicago-booth-school-of-business&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 130<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=the-university-of-chicago%2Cthe-university-of-chicago-booth-school-of-business%2Cthe-university-of-chicago-medical-center&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет Колумбија|Колумбија]] | 124<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=columbia-university%2Clamont-doherty-earth-observatory-of-columbia-unive&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 136<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=columbia-university%2Ccolumbia-university-college-of-physicians-and-surg%2Ccolumbia-university-medical-center%2Ccolumbia-university-vagelos-college-of-physicians-%2Clamont-doherty-earth-observatory-of-columbia-unive&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет во Калифорнија, Сан Диего]] | 116<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=scripps-institution-of-oceanography%2Cbf7ffba481d94865ea4c0d70066c0e26&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 122<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=scripps-institution-of-oceanography%2Cbf7ffba481d94865ea4c0d70066c0e26%2Cc822815cbb3d7e0b2186e1f61eaf1d7a&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |- | [[Универзитет Јеил|Јеил]] | 103<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=yale-university&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> | 137<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.nasonline.org/membership/member-directory/?_primary_institution=yale-school-of-medicine%2Cyale-school-of-public-health%2Cyale-university&_member_directory_sort=last_name_asc | title=Member Directory – NAS }}</ref> |} == Објекти == [[File:Beckman Conference Center, National Academies (USA).JPG|мини|Конференцискиот центар „Бекман“ на Националните академии во [[Ирвајн (Калифорнија)|Ирвајн]], Калифорнија]] Националната академија на науките одржува повеќе згради низ Соединетите Американски Држави. [[Зграда на Националната академија на науките|Зградата на Националната академија на науките]] се наоѓа на Коститушн авенија 2101, во северозападен [[Вашингтон]]; стои на [[Национален мол|Националниот мол]], до [[Зграда на Одборот на Федералните резерви „Маринер С. Еклс“|зградата на Одборот на Федералните резерви „Маринер С. Еклс“]] и пред [[Зграда „Хари С. Труман“|седиштето]] на [[Стејт департмент|Стејт департментот на САД]]. Зградата е во [[неокласицизам|неокласицистички]] архитектонски стил, а ја изградил архитектот [[Бертрам Гровенор Гудху]]. Зградата била отворена во 1924 година<ref>{{Наведена мрежна страница | author = National Academy of Sciences | title = The NAS Building ... a Temple of Science | url = http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=ABOUT_building | access-date = October 12, 2010 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101229155642/http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=ABOUT_building | archive-date = December 29, 2010 }}</ref> и е на списокот на [[Национален регистар на историски места|Националниот регистар на историски места]]. Гудху ангажирал тим уметници и архитектонски вајари, меѓу кои [[Албер Хертер]], [[Ли Лори]] и [[Хилдрет Мејер]], за да ги осмислат внатрешните украси што ја слават историјата и значењето на науката.<ref name="ConstitutionAve">{{Наведена книга | title=The National Academy of Sciences Building: A Home for Science in America | publisher=National Academies Press | date=2013 | isbn=978-0-309-27372-5 | doi=10.17226/26398 | url=https://nap.nationalacademies.org/catalog/26398/the-national-academy-of-sciences-building-a-home-for-science | access-date=2025-09-21 }}</ref> Зградата се користи за предавања, симпозиуми, изложби и концерти, покрај годишните состаноци на НАН, НАИ и НАМ. Културните програми на Националната академија на науките приредуваат изложби што ги истражуваат пресеците на уметноста, науката и културата, како „Математалхемија“.<ref>[https://web.archive.org/web/20220520185810/http://www.cpnas.org/press/mathemalchemy_announcement.pdf Mathemalchemy to Open at NAS] Cultural Programs of the National Academy of Sciences, January 12, 2022</ref> На 5 март 2014 година овде била одржана церемонијата за Претседателската награда за настава по математика и наука од 2012 година. Околу 150 членови на персоналот работат во зградата на НАН. Во јуни 2012 година, таа повторно се отворила за посетители по голем двогодишен проект за реставрација, со кој се реставрирале и подобриле историските простории на зградата, се зголемила пристапноста и се современиле застарената инфраструктура и капацитети на зградата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cpnas.org/visit/nas-building-restoration.html |title=Restoration of Historic National Academy of Sciences Building |year=2013 |website=CPNAS |publisher=National Academy of Sciences |access-date=August 12, 2013}}</ref> Повеќе од 1.000 членови на персоналот на Националните академии работат во Центарот „Кек“ на Националните академии, на Петтата улица бр. 500, во северозападен Вашингтон. Центарот „Кек“ обезбедува простор за состаноци и ја сместува книжарницата на „Прес на Националните академии“.<ref name=NASbuildings>{{Наведена мрежна страница | author = National Academy of Sciences | title = Visiting Our Buildings | url = http://www.nationalacademies.org/about/contact | access-date = October 12, 2010 | archive-date = April 23, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110423085509/http://www.nationalacademies.org/about/contact/ | url-status = live }}</ref> [[Научен музеј „Маријан Кошланд“|Научниот музеј „Маријан Кошланд“]] при Националната академија на науките, порано лоциран на улицата Е бр. 525, СЗ, бил домаќин на посети од јавноста, училишни екскурзии постојани научни изложби.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Marian Koshland Science Museum of the National Academy of Sciences |url=http://www.koshland-science-museum.org |access-date=October 12, 2010}}</ref> НАН има и конференциски центри во Калифорнија и Масачусетс.<ref name=NASbuildings/> Центарот „Арнолд и Мејбл Бекман“ се наоѓа на Академи драјв бр. 100 во [[Ирвајн (Калифорнија)|Ирвајн]], близу до кампусот на [[Универзитет во Калифорнија, Ирвајн|Универзитетот во Калифорнија, Ирвајн]]; тој нуди конференциски центар и ги сместува неколкуте програми на НАН. Конференцискиот центар „Џ. Ерик Јонсон“, на Квисет авенија бр. 314 во [[Вудс Хол (Масачусетс)|Вудс Хол]], Масачусетс, служи како конференциски објект на НАН.<ref name="JonssonCenter">{{Наведена мрежна страница | last=Miller | first=Edward | title=Helping and Hurting | website=The Provincetown Independent | date=2021-02-17 | url=https://provincetownindependent.org/opinion/2021/02/17/helping-and-hurting/ | access-date=2025-09-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=Gulf Research Program Advisory Board Meeting |url=https://www.nationalacademies.org/events/42 |access-date=2026-05-05 |website=www.nationalacademies.org |language=en}}</ref> == Претседатели == Претседателот е раководител на академијата, избран со мнозинство гласови од членството за мандат што го одредува управувачкиот Совет, не подолг од шест години, и може да биде повторно избран за втор мандат. Мандатите обично започнуваат на 1 јули, а завршуваат на 30 јуни. Академијата од основањето има имало 22 претседатели.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=A Selection of Highlights from the History of the National Academy of Sciences, 1863–2005 |url=https://www.nasonline.org/about-nas/history/highlights/ |website=NAS |first1=Frederick |last1=Seitz |access-date=22 November 2023 |archive-date=November 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231123024513/https://www.nasonline.org/about-nas/history/highlights/ |url-status=dead}}</ref> Сегашна претседателка е [[геофизика|геофизичарката]] [[Марша Мекнат]], првата жена на оваа функција. Нејзиниот мандат истекол на 30 јуни 2026 година.<ref name=naspresidents>{{Наведена мрежна страница |title=Leadership and Governance |publisher=National Academy of Sciences |year=2024 |url=https://www.nasonline.org/about-the-nas/leadership/ |access-date=30 December 2024 |archive-date=December 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203000638/https://www.nasonline.org/about-the-nas/leadership/ |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left" |- !Бр. !Слика !Претседател !Мандат !Белешки |- |1 |[[File:Alexander Dalls Bache pers0117.jpg|70пкс]] |[[Александер Далас Бејч]] |1863–1867 | |- |2 |[[File:Joseph Henry - Brady-Handy.jpg|70пкс]] |[[Џозеф Хенри]] |1868–1878 | |- |3 |[[File:William Barton Rogers cropped.jpg|70пкс]] |[[Вилијам Бартон Роџерс]] |1879–1882 | |- |4 |[[File:Othniel Charles Marsh - Brady-Handy.jpg|70пкс]] |[[Отниел Чарлс Марш]] |1883–1895 | |- |5 |[[File:Gibbs Oliver Wolcott.jpg|70пкс]] |[[Оливер Волкот Гибс|Волкот Гибс]] |1895–1900 | |- |6 |[[File:Portrait of Alexander Emanuel Agassiz.jpg|70пкс]] |[[Александар Агаси]] |1901–1907 | |- |7 |[[File:Ira Remsen jhu coll-0002 02836.jpg|70пкс]] |[[Ајра Ремсен]] |1907–1913 | |- |8 |[[File:William Henry Welch 2.jpg|70пкс]] |[[Вилијам Хенри Велч]] |1913–1917 | |- |9 |[[File:Charles Walcott.jpg|70пкс]] |[[Чарлс Дулитл Волкот]] |1917–1923 | |- |10 |[[File:Albert Abraham Michelson2.jpg|70пкс]] |[[Алберт Абрахам Мајклсон]] |1923–1927 | |- |11 |[[File:Thomas Hunt Morgan.jpg|70пкс]] |[[Томас Хант Морган]] |1927–1931 | |- |12 |[[File:Campbell William Wallace.jpg|70пкс]] |[[Вилијам Волас Кембел]] |1931–1935 | |- |13 |[[File:Frank R. Lillie 1893.png|70пкс]] |[[Френк Рататри Лили]] |1935–1939 | |- |14 |[[File:Frank B Jewett 1926 retouched.png|70пкс]] |[[Френк Болдвин Џуит]] |1939–1947 | |- |15 |[[File:Alfred Newton Richards 1954.jpg|70пкс]] |[[Алфред Њутн Ричардс]] |1947–1950 | |- |16 |[[File:Detlev Wulf Bronk.jpg|70пкс]] |[[Детлев Вулф Бронк]] |1950–1962 | |- |17 | |[[Фредерик Сајц]] |1962–1969 | |- |18 | |[[Филип Хендлер]] |1969–1981 | |- |19 |[[File:Frank Press at Seismological Observatory in Jerusalem 1953 (cropped).jpg|70пкс]] |[[Френк Прес]] |1981–1993 |<ref>{{Наведени вести |url=https://www.nationalacademies.org/news/2020/01/frank-press-former-president-of-the-national-academy-of-sciences-dies-at-age-95 |title=Frank Press, Former President of the National Academy of Sciences, Dies at Age 95 |date=January 30, 2020 |publisher=National Academy of Sciences}}</ref> |- |20 |[[File:Bruce Alberts by Chris Michel 2023-12-12 at 4.16.24 PM 120.jpg|70пкс]] |[[Брус Алберц|Брус Мајкл Алберц]] |1993–2005 |<ref>{{Наведено списание |title=From the National Academies: A Tribute to the Science Education Legacy of National Academy of Sciences President Bruce Alberts |first=Jay B. |last=Labov |date=October 13, 2017 |doi=10.1187/cbe.05-06-0081 |journal=Cell Biology Education |volume=4 |number=3|pages=185–188 |pmc=1200774 }}</ref><ref>{{Наведено списание |url=https://www.science.org/content/article/national-academy-reelects-alberts |title=National Academy Reelects Alberts |date=February 11, 1999 |first=Jeffrey |last=Mervis |journal=Science |doi=10.1126/article.38700|doi-broken-date=July 1, 2025 }}</ref> |- |21 |[[File:Ralph Cicerone NAS 2013.jpg|70пкс]] |[[Ралф Џ. Чичерон]] |2005–2016 |<ref>{{Наведени вести |url=https://www.aaas.org/news/memoriam-ralph-j-cicerone-national-academy-sciences |title=In Memoriam: Ralph J. Cicerone of the National Academy of Sciences |date=November 6, 2016 |publisher=AAAS}}</ref> |- |22 |[[File:Marcia McNutt in 2023 01.jpg|70пкс]] |[[Марша Макнат]] |2016–''сегашна'' |<ref>{{Наведени вести |url=https://www.aaas.org/news/science-editor-chief-marcia-mcnutt-elected-president-national-academy-sciences |title=Science Editor-in-Chief Marcia McNutt Elected President of the National Academy of Sciences |date=February 16, 2016 |publisher=AAAS}}</ref><ref>{{Наведени вести |url=https://www.nasonline.org/news/marcia-mcnutt-reelected-president-of-the-national-academy-of-sciences-international-secretary-and-councilors-also-elected/ |title=Marcia McNutt Reelected President of the National Academy of Sciences; International Secretary and Councilors Also Elected |date=February 10, 2022 |publisher=National Academy of Sciences}}</ref> |} Извор:<ref>{{Наведена книга |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK217867/ |title=Officers of the National Academy of Sciences, 1863–1963 |chapter=Officers and Members of the Council of the National Academy of Sciences, 1863–1963 |date=1978 |publisher=National Academy of Sciences}}</ref> == Награди == Академијата доделува повеќе различни награди: * '''Општи''' ** [[Член на Националната академија на науките|Членство во Националната академија на науките]] (вклучувајќи ги и меѓународните членови)<ref name="AlbertsFulton2005">{{Наведено списание|last1=Alberts|first1=Bruce|last2=Fulton|first2=Kenneth R.|year=2005|title=Editorial: Election to the National Academy of Sciences: Pathways to membership|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|issue=21|pages=7405–7406|doi=10.1073/pnas.0503457102|issn=0027-8424|pmc=1140467|pmid=16586925|bibcode=2005PNAS..102.7405A|author-link1=Bruce Alberts|doi-access=free}}</ref> ** [[Награда „Џон Џ. Карти“ за унапредување на науката]] ** [[Награда „Вилијам О. Бејкер“ за истражувачки иницијативи]], порано Награда на НАН за истражувачки иницијативи ** [[Награда на НАН за научно рецензирање]] ** Награда на НАН за научно откритие ** [[Медал за јавно добро]] ** [[Награда „Рејмонд и Беверли Саклер“ за конвергентни истражувања]] ** [[Награда на Националните академии за комуникација]], заедно со други национални академии * '''Астрономија и астрофизика''' ** [[Медал „Хенри Дрејпер“]] ** [[Медал „Џ. Лоренс Смит“]] ** [[Медал „Џејмс Крег Вотсон“]] * '''Бихејвиорални и општествени науки''' ** Награда „Аткинсон“ за психолошки и когнитивни науки ** [[Награда „Вилијам и Кетрин Естес“]], порано Награда на НАН за бихејвиорални истражувања релевантни за спречување на нуклеарна војна ** [[Истражувачки награди „Тролант“]] * '''Биологија и медицина''' ** [[Награда „Александар Холандер“ за биофизика]] ** [[Медал „Џеси Стивенсон Коваленко“]] ** [[Награда „Ричард Лаунсбери“]] ** [[Медал „Гилберт Морган Смит“]] ** [[Награда на НАН за молекуларна биологија]] ** [[Награда на НАН за невронауки]] ** Истражувачка награда „Прадел“ ** [[Награда „Селман А. Ваксман“ за микробиологија]] * '''Хемија''' ** [[Награда на НАН за хемиски науки]] ** [[Награда на НАН за хемија во служба на општеството]] * '''Науки за Земјата и за животната средина''' ** [[Медал „Александар Агаси“]] ** [[Награда и предавање „Артур Л. Деј“]] ** [[Медал „Даниел Жиро Елиот“]] ** [[Медал „Мери Кларк Томпсон“]] ** Награда на НАН за рана Земја и науки за животот ** [[Медал „Чарлс Дулитл Волкот“]], дел од Наградата на НАН за рана Земја и науки за животот од 2008 година ** [[Медал „Стенли Милер“]], дел од Наградата на НАН за рана Земја и науки за животот од 2008 година ** [[Награда „Г. К. Ворен“]] * '''Инженерство и применети науки''' ** Награда „Џ. К. Ханскер“ – [[воздухопловно инженерство]] ** [[Медал „Браќа Гибс“]] – [[бродоградба]], [[бродско инженерство]] ** [[Награда на НАН за индустриска примена на науката]] ** [[Награда на НАН за науки за храна и земјоделство]] * '''Математика и компјутерски науки''' ** [[Награда на НАН за математика]] * '''Физика''' ** [[Медал „Арктовски“]] ** [[Награда „Комсток“ за физика]] ** [[Награда „Александар Холандер“ за биофизика]] == Заедничка декларација за глобалното затоплување == Во 2005 година, националните научни академии на форумот [[Г8]] (меѓу нив и Националната академија на науките) и научните академии на Бразил, Кина и Индија (три од најголемите емитери на [[стакленички гас|стакленички гасови]] во светот во развој) потпишале изјава за глобалниот одговор на [[климатски промени|климатските промени]]. Во изјавата се нагласува дека научното разбирање на климатските промени станало доволно јасно за да ги оправда земјите да преземат итни мерки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/topics-policy/publications/2005/global-response-climate-change/|title=Statement on Global Response to Climate Change|date=June 7, 2005|publisher=The Royal Society}}</ref> На 7 мај 2010 година во списанието „[[Сајенс (списание)|Сајенс]]“ било објавено писмо потпишано од 255 членови на Академијата, со кое се осудувале „политичките напади“ врз климатолозите.<ref>{{Наведени вести|title=U-Va. urged to fight Cuccinelli subpoena in probe of scientist|first=Rosalind|last=Helderman|date=May 9, 2010|newspaper=Washington Post|page=C5}}</ref><ref>{{Наведени вести| url=https://www.theguardian.com/environment/2010/may/06/climate-science-open-letter| title=Open letter: Climate change and the integrity of science| date=May 6, 2010| work=The Guardian| access-date=December 12, 2016| archive-date=October 5, 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131005040201/http://www.theguardian.com/environment/2010/may/06/climate-science-open-letter| url-status=live}}</ref> Тоа било одговор на [[граѓанско истражно барање]] до [[Универзитет на Вирџинија|Универзитетот на Вирџинија]] од државниот правобранител на Вирџинија [[Кен Кучинели]], со кое се барала широк опсег на документи од [[Мајкл Е. Ман]], поранешен професор на УВА од 1999 до 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.meteo.psu.edu/holocene/public_html/Mann/about/cv.php |title=Curriculum Vitae: Michael E. Mann |website=psu dot edu |access-date=July 5, 2013 |archive-date=May 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512101115/http://www.meteo.psu.edu/holocene/public_html/Mann/about/cv.php |url-status=live }}</ref><ref name=wp592010>{{Наведени вести|title=U-Va. urged to fight Cuccinelli subpoena in probe of scientist|first=Rosalind|last=Helderman|date=May 9, 2010|newspaper=Washington Post|page=C5}}</ref> Ман, кој моментално работи на [[Универзитет во Пенсилванија|Универзитетот во Пенсилванија]], е истражувач на климатските промени, а Кучинели тврдел дека Ман можеби ги измамил даночните обврзници на Вирџинија во текот на своите еколошки истражувања. Истрагите го ослободиле Ман од обвинувањата дека ги фалсификувал или прикривал податоците.<ref name="PSU Findings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.research.psu.edu/orp/Findings_Mann_Inquiry.pdf|title=RA-10 Inquiry Report: Concerning the Allegations of Research Misconduct Against Dr. Michael E. Mann, Department of Meteorology, College of Earth and Mineral Sciences, The Pennsylvania State University|last=Foley|first=Henry C.|author2=Alan W. Scaroni|author3=Candice A. Yekel|date=February 3, 2010|publisher=The Pennsylvania State University|access-date=February 7, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215071321/http://www.research.psu.edu/orp/Findings_Mann_Inquiry.pdf|archive-date=February 15, 2010}}</ref> == Значајни избори == * 1873: [[Едвард Ч. Пикеринг]] (1846–1919) бил најмладиот избран научник<ref name="FAQ"/> * 1924: [[Флоренс Р. Сејбин]] (1871–1953) била првата жена избрана за член<ref name="FAQ">{{Наведена мрежна страница |title= Membership FAQ|url= http://nationalacademies.org/memarea/memfaq/index.html |publisher= NAS |access-date= September 10, 2016|archive-date= March 5, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180305122612/http://nationalacademies.org/memarea/memfaq/index.html |url-status= live}}</ref> * 1965: [[Дејвид Блеквел]] (1919–2010) бил првиот Афроамериканец избран за член<ref name="FAQ"/> * 2013: [[Бен Барес]] (1954–2017) бил првиот отворено [[трансродова личност|трансродов]] научник избран за член<ref>{{Наведени вести |title=Neurobiologist Becomes First Transgender Scientist Selected For U.S. National Academy of Science Membership |url=http://transnews.org/2013/05/11/first-transgender-scientist-selected-for-national-academy-of-science-membership/ |work=Trans News |date=May 11, 2013 |access-date=April 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017124202/http://transnews.org/2013/05/11/first-transgender-scientist-selected-for-national-academy-of-science-membership/ |archive-date=October 17, 2014}}</ref> * 2024: [[Питер Ангар]] (роден 1963) бил првиот избран за член од [[Арканзас]]<ref>{{Наведени вести |date=May 6, 2024 |title=Peter Ungar Chosen as Member of the National Academy of Sciences |url=https://news.uark.edu/articles/70387/peter-ungar-chosen-as-member-of-the-national-academy-of-sciences |work=University of Arkansas News |access-date=February 8, 2025 |archive-date=September 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918091219/https://news.uark.edu/articles/70387/peter-ungar-chosen-as-member-of-the-national-academy-of-sciences |url-status=live }}</ref> == Поврзано == * [[Американска академија на уметностите и науките]] * [[Програма за национална дигитална библиотека]] * [[Список на членови на Националната академија на науките]] * [[Национална програма за дигитална информациска инфраструктура и зачувување]] * [[Национална научна фондација]] * [[Одбор за наука, технологија и економска политика на Националната академија на науките на САД|Одбор за наука, технологија и економска политика на Националната академија на науките]] * [[Биографски мемоари на Националната академија на науките]] * [[Национални академии на науките, инженерството и медицината]] * [[Декадно истражување за астрономија и астрофизика]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга |last= Boffey |first= Philip |title= The brain bank of America: An inquiry into the politics of science |contribution= Introduction |contributor-last= Nader |contributor-first= Ralph |contributor-link= Ralph Nader |publisher= McGraw-Hill |date= 1975 |isbn= 978-0-07-006368-6 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/brainbankofameri0000boff}} * {{Наведена книга |first= Stephen |last= Hilgartner |title= Science on Stage: Expert Advice as Public Drama |publisher= Stanford University Press |date= 2000 |url= http://www.sup.org/books/title/?id=634 |id= 634 |series= Writing science |isbn= 978-0-8047-3646-6}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|United States National Academy of Sciences}} * [https://www.nasonline.org/ Официјална веб-страница] * [http://www.cpnas.org/ Канцеларија за културни програми] * [http://www.labx.org/ „ЛабИкс“] * [http://www.scienceandentertainmentexchange.org/ Размена на наука и забава] * [http://www.vega.org.uk/video/ Видео програми] * {{cite AV media |year=2006 |title=Sherwood Rowland, NL, discusses Climate Change |url=http://www.vega.org.uk/video/programme/119 |format=Video |id=119}} * [https://findingaids.loc.gov/repositories/19/resources/5737 Документи на Ллојд В. Беркнер], Одделение за ракописи, [[Конгресна библиотека]], Вашингтон {{DEFAULTSORT:Национална академија на науките}} [[Категорија:Национална академија на науките на САД|01]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Национални академии на САД]] [[Категорија:Национални академии на науките|САД]] [[Категорија:Научни организации основани во 1863 година]] [[Категорија:Основани во 1863 година во Вашингтон]] 6kcxdje7oo9wvb6pkg7u7rmfs4ds413 0 1407005 5652507 5652342 2026-11-02T15:22:08Z Jtasevski123 69538 /* Значајни поранешни студенти */ 5652507 wikitext text/x-wiki [[File:IC6_Exterior.jpg|мини| Истражувачки парк во објектите на ФАУ]]'''Истражувачкиот парк на Универзитетот Флорида Атлантик''' — универзитетски истражувачки парк од 70 хектари кој се наоѓа на северниот крај од кампусот на универзитетот Флорида Аталантик (ФАУ) во [[Бока Ратон (Флорида)|Бока Ратон]], [[Флорида]]. Истражувачкиот парк на ФАУ е дом на технолошки компании и организации базирани на истражување кои работат на поддршка на истражувачките и развојните активности на универзитетот Флорида Атлантик и на поттикнување на економскиот развој и проширување на економската основа на окрузите Бровард и [[Палм Бич]]. Истражувачкиот парк бил основан во 1985 година, како посебна организација од ФАУ. Истражувачкиот парк на универзитетот Атлантик Флорида е под управа на Развојната управа на истражувачкиот парк на универзитетот Атлантик Флорида. Таа претставува независен посебен округ, основан од окрузите Палм Бич и Бровард во партнерство со универзитетот. == Клучни закупци и иницијатива на ''Глобал вентчерс'' (Global Ventures) == Во Истражувачкиот парк на универзитетот Атлантик Флорида се сместени неколку компании насочени кон истражување и иновации, меѓу кои се „[[4ушн]]“ (4ocean), „[[Аероспејс текнолоџис груп]]“ (Aerospace Technologies Group), „[[Американ шугар рифајнинг]]“ (American Sugar Refining), „[[Диоксид Матириалс|Диоксид материјалс]]“ (Dioxide Materials), „[[Дајовејв]]“ (Diowave), „[[ЏенесисКеар“]] (GenesisCare), „[[Матиријал банк]]“ (Material Bank), „[[Ем-Пи-Ел-Ти хелткер]]“ (MPLT Healthcare), „[[Сандоу]]“ (SANDOW) и „[[Зериант]]“ (Xeriant).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fau.edu/newsdesk/articles/global-ventures-fau-receives-soft-landings-designation.php|title=GLOBAL VENTURES AT FAU RECEIVES SOFT LANDINGS DESIGNATION|date=September 22, 2020}}</ref> Покрај тоа, во Истражувачкиот парк на Атлантскиот универзитет на Флорида се наоѓа и „Глобал вентчерс“ (Global Ventures) — меѓународен центар за поддршка на развојот на компании, признат од Меѓународното здружение за бизнис-иновации (InBIA).<ref name=":1" /> Центарот е наменет за технолошки компании во втората фаза од развојот, кои сакаат да го прошират своето работење, да комерцијализираат нови технологии и да прераснат во одржливи деловни субјекти. Воедно, им помага да вработуваат дипломирани студенти на ФАУ и жители на Јужна Флорида. „Глобал вентчерс“ им нуди поддршка на технолошки компании што сакаат да воспостават соработка со универзитетот, остваруваат годишен приход од приближно еден милион долари и имаат најмалку шест вработени, како и на дипломираните студенти од програмата „Технолошка патека на ФАУ“. Центарот располага со приватни канцелариски простории со површина од 9 до 185 м², заеднички конференциски сали, поштенски услуги и заеднички простории. На компаниите им обезбедува флексибилни услови за користење канцелариски и лабораториски простор, пристап до заеднички ресурси и непосредна поврзаност со академската заедница и студентите на универзитетот. Просторот може да се приспособува според потребите на компаниите, овозможувајќи им негово брзо проширување или намалување.[[File:Deutch_visit_Dioxide.jpg|мини| Конгресменот Тед Дојч ја посетил [[Диоксид Матириалс|компанијата ''Диоксид Матириалс'']].]] „Глобал вентчерс“ на ФАУ ги олеснува односите меѓу своите членови и наставниот кадар и студентите на универзитетот и може да додаде вредност на компаниите во областите од претежен истражувачки интерес на ФАУ: [[невронаука]] и здравствени технологии, сензори, мрежи, [[вештачка интелигенција]], [[интернет на нешта]] и [[Зелена технологија|еколошки технологии]]. Во Истражувачкиот парк на Атлантскиот универзитет на Флорида се наоѓа и „Технолошка писта на ФАУ“ (FAU Tech Runway) — јавно-приватно партнерство во Јужна Флорида, кое служи како центар за забрзување на технолошкиот развој и поддршка на создавањето и развојот на стартап-компании. [[File:4ocean_new_office.jpg|мини| Тимот на ''[[4ocean]]'' во својот нов истражувачки парк во седиштето на ФАУ.]] == Награди == * Специјална награда „Меки слетувања“, Меѓународно здружение за бизнис иновации - 2021 * Сребрена награда за извонредност во економскиот развој - регионализам и прекугранична соработка, Меѓународен совет за економски развој - 2014 * Сребрена награда за инзвонредност во економскиот развој - Соработка и партнерства со образовни институции - 2013 година. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://www.research-park.org/ Официјална страница] [[Категорија:Научни паркови во САД]] [[Категорија:Истражувачки институти на Флорида]] [[Категорија:Научни организации во САД]] muv9jl5q267bzqnhjznjp0z987l58id 0 1407007 5652423 5651947 2026-11-02T12:51:33Z Jtasevski123 69538 5652423 wikitext text/x-wiki {{Short description|Американска професионална организација на астрономи}}{{Инфокутија организација|name=Американско астрономско друштво|image=American Astronomical Society Logo 2 Black.png|formation={{start date and age|1899}}|former_name=Астрономско и астрофизичко друштво на Америка|type=[[невладина организација]]|purpose=Унапредување на астрономијата и тесно поврзаните гранки на науката|headquarters=[[Вашингтон (округ Колумбија)|Вашингтон]]|coordinates={{coord|mode=inline,header|38|54|11|N|77|02|18|W}}|num_members=8.200|leader_title=Претседател|leader_name=[[Дара Норман]]|website={{official URL}}}}'''Американското астрономско друштво''' ('''ААД'''; [[Англиски јазик|англиски]]: ''American Astronomical Society'', '''AAS''') — американско [[професионално здружение]] на [[астроном]]и и други заинтересирани поединци. Неговата примарна цел е да го промовира напредокот на астрономијата и тесно поврзаните гранки на науката, додека секундарната цел вклучува унапредување на образованието по астрономија и обезбедување политички глас за своите членови преку лобирање и активности на граѓанско ниво. Неговата моментална мисија е да го унапреди и сподели научното разбирање на човештвото за универзумот како разновидна и инклузивна астрономска заедница. == Историја == Здружението е основано во 1899 година преку напорите на [[Џорџ Елери Хејл]]. Уставот на групата го напишале Хејл, [[Џорџ Комсток (астроном)|Џорџ Комсток]], [[Едвард Морли]], [[Сајмон Њуком]] и [[Едвард Чарлс Пикеринг]]. Овие мажи, плус уште четири други, биле првиот Извршен совет на здружението; Њуком бил првиот претседател. Првичното членство броело 114 лица. Називот „Американско астрономско друштво“ не бил конечно утврден сè до 1915 година; претходно здружението се викало „Астрономско и астрофизичко друштво на Америка“. Едно од предложените имиња што му претходело на ова преодно име било „Американско астрофизичко друштво“.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Brant L. Sponberg|author2=David H. DeVorkin|name-list-style=amp|title=How did the AAS get its name?|work=History of the Society|url=http://had.aas.org/aashistory/2name.html|access-date=21 August 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203150904/http://had.aas.org/aashistory/2name.html|archive-date=3 December 2010}}</ref> Денес ААД брои над 8.000 членови и шест оддели – [[Оддел за планетарни науки]] (1968), [[Оддел за динамичка астрономија]] (1969), [[Оддел за астрофизика на високи енергии]] (1969), [[Оддел за сончева физика]] (1969), [[Оддел за историска астрономија]] (1980) и [[Оддел за лабораториска астрофизика]] (2012). Членството вклучува физичари, математичари, геолози, инженери и други чии истражувачки интереси лежат во рамките на широкиот спектар теми што ја сочинуваат современата астрономија. Годишниот состанок на ААД се одржува во пролет и го претставува најголемиот собир на астрономи, кој во 2023 година броел над 3.000 учесници.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Summary of the January 2023 American Astronomical Society Meeting|first=Regina|last=Jorgenson|website=Maria Mitchell Association|url=https://www.mariamitchell.org/summary-of-the-january-2023-american-astronomical-society-meeting|access-date=2024-04-02}}</ref> Во 2019 година, тројца членови на ААД биле избрани во десеттата јубилејна класа на стипендисти на [[ТЕД (конференција)|ТЕД]] (TED Fellows).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aas.org/posts/news/2019/01/2019-class-ted-fellows-includes-three-aas-members|title=2019 Class of TED Fellows Includes Three AAS Members &#124; American Astronomical Society}}</ref> ААД ја воспоставило програмата „Стипендисти на ААД“ (AAS Fellows) во 2019 година за „доделување признанија на членовите на ААД за нивните достигнувања и извонредни заслуги во областа на астрономијата и Американското астрономско друштво“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://aas.org/grants-and-prizes/aas-fellows|title=AAS Fellows Program|website=aas.org|access-date=2020-02-28}}</ref> Првичната класа била одредена од Одборот на доверители на ААД и вклучувала почетна група од 232 заслужни стипендисти (Legacy Fellows).<ref name=":0" /><ref name="AAS-fellows-announce">{{Наведена мрежна страница|url=https://aas.org/press/aas-announces-first-class-aas-fellows|title=American Astronomical Society Announces First Class of AAS Fellows|website=aas.org|access-date=2020-02-28}}</ref> Во јануари 2025 година, ААД објавило изјава со која ги повикало нациите да го забранат рекламирањето од вселената што може да се види од Земјата, поради растечката загриженост околу лансирањето на наметливи носачи на реклами во вселената.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Foust|first=Jeff|date=2025-01-25|title=Astronomers seek global ban on space advertising|url=https://spacenews.com/astronomers-seek-global-ban-on-space-advertising/|access-date=2025-01-28|website=SpaceNews|language=en-US}}</ref> == Членство == ААД е главната организација на професионални астрономи во [[Северна Америка]].<ref name="AIP-AAS">{{Наведена мрежна страница|title=American Astronomical Society|url=https://www.aip.org/american-astronomical-society|website=aip.org|publisher=[[Американски институт за физика]]|access-date=2026-03-23}}</ref> Членството вклучува физичари, математичари, геолози, инженери и други чии истражувачки интереси се во рамките на широкиот спектар предмети што ја сочинуваат современата астрономија.<ref name="AIP-AAS" /> Здружението нуди неколку класи на членство и поврзаност.<ref name="AAS-classes">{{Наведена мрежна страница|title=Classes of Membership and Affiliation|url=https://aas.org/join/classes-membership-and-affiliation|website=aas.org|publisher=American Astronomical Society|access-date=2026-03-23}}</ref> Редовните членови мора да исполнуваат најмалку два од трите критериуми: да имаат магистерска или докторска диплома по астрономија или сродна наука, да добијат номинација од сегашен редовен член или да имаат објавено рецензиран труд во признато меѓународно списание.<ref name="AAS-classes" /> Сè до 2018 година, за прием како редовен член била потребна номинација од двајца постојни редовни членови; таа година здружението ги реструктуирало своите класи на членство, проширувајќи ги условите за квалификација за да ги опфати и носителите на магистерски дипломи и воведувајќи нови категории за придружни членови.<ref name="AAS-2018">{{Наведена мрежна страница|title=Changes Coming in AAS Membership Classes|url=https://aas.org/posts/news/2018/06/changes-coming-aas-membership-classes|website=aas.org|publisher=American Astronomical Society|date=June 2018|access-date=2026-03-23}}</ref> Другите класи на членство вклучуваат членови-постдипломци, членови-студенти на додипломски студии (отворено и за средношколци), меѓународни придружни членови за астрономи што живеат надвор од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], аматерски придружни членови и членови-алумни за поранешни членови што ја напуштиле оваа област.<ref name="AAS-classes" /> Од 2025 година, ААД има приближно 8.200 членови во сите категории.<ref name="AIP-AAS" /> Здружението е членка на Американскиот институт за физика.<ref name="AIP-AAS" /> === Стипендисти === ААД ја воспоставило својата програма „Стипендисти“ (Fellows) во 2019 година за да им оддаде признание на членовите за нивните достигнувања и извонредни заслуги во областа на астрономијата и здружението.<ref name=":0" /> Првичната класа, одредена од Одборот на доверители на ААД, вклучувала 232 заслужни стипендисти (Legacy Fellows).<ref name=":0" /><ref name="AAS-fellows-announce" /> Нови стипендисти се избираат годишно.<ref name=":0" /> == Оддели == Бидејќи областа на астрономијата е разновидна, формирани се неколку оддели, од кои секој промовира и овозможува различна гранка на астрономијата или наука поврзана со астрономијата, како и работа во рамките на општата повелба на ААД. Многу од одделите одржуваат посебни состаноци покрај состаноците со главната група. Одделите на ААД, заедно со нивните главни истражувачки интереси, се: * [[Оддел за планетарни науки]] (DPS) ја поддржува [[планетологија]]та и истражувањето на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]. * [[Оддел за динамичка астрономија]] (DDA) поддржува истражувања за [[Динамика (физика)|динамиката]] (орбити, еволуција и историја) на астрономски системи од Сончевиот Систем до [[Суперјато|суперјата]] од [[галаксија|галаксии]] на [[Физичка космологија|космолошки]] размери. * [[Оддел за астрофизика на високи енергии]] (HEAD) поддржува знаења за [[Физика на високи енергии|настани со висока енергија]], [[Субатомска честичка|честички]], [[Квант|кванти]], [[Општа теорија на релативноста|релативистички]] [[гравитациско поле|гравитациски полиња]] и сродни појави во астрофизичкиот универзум. * [[Оддел за историска астрономија]] (HAD) поддржува теми релевантни за [[историја на астрономијата|историјата на астрономијата]] како област, како и истражувања што користат [[Историска астрономија|историски астрономски]] записи за решавање на современи проблеми во астрономијата. * [[Оддел за сончева физика]] (SPD) поддржува [[сончева физика]] ([[астрофизика|астрофизички]] истражувања за [[Сонце|Сонцето]]) и неговите интеракции со Сончевиот Систем и [[Земја|Земјата]]. * Во 2012 година бил формиран нов оддел: [[Оддел за лабораториска астрофизика]] (LAD), за да го унапреди разбирањето на човештвото за Универзумот преку промоција на фундаментални теоретски и експериментални истражувања за основните процеси што го движат Универзумот. == Публикации == * ''[[Astronomical Journal]]'' * ''[[Astronomy Education Review]]'' [веќе не се објавува] * ''[[The Astrophysical Journal]]'' * ''[[The Planetary Science Journal]]'' * ''[[Bulletin of the American Astronomical Society]]'' * ''[https://iopscience.iop.org/journal/2515-5172 Research Notes of the AAS]'' (научна публикација за кратки соопштенија, без рецензија) * ''[https://aasnova.org AAS Nova]'', онлајн публикација со најважните вести од истражувачките списанија на Здружението. * Во јуни 2019 година, ААД објавило дека ќе биде новиот издавач на ''[[Sky & Telescope]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aas.org/posts/news/2019/06/aas-acquires-sky-telescope|title=AAS to Acquire Sky & Telescope|website=aas.org|access-date=2019-06-19}}</ref> * Во август 2020 година, ААД објавило дека од страна на друштвото е преземен инвентарот, договорите со автори и поврзаните средства на ''Willmann-Bell, Inc.'', издавач на астрономски книги, атласи и софтвер.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=American Astronomical Society Acquires Willmann-Bell Books, Atlases, and Software|url=https://aas.org/press/aas-acquires-willmann-bell-titles|access-date=2021-11-03|website=aas.org}}</ref> == Награди == * [[Предавање „Хенри Норис Расел“]], за животно дело во астрономијата * [[Награда „Њутн Лејси Пирс“ за астрономија]], за извонредна рана кариера во набљудувачката астрономија * [[Награда „Хелен Б. Ворнер“ за астрономија]], за извонредна рана кариера во теоретската астрономија * [[Награда „Биатрис М. Тинсли“]], за креативен или иновативен придонес во астрономијата * [[Награда „Џозеф Вебер“ за астрономски инструменти|Награда „Џозеф Вебер“]], за значителен напредок во астрономските инструменти * [[Награда „Дани Хајнеман“ за астрофизика]] (заедничка награда со [[Американски институт за физика|Американскиот институт за физика]]), за извонредна работа во астрофизиката * [[Награда „Џорџ ван Бисбрук“]], за извонредни заслуги во астрономијата * [[Награда „Ени Џ. Кенон“ за астрономија]] (се доделува во соработка со [[Американско здружение на универзитетски жени|Американското здружение на универзитетски жени]]), за извонредна рана кариера на жена астроном * [[Награда „Чамблис“ за астрономско пишување]], за астрономско пишување наменето за академска публика * [[Меморијална награда „Бет Браун“]], за примерен постер и усно презентирање на истражување од студенти на додипломски и постдипломски студии * [[Студентска награда „Чамблис“ за астрономски достигнувања]], за примерно истражување на студенти на додипломски и постдипломски студии * [[Аматерска награда „Чамблис“ за достигнувања]], за примерно истражување на астроном аматер * Награда за образование на ААД, за извонреден придонес во образованието по астрономија (порано наречена Награда на Фондацијата Аненберг) Слични награди се доделуваат и од одделите на ААД. Во нив спаѓаат: * [[Награда „Џерард П. Кајпер“]] (DPS), за животно дело во планетарните науки * [[Награда „Харолд Ц. Јури“]] (DPS), за извонредна рана кариера во планетарните науки * [[Награда за заслуги „Харолд Масурски“|Награда за заслужна служба „Харолд Масурски“]] (DPS), за извонредни заслуги во планетарните науки * [[Награда „Брауер“ (Оддел за динамичка астрономија)|Награда „Брауер“]] (DDA), за животно дело во динамичката астрономија * [[Награда „Бруно Роси“]] (HEAD), за значителен неодамнешен придонес во астрофизиката на високи енергии * [[Награда „Лерој Е. Догет“]] (HAD), за работа во историјата на астрономијата * [[Награда „Џорџ Елери Хејл“]] (SPD), за животно дело во сончевата астрономија * [[Награда „Карен Харви“]] (SPD), за извонредна рана кариера во сончевата астрономија ААД исто така управува со програма за меѓународни грантови за патувања, за која може да аплицира секој астроном што работи во САД за патување на меѓународни конференции поврзани со астрономијата, како и со други помали програми за грантови и награди. Американското астрономско друштво ја освоило [[Webby награди 2020|наградата Webby People's Voice за здруженија во 2020 година]] во категоријата Веб.<ref name="Kastrenakes">{{Наведена мрежна страница|last1=Kastrenakes|first1=Jacob|title=Here are all the winners of the 2020 Webby Awards|url=https://www.theverge.com/2020/5/20/21263445/2020-webby-awards-winners-lil-nas-x-nasa-jon-krasinski|website=The Verge|access-date=22 May 2020|language=en|date=20 May 2020}}</ref> == Поранешни претседатели == Следните поранешни и сегашни членови служеле како претседатели на здружението во наведените периоди:<ref name="AASPOC">{{Наведена мрежна страница|title=Past Officers and Trustees (formerly Councilors)|publisher=American Astronomical Society|url=https://aas.org/about/governance/past-officers-and-trustees|access-date=2019-12-28}}</ref> {{Div col|colwidth=15em}} * [[Сајмон Њуком]] (1899–1905) * [[Едвард Чарлс Пикеринг]] (1905–1919) * [[Френк Шлезингер]] (1919–1922) * [[Вилијам Валас Кембел]] (1922–1925) * [[Џорџ Кери Комсток]] (1925–1928) * [[Ернест Вилијам Браун]] (1928–1931) * [[Волтер Сидни Адамс]] (1931–1934) * [[Хенри Норис Расел]] (1934–1937) * [[Роберт Грант Ајткен]] (1937–1940) * [[Џоел Стебинс]] (1940–1943) * [[Харлоу Шепли]] (1943–1946) * [[Ото Струве]] (1946–1949) * [[Алфред Харисон Џој]] (1949–1952) * [[Роберт Рејнолдс Мекмат]] (1952–1954) * [[Доналд Хауард Мензел]] (1954–1956) * [[Пол Вилард Мерил]] (1956–1958) * [[Џералд Морис Клеменс]] (1958–1960) * [[Лајман Спицер Џуниор]] (1960–1962) * [[Карлајл Смит Билс]] (1962–1964) * [[Лео Голдберг]] (1964–1966) * [[Бенгт Стремгрен]] (1966–1967) * [[Алберт Едвард Витфорд|Алберт Е. Витфорд]] (1967–1970) * [[Мартин Шварцшилд]] (1970–1972) * [[Барт Џ. Бок]] (1972–1974) * [[Роберт Крафт (астроном)|Роберт Пол Крафт]] (1974–1976) * [[Е. Маргарет Бербиџ]] (1976–1978) * [[Иван Р. Кинг]] (1978–1980) * [[Дејвид С. Хисхен]] (1980–1982) * [[Артур Код|Артур Д. Код]] (1982–1984) * [[Мартен Шмит]] (1984–1986) * [[Бернард Ф. Берк]] (1986–1988) * [[Доналд Едвард Остерброк]] (1988–1990) * [[Џон Норис Бакал]] (1990–1992) * [[Сидни Ц. Вулф]] (1992–1994) * [[Френк Шу]] (1994–1996) * [[Андреа Дупри|Андреа К. Дупри]] (1996–1998) * [[Роберт Д. Герц]] (1998–2000) * [[Анејла И. Сарџент]] (2000–2002) * [[Катерина Пилаховски|Катерина А. Пилаховски]] (2002–2004) * [[Роберт П. Киршнер]] (2004–2006) * [[Џ. Крег Вилер]] (2006–2008) * [[Џон Питер Хукра]] (2008–2010) * [[Дебра Мелој Елмегрин|Дебра М. Елмегрин]] (2010–2012) * [[Дејвид Хелфанд]] (2012–2014) * [[Мег Ури]] (2014–2016) * [[Кристин Џонс-Форман]] (2016–2018) * [[Меган Донахју]] (2018–2020) * [[Пола Шкоди]] (2020–2022) * [[Келси Џонсон]] (2022–2024) * [[Дара Норман]] (2024–2026) {{Div col end}} == Поврзано == * [[Список на астрономски друштва]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [https://aas.org Официјална страница] [[Категорија:Американско астрономско друштво| ]] [[Категорија:Астрономски друштва]] [[Категорија:Научни организации основани во 1899 година]] [[Категорија:Научни друштва во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Издавачи со отворен пристап]] ldr5f5xfa59hbs312k8gly43z8xa34g 0 1407022 5652516 5652079 2026-11-02T16:15:10Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652516 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хосе Амависка | image = [[Податотека:Amavisca.JPG|200px]] | fullname = Хосе Емилио Амависка Гарате | height = {{height|m=1.82}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|6|19}} | cityofbirth = {{роден во|Ларедо|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/MF}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Real Madrid}} | years1 = 1988-1989 | caps1 = ? | goals1 = ? | clubs1 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} Ларедо | years2 = 1989-1994 | caps2 = 66 | goals2 = 15 | clubs2 = {{Fb team Real Valladolid}} | years3 = 1991-1992 | caps3 = 37 | goals3 = 14 | clubs3 = →{{Fb team Lleida}} | years4 = 1994-1998 | caps4 = 113 | goals4 = 13 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | years5 = 1999-2001 | caps5 = 84 | goals5 = 10 | clubs5 = {{Fb team Racing Santander}} | years6 = 2001-2004 | caps6 = 51 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 22 | goals7 = 2 | clubs7 = {{Fb team Espanyol}} | nationalyears1 = 1989-1990 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1991-1992 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1994-1997 | nationalcaps4 = 15 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хосе Емилио Амависка Гарате''' (роден на [[19 јуни]] [[1971]] година, во [[Ларедо]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Емилио Амависка|Емилио]], исто така, бил фудбалер. ==Клупска кариера== Роден во [[Ларедо]], [[Кантабрија]], Амависка ја започнал својата кариера во локалниот клуб Ларедо, пред да се пресели во [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]]. Во сезоната [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1991–1992|1991–1992]], тој бил позајмен на [[УЕ Леида|Леида]], каде имал одлична сезона постигнувајќи 14 гола во Сегунда Дивисион. Во [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 1992–1993|следната сезона]], тој се вратил во Ваљадолид со кој изборил промоција во Примера Дивисион.<ref name=EE>{{cite news|url=https://www.elespanol.com/elbernabeu/real-madrid/futbol/20200601/amavisca-laredo-ganar-septima-champions-real-madrid/494480550_3.html|title=Qué fue de Amavisca: de Laredo a ganar la séptima Champions con el Real Madrid|trans-title=What happened to Amavisca: from Laredo to winning the seventh Champions League with Real Madrid|newspaper=[[El Español]]|first=Ángela|last=Castañeda|language=es|date=1 June 2020|access-date=26 February 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/amavisca-perla-llego-laredo-20240824082126-nt.html|title=Amavisca, la perla que llegó de Laredo|trans-title=The gem who arrived from Laredo|newspaper=[[El Norte de Castilla]]|first=José|last=Anselmo Moreno|language=es|date=24 August 2024|access-date=26 February 2025}}</ref> По солидната сезона во врвната лига со Ваљадолид, во која го спасил својот клуб од испаѓање постигнувајќи два гола во победата со 4-0 во реванш натпреварот од плејаутот против [[ФК Толедо|Толедо]], во летото 1994 година, Амависка потпишал за [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Првично сметан за вишок во тимот, тој постигнал 10 првенствени голови во својата [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994–1995|дебитантска сезона]] во Реал, играјќи претежно како [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]] зад [[Иван Саморано]]. Двајцата првично биле сметани од тренерот [[Хорхе Валдано]] за трета и четврта опција во нападот,<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1994/11/24/098.html|title=De la A a la Z, el alfabeto del gol blanco|trans-title=From A to Z, the alphabet of the white goal|newspaper=[[ABC (newspaper)|ABC]]|first=Manuel|last=Frías|language=es|date=24 November 1994|access-date=12 August 2015}}</ref> но на крајот се претвориле во херои кои го одвеле клубот до освојување на првенството со што била прекината петгодишната суша без првенствена титула.<ref>{{cite news|url=https://www1.folha.uol.com.br/fsp/1995/6/05/esporte/23.html|title=Real Madrid torna-se campeão na Espanha|trans-title=Real Madrid become champions in Spain|newspaper=[[Folha de S.Paulo]]|language=pt|date=5 June 1995|access-date=26 February 2025}}</ref> Сепак, значењето на Амависка во тимот на „кралевите“ постепено се намалувало во наредните години, при што тренерот [[Гус Хидинк]] не го вклучувал ниту во составот за натпреварите, дури и кога му недостигале играчи за да го комплетира списокот од 18 фудбалери.<ref name=JD>{{cite web|url=https://www.jotdown.es/2017/11/jose-emilio-amavisca-zamorano-y-yo-tenemos-mucho-que-agradecerle-a-valdano/|title=José Emilio Amavisca: «Zamorano y yo tenemos mucho que agradecerle a Valdano»|trans-title=José Emilio Amavisca: "Zamorano and myself have a lot to thank Valdano for"|publisher=[[Jot Down]]|first=Guillermo|last=Ortiz|language=es|date=8 November 2017|access-date=26 February 2025}}</ref> Во јануари 1999 година, се приклучил на друг клуб од Примера Дивисион, [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], враќајќи се во својот роден регион Кантабрија. Таму веднаш станал незаменлив член на тимот, но ниту неговите седум гола во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000–2001|2000-2001]] не биле доволни да се избегне испаѓањето од лигата.<ref name=Life>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/2001/08/22/deportes/998431210_850215.html|title=La segunda vida de Amavisca|trans-title=The second life of Amavisca|newspaper=[[El País]]|first=Xosé|last=Hermida|language=es|date=22 August 2001|access-date=27 September 2018}}</ref> Последователно, Амависка преминал во [[Депортиво Ла Коруња]] за 300 милиони [[Шпанска пезета|пезети]].<ref name=Life/> Во првата сезона, тој одиграл 28 натпревари и постигнал три гола за тимот кој завршил на второто место во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001–2002|првенството]]. Сепак, во следните две сезони неговата минутажа била ограничена поради конкуренцијата од искусниот [[Франсиско Хавиер Гонсалес|Фран]] и новото засилување [[Алберт Луке]].<ref>{{cite news|url=https://www.elperiodicomediterraneo.com/deportes/2003/10/03/opcion-amavisca-gana-fuerza-recambio-43048870.html|title=La opción de Amavisca gana fuerza como recambio a Calleja|trans-title=Amavisca option growing stronger as Calleja's replacement|newspaper=El Periódico Mediterráneo|first=Óscar|last=Megía-Vilareal|language=es|date=3 October 2003|access-date=27 September 2018}}</ref> Својата кариера ја завршил на 34-годишна возраст, по крајот на сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|2004-2005]], во која настапувал за екипата на [[ФК Еспањол|Еспањол]] (22 настапи и 2 гола).<ref name=EE/> ==Репрезентативна кариера== Амависка играл за младите репрезентации на Шпанија [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил повикан во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], на кои шпанците го освоиле златниот медал.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|trans-title=Golden survivors|newspaper=El País|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref name=ANTENA>{{cite web|url=http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|title=La Roja de 1992, nuestra medalla de oro Olímpica|trans-title=1992's ''La Roja'', our Olympic gold medal|publisher=[[Antena 3 (Spain)|Antena 3]]|language=es|date=3 July 2012|access-date=13 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010943/http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|archive-date=10 July 2018}}</ref> Амависка забележал три настапи на турнирот, вклучително и во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992#Натпревар за златен медал|финалето]] добиено со 3-2 против {{NazOlNB|FUrep|POL}}, во кое влегол од клупата за резерви на местото на [[Микел Ласа]] и помогнал за пресвртот на Шпанија во второто полувреме. Амависка го забележал својот прв настап за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентацијата на Шпанија]] на 7 септември 1994 година, играјќи ги сите 90 минути во гостинската победа со 2–1 против {{NazNB|FUrep|CYP}}, во рамките на квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/09/08/pagina-2/1306973/pdf.html|title=Chipre hace sufrir a España|trans-title=Cyprus make Spain suffer|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Jordi|last=Archs|language=es|date=8 September 1994|access-date=13 July 2017}}</ref> Подоцна бил избран и за завршниот турнир во Англија, каде што забележал три настапи, пред Шпанија да биде елиминирана во четвртфиналето.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2021/05/19/reportajes/1621435822_970190.html|title=España llegó a Londres de la mano del sufrimiento|trans-title=Spain reached London hand in hand with suffering|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=19 May 2021|access-date=26 February 2025}}</ref> Поради тоа што го загубил местото во стартниот состав на Реал Мадрид, Амависка бил изоставен од составот на репрезентацијата за [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]]. Претпоследниот од неговите 15 настапи за репрезентацијата<ref name=EE/> бил на 8 јуни 1997 година, во квалификациски натпревар за споменатото првенство против {{NazNB|FUrep|CZE}} добиен со 1-0 во [[Ваљадолид]], a последниот во октомври истата година во победата со 3-1 над {{NazNB|FUrep|FRO}} во [[Хихон]].<ref name=JD/> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|7-9-1994|Лимасол|CYP|1|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|30-11-1994|Малага|ESP|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|GER|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|26-4-1995|Ереван|ARM|0|2|ESP|1|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|6-9-1995|Гранада|ESP|6|0|CYP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|15-11-1995|Елче|ESP|3|0|MKD (1992-1995)||Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|ESP|1|1|BUL||Евро|1996|Прва фаза|13={{subon|51}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|53}}}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|70}}}} {{Cronofin|15|1}} ==Титули== ===Клупски=== ; Ларедо *'''[[Терсера Дивисион (Шпанија)|Терсера Дивисион]]''' : 1 : 1988-1989 ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1994-1995, 1996-1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1997 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 1997-1998 ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2001-2002 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/amavisca-jose-emilio/Spo3Ld5t/ Хосе Амависка на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jose-amavisca/profil/spieler/7496 Хосе Амависка на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12056 Хосе Амависка на espn] *[https://www.whoscored.com/players/1064/show/j-e-amavisca Хосе Амависка на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1425.html Хосе Амависка на BDFutbol] {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{ФК Реал Мадрид-Шампион на Европа 1998}} }} {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Амависка, Хосе}} [[Категорија:Луѓе од Ларедо]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Ваљадолид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] 0o6yj6oyxbnmevy7utkuipnf6q92n7z 0 1407030 5652420 5652059 2026-11-02T12:46:59Z Jtasevski123 69538 с.п 5652420 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Здружение за хеморецептивни науки|image=|headquarters=Гленвју, Илиноис, САД|membership=600|leader_title=Претседател|leader_name=Алфредо Фонтанини (2024{{ndash}}2025)|website={{URL|achems.org}}}}'''Здружението за хеморецептивни науки''' — меѓународно професионално здружение од областа на [[Хеморецептор|хемосензорната наука]]. Таа е непрофитна организација која има за цел да ги промовира и унапреди интересите на науката за сетилата како што се [[Вкус|вкусот]] и мирисот. За да го постигне ова, организацијата одржува годишен собир кој претставува научен форум<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cst.ufl.edu/tag/news-briefs|title=Center for Smell and Taste » News Briefs|work=cst.ufl.edu|language=en-US|accessdate=2018-08-09}}</ref> за истражувачката заедница ,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/image/422198417|title=29 Sep 1979, 127 – The Gazette at Newspapers.com|work=Newspapers.com|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifthsense.org.uk/fifth-senses-duncan-boak-at-achems-2016-meeting-blog-post-1/|title=21 Apr 2016 – Fifth Sense's Duncan Boak At AChemS 2016 Meeting|date=20 April 2016|accessdate=2018-07-20}}</ref> а исто така обезбедува едукација и информирање на јавноста за олфакцијата (мирисот), [[Вкус|густацијата]] (вкусот) и хемостезата (тригеминалната хемосензација). Здружението било основано во 1978 година од страна на Максвел М. Мозел, невронаучник на Државниот универзитет во Њујорк, со помош на грант од Националната научна фондација. Првиот истражувачки состанок се одржал во Сарасота, Флорида, во април 1979 година. Меѓу функционерите избрани на првиот состанок биле Линда Бартошук, Роуз Мари Пангборн и Гари Бошамп. Секоја година во април се одржува состанок кој е посетен од меѓународна група лекари и научници. Овој годишен состанок вклучува презентации за олфакција, густација и хемостеза, како и работилници спонзорирани од Националниот институт за здравство.<ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Donald A.|last2=Baker|first2=Harriet|last3=Brunjes|first3=Peter|last4=Gilbertson|first4=Timothy A.|last5=Hermer|first5=Linda|last6=Hill|first6=David L.|last7=Matsunami|first7=Hiroaki|last8=Meredith|first8=Michael|last9=Mistretta|first9=Charlotte M.|author-link9=Charlotte Mistretta|date=2009|title=Chemoreception Scientists Gather under the Florida Sun: The 31st Annual Association for Chemoreception Sciences Meeting|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1170|issue=Suppl 1|pages=1–11|bibcode=2009NYASA1170....1W|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.05047.x|issn=0077-8923|pmc=2873611|pmid=19712224}}</ref> На настанот присуствуваат и комерцијални излагачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.burghart-mt.de/en/news/news-detail/general-news-preparations-for-achems-association-for-chemoreception-sciences-exhibition-in-florida.html|title=General news: Preparations for "AChemS Association for Chemoreception Sciences Exhibition" in Florida - Tobacco industry, Medical devices & Prototype construction|work=www.burghart-mt.de|language=en|accessdate=2018-07-18}}</ref> Организацијата добива силна поддршка од Националниот институт за глувост и комуникативни нарушувања<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nidcd.nih.gov/directory/association-chemoreception-sciences-achems|title=Association for Chemoreception Sciences (AChemS)|date=2017-02-17|work=NIDCD|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> и неговиот директор.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nih.gov/about-nih/nih-almanac/national-institute-deafness-other-communication-disorders-nidcd|title=National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD)|date=2015-07-09|work=National Institutes of Health (NIH)|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> Во соработка со две други научни друштва фокусирани на хемиските сетила – Европската организација за хемосензорни истражувања и Јапонското здружение за проучување на вкусот и мирисот – AChemS ротирачки е домаќин на четиригодишниот Меѓународен симпозиум за мирис и вкус (ISOT). Последниот состанок на ISOT, организиран од AChemS, се одржал во Портланд, Орегон, во август 2020 година.<ref>{{Наведено списание|last=Finger|first=Thomas|date=2009|title=International Symposium on Olfaction and Taste|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1170|pages=1–749|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.04927.x|pmid=19686096}}</ref> Во 2004 година, членката на AChemS , Линда Бак, и Ричард Аксел, ја добиле [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобеловата награда за физиологија или медицина]] „за нивните откритија на рецепторите за мирис и организацијата на олакфакторниот систем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhmi.org/news/richard-axel-and-linda-buck-awarded-2004-nobel-prize-physiology-or-medicine|title=Nobel Award}}</ref> За да се прослави ова признание, на годишниот состанок на AChemS во 2005 година, Бак и Аксел биле главни говорници,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://achems.org/web/newsletters/Winter2005Newsletter.pdf|title=AChemS 2005 Newsletter}}</ref> резимирајќи го своето истражување објавено во списанието ''[[Cell (списание)|Cell]]'' во 1991 година,<ref>{{Наведено списание|last=Buck|first=Linda|date=1991|title=A novel multigene family may encode odorant receptors: A molecular basis for odor recognition|journal=Cell|volume=65|issue=1|pages=175–187|doi=10.1016/0092-8674(91)90418-X|pmid=1840504|doi-access=free}}</ref> кое довело до добивање на Нобеловата награда. ''„[[Chemical Senses]]“'', официјалното списание на здружението, го издава „Oxford University Press“. Уредник е д-р Стивен Мангер; а списанието од 1992 до 1998 година било уредувано од Максвел Мозел.{{R|enc|p=32}} Здружението доделува низа годишни награди, меѓу кои се наградата „Макс Мозел“, наградата во спомен на „Бери Џејкобс“,<ref>{{Наведени вести|url=https://news.psu.edu/story/407993/2016/05/02/academics/food-science-professor-wins-national-award-research-excellence|title=Food Science professor wins national award for research excellence {{!}} Penn State University|access-date=2018-08-09|language=en}}</ref> наградата во спомен на „Дон Такер“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://achems.org/web/awards-tucker.php|title=Don Tucker Memorial Award|work=achems.org|language=en-US{{!}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241103171022/https://achems.org/web/awards-tucker.php|archive-date=2024-11-03|accessdate=2025-03-22}}</ref> наградата „Аџиномото“,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.caltech.edu/news/oka-receives-young-investigator-award-81795|title=Oka Receives Young Investigator Award {{!}} Caltech|work=The California Institute of Technology|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> и наградата за млад истражувач „Полак“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://achems.org/web/awards-polak-young-investigator.php|title=Association for Chemoreception Sciences|work=achems.org|accessdate=2025-10-21}}</ref> Исто така, се доделуваат патнички стипендии на разновидни и млади научници со цел да се поттикне нивното присуство на состанокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opda.fsu.edu/news/news-highlights|title=News Highlights {{!}} Office of Postdoctoral Affairs|work=opda.fsu.edu|language=en|accessdate=2018-07-18}}</ref> == Наводи == {{Наводи|45em}} == Надворешни врски ==== Поврзано == * [https://www.nidcd.nih.gov Национален институт за глувост и други комуникациски нарушувања] * [https://www.ecro.online Европска организација за хемосензорни истражувања] * [http://jasts.com/en/ Јапонско здружение за проучување на вкусот и мирисот] * [https://achems.org/ISOT/ Меѓународен симпозиум за мирис и вкус] [[Категорија:Непрофитни организации]] [[Категорија:Меѓународни научни организации]] [[Категорија:Научни организации во САД]] hghnd6abq2qqckxddzu744n8oza8u9b 5652421 5652420 2026-11-02T12:47:14Z Jtasevski123 69538 5652421 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Здружение за хеморецептивни науки|image=|headquarters=Гленвју, Илиноис, САД|membership=600|leader_title=Претседател|leader_name=Алфредо Фонтанини (2024{{ndash}}2025)|website={{URL|achems.org}}}}'''Здружението за хеморецептивни науки''' — меѓународно професионално здружение од областа на [[Хеморецептор|хемосензорната наука]]. Таа е непрофитна организација која има за цел да ги промовира и унапреди интересите на науката за сетилата како што се [[Вкус|вкусот]] и мирисот. За да го постигне ова, организацијата одржува годишен собир кој претставува научен форум<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cst.ufl.edu/tag/news-briefs|title=Center for Smell and Taste » News Briefs|work=cst.ufl.edu|language=en-US|accessdate=2018-08-09}}</ref> за истражувачката заедница ,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/image/422198417|title=29 Sep 1979, 127 – The Gazette at Newspapers.com|work=Newspapers.com|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifthsense.org.uk/fifth-senses-duncan-boak-at-achems-2016-meeting-blog-post-1/|title=21 Apr 2016 – Fifth Sense's Duncan Boak At AChemS 2016 Meeting|date=20 April 2016|accessdate=2018-07-20}}</ref> а исто така обезбедува едукација и информирање на јавноста за олфакцијата (мирисот), [[Вкус|густацијата]] (вкусот) и хемостезата (тригеминалната хемосензација). Здружението било основано во 1978 година од страна на Максвел М. Мозел, невронаучник на Државниот универзитет во Њујорк, со помош на грант од Националната научна фондација. Првиот истражувачки состанок се одржал во Сарасота, Флорида, во април 1979 година. Меѓу функционерите избрани на првиот состанок биле Линда Бартошук, Роуз Мари Пангборн и Гари Бошамп. Секоја година во април се одржува состанок кој е посетен од меѓународна група лекари и научници. Овој годишен состанок вклучува презентации за олфакција, густација и хемостеза, како и работилници спонзорирани од Националниот институт за здравство.<ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Donald A.|last2=Baker|first2=Harriet|last3=Brunjes|first3=Peter|last4=Gilbertson|first4=Timothy A.|last5=Hermer|first5=Linda|last6=Hill|first6=David L.|last7=Matsunami|first7=Hiroaki|last8=Meredith|first8=Michael|last9=Mistretta|first9=Charlotte M.|author-link9=Charlotte Mistretta|date=2009|title=Chemoreception Scientists Gather under the Florida Sun: The 31st Annual Association for Chemoreception Sciences Meeting|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1170|issue=Suppl 1|pages=1–11|bibcode=2009NYASA1170....1W|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.05047.x|issn=0077-8923|pmc=2873611|pmid=19712224}}</ref> На настанот присуствуваат и комерцијални излагачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.burghart-mt.de/en/news/news-detail/general-news-preparations-for-achems-association-for-chemoreception-sciences-exhibition-in-florida.html|title=General news: Preparations for "AChemS Association for Chemoreception Sciences Exhibition" in Florida - Tobacco industry, Medical devices & Prototype construction|work=www.burghart-mt.de|language=en|accessdate=2018-07-18}}</ref> Организацијата добива силна поддршка од Националниот институт за глувост и комуникативни нарушувања<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nidcd.nih.gov/directory/association-chemoreception-sciences-achems|title=Association for Chemoreception Sciences (AChemS)|date=2017-02-17|work=NIDCD|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> и неговиот директор.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nih.gov/about-nih/nih-almanac/national-institute-deafness-other-communication-disorders-nidcd|title=National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD)|date=2015-07-09|work=National Institutes of Health (NIH)|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> Во соработка со две други научни друштва фокусирани на хемиските сетила – Европската организација за хемосензорни истражувања и Јапонското здружение за проучување на вкусот и мирисот – AChemS ротирачки е домаќин на четиригодишниот Меѓународен симпозиум за мирис и вкус (ISOT). Последниот состанок на ISOT, организиран од AChemS, се одржал во Портланд, Орегон, во август 2020 година.<ref>{{Наведено списание|last=Finger|first=Thomas|date=2009|title=International Symposium on Olfaction and Taste|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1170|pages=1–749|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.04927.x|pmid=19686096}}</ref> Во 2004 година, членката на AChemS , Линда Бак, и Ричард Аксел, ја добиле [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобеловата награда за физиологија или медицина]] „за нивните откритија на рецепторите за мирис и организацијата на олакфакторниот систем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhmi.org/news/richard-axel-and-linda-buck-awarded-2004-nobel-prize-physiology-or-medicine|title=Nobel Award}}</ref> За да се прослави ова признание, на годишниот состанок на AChemS во 2005 година, Бак и Аксел биле главни говорници,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://achems.org/web/newsletters/Winter2005Newsletter.pdf|title=AChemS 2005 Newsletter}}</ref> резимирајќи го своето истражување објавено во списанието ''[[Cell (списание)|Cell]]'' во 1991 година,<ref>{{Наведено списание|last=Buck|first=Linda|date=1991|title=A novel multigene family may encode odorant receptors: A molecular basis for odor recognition|journal=Cell|volume=65|issue=1|pages=175–187|doi=10.1016/0092-8674(91)90418-X|pmid=1840504|doi-access=free}}</ref> кое довело до добивање на Нобеловата награда. ''„[[Chemical Senses]]“'', официјалното списание на здружението, го издава „Oxford University Press“. Уредник е д-р Стивен Мангер; а списанието од 1992 до 1998 година било уредувано од Максвел Мозел. Здружението доделува низа годишни награди, меѓу кои се наградата „Макс Мозел“, наградата во спомен на „Бери Џејкобс“,<ref>{{Наведени вести|url=https://news.psu.edu/story/407993/2016/05/02/academics/food-science-professor-wins-national-award-research-excellence|title=Food Science professor wins national award for research excellence {{!}} Penn State University|access-date=2018-08-09|language=en}}</ref> наградата во спомен на „Дон Такер“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://achems.org/web/awards-tucker.php|title=Don Tucker Memorial Award|work=achems.org|language=en-US{{!}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241103171022/https://achems.org/web/awards-tucker.php|archive-date=2024-11-03|accessdate=2025-03-22}}</ref> наградата „Аџиномото“,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.caltech.edu/news/oka-receives-young-investigator-award-81795|title=Oka Receives Young Investigator Award {{!}} Caltech|work=The California Institute of Technology|access-date=2018-07-18|language=en}}</ref> и наградата за млад истражувач „Полак“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://achems.org/web/awards-polak-young-investigator.php|title=Association for Chemoreception Sciences|work=achems.org|accessdate=2025-10-21}}</ref> Исто така, се доделуваат патнички стипендии на разновидни и млади научници со цел да се поттикне нивното присуство на состанокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opda.fsu.edu/news/news-highlights|title=News Highlights {{!}} Office of Postdoctoral Affairs|work=opda.fsu.edu|language=en|accessdate=2018-07-18}}</ref> == Наводи == {{Наводи|45em}} == Надворешни врски ==== Поврзано == * [https://www.nidcd.nih.gov Национален институт за глувост и други комуникациски нарушувања] * [https://www.ecro.online Европска организација за хемосензорни истражувања] * [http://jasts.com/en/ Јапонско здружение за проучување на вкусот и мирисот] * [https://achems.org/ISOT/ Меѓународен симпозиум за мирис и вкус] [[Категорија:Непрофитни организации]] [[Категорија:Меѓународни научни организации]] [[Категорија:Научни организации во САД]] gbnrmquyzkqzwx3p70t0tpsja57hvfd 0 1407031 5652403 5652061 2026-11-02T12:07:33Z Jtasevski123 69538 поп 5652403 wikitext text/x-wiki '''Националната метеоролошка асоцијација''' ('''NWA''') — американска професионална асоцијација со мисија да поддржува и промовира извонредност во оперативната [[метеорологија]] и сродните активности. Основана била во 1975 година. == Позадина == Националната метеоролошка асоцијација, заедно со [[Американско метеоролошко друштво|Американското метеоролошко друштво]] (AMS), е една од двете главни метеоролошки организации во Соединетите Американски Држави. NWA се фокусира на оперативна метеорологија, т.е. прогнозирање на времето и примена на прогнозите во човечките работи. Целите на Здружението,со цел да го постигне наведеното се:<ref name="about">[http://nwas.org/about.php About the National Weather Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151231152802/http://nwas.org/about.php|date=2015-12-31}}</ref> # да се обезбеди медиум за сите лица заинтересирани за времето, вклучувајќи ја климата, прогнозите, набљудувањата, системите за набљудување и сродните истражувања и развој за објавување писма, памфлети, периодични изданија, трудови и мрежни страници во врска со активностите во наведените области; # да се обезбедат информации, публикации, материјали и семинари што ќе промовираат прогнозирање, анализа, набљудувања, обука и едукација во метеоролошките дисциплини. Постојат десетици локални и студентски ограноци на Националната метеоролошка асоцијација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/local.php|title=NWA Local Chapters|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127114111/http://nwas.org/local.php|archive-date=2013-11-27|accessdate=2014-03-30}}</ref> Националната организација, како и некои локални ограноци, одржуваат конференции за различни аспекти на оперативната метеорологија (т.е. временска прогноза и презентација). Годишниот состанок на Националната метеоролошка асоцијација е главното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/events.php|title=NWA Events|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331192527/http://nwas.org/events.php|archive-date=2014-03-31|accessdate=2014-03-30}}</ref> Асоцијацијата доделува стипендии<ref>[http://nwas.org/committees/ed_comm/application/ NWA Scholarships] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151126040749/http://nwas.org/committees/ed_comm/application/}}</ref> и грантови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/grants/|title=NWA Grants|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027045642/http://www.nwas.org/grants/|archive-date=2007-10-27|accessdate=2014-03-30}}</ref> претежно на студенти на додипломски студии, но доделува и некои стипендии и грантови на постдипломски студенти кои студираат метеорологија или сродна област на студии. NWA, исто така, доделуваат годишно награди на извонредни метеоролози. NWA се вклучува во активности за застапување, како што е објавување изјави за политики за теми, вклучувајќи употреба на засолништа од бури, [[климатски промени]], прашања поврзани со емитувањето на FCC и ставови за системите за набљудување на времето. Организацијата е домаќин и на ''WeatherReadyFest'', годишен настан за информирање на јавноста кој привлекува илјадници луѓе во различен научен музеј секоја година пред нивниот годишен состанок.<ref>{{Наведени вести|url=https://nwafoundation.org/weatherready-fest/|title=WeatherReady Fest - National Weather Association Foundation|work=National Weather Association Foundation|access-date=2018-08-27|language=en-US}}</ref> == Радиодифузен одобрувачки печат == Националната метеоролошка асоцијација (NWA) доделува и радиодифузен одобрувачки печат, наменет за метеоролозите што ја презентираат временската прогноза во радиодифузните медиуми. За да го добијат, кандидатите мора да положат тест со прашања со повеќекратен избор, кој ги опфаќа основните метеоролошки принципи, и да достават снимки од своите прогнози за оценување од страна на комисија составена од колеги метеоролози. За разлика од печатот за сертифициран радиодифузен метеоролог на Американското метеоролошко друштво (AMS), за ова признание не е потребна диплома од областа на метеорологијата или физичките науки. Сепак, постојат минимални услови за работно искуство: кандидатот мора да има најмалку три години искуство во радио или телевизиско емитување или две години искуство во подготовка и презентирање временски прогнози пет дена неделно.<ref>[http://nwas.org//seal/seal-proc-updated.pdf NWA Seal of Approval procedure - NWAS.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150914083851/http://www.nwas.org/seal/seal-proc-updated.pdf|date=2015-09-14}}</ref> Покрај тоа, NWA доделува и дигитален печат со кој се означуваат мрежни содржини за временските услови што се засноваат на научни сознанија и исполнуваат утврдени критериуми за веродостојност. Ова признание има цел да им помогне на корисниците да ги разликуваат сигурните метеоролошки информации од останатите содржини на интернет. == Публикации == Националната метеоролошка асоцијација ги објавува следниве научни списанија: * ''[[Journal of Operational Meteorology]]'' (2013–денес) * ''[[Electronic Journal of Operational Meteorology]]'' (2000 - 2012) * ''[[National Weather Digest]]'' (1976 - 2012) == Поврзано == * [[Американски геофизички сојуз]] * ''[[WeatherReadyFest]]'' == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.nwas.org/ Националната метеоролошка асоцијација (NWA)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Научни организации во САД]] jlz3k9ycap89954o8pikz1yj9ff7dfo 5652404 5652403 2026-11-02T12:07:45Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Национално здружение за метеорологија]] на [[Националната метеоролошка асоцијација]] 5652403 wikitext text/x-wiki '''Националната метеоролошка асоцијација''' ('''NWA''') — американска професионална асоцијација со мисија да поддржува и промовира извонредност во оперативната [[метеорологија]] и сродните активности. Основана била во 1975 година. == Позадина == Националната метеоролошка асоцијација, заедно со [[Американско метеоролошко друштво|Американското метеоролошко друштво]] (AMS), е една од двете главни метеоролошки организации во Соединетите Американски Држави. NWA се фокусира на оперативна метеорологија, т.е. прогнозирање на времето и примена на прогнозите во човечките работи. Целите на Здружението,со цел да го постигне наведеното се:<ref name="about">[http://nwas.org/about.php About the National Weather Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151231152802/http://nwas.org/about.php|date=2015-12-31}}</ref> # да се обезбеди медиум за сите лица заинтересирани за времето, вклучувајќи ја климата, прогнозите, набљудувањата, системите за набљудување и сродните истражувања и развој за објавување писма, памфлети, периодични изданија, трудови и мрежни страници во врска со активностите во наведените области; # да се обезбедат информации, публикации, материјали и семинари што ќе промовираат прогнозирање, анализа, набљудувања, обука и едукација во метеоролошките дисциплини. Постојат десетици локални и студентски ограноци на Националната метеоролошка асоцијација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/local.php|title=NWA Local Chapters|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127114111/http://nwas.org/local.php|archive-date=2013-11-27|accessdate=2014-03-30}}</ref> Националната организација, како и некои локални ограноци, одржуваат конференции за различни аспекти на оперативната метеорологија (т.е. временска прогноза и презентација). Годишниот состанок на Националната метеоролошка асоцијација е главното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/events.php|title=NWA Events|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331192527/http://nwas.org/events.php|archive-date=2014-03-31|accessdate=2014-03-30}}</ref> Асоцијацијата доделува стипендии<ref>[http://nwas.org/committees/ed_comm/application/ NWA Scholarships] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151126040749/http://nwas.org/committees/ed_comm/application/}}</ref> и грантови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nwas.org/grants/|title=NWA Grants|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027045642/http://www.nwas.org/grants/|archive-date=2007-10-27|accessdate=2014-03-30}}</ref> претежно на студенти на додипломски студии, но доделува и некои стипендии и грантови на постдипломски студенти кои студираат метеорологија или сродна област на студии. NWA, исто така, доделуваат годишно награди на извонредни метеоролози. NWA се вклучува во активности за застапување, како што е објавување изјави за политики за теми, вклучувајќи употреба на засолништа од бури, [[климатски промени]], прашања поврзани со емитувањето на FCC и ставови за системите за набљудување на времето. Организацијата е домаќин и на ''WeatherReadyFest'', годишен настан за информирање на јавноста кој привлекува илјадници луѓе во различен научен музеј секоја година пред нивниот годишен состанок.<ref>{{Наведени вести|url=https://nwafoundation.org/weatherready-fest/|title=WeatherReady Fest - National Weather Association Foundation|work=National Weather Association Foundation|access-date=2018-08-27|language=en-US}}</ref> == Радиодифузен одобрувачки печат == Националната метеоролошка асоцијација (NWA) доделува и радиодифузен одобрувачки печат, наменет за метеоролозите што ја презентираат временската прогноза во радиодифузните медиуми. За да го добијат, кандидатите мора да положат тест со прашања со повеќекратен избор, кој ги опфаќа основните метеоролошки принципи, и да достават снимки од своите прогнози за оценување од страна на комисија составена од колеги метеоролози. За разлика од печатот за сертифициран радиодифузен метеоролог на Американското метеоролошко друштво (AMS), за ова признание не е потребна диплома од областа на метеорологијата или физичките науки. Сепак, постојат минимални услови за работно искуство: кандидатот мора да има најмалку три години искуство во радио или телевизиско емитување или две години искуство во подготовка и презентирање временски прогнози пет дена неделно.<ref>[http://nwas.org//seal/seal-proc-updated.pdf NWA Seal of Approval procedure - NWAS.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150914083851/http://www.nwas.org/seal/seal-proc-updated.pdf|date=2015-09-14}}</ref> Покрај тоа, NWA доделува и дигитален печат со кој се означуваат мрежни содржини за временските услови што се засноваат на научни сознанија и исполнуваат утврдени критериуми за веродостојност. Ова признание има цел да им помогне на корисниците да ги разликуваат сигурните метеоролошки информации од останатите содржини на интернет. == Публикации == Националната метеоролошка асоцијација ги објавува следниве научни списанија: * ''[[Journal of Operational Meteorology]]'' (2013–денес) * ''[[Electronic Journal of Operational Meteorology]]'' (2000 - 2012) * ''[[National Weather Digest]]'' (1976 - 2012) == Поврзано == * [[Американски геофизички сојуз]] * ''[[WeatherReadyFest]]'' == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.nwas.org/ Националната метеоролошка асоцијација (NWA)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Научни организации во САД]] jlz3k9ycap89954o8pikz1yj9ff7dfo 0 1407041 5652409 5652142 2026-11-02T12:13:02Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] на [[Јеилско здружение за наука и инженерство]] 5652142 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles><templatestyles src="Multiple issues/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=Здружение за наука и инженерство на Јејл|formation={{start date and age|1914}}|native_name_lang=<!-- required ISO 639-1 code of the above native language -->|logo=|image=|image_size=|image_alt=<!-- see [[WP:ALT]] -->|caption=|map=<!-- map image -->|map_size=<!-- defaults to 250px -->|map_alt=|map_caption=|map2=<!-- 2nd map image, if required -->|map2_size=|map2_alt=|map2_caption=|abbreviation=|named_after=|type=непрофитна организација со членство|status=<!-- legal status or description (company, charity, foundation, etc.) -->|purpose=<!-- or |focus = --><!-- humanitarian, activism, peacekeeping, etc. -->|headquarters=|membership=<!-- number of members -->|language=<!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->|leader_title=Претседател|leader_name=Роберт Кунклер|leader_title2=Потпретседател|leader_name2=Кристин Будил|leader_title3=Секретар|leader_name3=Елиса Леви|leader_title4=Благајник|leader_name4=Милтон Јанг|key_people=|main_organ=<!-- or |publication = --><!-- organization's principal body (assembly, committee, board, etc.) or publication -->|parent_organization=<!-- or |parent_organisation = -->|affiliations=|budget=|num_staff=|num_volunteers=|website={{URL|https://ysea.org/}}|remarks=|native_name=<!-- organization's name in its local language -->|region_served=<!-- or |area_served = or |region = -->}} '''Здружението за наука и инженерство на Јеил''' ('''YSEA''') е организација на алумни на Универзитетот Јеил која се фокусира со наука, технологија, инженерство и математика (STEM). Основана е во 1914 година како Здружение на инженери во Јеил, а денес е една од најстарите организации на универзитетски алумни во светот. YSEA поддржува додипломски истражувања и претприемништво на колеџот Јеил и ги признава извонредните услуги, достигнувања и стипендии во STEM преку годишните награди YSEA. YSEA е основана „за да го унапреди интересот за инженерството на Јеил и да поттикне подобро запознавање и дружење на инженерите од Јеил“. YSEA ја поддржува и STEM едукацијата во средните училишта преку своите соработки со FIRST Robotics и Меѓународниот саем за наука и инженерство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ysea.org/|title=Welcome to YSEA!|date=2020-10-23|work=YSEA|language=en-US|accessdate=2022-01-13}}</ref> YSEA е спонзор на Јеил Научното списание, најстарото универзитетско научно списание во земјата и главното научно издание на универзитетот Јеил. == Историја == Здружението за наука и инженерство на Јеил, го влече своето потекло од 34 годишниот состанок на Американското друштво на машински инженери (ASME) одржан од 2-ри до 5-ти декември 1913 година во Њујорк во зградата на инженерските друштва.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=1914|title=The Annual Meeting|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=1}}</ref> На последниот годишен состанок на ASME, седум колеџи (Технолошкиот институт Стивенс, Политехничкиот институт Вустер, Политехничкиот институт во Бруклин, Универзитетот Јеил, Државниот универзитет во Кентаки, [[Универзитет Браун|Универзитетот Браун]] и [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]]) одржаа собири на поранешни студенти на различни локации низ Њујорк. Дваесет и девет поранешни студенти на Јеил присуствуваа на вечерата што беше одржана во Јеил клубот во Њујорк (во тоа време се наоѓаше на улицата „Вест 44-та“ број 30, сегашниот дом на Пен клубот во Њујорк). Претседаваше професор Лестер Пејџ Брекенриџ, раководител на Научното училиште во Шефилд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.lib.msu.edu/uahc/FindingAids/ua17-8.html|title=Lester Paige Breckenridge Papers UA.17.8 - Biographical Note|work=Michigan State University Archives and Historical Collections|accessdate=2022-01-13}}</ref> На вечерата беа изготвени планови за креирање енда постојана организација на алумни на инженерските студии на Јеил. Беше назначен комитет за да разгледа формирање на Здружение за инженерство на Јеил, со годишно собирање кое ќе се истакне како карактеристика.<ref>{{Наведено списание|date=1914|title=Society Affairs|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=XVIII}}</ref> После една година, на 4 декември 1914 година, на состанок на кој присуствуваа 40 поранешни студенти, се основа Здружението за инженерство на Јеил (YEA).<ref name=":1">{{Наведено списание|date=1915-09-25|title=Schools and Societies|journal=Mining and Engineering World|pages=495}}</ref> Членството беше отворено за секој дипломец на Јеил, иако „здружението, секако, повеќе им се допаѓа на оние кои се занимаваат со инженерски активности, транспорт или производство“.<ref name=":1" /> Пред основањето на YEA, организациите на алумни првенствено се состоеја од групи организирани по класна година или географска ознака.“ На дипломираните студенти на Јеил им беше дистрибуирано циркуларно писмо во кое беа наведени целите и задачите.<ref name=":1" /> Интересот кај поранешните студенти на Научното училиште во Шефилд беше висок; бројот на членови се приближувал до 500 кон крајот на септември 1915 година, два месеци пред првиот официјален состанок.<ref name=":1" /> Пред официјалното основање во 1914 година, поранешните студенти и наставниот кадар на Научното училиште во Шефилд биле заинтересирани за создавање организација посветена на доброто на училиштето во Шефилд. Првиот состанок на Здружението за инженерство на Јеил се одржал во ноември 1915 година во Њу Хејвен, Конектикат.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Наведено списание|title=Yale Engineering Association|journal=Railway Age Gazette|volume=58|issue=13|pages=574}}</ref> На состанокот неколку добро афирмирани професионалци во индустријата беа избрани на раководни позиции. Едвин М. Хер, од „Вестингхаус Електрик и Мафг. Компани“, беше избран за претседател.<ref name=":2" /> Хари Н. Ковел, раководител на фабриката на „Лидгервуд Мфг. Ко.“, беше избран за потпретседател, а Ричард Т. Дана, консултант-инженер со седиште во Њујорк, беше избран за секретар.<ref name=":0" /> Првиот состанок вклучувал една од најраните демонстрации на трансконтинентални телефонски комуникации, настан за кој беше објавено во наредниот број на „Јејл Алумни Неделник“.<ref>{{Наведена книга|title=STEM at Yale : up down up : science and engineering at Yale University, 1802 to 2013|last=Glover|first=William Davison|date=2015|isbn=978-1-5025-2663-2|edition=Proof|location=[United States]|oclc=907663298}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{DEFAULTSORT:Yale Science and Engineering Association}} [[Категорија:Научни организации во САД]] ifrwf8n588pagaewdl9tzo3y7qbjiey 5652413 5652409 2026-11-02T12:24:20Z Jtasevski123 69538 поп 5652413 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Организација|name=Јеилско здружение за наука и инженерство|formation={{start date and age|1914}}|native_name_lang=<!-- required ISO 639-1 code of the above native language -->|logo=|image=|image_size=|image_alt=<!-- see [[WP:ALT]] -->|caption=|map=<!-- map image -->|map_size=<!-- defaults to 250px -->|map_alt=|map_caption=|map2=<!-- 2nd map image, if required -->|map2_size=|map2_alt=|map2_caption=|abbreviation=|named_after=|type=непрофитна организација со членство|status=<!-- legal status or description (company, charity, foundation, etc.) -->|purpose=<!-- or |focus = --><!-- humanitarian, activism, peacekeeping, etc. -->|headquarters=|membership=<!-- number of members -->|language=<!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->|leader_title=Претседател|leader_name=Роберт Кунклер|leader_title2=Потпретседател|leader_name2=Кристин Будил|leader_title3=Секретар|leader_name3=Елиса Леви|leader_title4=Благајник|leader_name4=Милтон Јанг|key_people=|main_organ=<!-- or |publication = --><!-- organization's principal body (assembly, committee, board, etc.) or publication -->|parent_organization=<!-- or |parent_organisation = -->|affiliations=|budget=|num_staff=|num_volunteers=|website={{URL|https://ysea.org/}}|remarks=|native_name=<!-- organization's name in its local language -->|region_served=<!-- or |area_served = or |region = -->}} '''Јеилско здружение за наука и инженерство''' (кратенка: YSEA)— организација на алумни на Универзитетот Јеил која се фокусира со наука, технологија, инженерство и математика (STEM). Основана била во 1914 година како Јеилско здружение на инженери, а денес е една од најстарите организации на универзитетски алумни во светот. YSEA поддржува додипломски истражувања и претприемништво на колеџот Јеил и ги признава извонредните услуги, достигнувања и стипендии во STEM преку годишни награди. YSEA е основана „за да го унапреди интересот за инженерството на Јеил и да поттикне подобро запознавање и дружење на инженерите од Јеил“. YSEA ја поддржува и STEM едукацијата во средните училишта преку своите соработки со ''FIRST Robotics'' и Меѓународниот саем за наука и инженерство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ysea.org/|title=Welcome to YSEA!|date=2020-10-23|work=YSEA|language=en-US|accessdate=2022-01-13}}</ref> YSEA е спонзор на Јеилското научното списание, најстарото универзитетско научно списание во земјата и главното научно издание на универзитетот Јеил. == Историја == Потеклото на Јеилското здружение за наука и инженерство датира од 34. годишен состанок на Американското здружение на машински инженери (ASME) одржан од 2-ри до 5-ти декември 1913 година во Њујорк во зградата на инженерските друштва.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=1914|title=The Annual Meeting|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=1}}</ref> На последниот годишен состанок на ASME, седум колеџи (Технолошкиот институт Стивенс, Политехничкиот институт Вустер, Политехничкиот институт во Бруклин, Универзитетот Јеил, Државниот универзитет во Кентаки, [[Универзитет Браун|Универзитетот Браун]] и [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]]) одржале собири на поранешни студенти на различни локации низ Њујорк. Дваесет и девет поранешни студенти на Јеил присуствувале на вечерата што била одржана во Јеил клубот во Њујорк (во тоа време се наоѓаше на улицата „Вест 44-та“ број 30, сегашниот дом на Пен клубот во Њујорк). Претседавал професор Лестер Пејџ Брекенриџ, раководител на Научното училиште во Шефилд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.lib.msu.edu/uahc/FindingAids/ua17-8.html|title=Lester Paige Breckenridge Papers UA.17.8 - Biographical Note|work=Michigan State University Archives and Historical Collections|accessdate=2022-01-13}}</ref> На вечерата биле изготвени планови за создавање енда постојана организација на алумни на инженерските студии на Јеил. Бил назначен комитет за да разгледа формирање на Здружение за инженерство на Јеил, со годишно собирање кое ќе се истакне како карактеристика.<ref>{{Наведено списание|date=1914|title=Society Affairs|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=XVIII}}</ref> После една година, на 4 декември 1914 година, на состанок на кој присуствувале 40 поранешни студенти, се основало Јеилското здружение за наука и инженерство (YEA).<ref name=":1">{{Наведено списание|date=1915-09-25|title=Schools and Societies|journal=Mining and Engineering World|pages=495}}</ref> Членството било отворено за секој дипломец на Јеил, иако „здружението, секако, повеќе им се допаѓа на оние кои се занимаваат со инженерски активности, транспорт или производство“.<ref name=":1" /> Пред основањето на YEA, организациите на алумни првенствено се состоеле од групи организирани по класна година или географска ознака.“ На дипломираните студенти на Јеил им било дистрибуирано циркуларно писмо во кое биле наведени целите и задачите.<ref name=":1" /> Интересот кај поранешните студенти на Научното училиште во Шефилд бил висок; бројот на членови се приближувал до 500 кон крајот на септември 1915 година, два месеци пред првиот официјален состанок.<ref name=":1" /> Пред официјалното основање во 1914 година, поранешните студенти и наставниот кадар на Научното училиште во Шефилд биле заинтересирани за создавање организација посветена на доброто на училиштето во Шефилд. Првиот состанок на Здружението за инженерство на Јеил се одржал во ноември 1915 година во Њу Хејвен, Конектикат.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Наведено списание|title=Yale Engineering Association|journal=Railway Age Gazette|volume=58|issue=13|pages=574}}</ref> На состанокот неколку добро афирмирани професионалци во индустријата биле избрани на раководни позиции. Едвин М. Хер, од „Вестингхаус Електрик и Мафг. Компани“, бил избран за претседател.<ref name=":2" /> Хари Н. Ковел, раководител на фабриката на „Лидгервуд Мфг. Ко.“, бил избран за потпретседател, а Ричард Т. Дана, консултант-инженер со седиште во Њујорк, бил избран за секретар.<ref name=":0" /> Првиот состанок вклучувал една од најраните демонстрации на трансконтинентални телефонски комуникации, настан за кој било објавено во наредното издание на неделникот „Јејл Алумни“.<ref>{{Наведена книга|title=STEM at Yale : up down up : science and engineering at Yale University, 1802 to 2013|last=Glover|first=William Davison|date=2015|isbn=978-1-5025-2663-2|edition=Proof|location=[United States]|oclc=907663298}}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Научни организации во САД]] pmwgqhxml0pbrzpiwuhhnrhr07yxuvm 5652414 5652413 2026-11-02T12:24:37Z Jtasevski123 69538 5652414 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Јеилско здружение за наука и инженерство|formation={{start date and age|1914}}|native_name_lang=<!-- required ISO 639-1 code of the above native language -->|logo=|image=|image_size=|image_alt=<!-- see [[WP:ALT]] -->|caption=|map=<!-- map image -->|map_size=<!-- defaults to 250px -->|map_alt=|map_caption=|map2=<!-- 2nd map image, if required -->|map2_size=|map2_alt=|map2_caption=|abbreviation=|named_after=|type=непрофитна организација со членство|status=<!-- legal status or description (company, charity, foundation, etc.) -->|purpose=<!-- or |focus = --><!-- humanitarian, activism, peacekeeping, etc. -->|headquarters=|membership=<!-- number of members -->|language=<!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->|leader_title=Претседател|leader_name=Роберт Кунклер|leader_title2=Потпретседател|leader_name2=Кристин Будил|leader_title3=Секретар|leader_name3=Елиса Леви|leader_title4=Благајник|leader_name4=Милтон Јанг|key_people=|main_organ=<!-- or |publication = --><!-- organization's principal body (assembly, committee, board, etc.) or publication -->|parent_organization=<!-- or |parent_organisation = -->|affiliations=|budget=|num_staff=|num_volunteers=|website={{URL|https://ysea.org/}}|remarks=|native_name=<!-- organization's name in its local language -->|region_served=<!-- or |area_served = or |region = -->}}'''Јеилско здружение за наука и инженерство''' (кратенка: YSEA)— организација на алумни на Универзитетот Јеил која се фокусира со наука, технологија, инженерство и математика (STEM). Основана била во 1914 година како Јеилско здружение на инженери, а денес е една од најстарите организации на универзитетски алумни во светот. YSEA поддржува додипломски истражувања и претприемништво на колеџот Јеил и ги признава извонредните услуги, достигнувања и стипендии во STEM преку годишни награди. YSEA е основана „за да го унапреди интересот за инженерството на Јеил и да поттикне подобро запознавање и дружење на инженерите од Јеил“. YSEA ја поддржува и STEM едукацијата во средните училишта преку своите соработки со ''FIRST Robotics'' и Меѓународниот саем за наука и инженерство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ysea.org/|title=Welcome to YSEA!|date=2020-10-23|work=YSEA|language=en-US|accessdate=2022-01-13}}</ref> YSEA е спонзор на Јеилското научното списание, најстарото универзитетско научно списание во земјата и главното научно издание на универзитетот Јеил. == Историја == Потеклото на Јеилското здружение за наука и инженерство датира од 34. годишен состанок на Американското здружение на машински инженери (ASME) одржан од 2-ри до 5-ти декември 1913 година во Њујорк во зградата на инженерските друштва.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=1914|title=The Annual Meeting|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=1}}</ref> На последниот годишен состанок на ASME, седум колеџи (Технолошкиот институт Стивенс, Политехничкиот институт Вустер, Политехничкиот институт во Бруклин, Универзитетот Јеил, Државниот универзитет во Кентаки, [[Универзитет Браун|Универзитетот Браун]] и [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]]) одржале собири на поранешни студенти на различни локации низ Њујорк. Дваесет и девет поранешни студенти на Јеил присуствувале на вечерата што била одржана во Јеил клубот во Њујорк (во тоа време се наоѓаше на улицата „Вест 44-та“ број 30, сегашниот дом на Пен клубот во Њујорк). Претседавал професор Лестер Пејџ Брекенриџ, раководител на Научното училиште во Шефилд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.lib.msu.edu/uahc/FindingAids/ua17-8.html|title=Lester Paige Breckenridge Papers UA.17.8 - Biographical Note|work=Michigan State University Archives and Historical Collections|accessdate=2022-01-13}}</ref> На вечерата биле изготвени планови за создавање енда постојана организација на алумни на инженерските студии на Јеил. Бил назначен комитет за да разгледа формирање на Здружение за инженерство на Јеил, со годишно собирање кое ќе се истакне како карактеристика.<ref>{{Наведено списание|date=1914|title=Society Affairs|journal=The Journal of the American Society of Mechanical Engineers|volume=36|pages=XVIII}}</ref> После една година, на 4 декември 1914 година, на состанок на кој присуствувале 40 поранешни студенти, се основало Јеилското здружение за наука и инженерство (YEA).<ref name=":1">{{Наведено списание|date=1915-09-25|title=Schools and Societies|journal=Mining and Engineering World|pages=495}}</ref> Членството било отворено за секој дипломец на Јеил, иако „здружението, секако, повеќе им се допаѓа на оние кои се занимаваат со инженерски активности, транспорт или производство“.<ref name=":1" /> Пред основањето на YEA, организациите на алумни првенствено се состоеле од групи организирани по класна година или географска ознака.“ На дипломираните студенти на Јеил им било дистрибуирано циркуларно писмо во кое биле наведени целите и задачите.<ref name=":1" /> Интересот кај поранешните студенти на Научното училиште во Шефилд бил висок; бројот на членови се приближувал до 500 кон крајот на септември 1915 година, два месеци пред првиот официјален состанок.<ref name=":1" /> Пред официјалното основање во 1914 година, поранешните студенти и наставниот кадар на Научното училиште во Шефилд биле заинтересирани за создавање организација посветена на доброто на училиштето во Шефилд. Првиот состанок на Здружението за инженерство на Јеил се одржал во ноември 1915 година во Њу Хејвен, Конектикат.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Наведено списание|title=Yale Engineering Association|journal=Railway Age Gazette|volume=58|issue=13|pages=574}}</ref> На состанокот неколку добро афирмирани професионалци во индустријата биле избрани на раководни позиции. Едвин М. Хер, од „Вестингхаус Електрик и Мафг. Компани“, бил избран за претседател.<ref name=":2" /> Хари Н. Ковел, раководител на фабриката на „Лидгервуд Мфг. Ко.“, бил избран за потпретседател, а Ричард Т. Дана, консултант-инженер со седиште во Њујорк, бил избран за секретар.<ref name=":0" /> Првиот состанок вклучувал една од најраните демонстрации на трансконтинентални телефонски комуникации, настан за кој било објавено во наредното издание на неделникот „Јејл Алумни“.<ref>{{Наведена книга|title=STEM at Yale : up down up : science and engineering at Yale University, 1802 to 2013|last=Glover|first=William Davison|date=2015|isbn=978-1-5025-2663-2|edition=Proof|location=[United States]|oclc=907663298}}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Научни организации во САД]] modniafie9xxso27fqct3vr2irc2mca 0 1407043 5652418 5652163 2026-11-02T12:40:08Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652418 wikitext text/x-wiki '''Комитетот на загрижени научници''' — независна меѓународна организација која е посветена на заштитата и унапредувањето на [[Човекови права|човековите права]] и научната слобода на [[Научник|научниците]], [[Лекар|лекарите]], [[Инженер|инженерите]] и [[Академик|академици]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.columbia.edu/libraries/chrdr/archive_collections/ccs_archives_at_chrdr.html|title=Committee of Concerned Scientists Archives {{!}} Columbia University Libraries|work=library.columbia.edu|accessdate=2021-08-05}}</ref> == Историја == Комитетот бил формиран во 1972 година во Вашингтон и Њујорк (Некогаш, создавањето на Комитетот се датира од 1973 година) како ad hoc група на научници и изучувачи загрижени за кршењето на академската слобода и прогонот на научниците ширум светот. Повеќето од активностите на Комитетот во 1970-тите и 1980-тите години биле насочени кон помагање на лица на кои им било одбиено барањето за иселување и [[Советски дисиденти|дисидентски]] научници во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и земјите [[Источен блок|од советскиот блок]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1981/09/26/us/soviet-scientist-s-candor-earns-us-praise.html?sec=technology|title=Soviet Scientists Candor Earns U.S. Praise|last=Robert Reinhold|date=26 September 1981|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-4375796.html|title=Making Helsinki matter|date=August 11, 1986|work=[[New Leader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020105649/http://www.highbeam.com/doc/1G1-4375796.html|archive-date=October 20, 2012|via=[[HighBeam Research]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-27-me-14237-story.html|title=A Refusenik Finds His Academic Refuge : USC Provides Mathematician a Sanctuary to Renew Research That Was Denied by Soviets|last=|last2=|date=1986-08-27|work=[[Los Angeles Times]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026093906/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-27-me-14237-story.html|archive-date=2021-10-26|accessdate=2021-10-26|last3=|first3=|last4=|last5=|last6=|last7=|last8=|first8=|last9=}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/search?q=no:17546964|title=Science between the superpowers|last=Rabkin|first=Yakov M|last2=Twentieth Century Fund|date=1988|publisher=Priority Press|isbn=978-0-87078-223-7|location=New York|language=English|oclc=17546964}}</ref> Комитетот лобирал и кај советската и кај западната влада во име на овие угнетени научници, им обезбедувал морална и финансиска поддршка и организирал конференции и состаноци за истите, вклучително и во самиот Советски Сојуз. Понекогаш, на Комитетот на загрижени научници му се припишува измислувањето на самиот термин „ refusenik “. Комитетот играл активна улога во помагањето на советските дисиденти како [[Андреј Сахаров]], Натан Шарански, Јуриј Орлов, Бенџамин Левич и други. Од 1978 до 2003 година, тој бил во тесна соработка со Њујоршката академија на науките, која објавила зборници од неколку конференции. Последователно, Комитетот ги проширил своите активности со цел да се занимава со прашања поврзани со човековите права и академската слобода во други земји. На пример, Комитетот лобирал и кај кинеската и кај американската влада во име на кинескиот [[Астрофизика|астрофизичар]] Фанг Лижи, кој ги поддржувал дисидентските студенти за време на [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|масакрот на плоштадот Тјенанмен во 1989 година]]. По неговата имиграција во САД, Фанг Лижи самиот служел во Комитетот. Во 2019 година, овој случај бил презентиран на тогашниот претседател на САД, Доналд Трамп, да ја прекине опишаната кампања за заплашување на американски научници кои имаат кинеска етничка припадност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/california/story/2019-07-21/trump-china-racial-profiling-university-fbi-spy|title=Is it police work or racial profiling? U.S. crackdown puts Chinese scholars on edge|last=|last2=|date=22 July 2019|work=Los Angeles Times|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722140550/https://www.latimes.com/california/story/2019-07-21/trump-china-racial-profiling-university-fbi-spy|archive-date=2019-07-22|accessdate=2021-10-15|last3=|last4=}}</ref> Голем дел од фокусот на Комитетот во Кина е ставен на состојбата на политичките затвореници, како и на малцинските научници и наставници, вклучувајќи ги и оние од ујгурска, тибетска и монголска етничка припадност. На пример, Комитетот пишувал за случајот на етничкиот монголски дисидент номиниран за Нобелова награда за мир, Хада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2025/02/nobel-peace-prize-nominee-in-critical-condition-following-thirty-years-of-confinement-and-mistreatment-by-authorities/|title=Nobel Peace Prize nominee in critical condition following thirty years of confinement and mistreatment by authorities|last=|last2=|date=23 February 2025|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209022542/https://concernedscientists.org/2025/02/nobel-peace-prize-nominee-in-critical-condition-following-thirty-years-of-confinement-and-mistreatment-by-authorities/|archive-date=2025-12-09|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Го запишал и случајот на Ванг Бингџанг, поранешен хирург и истражувач, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/11/thoracic-surgeon-and-researcher-slowly-dying-in-prison/|title=Thoracic Surgeon and Researcher Slowly Dying in Prison|last=|last2=|date=27 November 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522185517/https://concernedscientists.org/2024/11/thoracic-surgeon-and-researcher-slowly-dying-in-prison/|archive-date=2025-05-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и на Јанг Хенџун, австралиско-кинески романописец и академик<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/02/china-gives-australian-chinese-writer-a-suspended-death-sentence/|title=China Gives Australian-Chinese Writer a Suspended Death Sentence|last=|last2=|date=10 February 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122055137/https://concernedscientists.org/2024/02/china-gives-australian-chinese-writer-a-suspended-death-sentence/|archive-date=2025-01-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref>, двајцата обвинети за шпионажа, како и Сју Жијонг,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2020/04/academic-and-girlfriend-arrested-in-china-for-subversion/|title=Academic and Girlfriend Arrested in China for Subversion|last=|last2=|date=4 April 2020|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212034827/https://concernedscientists.org/2020/04/academic-and-girlfriend-arrested-in-china-for-subversion//|archive-date=2025-02-12|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и Хуанг Ќи,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2018/04/founder-of-hr-website-detained-for-allegedly-leaking-state-secrets/|title=Founder of HR Website Detained for Allegedly “Leaking State Secrets|last=|last2=|date=27 April 2018|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241022074142/https://concernedscientists.org/2018/04/founder-of-hr-website-detained-for-allegedly-leaking-state-secrets/|archive-date=2024-10-22|accessdate=2025-01-18|last3=|last4=}}</ref> кои биле обвинети за субверзија. Во однос на Ујгурите, Комитетот се залагал во име на научници како Илхам Тохти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/10/nobel-peace-prize-nominee-serving-life-sentence-in-china/|title=Nobel Peace Prize Nominee Serving Life Sentence in China|last=|last2=|date=7 October 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250118213734/https://concernedscientists.org/2024/10/nobel-peace-prize-nominee-serving-life-sentence-in-china/|archive-date=2025-01-18|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Рахиле Давут,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2024/03/anthropology-professor-and-renowned-scholar-of-uyghur-studies-arrested-and-sentenced-to-prison/|title=Anthropology Professor and renowned scholar of Uyghur studies arrested and sentenced to prison|last=|last2=|date=7 October 2024|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210538/https://concernedscientists.org/2024/03/anthropology-professor-and-renowned-scholar-of-uyghur-studies-arrested-and-sentenced-to-prison/|archive-date=2025-08-12|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Ташполат Тијип,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2021/05/president-of-xinxiang-university-arrested-four-years-ago-whereabouts-unknown-to-this-day/|title=President of Xinxiang University Arrested Four Years Ago. Whereabouts Unknown to This Day|last=|last2=|date=5 May 2021|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707190738/https://concernedscientists.org/2021/05/president-of-xinxiang-university-arrested-four-years-ago-whereabouts-unknown-to-this-day/|archive-date=2025-07-07|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Абдувели Ајуп,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2014/06/uyghur-linguists-attempt-to-teach-language-leads-to-his-disappearance-for-nearly-a-year/|title=Uyghur Linguist’s Whereabouts Unknown Since Arrest for Attempt to Teach Language|last=|last2=|date=6 June 2014|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250927103225/https://concernedscientists.org/2014/06/uyghur-linguists-attempt-to-teach-language-leads-to-his-disappearance-for-nearly-a-year/|archive-date=2025-09-27|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> и Абдулкадир Џалаледин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2018/05/uyghur-writer-and-scholar-arrested-and-sent-to-re-education-camp/|title=Uyghur Writer and Scholar Arrested and Sent to Re-Education Camp|last=|last2=|date=21 May 2018|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106111559/https://concernedscientists.org/2018/05/uyghur-writer-and-scholar-arrested-and-sent-to-re-education-camp/|archive-date=2024-01-06|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Дополнително, Комитетот се залагал во име на разни академици во Хонг Конг, меѓу кои Бени Таи Јиу-тинг и Шиу Ка-чун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/2020/03/two-academics-at-hong-kong-universities-were-punished-for-involvement-in-2014-demonstrations/|title=Two Academics at Hong Kong Universities Were Punished for Involvement in 2014 Demonstrations|last=|last2=|date=8 March 2020|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241022054612/https://concernedscientists.org/2020/03/two-academics-at-hong-kong-universities-were-punished-for-involvement-in-2014-demonstrations/|archive-date=2024-10-22|accessdate=2026-01-18|last3=|last4=}}</ref> Во 2001 година, Комитетот лобирал кај руската влада и кај рускиот претседател [[Владимир Путин]] во поддршка на рускиот научник Игор Сутјагин, кој бил обвинет од ФСБ (агенцијата наследник на [[КГБ]]) за предавство и шпионажа. Во 2016 година, Комитетот упатил апел до тогашната чилеанска претседателка Мишел Башелет повторно да го отвори случајот на Борис Вајсфајлер, математичар кој исчезнал во Чиле во 1985 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35980852|title=Missing in Chile: What happened to Boris Weisfeiler?|date=2016-04-09|work=BBC News|access-date=2021-10-01|language=en-GB}}</ref> Комитетот ги разгледувал наводните кршења на човековите права на научниците и академиците во следните земји: Ангола, Азербејџан, Бахреин, Бангладеш, Белорусија, Бразил, Бугарија, Камерун, Канада, Чиле, Кина, Куба, Еквадор, Египет, Етиопија, Франција, Грција, Индија, Индонезија, Иран, Ирак, Израел, Италија, Малезија, Монголија, Мароко, Никарагва, Пакистан, Перу, Филипини, Полска, Русија, Саудиска Арабија, Србија, Сиера Леоне, Шпанија, Судан, Свазиленд, Сирија, Тајланд, Турција, Туркменистан, Уганда, Украина, Обединети Арапски Емирати, Обединето Кралство, САД, Узбекистан, Венецуела, Виетнам и Зимбабве. == Активности == Секоја година, Комитетот издава извештај за случаи на злоупотреба на академската слобода и човековите права на научниците и научниците ширум светот. == Членови == Меѓу истакнатите научници кои служеле како членови на одборот на Комитетот се и значителен број добитници на [[Нобелова награда]], како што се: Пол Флори, Герхард Херцберг, Дејвид Балтимор, [[Овен Чемберлејн|Овен Чемберлен]], Џером Карл, Валтер Кон, Маршал Ворен Ниренберг, Џон Чарлс Полањи, [[Чарлс Хард Таунс]], [[Стивен Вајнберг]], [[Розалин Сусман Јалоу]], и други. [[Математичка физика|Математичкиот физичар]] Џоел Лебовиц е долгогодишен копретседател на Комитетот, заедно со останатите тројца копретседатели: физичарот Јуџин Чудновски, психијатарот Валтер Рајх и хемичарот Александар Грир. Марк Мелман бил првиот извршен директор на Комитетот . Него го наследиле Дороти Хирш, Мод Козодој и Сара Пенсо. Софи Кук, владин адвокат и медијатор во пензија, била извршен директор од 2008 до 2015 година. Керол Сузан Валорис ја извршувала функцијата од 2015 до 2021 година. Сузан Гармент била на функцијата од 2021 до 2022 година, а Валорис се вратила од пензија во 2022 година откако Гармент морала да се повлече поради лични причини. Неа ја наследила Александра Бендер од 2023 до 2025 година. Сегашниот извршен директор е Едита Грир. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://concernedscientists.org/leadership/|title=Who We Are|work=Committee of Concerned Scientists|language=en-US|accessdate=2025-11-24}}</ref> == Поврзано == * [[Научници во ризик]] * [[Совет за академици изложени на ризик]] (CARA) == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] owp06ksmjpci3mf0p06uf4e0hv0vapk 0 1407047 5652416 5652222 2026-11-02T12:37:13Z Jtasevski123 69538 с.п. 5652416 wikitext text/x-wiki {{Short description|Стручно здружение во медицината}} {{Инфокутија Организација | image = | abbreviation = ДФИБ | formation = 1990 | type = [[стручно здружение]] | headquarters = [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис | location = Соединети Американски Држави | membership = над 2.000 | num_members_year = 2023 | leader_title = Претседател | leader_name = Ерин Мекрири | leader_title2 = Претседател-избраник | leader_name2 = Лиса Дамков | leader_title3 = Поранешен претседател | leader_name3 = Сем Ајткен | website = https://www.sidp.org/ }}'''Друштвото на фармацевти за инфективни болести''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Society of Infectious Diseases Pharmacists'' – SIDP) — [[непрофитна организација]] составена од [[фармацевт]]и и други здравствени работници специјализирани за [[инфекција|инфективни болести]] и рационално користење на [[Антимикробик|антимикробици]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - About |url=https://sidp.org/About |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Според [[Одбор за фармацевтски специјалности|Одборот за фармацевтски специјалности]], [[клиничка фармација|клиничките фармацевти]] специјализирани за инфективни болести се обучени во областа на [[микробиологија|микробиологијата]] и [[фармакологија|фармакологијата]] со цел да развиваат, спроведуваат и следат фармацевтски терапии. Овие терапии ги земаат предвид [[фармакодинамика]]та и [[фармакокинетика]]та на [[Антимикробик|антимикробните лекови]] кај пациентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpsweb.org/bps-specialties/infectious-diseases-pharmacy/|title=Infectious Diseases Pharmacy|website=Board of Pharmaceutical Specialties|access-date=September 21, 2019}}</ref> Со седиште во [[Џенива (Илиноис)|Џенива]], Илиноис, друштвото е основано во 1990 година и брои над 2.000 членови ангажирани во грижата за пациентите, истражувањето, наставата, фармацевтската индустрија и државните институции. Мисијата на организацијата е да ја унапредува фармацијата за инфективни болести преку соработка, истражување и образование и да предводи во рационалната употреба на антимикробните лекови, со цел оптимална грижа за пациентите во различни здравствени средини.<ref name=":0" /> За да ја оствари својата мисија, ДФИБ соработува со повеќе здравствени организации, меѓу кои: [[Американско друштво за инфективни болести]], [[Американски колеџ за клиничка фармација]], [[Американско друштво за здравствена епидемиологија]], [[Американско друштво за микробиологија]], [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем]], [[Институт за клинички и лабораториски стандарди]], [[Европско друштво за клиничка микробиологија и инфективни болести]], [[Европско друштво за клиничка фармација]], [https://mad-id.org „Правење разлика кај инфективните болести“] и [[Меѓународна фармацевтска федерација]].<ref name=":0" /> == Залагање за рационална употреба на антимикробните лекови == [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828202245/http://www.who.int/antimicrobial-resistance/publications/global-action-plan/en/|url-status=dead|archive-date=August 28, 2016|title=World Health Organization|website=WHO|access-date=September 21, 2019}}</ref> и [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/index.html|title=CDC-Antimicrobial Resistance|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> ја означија [[антимикробна отпорност|антимикробната отпорност]] како сериозна закана за јавното здравје. ДФИБ дава приоритет на промовирањето на соодветната употреба на антимикробните лекови и на намалувањето на отпорноста. Во 2003 година, ДФИБ предупредило на можен експоненцијален пораст на бактериите отпорни на антибиотици.<ref>Bob Groves, "Still searching for Kryptonite: Superbugs' march prompts expansion of a testing and database program", ''[[The Record (North Jersey)|The Record]]'' (June 30, 2003), p. F-1.</ref> Во 2009 година, ДФИБ поддржало студија што ги идентификувала антибиотиците со помала веројатност за придонес кон антибиотската отпорност.<ref>Alex Paul, "Hospital cuts MRSA infection", ''[[Albany Democrat-Herald]]'' (December 25, 2009), p. 3.</ref> Комисијата за политики и владини односи во рамките на ДФИБ се фокусира на законодавни и регулаторни прашања поврзани со терапијата за инфективни болести, употребата на антимикробни лекови и отпорноста. Комисијата за односи со јавноста развива партнерства, активности и програми за образование на јавноста за безбедната и ефикасна употреба на антимикробните лекови и за улогата на фармацевтите во нивната рационална употреба. Комисијата за различност, еднаквост и инклузија е посветена на создавање инклузивно друштво и на подобро застапување на малцинствата во членството, раководството и во професијата воопшто. ДФИБ се залага пред државните и приватните субјекти за клучни прашања и соработува со стратешки партнери за да ја образува јавноста и да поттикне позитивни промени. === Претседателски советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици === Во јануари 2019 година, Претседателскиот советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици ([https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings ПАККАРБ]) се состанал како одговор на директивата на американскиот секретар за здравство и човечки услуги, [[Алекс Азар]], за прибирање мислења од јавноста во врска со стратегиите за борба против антимикробната резистенција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/timeline-and-past-meetings/january-30-2019-public-meeting|title=DHHS PACCARB Meeting|date=2018-10-17|website=US Dept of Health and Human Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Поранешната претседателка на ДФИБ, Кери Лаплант, изнела јавни забелешки со кои ја истакнала потребата од приоритетно забрзување на истражувањето и развојот на нови антимикробни лекови преку иновативни механизми на финансирање, заштита на снабдувањето со постојните лекови и развој на стратегии за ублажување на недостигот од лекови против инфекции. Лаплант истакнала: „Заедно се бориме да составиме мешавини од антибиотици, користејќи ин витро податоци, со надеж дека ќе ја надминеме отпорноста и дека ќе има синергија за да ги спасиме нашите пациенти. Многу од овие пациенти веќе издржале и пребродиле месеци хемотерапија, за потоа да се најдат повторно поразени и да се борат за сопствениот живот.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/sites/default/files/paccarb-meeting-summary-jan-30-31-2019.pdf|title=PACCARB Meeting Notes|website=Dept of Human Health Services|access-date=September 21, 2019}}</ref> Во септември 2020 година, Елизабет Додс Ешли, исто така поранешна претседателка на ДФИБ, била именувана за овластен претставник во Претседателскиот советодавен комитет за борба против бактерии отпорни на антибиотици.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Health (ASH)|first=Assistant Secretary for|date=2020-09-09|title=Designated Representative: Elizabeth Dodds Ashley, PharmD, MHS, FCCP, BCPS|url=https://health.gov/advisory-committees/presidential-advisory-council-combating-antibiotic-resistant-bacteria-paccarb/membership/designated-representative-elizabeth-dodds-ashley|access-date=2021-05-04|website=HHS.gov|language=en}}</ref> === Глобален предизвик на американската влада за антимикробна резистенција === Предизвикот на американската влада за антимикробна резистенција, започнат во 2018 година, е глобален напор што ги повикува фармацевтските и [[здравствено осигурување|здравствените осигурителни компании]], производителите и купувачите на храна од животинско потекло, медицинските работници, владините здравствени функционери и индустриските лидери ширум светот да соработуваат во борбата против отпорноста кон антибиотиците. [https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html Предизвикот] е начин организациите да преземат формални обврски за напредок во борбата против антимикробната отпорност.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html|title=CDC AMR Challenge|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pharmacytimes.com/news/us-leads-fight-against-antibiotic-resistance-intensifies-with-worldwide-amr-challenge|title=Pharmacy Times-AMR Challenge|website=Pharmacy Times|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ поднело обврска кон овој предизвик за промовирање на соодветна употреба на антимикробните лекови.<ref name=":1" /> Како дел од таа обврска, во 2019 година ДФИБ соработувало со [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]] и со [[Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем|Американското друштво на фармацевти во здравствениот систем]] за изработка на образовни материјали за тоа како фармацевтите можат да ја подобрат употребата на антимикробните лекови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/antibiotic-use/community/materials-references/print-materials/index.html|title=CDC Appropriate Antibiotic Use|date=2019-08-29|website=CDC|access-date=September 21, 2019}}</ref> Здравствените работници можат да поднесат формална согласност за прифаќање на овие практики.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Stewardship Advocacy Toolkit |url=https://www.sidp.org/AMSToolkit |access-date=2023-08-13 |website=www.sidp.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |date=2021-02-26 |title=Join the AMR Challenge |url=https://www.cdc.gov/drugresistance/intl-activities/amr-challenge.html |access-date=2023-08-13 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> Според секретарот Азар, речиси 350 национални и меѓународни организации се приклучиле кон иницијативата, меѓу нив Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за ургентна медицина]], [[Американско здружение за борба против ракот]], [[Добротворни фондови „Пју“]] и [[Министерство за одбрана на САД|Министерството за одбрана на САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924053236/https://www.hhs.gov/about/leadership/secretary/speeches/2019-speeches/remarks-one-year-anniversary-antimicrobial-resistance-challenge.html|url-status=dead|archive-date=September 24, 2019|title=Secretary Azar's Remarks on AMR Challenge at United Nations General Assembly|date=2019-09-24|access-date=September 24, 2019}}</ref><ref name=":1" /> === Закон за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката резистенција од 2023 година === На глобално ниво, во 2019 година се проценува дека околу 4,95 милиони смртни случаи биле поврзани со бактериска антимикробна резистенција, а 1,27 милиони се припишуваат директно на неа.<ref>{{Наведено списание |last1=Murray |first1=Christopher J L |last2=Ikuta |first2=Kevin Shunji |last3=Sharara |first3=Fablina |last4=Swetschinski |first4=Lucien |last5=Robles Aguilar |first5=Gisela |last6=Gray |first6=Authia |last7=Han |first7=Chieh |last8=Bisignano |first8=Catherine |last9=Rao |first9=Puja |last10=Wool |first10=Eve |last11=Johnson |first11=Sarah C |last12=Browne |first12=Annie J |last13=Chipeta |first13=Michael Give |last14=Fell |first14=Frederick |last15=Hackett |first15=Sean |date=February 2022 |title=Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis |url=https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)02724-0 |journal=The Lancet |volume=399 |issue=10325 |pages=629–655 |doi=10.1016/s0140-6736(21)02724-0 |issn=0140-6736 |pmc=8841637 |pmid=35065702}}</ref> Целта на Законот за пионерски претплатнички модели за прекинување на растечката резистенција од 2023 година е да воспостави програма за развој на антимикробни лекови насочени кон бактериски и габични патогени кои тешко се третираат, како и за справување со најопасните инфекции.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница |title=Pass the PASTEUR Act Now {{!}} Fight Infectious Disease |url=https://www.fightinfectiousdisease.org/passpasteur |access-date=2023-08-13 |website=PFID/VacciNATION |language=en}}</ref> ДФИБ е меѓу 237-те организации што во 2023 година се залагале за унапредување на овој закон.<ref name=":2" /> == Законодавна поддршка == На 4 јуни 2019 година, американските сенатори [[Џони Изаксон]] (републиканец од Џорџија) и [[Боб Кејси Помладиот|Боб Кејси]] (демократ од Пенсилванија) го поднеле Законот за развој на иновативна стратегија против микроорганизми отпорни на антимикробни лекови ([https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/1712 законот ДИСАРМ] С. 1712). Законот има за цел да го унапреди истражувањето и развојот на антибиотици и да ги зачува постоечките. Предлага подобрувања на надоместокот за антибиотици од [[Медикер|Медикер]] и ја промовира нивната соодветна употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/disarm-act-provides-framework-needed-to-spur-antibiotic-rd-protect-existing-drugs/|title=DISARM Act IDSA News Release|website=IDSA|access-date=September 21, 2019}}</ref> ДФИБ им се придружило на други медицински организации, како Американското друштво за инфективни болести, [[Американска академија за алергија, астма и имунологија]] и Американското друштво за микробиологија, во потпишувањето писмо за поддршка на овој закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaaai.org/Aaaai/media/MediaLibrary/PDF%20Documents/Advocacy/Final-S-FAR-DISARM-Letter.pdf|title=DISARM Act Letter of Support|website=AAAAI|access-date=September 21, 2019}}</ref> Слично на ова, ДФИБ и други организации за инфективни болести го поддржале Законот за стратегии за справување со антимикробната резистенција, што има за цел да ја зајакне постојната федерална инфраструктура за надзор, собирање податоци и истражувања поврзани со антимикробната отпорност.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Strategies to Address Antimicrobial Resistance (STAAR) Act |url=https://www.idsociety.org/globalassets/idsa/topics-of-interest/antimicrobial-resistance/staar-themes-one-pager.pdf |access-date=August 13, 2023 |website=www.idsociety.org}}</ref> Од ноември 2022 година, ДФИБ учествувало во поддршката на седум писма поврзани со различни законодавни прашања, антибиотска резистенција и финансирање. Деталите за организациите-спонзори и за областите на фокус се дадени во табелата подолу: {| class="wikitable" !Област на фокус !Организација-спонзор !Месец на потпишување |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница |title=BIO Preparedness Workforce Act |url=https://www.idsociety.org/policy--advocacy/bio-preparedness-workforce-pilot/ |access-date=2023-08-13 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> |Американско друштво за инфективни болести |ноември 2022 |- |Комитет за здравство, образование, труд и пензии во Сенатот: национална програма за внимателно следење на употребата на антибиотици кај луѓето и надвор од човечката средина |Совет за одбрана на природните ресурси |февруари 2023 |- |Заеднички приоритети на фармацевтските организации по завршувањето на вонредната здравствена состојба |Американско друштво на фармацевти во здравствениот систем |февруари 2023 |- |Закон за пионерски претплатнички модели<ref name=":2" /> |Форум на засегнати страни за антимикробна отпорност |февруари 2023 |- |Јавно здравје и пилот-програма за отплата на заеми за био-подготвеност за 2024 фискална година |Американско друштво за инфективни болести, Американско друштво за микробиологија, Асоцијација за медицина на ХИВ |март 2023 |- |Пилот-програма за кадар за био-подготвеност<ref name=":3" /> |Американско друштво за инфективни болести |мај 2023 |- |Последователен состанок за гранични вредности на Управата за храна и лекови |Американско друштво за микробиологија |јуни 2023 |} == Публикации и активности == Други активности на ДФИБ вклучуваат обезбедување клинички насоки, издавање официјални ставови и нудење образовни ресурси. ДФИБ поддржало документи со насоки за вештините потребни за водачите на програмите за рационална употреба на антимикробните лекови,<ref>{{Наведено списание|last=Cosgrove|first=SE|date=December 2014|title=Guidance for the knowledge and skills required for antimicrobial stewardship leaders|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=35|issue=12|pages=1444–51|pmid=25419765|doi=10.1086/678592|s2cid=12009026}}</ref> клучната улога на фармацевтите во тие програми,<ref>{{Наведено списание|last=Heil|first=EL|date=July 2016|title=The Essential Role of Pharmacists in Antimicrobial Stewardship|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=37|issue=7|pages=753–754|doi=10.1017/ice.2016.82|pmid=27072411|doi-access=free}}</ref> лекувањето на [[КОВИД-19]]<ref>{{Наведена мрежна страница |last= |first= |date=2022 |title=COVID-19 Guideline, Part 1: Treatment and Management |url=https://www.idsociety.org/practice-guideline/covid-19-guideline-treatment-and-management/ |access-date=2022-08-18 |website=www.idsociety.org |language=en}}</ref> и оптималната употреба на [[полимиксин]]ите.<ref>{{Наведено списание|last=Tsuji|first=BT|date=January 2019|title=International Consensus Guidelines for the Optimal Use of the Polymyxins|journal=Pharmacotherapy|volume=39|issue=1|pages=10–39|pmid=30710469|doi=10.1002/phar.2209|pmc=7437259|doi-access=free}}</ref> Покрај тоа, ДФИБ објавило ставови во кои се залага за разумна употреба на антимикробните лекови во различни средини, вклучително во земјоделството<ref>{{Наведено списание|last=Aitken|first=SL|date=April 2016|title=Agricultural Applications for Antimicrobials. A Danger to Human Health: An Official Position Statement of the Society of Infectious Diseases Pharmacists|journal=Pharmacotherapy|volume=36|issue=4|pages=422–432|doi=10.1002/phar.1737|pmid=26954889|s2cid=22853175}}</ref> и во [[амбулантна нега|амбулантната нега]].<ref>{{Наведено списание|last=Klepser|first=ME|date=August 2017|title=A call to action for outpatient antibiotic stewardship|url=https://www.japha.org/article/S1544-3191(17)30145-0/abstract|journal=Journal of the American Pharmacists Association|volume=57|issue=4|pages=457–463|doi=10.1016/j.japh.2017.03.013|pmid=28499717|url-access=subscription}}</ref> Сите публикации се достапни на [https://sidp.org/SIDP-Publications официјалната страница]. При крајот од 2019 година било објавено дека ДФИБ ќе се приклучи како партнер на конференцијата „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sidp.org/2019AnnualMeeting|title=SIDP Annual Meeting|website=SIDP|access-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://idweek.org/|title=IDWeek Conference|access-date=October 7, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=IDSA News Release: Society of Infectious Diseases Pharmacists Joins IDWeek |url=https://www.idsociety.org/news--publications-new/articles/2019/society-of-infectious-diseases-pharmacists-joins-idweektm/ |access-date=October 7, 2019 |website=IDSA}}</ref> „Недела на инфективните болести“ е заедничка годишна конференција на Американското друштво за инфективни болести, Друштвото за здравствена епидемиологија на Америка, Асоцијацијата за медицина на ХИВ, Друштвото за детски инфективни болести и Друштвото на фармацевти за инфективни болести. Како партнерско друштво, ДФИБ именува претставник во официјалниот одбор за планирање со мандат од 3 години. Целта на ДФИБ како партнер е да овозможи собирање експерти од истражувањето и од практиката за презентации и воспоставување контакти на годишната конференција. Годишниот деловен состанок и приемот на ДФИБ моментално се одржуваат во склоп на оваа недела. == Образовни програми == ДФИБ нуди образовни активности со фокус на фармакотерапијата на инфективните болести и рационалната употреба на антимикробните лекови, во повеќе формати: вебинари во живо и снимени, материјали за самостојно учење и сесии во живо на годишниот деловен состанок, што се одржува истовремено со „Недела на инфективните болести“.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - SIDP Education Center |url=https://sidp.org/SIDPEC |access-date=2023-08-13 |website=sidp.org}}</ref> Примери за програмите се модули по барање, вебинари во живо, симпозиуми, [[Поткаст|поткасти]], клубови за дискусија на научни трудови и програма за сертификат за рационална употреба на антимикробните лекови. Иако првенствена публика се фармацевтите, многу активности се акредитирани и за други здравствени струки. ДФИБ дава и грантови за образование за поддршка на иницијативи за образование на јавноста или за развој на иновативни методи на обука на здравствените работници.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - Grants |url=https://sidp.org/Grants |access-date=2022-08-18 |website=sidp.org}}</ref> ДФИБ е акредитиран давател на [[континуирано образование|континуирано образование]] од Советот за акредитација на фармацевтското образование и е одобрено од Одборот за фармацевтски специјалности за кредити за повторна сертификација за звањето Сертифициран фармацевт за инфективни болести.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Recertification Guide |url=https://www.bpsweb.org/recertification/recertification-guide/ |access-date=2022-08-18 |website=Board of Pharmacy Specialties |language=en-US}}</ref> Поголемиот дел од активностите се бесплатни или со попуст за членовите на ДФИБ. == Односи со јавноста == Во рамките на посветеноста на ДФИБ да ги образува јавноста и здравствените работници за улогата на фармацевтите за инфективни болести и за соодветната употреба на антимикробните лекови, создаден е Комплет за залагање за рационална употреба на антимикробните лекови. Комплетот им помага на здравствените работници да ја подобрат употребата на антимикробните лекови во своите здравствени системи.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=SIDP - ID Pharmacists and Antibiotics |url=https://www.sidp.org/ID-Pharmacists-Antibiotics |access-date=2022-08-18 |website=www.sidp.org}}</ref> [https://sidp.org/AMSToolkit Комплетот] е бесплатно достапен на веб-страницата на ДФИБ. Содржи методи за покажување посветеност, постери со клучни чекори за фармацевтите, насоки за воведување и промовирање на правилно фрлање на антибиотиците, предлози за зголемување на свеста на јавноста за програмите за рационална употреба на антимикробните лекови и образовни материјали за таа тема и за иницијативата „Едно здравје“ на [[Центри за контрола и превенција на болести|Центрите за контрола и превенција на болести]]. Дополнителни [https://sidp.org/Public-Education образовни ресурси] за јавноста се наставна програма за средношколци, материјали за годишната Недела на свесност за антибиотиците во САД и во светот и информативни листови за безбедноста и ефикасноста на вакцините против КОВИД-19. Во 2022 година, организацијата започнала со промовирање на „Ден на застапување на фармацевтите за инфективни болести“ преку социјалните мрежи секој прв четврток во месецот. ДФИБ секоја година на 22 мај го одбележува и [https://sidp.org/IDPharmacistsDay Денот на фармацевтите за инфективни болести] за да го признае нивниот суштински придонес во борбата против антимикробната резистенција и во подобрувањето на грижата за пациентите. Првиот Ден на фармацевтите за инфективни болести бил на 22 мај 2021 година. Во знак на признание за значајната улога на овие фармацевти во раната фаза на пандемијата на КОВИД-19, темата на првата година била „Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19“. Датумите и темите се наведени подолу. {| class="wikitable" ! Година ! Тема на Денот на фармацевтите за инфективни болести |- |2021 |Есенцијални здравствени работници во борбата против КОВИД-19 |- |2022 |Депрескрипција на антибиотици при КОВИД-19 |- |2023 |Посегнување подалеку |} == „Гранични вредности“ – поткаст на ДФИБ == „Гранични вредности“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Breakpoints'') е официјалниот поткаст на ДФИБ, започнат во јули 2019 година. Излегува месечно, со разговори со водечки стручњаци за инфективни болести што расправаат за актуелни теми и клинички контроверзии. Поткастот е достапен на „Епл поткастс“, „Стичер“, „Спотифај“, „Оверкаст“ и други популарни платформи за поткасти. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.sidp.org/ Матична мрежна страница] * [https://breakpoints-sidp.org/ Поткаст „Гранични вредности“] {{DEFAULTSORT:Друштво на фармацевти за инфективни болести}} [[Категорија:Фармацевтски организации]] [[Категорија:Организации за инфективни болести]] [[Категорија:Научни организации во САД]] [[Категорија:Научни организации во Соединетите Американски Држави]] sjzebiz50nucaasyqr9pl6izzrxowy9 0 1407059 5652480 5652231 2026-11-02T14:29:17Z Buli 2648 5652480 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Велико Орашје |other_name = |native_name = |nickname = |type = [[Село]] |motto = |image = |image_size = |caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |map_size = |map_caption = |pushpin_map = Serbia |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_size = |pushpin_caption = |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Serbia}} |subdivision_type1 = [[Districts of Serbia|District]] |subdivision_name1 = [[Подунавски Управен Округ]] |subdivision_type2 = [[Municipalities of Serbia|Municipality]] |subdivision_name2 = [[Velika Plana]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2299 |population_density_km2 = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|44|22|03|N|21|05|16|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |custom_label_sec1 = |custom_data_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Велико Орашје''' ({{langx|sr|Велико Орашје}}) — село во [[Општина Велика Плана|општината Велика Плана]], во [[Подунавски Округ|Подунавскиот Округ]], [[Србија]]. Сместено е во долината на [[Велика Морава]], околу шест километри северно од градот [[Велика Плана]]. Според пописот од 2022 година, селото имало 1.741 жител.<ref name="Popis2022">[https://velikaplana.rs/wp-content/uploads/2025/07/SL.LIST-BR.19OD-29.08.2025.pdf „Службени лист општине Велика Плана“, бр. 19], 29 август 2025, стр. 678.</ref> == Географија == Велико Орашје се наоѓа во [[Поморавје|Поморавјето]], на левата страна од долината на Велика Морава, во близина на вливот на нејзината лева притока [[Јасеница (река)|Јасеница]]. Селото лежи на надморска височина од 92 до 105 метри, во претежно рамничарски предел. Неговата катастарска општина зафаќа површина од 21,26 км².<ref name="Popis2022" /> Населбата има збиен распоред на куќите и разгранета улична мрежа. Низ неа минува локален пат што ги поврзува населбите на левиот брег на Велика Морава, додека автопатот и железничката пруга се наоѓаат на нејзината западна периферија.<ref name="Enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/veliko-orasje|title=ВЕЛИКО ОРАШЈЕ|author=Србољуб Ђ. Стаменковић|year=2013|work=Српска енциклопедија|publisher=Матица српска и Српска академија наука и уметности|language=sr}}</ref> == Историја == Според географот Србољуб Ѓ. Стаменковиќ, денешната населба се оформила во средината на XVIII век, кога дел од населението се преместило поблиску до реката. Постарото населено место се наоѓало на месноста Селиште, од каде што жителите постепено се преселиле на денешната местоположба. Во подоцнежниот период во Велико Орашје се доселувале семејства од [[Косово]], од околината на [[Зајечар]] и [[Крушевац]], како и од други делови на Србија.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Drobnjakovic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poreklo.rs/2014/09/06/poreklo-prezimena-selo-veliko-orasje-velika-plana/|title=Порекло презимена, село Велико Орашје (Велика Плана)|date=6 септември 2014|work=Порекло|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во текот на XIX век, Велико Орашје се развило како локално административно средиште. По основањето на Орашкиот срез во 1869 година, селото станало негово седиште и ја задржало својата административна важност во првата половина на XX век. Во него биле сместени среските управни установи, а во меѓувоениот период функционирале и катастарска и даночна управа. За работата на овие установи се зачувани документи во Историскиот архив „Верослава Велјашевиќ“ во Смедеревска Паланка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arhivpalanka.rs/fondovi-i-zbirke/|title=Фондови и збирке|publisher=Историјски архив „Верослава Вељашевић“ Смедеревска Паланка|language=sr|accessdate=1 ноември 2026}}</ref> Во втората половина на XX век, селото започнало да бележи намалување на населението, што продолжило и во првите децении на XXI век.<ref name="Enciklopedija" /> == Население == Според пописот од 1953 година, Велико Орашје имало 3.152 жители, додека во 2002 година бројот се намалил на 2.299. Намалувањето продолжило и во наредните две децении: во 2011 година биле попишани 2.104 жители, а во 2022 година — 1.741 жител.<ref name="Enciklopedija" /><ref name="Popis2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Движење на населението !Пописна година !Број на жители |- |1953 |3.152 |- |2002 |2.299 |- |2011 |2.104 |- |2022 |1.741 |} == Културни знаменитости == Најзначајниот верски објект во Велико Орашје е православната [[Црква „Св. Петка“ (Велико Орашје)|црква „Св. Петка“]], изградена во 1890 година врз темелите на постара црковна градба. Во црковниот двор се наоѓаат дрвена камбанарија, парохиски дом и мала капела подигната во 1929 година. Во 1969 година црквата била проширена со припрата, галерија и камбанарија. Посебна уметничка вредност има иконостасот, чии икони се поврзуваат со сликарското семејство Марковиќ. Црквата во 2002 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/crkva-svete-petke-u-velikom-ora-ju/|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Потеклото на постарата црква е предмет на историски истражувања. Во литературата од крајот на XIX век се наведува дека при откривањето на нејзините остатоци бил пронајден натпис што споменувал обнова на храмот во 1173 година. Меѓутоа, историчарот Дарко Ивановиќ укажува на проблемите со веродостојноста на ова сведоштво, поради што раното датирање на црквата не може да се смета за сигурно утврдено.<ref>{{Наведено списание|last=Ивановић|first=Дарко|year=2008|title=Црква Свете Петке у Великом Орашју|url=https://casopis.sabornost.org/files/sabornost_II_2008_12.pdf|journal=Саборност|language=sr|volume=II|pages=241–242}}</ref> Меѓу историските градби на селото се вбројува и куќата на Илија Николиќ, подигната во средината на XIX век. Изградена во традиционален архитектонски стил, таа имала приземје, трем, доксат и вкопан подрум. Во 1998 година била прогласена за споменик на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spomenicikulture.rs/velika-plana/|title=Велика Плана – споменици културе|work=Споменици културе|language=sr}}</ref> Во селото работи основното училиште „Караѓорѓе“, а во минатото функционирале и библиотека, здравствена станица и земјоделска задруга.<ref name="Enciklopedija" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Србија]] awh0enef9xgmnp81tmg841zr66b46y8 0 1407060 5652519 5652238 2026-11-02T16:16:24Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5652519 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Хавиер Манхарин | image = [[Податотека:Javier Manjarín.jpg|200px]] | fullname = Хавиер Манхарин Переда | height = {{height|m=1.73}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1969|12|31}} | cityofbirth = {{роден во|Хихон|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 2005 <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1987-1989 | caps1 = 67 | goals1 = 20 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1993 | caps2 = 115 | goals2 = 16 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1993-1999 | caps3 = 153 | goals3 = 19 | clubs3 = {{Fb team Deportivo La Coruna}} | years4 = 1999-2001 | caps4 = 61 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Racing Santander}} | years5 = 2001-2002 | caps5 = 32 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Celaya}} | years6 = 2002-2003 | caps6 = 30 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Santos Laguna}} | years7 = 2004-2005 | caps7 = 15 | goals7 = 0 | clubs7 = {{симбол2|600px bisection Red Black.svg}} [[Атлетико Артејхо]] | nationalyears1 = 1990 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1992 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1995-1997 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 2 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }} '''Хавиер Манхарин Переда''' (роден на [[31 декември]] [[1969]] година, во [[Хихон]]) — [[Шпанија|шпански]] поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. Во својата 17 години долга кариера, Манхарин играл за клубови од две земји, родната [[Шпанија]] и [[Мексико]]. Кариерата ја започнал во [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]] каде поминал четири сезона, потоа играл шест сезони во [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]], со која освоил еден [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп]] и еден [[Суперкуп на Шпанија]]. По две сезони и во [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], тој заминал за Северна Америка каде играл во првенството на Мексико. Манхарин бил дел од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската олимписка репрезентација]] која го освоила златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] дебитирал во 1995 година и забележал вкупно 13 настапи и два гола. Бил дел од составот на репрезентацијата на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]] во [[Англија]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Депортиво Ла Коруња *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 1994-1995 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 1995 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/manjarin-javier/tOCRorLd/ Хавиер Манхарин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/javier-manjarin/profil/spieler/104049 Хавиер Манхарин на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/3277/javier-manjarin Хавиер Манхарин на espn] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j1207.html Хавиер Манхарин на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манхарин, Хавиер}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Депортиво Ла Коруња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос Лагуна]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] t891z17p9s4h85gj5oibq78u2hfjf5g 0 1407062 5652554 5652257 2026-11-02T18:06:55Z Andrew012p 85224 /* */ 5652554 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долари }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] што сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобра утрешнина 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акционите сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == А Џонг е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека А Џонг не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на А Џонг одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] rhmv3av8uxd9ju189mrtvavv4gq6sr7 5652555 5652554 2026-11-02T19:07:28Z Andrew012p 85224 5652555 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Вин Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долари }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] што сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобро утре 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акционите сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == А Џонг е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека А Џонг не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на А Џонг одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики И Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] lnm9n5jfiq767gtz3zhhksdgj98yxjk 5652556 5652555 2026-11-02T19:09:09Z Andrew012p 85224 5652556 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Убиецот | слика = Убиецот плакат оригинал 1989.jpg | опис = Плакатот на филмот | изворен_наслов = 喋血雙雄 | режисер = [[Џон Ву]] | продуцент = [[Цуи Харк]] | сценарист = Џон Ву | улоги = {{Plainlist| * [[Чоу Јун Фат]] * [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] * [[Сали Је]] * Чу Конг * [[Кенет Цанг]] * [[Шинг Фуи Он]] }} | музика = [[Ловел Ло]] | кинематографија = {{Plainlist| * [[Питер Пао]] * Вонг Винг Ханг }} | монтажа = Фан Конг Минг | студио = {{Plainlist| * [[Film Workshop]]<ref>{{cite magazine|magazine=[[Monthly Film Bulletin]]|title=Diexue Shuang Xiong/The Killer|date=1 September 1990|publisher=[[British Film Institute]]|issue=680|volume=57|page=260|last=Rayns|first=Tony}}</ref> * [[Дени Ли (глумец)|Magnum Presentations]] }} | дистрибутер = [[Golden Princess Film Production]] | премиера = 6 јули 1989 г. (Хонгконг) | времетраење = 110 минути<ref>{{cite web|title=''THE KILLER'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|work=[[British Board of Film Classification]]|date=17 September 1990|access-date=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307215346/http://www.bbfc.co.uk/releases/killer-1970-7|archivedate=March 7, 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Хонгконг}} | јазик = [[кантонски јазик|кантонски]] | буџет = | заработка = 18,3 милиони хонгконшки долари }} '''''Убиецот''''' ({{Langx|zh|喋血雙雄}}, {{Langx|en|The Killer}}){{Sfn|Hall|2009|p=107}} — хонгконшки акционен филм од 1989 г., во режија на [[Џон Ву]], а во производство на [[Цуи Харк]]. Главните улоги ги толкуваат [[Чоу Јун Фат]], [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] и [[Сали Је]]. Чоу го глуми А Џонг, професионален убиец за [[Тријада|Тријадите]] што сака да се повлече од занаетот, но за време на една престрелка ненамерно ѝ ги оштетува очите на пејачката Џени (Је), по што се нафаќа да изврши уште една последна нарачка за да ги обезбеди средствата за нејзиното лекување. Откако паричната поддршка од Харк станала неизвесна по излегувањето на филмот на Ву, ''Подобро утре 2'' (1987), Ву бил приморан да изнајде финансирање преку продуцентските куќи на Чоу Јун Фат и Дени Ли. Ву го започнал снимањето на ''Убиецот'' со груба работна верзија, чие дејство било под влијание на филмовите ''Самурај'',{{Sfn|Elder|2013|p=162}} ''Опасни улици'' и ''Наразумоно''. Неговата замисла била да создаде остварување посветено на честа, пријателството и односот меѓу двајца привидно спротивставени луѓе. По завршувањето на снимањето, Ву го истакнал ''Убиецот'' како посвета на режисерите [[Жан-Пјер Мелвил]] и [[Мартин Скорсезе]]. Филмот не доживеал моментален успех во [[Хонгконг]], но се здобил со високи признанија од меѓународната критика, каде што рецензентите ги пофалиле акционите сцени и впечатливиот, раскошен стил. Филмот послужил како отскочна даска за преминот на Ву во Холивуд и извршил силно влијание врз голем број режисери, меѓу кои и [[Квентин Тарантино]], Роберт Родригес и [[Џони То]]. Во децениите што следеле, ''Убиецот'' се стекнал со статус на еден од најдобрите акциони филмови на сите времиња. Преработка на англиски јазик под истиот наслов, исто така во режија на Ву, била прикажана во август 2024 г. == Содржина == А Џонг е професионален убиец што сака да се повлече од занаетот за да може да се грижи за Џени, убавата пејачка во ноќен клуб што ненамерно ја ослепил за време на една претходна задача. Ли Јинг е одлучниот полициски инспектор што нема да запре пред ништо за да го изведе пред правдата, сѐ додека не сфати дека А Џонг не е обичен убиец и не посакува да му помогне во неговиот потфат. Единствениот проблем е што работодавците на А Џонг одбиваат да му исплатат за неговата последна задача — пари што му се премногу потребни за да ѝ го врати видот на Џени. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Чоу Јун Фат]] || А Џонг |- | [[Дени Ли (глумец)|Дени Ли]] || инспектор Ли Јинг |- | [[Сали Је]] || Џени |- | [[Кенет Цанг]] || наредник Цанг Је |- | Чу Конг || Фунг Сеи |- | [[Шинг Фуи Он]] || Вонг Хаи |- | Рики Ји Фан Ваи || Френк Чен |- | [[Бари Вонг]] || главен инспектор Доу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0097202}} * {{tcmdb title|443386}} [[Категорија:Филмови од 1989 година]] [[Категорија:Гангстерски филмови]] [[Категорија:Хонгконшки филмови]] 2qbwi61h5whnkotd2nt37kv0e86t9ne 0 1407088 5652428 5652359 2026-11-02T13:07:48Z Виолетова 1975 /* Подрод Platycarpos */ 5652428 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | image = Lupinus polyphyllus 526960203.jpg | image_caption = ''[[Lupinus polyphyllus]]'' | taxon = Lupinus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lupinus albus]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subgenera | subdivision = * ''Lupinus'' * ''Platycarpos'' (S.Wats) [[Kurl.]] }}'''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> == Опис и распространетост == Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''[[Lupinus albus]]'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''[[Lupinus angustifolius]]'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus aberrans]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus abortivus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus abramsii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus acopalcus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus adinoanthus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus adscendens was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus adsurgens]]'' <small>Drew</small> <!-- Lupinus aduncus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus affinis]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus agardhianus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus alaristatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus albert-smithianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus albertensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus albescens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus albicaulis]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus albifrons]]'' <small>Benth.</small> ** var. ''albifrons'' <small>Benth.</small> ** var. ''douglasii'' <small>(J. Agardh) C. P. Sm.</small> ** var. ''hallii'' <small>(Abrams) Isely</small> * ''[[Lupinus albopilosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus albosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alcis-montis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alcis-temporis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus aliamandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliattenuatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alibicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliceae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alilatissimus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alimanens was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus alinanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alipatulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alirevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alivillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus allargyreius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus allimicranthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus alopecuroides]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus alpestris]]'' <small>A. Nelson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus alpestris'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus alpicola was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus alpinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus altimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus altiplani]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amabayensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ambaticus was reclassified as Lupinus ramosissimus. --> * ''[[Lupinus amboensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ammophilus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''ammophilus'' <small>Greene</small> ** var. ''crassus'' <small>(Payson) Isely</small> <!-- Lupinus amniculi-putorii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus amnis-otuni]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ampaiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus amphibium is a misspelling of Lupinus amphibius. --> * ''[[Lupinus amphibius]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus ananeanus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus anatolicus]]'' <small>W. Święcicki & W. K. Święcicki</small> * ''[[Lupinus andersonii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus andicola]]'' <small>Gillies</small> * ''[[Lupinus andinus]]'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus angustiflorus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus antensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antiplani]]'' <small>C. P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antoninus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus apertus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus appositus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus apricus was reclassified as Lupinus vallicola. --> <!-- Lupinus aquilinus was reclassified as Lupinus sierrae-blancae. --> * ''[[Lupinus arboreus]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus arbustus]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''arbustus'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''neolaxiflorus'' <small>D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pseudoparviflorus'' <small>(Rydb.) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arbutosocius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus archeranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arcticus]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''arcticus'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''subalpinus'' <small>(Piper & Robinson)D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arenarius]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus arenicola was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus arequipensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus argenteus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''argentatus'' <small>(Rydb.) Barneby</small> ** var. ''argenteus'' <small>Pursh</small> ** var. ''argophyllus'' <small>(A. Gray) S. Watson</small> ** var. ''depressus'' <small>(Rydb.) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''fulvomaculatus'' <small>(Payson) Barneby</small> ** var. ''heteranthus'' <small>(S. Watson) Barneby</small> ** var. ''hillii'' <small>(Greene) Barneby</small> ** var. ''holosericeus'' <small>(Torr. & A.Gray) Barneby</small> ** var. ''montigenus'' <small>(A. Heller) Barneby</small> ** var. ''palmeri'' <small>(S.Watson) Barneby</small> ** var. ''rubricaulis'' <small>(Greene) S. L. Welsh</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S.Watson) Barneby</small> <!-- Lupinus argentinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus argurocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridorum]]'' <small>McFarlin ex Beckner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridorum'' as a synonym of ''Lupinus westianus''.</ref> * ''[[Lupinus aridulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridus'' as a synonym of ''[[Lupinus lepidus]]''.</ref> * ''[[Lupinus ariste-josephii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizelus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizonicus]]'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''arizonicus'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''sonorensis'' <small>Christian & D. Dunn</small> * ''[[Lupinus arvensi-plasketti]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arvensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus asa-grayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aschenbornii]]'' <small>S. Schauer</small> * ''[[Lupinus asplundianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus asymbepus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus atropurpureus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus attenuatus]]'' <small>Gardner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus attenuatus'' as a synonym of ''Lupinus coriaceus''.</ref> <!-- Lupinus augusti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus aureonitens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus austrobicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrohumifusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus austromontanus was reclassified as Lupinus excubitus. --> * ''[[Lupinus austrorientalis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus bakeri was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus ballianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bandelierae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bangii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus barbatilabius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus barbiger was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus barkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus bartlettianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus benthamii]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus bi-inclinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bicolor]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''microphyllus'' <small>(S. Watson) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''pipersmithii'' <small>(A. Heller) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''umbellatus'' <small>(Greene) D. B. Dunn</small> <!-- Lupinus biddlei was reclassified as Lupinus prunophilus. --> <!-- Lupinus bilineatus was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus bingenensis]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus blaisdellii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus blumeri was reclassified as Lupinus neomexicanus. --> * ''[[Lupinus bogotensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus bolivianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bombycinocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bonplandius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus borealis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus boyacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus brachypodus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus brachypremnon]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bracteolaris]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus brandegeei]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus brevecuneus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus brevicaulis]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus brevicaulis'' as a synonym of ''Lupinus grisebachianus''.</ref> * ''[[Lupinus brevior]]'' <small>(Jeps.) Christian & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus breviscapus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus breweri]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus bridgesii was reclassified as Lupinus formosus. --> <!-- Lupinus brunneo-maculatus was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus bryoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus buchtienii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus burkartianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus burkei]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus burkei'' as a synonym of ''Lupinus polyphyllus''.</ref> * ''[[Lupinus burkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus caballoanus]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus cachupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cacuminis]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus caeruleus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus caesius]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus caespitosus]]'' <small>Torr. & A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus caespitosus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> * ''[[Lupinus calcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caldasensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus californicus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus camiloanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus campestris]]'' <small>Schltdl. & Cham.</small> <!-- Lupinus candidissimus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus canescens was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus carazensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus carchiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cardenasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carhuamayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carlos-ochoae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carpapaticus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carrikeri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus caudatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus caudiciferus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus cavicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ccorilazensis]]'' <small>Vargas ex C. P. Smith</small> * ''[[Lupinus celsimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cervinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus cesar-vargasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cesaranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chachas]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chamissonis]]'' <small>Eschsch.</small> * ''[[Lupinus chavanillensis]]'' <small>(J.F. Macbr.) C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus chilensis was reclassified as Lupinus subacaulis. --> <!-- Lupinus chionophilus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus chipaquensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chlorolepis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chocontensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chongos-bajous]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus christinae]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus chrysanthus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus chrysocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chumbivilcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus citrinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus clarkei]]'' <small>Oerst.</small> <!-- Lupinus clarkii is a misspelling of Lupinus clarkei. --> <!-- Lupinus clokeyanus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cochapatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cochinchinensis was reclassified as Crotalaria retusa. --> * ''[[Lupinus colcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus collinus]]'' <small>(Greene) A. Heller</small> * ''[[Lupinus colombiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus columbianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus compactiflorus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus comptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus concinnus]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''concinnus'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''orcuttii'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus condensiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus confertus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus confertus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus confusus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus congdonii]]'' <small>(C.P. Sm.) D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus conicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus constancei]]'' <small>T.W. Nelson & J.P. Nelson</small> * ''[[Lupinus convencionensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cookianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus coriaceus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus corymbosus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus costaricensis]]'' <small>D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus cotopaxiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus couthouyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus covillei]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassulus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassus]]'' <small>Payson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus crassus'' as a synonym of ''Lupinus ammophilus''.</ref> * ''[[Lupinus croceus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus crotalarioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus crucis-viridis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus mutabilis. --> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus ananeanus. --> * ''[[Lupinus cuatrecasasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus culbertsonii]]'' <small>Greene</small> ** subsp. ''culbertsonii'' <small>Greene</small> ** subsp. ''hypolasius'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus culteri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cumulicola]]'' <small>Small</small><ref>Some sources treat ''Lupinus cumulicola'' as a synonym of ''Lupinus diffusus''.</ref> * ''[[Lupinus cusickii]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''abortivus'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> ** subsp. ''brachypodus'' <small>(Piper) B.J.Cox</small> ** subsp. ''cusickii'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus cuspidatus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus cutleri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cuzcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cyaneus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus cymboides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cytisoides was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus czermakii]]'' <small>Briq. & Hochr.</small> <!-- Lupinus dalesae is a misspelling of Lupinus dalesiae. --> * ''[[Lupinus dalesiae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus decemplex]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus decurrens]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus dedeckerae was reclassified as Lupinus padre-crowleyi. --> * ''[[Lupinus deflexus]]'' <small>Congdon</small> * ''[[Lupinus delicatulus]]'' <small>Sprague & Riley</small> * ''[[Lupinus densiflorus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus densiflorus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> ** subsp. ''densiflorus'' <small>Benth.</small> ** subsp. ''lacteus'' <small>(Kellogg) R.M.Beauch.</small> * ''[[Lupinus depressus]]'' <small>Rydb.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus depressus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus diasemus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus diehlii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus diffusus]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Lupinus disjunctus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus dispar was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus diversalpicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus donnellyensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus dorae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus dotatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus douglasii was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus dudleyi was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus duranii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus dusenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eanophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus edwin-livingstoni was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus edysomatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus egens]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus egglestonianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus ehrenbergii was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus elaphoglossum]]'' <small>Barneby</small> * ''[[Lupinus elatus]]'' <small>I.M. Johnst.</small> * ''[[Lupinus elegans]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus elegantulus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus ellsworthianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus elmeri]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus eminens was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus enodatus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eramosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus erectifolius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus erectus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eremonomus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocalyx]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocladus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus evermannii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus espinarensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus exaltatus]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Lupinus excubitus]]'' <small>M.E. Jones</small> ** subsp. ''austromontanus'' <small>(A.Heller) R.M.Beauch.</small> ** subsp. ''excubitus'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus exochus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus expetendus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus extrarius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsomutabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsoprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsorevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus famelicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ferax was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus festucasocius was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fictomagnus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus fiebrigianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus fieldii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> <!-- Lupinus fieldsianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fikeranus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus fissicalyx]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flabellaris was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus flavoculatus]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flexuosus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus foliolosus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus fontis-batchelderi was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus formosus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''bridgesii'' <small>(S.Watson) Greene</small> ** var. ''formosus'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus forslingi was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus fragrans]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus francis-whittieri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fratrum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fulcratus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus fulvomaculatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gachetensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gakonensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus garfieldensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gaudichaudianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gayophytophilus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gentryanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus geophilus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus gibertianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus giganteus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus glabratus]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus glabrior was reclassified as Lupinus montanus. --> <!-- Lupinus glacialis was reclassified as Lupinus arcticus. --> <!-- Lupinus glaziouanus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus goodspeedii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus gormanii]]'' <small>Piper</small> * ''[[Lupinus gracilentus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus gracilis was reclassified as Lupinus perennis. --> <!-- Lupinus grandis was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus grayi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus grauensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus greenei was reclassified as Lupinus argenteus and Lupinus formosus. --> * ''[[Lupinus grisebachianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guadalupensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guaraniticus]]'' <small>(Hassl.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guascensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guggenheimianus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus hallii was reclassified as Lupinus albifrons. --> * ''[[Lupinus hamaticalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartmannii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartwegii]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hartwegii'' as a synonym of ''Lupinus mexicanus''.</ref> * ''[[Lupinus haughtianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hautcarazensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus havardii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus hazenanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hendersonii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus henry-smithii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus heptaphyllus]]'' <small>(Vell.) Hassl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus heptaphyllus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus herreranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus herzogii]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus hieronymii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hilarianus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hilarianus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus hillii]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hillii'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus hinkleyorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hintoniorum]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus hirsutissimus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus hirsutulus was reclassified as Lupinus bicolor. --> <!-- Lupinus holmgrenanus was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus holmgrenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus holosericeus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus holwayorum was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus honoratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus horizontalis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus hornemanni]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus hortonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hortorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howard-scottii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howardii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huachucanus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huancayoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huariacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huaronensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus huigrensis]]'' <small>Rose ex C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus humicola was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus humifusus]]'' <small>Sessé & Moc. ex G. Don</small> * ''[[Lupinus hyacinthinus]]'' <small>C.F. Baker</small> * ''[[Lupinus hybridus]]'' <small>Lem.</small> <!-- Lupinus hypolasius was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus ignobilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus imminutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus incanus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus indigoticus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus inflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ingratus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus insignis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus insulae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus intermontanus was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus interruptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus intortus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inusitatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus involutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inyoensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus isabelianus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus jacob-andersoni was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus jaegeranus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus jahnii]]'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''[[Lupinus jaimehintoniana]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus james-westii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jean-julesii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jelskianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus johannis-howellii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jonesii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus jujuyensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus juninensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus junipericola was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kalenbornorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus keckianus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kellermanianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kerrii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus killipianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kingii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus kiskensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus klamathensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus kunthii]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus kuntii is a misspelling of Lupinus kunthii. --> * ''[[Lupinus kuschei]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus lacteus was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus lacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lacus-payetti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus laetus]]'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus laevigatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lagunae-negrae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lapidicola]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus lasiotropis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus latifolius]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''dudleyi'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''[[Lupinus latifolius var. barbatus|barbatus]]'' ** subsp. ''leucanthus'' <small>(Rydb.)P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''longipes'' <small>(Greene) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''parishii'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''viridifolius'' <small>(A.Heller) P.Kenney & D.B.Dunn</small> <!-- Lupinus latissimus was reclassified as Lupinus cervinus. --> * ''[[Lupinus laudandrus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus laxiflorus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus laxispicatus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus laxus was reclassified as Lupinus alpestris. --> <!-- Lupinus layneae was reclassified as Lupinus tidestromii. --> * ''[[Lupinus lechlerianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ledigianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lelandsmithii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus lemmonii]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lenorensis was reclassified as Lupinus aridus. --> * ''[[Lupinus lepidus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''aridus'' <small>(Douglas) Jeps.</small> ** var. ''confertus'' <small>(Kellogg) C. P. Sm.</small> ** var. ''lepidus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''lobbii'' <small>(A. Gray ex S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''sellulus'' <small>(Kellogg) Barneby</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> * ''[[Lupinus leptocarpus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus leptophyllus]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> <!-- Lupinus leptophyllus was reclassified as Lupinus benthamii. --> * ''[[Lupinus lespedezoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus leucanthus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus leucophyllus]]'' <small>Lindl.</small> <!-- Lupinus leucopsis was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus lignipes was reclassified as Lupinus rivularis. --> * ''[[Lupinus lilacinus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lindenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lindleyanus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus linearis]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus littoralis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus lobbianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lobbii was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus longifolius]]'' <small>(S. Watson) Abrams</small> <!-- Lupinus longipes was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus longivallis was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus lorenzensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ludovicianus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus luetzelburgianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lupinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus luteolus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus luteolus'' as a synonym of ''Lupinus luteus''.</ref> * ''[[Lupinus lutescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lutosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lyallii]]'' <small>A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus lyallii'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** subsp. ''alcis-temporis'' <small>(C.P. Sm.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''lyallii'' <small>A. Gray</small> ** subsp. ''minutifolius'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''washoensis'' <small>(A.Heller) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus lyleianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macbrideianus is a misspelling of Lupinus macbrideanus. --> * ''[[Lupinus macbrideanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus mackeyi was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macounii was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus macranthus]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus macrostachys was reclassified as Lupinus bolivianus and Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus maculatus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus madrensis]]'' <small>Seem.</small> * ''[[Lupinus magdalenensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnificus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus magniflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnistipulatus]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus malacophyllus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus malacotrichus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus maleopinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mandonanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mantaroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus marianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus marinensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mariposanus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus martensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus martinetianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mathewsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus matucanicus]]'' <small>Ulbr.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus matucanicus'' as a synonym of ''Lupinus lindleyanus''.</ref> * ''[[Lupinus meionanthus]]'' <small>A. Gray</small> * ''[[Lupinus melaphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus menziesii]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus meridanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus metallactus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus metensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mexicanus]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Lupinus michelianus]]'' <small>C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus michoacanus was reclassified as Lupinus reflexus. --> * ''[[Lupinus microcarpus]]'' <small>Sims</small> ** var. ''densiflorus'' ** var. ''microcarpus'' * ''[[Lupinus microphyllus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus milo-bakeri was reclassified as Lupinus luteolus. --> * ''[[Lupinus minimus]]'' <small>Hook.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus minimus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus minutifolius was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus mirabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus missionum was reclassified as Lupinus paraguariensis. --> * ''[[Lupinus misticola]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollendoensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus monensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus monserratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus montanus]]'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''glabrior'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn & Harmon</small> ** subsp. ''montanus'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''montesii'' <small>(C.P.Sm.) D.B.Dunn & Harmon</small> <!-- Lupinus monteportae was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus montesii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus monticola]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus montigenus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus montigenus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus montis-libertatis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus moranii was reclassified as Lupinus guadalupensis. --> * ''[[Lupinus moritzianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus mucronulatus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus muelleri]]'' <small>Standl.</small> <!-- Lupinus multicaulis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus multiflorus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus multifolius was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus munzianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus munzii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mutabilis]]'' <small>Sweet</small> <!-- Lupinus myrianthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus nanus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus navicularius]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus nehmadae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nelsonii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus neocotus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus neomexicanus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus nepubescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nevadensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus niederleinianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nipomensis]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus nitidissimus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus niveus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus nonoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nootkatensis]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus notabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nubigenus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus nubilorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nuttallii was reclassified as Lupinus perennis. --> * ''[[Lupinus obscurus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus obtusilobus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus ochoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ochroleucus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus odoratus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus onustus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus opertospicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus oquendoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus orcuttii was reclassified as Lupinus concinnus. --> * ''[[Lupinus oreganus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus oreganus'' as a synonym of ''Lupinus sulfureus''.</ref> * ''[[Lupinus oreophilus]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Lupinus ornatus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ornatus'' as a synonym of ''Lupinus sericeus''.</ref> * ''[[Lupinus oscar-haughtii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ostiofluminis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus osterhoutianus was reclassified as Lupinus hillii. --> * ''[[Lupinus otto-buchtienii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otto-kuntzeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otuzcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ovalifolius]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus ovinus was reclassified as Lupinus minimus. --> * ''[[Lupinus pachanoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachylobus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus padre-crowleyi]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pallidus]]'' <small>Brandegee</small> <!-- Lupinus palmeri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus paniculatus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus paraguariensis]]'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''[[Lupinus paranensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paraplesius was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus parishii was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus parodianus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus paruroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus parviflorus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** subsp. ''myrianthus'' <small>(Greene) Harmon</small> ** subsp. ''parviflorus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus parvifolius]]'' <small>Gardner</small> * ''[[Lupinus pasachoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pasadenensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus patulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucartambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucovillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paulinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus paynei]]'' <small>Davidson</small> * ''[[Lupinus pearceanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pendentiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus peirsonii]]'' <small>H. Mason</small> * ''[[Lupinus penlandianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pennellianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus perblandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perbonus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perennis]]'' <small>L.</small> ** subsp. ''gracilis'' <small>(Nutt.) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''occidentalis'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''perennis'' <small>L.</small> * ''[[Lupinus perglaber]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus perissophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus persistens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus peruvianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus philippianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus physodes]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus pickeringii]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus pinetorum was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus pilosellus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus pilosissimus]]'' <small>M. Martens & Galeotti</small> * ''[[Lupinus pinguis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus pipersmithianus]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus pisacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus piurensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus platamodes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus plattensis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus platyptenus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus plumosus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus polycarpus]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus polycarpus'' as a synonym of ''Lupinus bicolor''.</ref> * ''[[Lupinus polyphyllus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''burkei'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''humicola'' <small>(A.Nelson) Barneby</small> ** var. ''pallidipes'' <small>(A. Heller) C. P. Sm.</small> ** var. ''polyphyllus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''prunophilus'' <small>(M. E. Jones) L. Ll. Phillips</small> * ''[[Lupinus poopoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus popayanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus porsildianus was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus portae-westgardiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus potosinus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus praealtus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praestabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praetermissus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pratensis]]'' <small>A.Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus pratensis'' as a synonym of ''Lupinus confertus''.</ref> * ''[[Lupinus pringlei]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus proculaustrinus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prostratus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus protrusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prouvensalanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prunophilus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus pseudoparviflorus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus pseudopolyphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pseudotsugoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pubescens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus pucapucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pulcherrimus was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus pulloviridus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pulvinaris]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus pumicola was reclassified as Lupinus andersonii. --> * ''[[Lupinus punto-reyesensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus puracensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus purdieanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pureriae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus purolanatus was reclassified as Lupinus aureonitens. --> * ''[[Lupinus purosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pusillus]]'' <small>Pursh</small> ** subsp. ''intermontanus'' <small>(A.Heller) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pusillus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus puyupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pycnostachys]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quellomayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus radiatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ramosissimus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus reflexus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus regalis]]'' <small>Bergmans</small> * ''[[Lupinus regnellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reineckianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reitzii]]'' <small>Burkart ex M. Pinheiro & Miotto</small> <!-- Lupinus relictus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus retrorsus]]'' <small>L.F. Hend.</small> * ''[[Lupinus revolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus richardianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rimae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus rivularis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus romasanus]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus rosei was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus roseolus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus roseorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rotundiflorus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus rotundifolius was reclassified as Crotalaria incana. --> * ''[[Lupinus rowleeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus rubens was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus ruber]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ruber'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> <!-- Lupinus rubricaulis was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus rubriflorus]]'' <small>Planchuelo</small> <!-- Lupinus rubro-soli was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus ruizensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rupestris]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus rusbyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus russellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sabinianus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus sabinii]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus sabulosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus salticola]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus sandiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus santanderensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sarmentosus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus saxatilis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus saxosus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus schwackeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus seifrizianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sellowianus]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lupinus sellulus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus sellulus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** var. ''lobbii'' <small>(S.Watson) B.J.Cox</small> ** var. ''sellulus'' <small>Kellogg</small> ** var. ''ursinus'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> * ''[[Lupinus semiprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus semperflorens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus sericatus]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus sericeolodix was reclassified as Lupinus cymboides. --> * ''[[Lupinus sericeus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''barbiger'' <small>(S.Watson) S.L.Welsh</small> ** var. ''sericeus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus setifolius]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus shastensis]]'' <small>Lupinus albicaulis</small> * ''[[Lupinus shockleyi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus sierrae-blancae]]'' <small>Wooton & Standl.</small> ** subsp. ''aquilinus'' <small>(Wooton & Standl.) L.S.Fleak & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''sierrae-blancae'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus simonsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus simulans]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus sinaloensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sitgreavesii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus sitgreavii is a misspelling of Lupinus sitgreavesii. --> <!-- Lupinus skutchianus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus smithianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus solanagrorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sonomensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus soratensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus soukupianus]]'' <small>C. P. Smith ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus sparsiflorus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus spathulatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus spectabilis]]'' <small>Hoover</small> * ''[[Lupinus splendens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus spragueanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus squamecaulis was reclassified as Lupinus madrensis. --> * ''[[Lupinus staffordiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus stinchfieldiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus stipaphilus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus stipulatus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus stiversii]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus stockii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus storkianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subacaulis]]'' <small>Griseb.</small> <!-- Lupinus subalpinus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus subcarnosus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus subcuneatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subhamatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subinflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sublanatus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus submontanus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus subsessilis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus subtomentosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus subumbellatus was reclassified as Lupinus gibertianus. --> * ''[[Lupinus subvexus]]'' <small>C.P. Sm.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus subvexus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> * ''[[Lupinus succulentus]]'' <small>K. Koch</small> * ''[[Lupinus sufferrugineus]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus suksdorfii]]'' <small>Robinson</small> * ''[[Lupinus sulfureus]]'' <small>Douglas</small> ** subsp. ''kincaidii'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''subsaccatus'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''sulfureus'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus surcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus sylvestris was reclassified as Lupinus elmeri. --> * ''[[Lupinus syriggedes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tacitus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tafiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus talahuensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tamayoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tancitaricus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus tarapacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tarijensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus tarmaensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tatei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus taurimortuus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tauris]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus tayacajensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tegeticulatus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus tenellus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus tetracercophorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus texanus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus texensis]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus thompsonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tidestromii]]'' <small>Greene</small> ** var. ''layneae'' <small>(Eastw.) Munz</small> ** var. ''tidestromii'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus toklatensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus tolimensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tomentosus]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lupinus tominensis]]'' <small>Wedd.</small> * ''[[Lupinus toratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tracyi]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus triananus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tricolor was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus trifoliatus was reclassified as Cyamopsis tetragonoloba and Crotalaria trifoliastrum. --> <!-- Lupinus trifurcatus was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus truncatus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus tucumanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ulbrichianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uleanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ultramontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus umidicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uncialis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus uncinatus]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Lupinus urcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ursinus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus urubambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus utahensis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus vaginatus was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus valerioi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus vallicola]]'' <small>A. Heller</small> ** subsp. ''apricus'' <small>(Greene) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''vallicola'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus vargasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus varicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus varicolor is a misspelling of Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus variicolor]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Lupinus velillensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus velutinus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus venezuelensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ventosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus verbasciformis]]'' <small>Sandwith</small> * ''[[Lupinus verjonensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vernicius]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus versicolor was reclassified as Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus viduus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vilcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus villosus]]'' <small>Willd.</small> <!-- Lupinus viridifolius was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus visoensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus volubilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus volutans was reclassified as Lupinus aridus. --> <!-- Lupinus washoensis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus weberbaueri]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus wenatchensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus werdermannianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus westianus]]'' <small>Small</small> ** var. ''aridorum'' <small>(McFarlin ex Beckner) Isely</small> ** var. ''westianus'' <small>Small</small> * ''[[Lupinus whiltoniae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus wilkesianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamlobbii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus wyethii was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus xanthophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus xenophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yakimensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus yanahuancensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus yarushensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yaulyensis was reclassified as Lupinus fieldii. --> * ''[[Lupinus ynesiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> {{div col end}} === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: * ''[[Lupinus albus]]'' <small>L. 1753</small> ** subsp. ''albus'' <small>L.</small> ** subsp. ''graecus'' <small>(Boiss. & Spruner) Franco & P.Silva</small> ** subsp. ''termis'' <small>(Forsk.) Ponert.</small> * ''[[Lupinus angustifolius]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''angustifolius'' <small>L.</small> ** var. ''albopunctatus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''griseomaculatus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''chalybens'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''corylinus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''purpureus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''rubidus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''atabekovae'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''sparsiusculus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''brunneus '' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albosyringeus'' <small>Taran.</small> ** var. ''albidus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''candidus'' <small>Kuptzov. et [[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]]</small> * ''[[Lupinus atlanticus]]'' <small>Gladstones 1974</small> * ''[[Lupinus cosentinii]]'' <small>Guss. 1828 </small> <!-- Lupinus criticus was reclassified as Lupinus digitatus. --> <!-- Lupinus cryptanthus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> * ''[[Lupinus digitatus]]'' <small>Forsk. 1775</small><ref>Some sources treat ''Lupinus digitatus'' as a synonym of ''Lupinus cosentinii''.</ref> <!-- Lupinus graecus was reclassified as Lupinus albus. --> <!-- Lupinus hirsutus was reclassified as Lupinus micranthus and Lupinus pilosus. --> * ''[[Lupinus hispanicus]]'' <small>Boiss. & Reut. 1842</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>(Merino) Gladst.</small> ** subsp. ''hispanicus'' <small>Boiss. & Reut.</small> <!-- Lupinus jugoslavicus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus leucospermus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus linifolius was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus luthereaui was reclassified as Lupinus digitatus. --> * ''[[Lupinus luteus]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''luteus'' <small>L.</small> ** var. ''maculosus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''kazimierskii'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''arcellus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sempolovskii'' <small>(Atab) [[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''melanospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''niger'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''cremeus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''leucospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sulfureus'' <small>(Atab.) Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''stepanovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''ochroleucus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aurantiacus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''croceus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albicans'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. '' sinskayae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> * ''[[Lupinus micranthus]]'' <small>Guss. 1828</small> * ''[[Lupinus palaestinus]]'' <small>Boiss. 1849</small> * ''[[Lupinus pilosus]]'' <small>Murr. 1774</small> * ''[[Lupinus princei]]'' <small>Harms 1901</small> <!-- Lupinus reticulatus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus rothmaleri was reclassified as Lupinus hispanicus. --> <!-- Lupinus somalensis is a misspelling of Lupinus somaliensis. --> * ''[[Lupinus somaliensis]]'' <small>Baker f. 1895</small> === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus acaulis'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus achilleaphilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus acutilobus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aegr-Aovium'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus africanus'' <small>Lour.</small> * ''Lupinus agninus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus agropyrophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alaimandus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus albicaulis'' <small>Douglas ex Hook.</small> * ''Lupinus alicanescens'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliclementinus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliumbellatus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus altissimus'' <small>Sessé & Moc.</small> * ''Lupinus alturasensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alveorum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amabilis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus amniculi-cervi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-salicis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-vulpum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus andersonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus anemophilus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus angustifolius'' <small>Blanco</small> * ''Lupinus aphronorus'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus apodotropis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aralloius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus arborescens'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus arceuthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus argyraeus'' <small>DC.</small> * ''Lupinus atacamicus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aureus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus axillaris'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus barkeriae'' <small>Knowles & Westc.</small> * ''Lupinus bartolomei'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus bassett-maguirei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus beaneanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus biddleii'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Hook. ex D.Don</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus bivonii'' <small>C.Presl</small> * ''Lupinus blankinshipii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus blaschkeanus'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Lupinus brevior'' <small>(Jeps.) J.A. Christian & D.B. Dunn</small> * ''Lupinus brittonii'' <small>Abrams</small> * ''Lupinus caespitosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus californicus'' <small>K.Koch</small> * ''Lupinus campbelliae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus campestris'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Lupinus campestris-florum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus candicans'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus canus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus capitatus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus capitis-amniculi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus carolus-bucarii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chachas'' <small>Ochoa ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus chamissonis'' <small>Eschscholtz</small> * ''Lupinus chiapensis'' <small>Rose</small> * ''Lupinus chihuahuensis'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus christianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chrysomelas'' <small>Casar.</small> * ''Lupinus clementinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus comatus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus consentinii'' <small>Walp.</small> * ''Lupinus cymb-Aegressus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dasyphyllus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus davisianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus debilis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus decaschistus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus diaboli-septem'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dichrous'' <small>Greene</small> * ''Lupinus dispersus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus dissimulans'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus durangensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus eatonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-coeli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-collis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus erectus'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus erminens'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus ermineus'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus falcifer'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus falsoerectus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsoformosus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsograyi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus fieldii'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''Lupinus filicaulis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus finitus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus flavescens'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Hook.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus forskahlei'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus franciscanus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fraxinetorum'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Lupinus garcianus'' <small>Bennett & Dunn</small> * ''Lupinus geophilus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus geraniophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus glabellus'' <small>M.Martens & Galeotti</small> * ''Lupinus graciliflorus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus gratus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus gredensis'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus guadalupensis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus guadiloupensis'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus guatimalensis'' <small>auct.</small> * ''Lupinus gussoneanus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus habrocomus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus haudcytisoides'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus helleri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus hexaedrus'' <small>E. Fourn.</small> * ''Lupinus hintonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus huigrensis'' <small>Rose ex C.P.Sm.</small> * ''Lupinus humicolus'' <small>A.Nelson</small> * ''Lupinus humifusus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus humilis'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''Lupinus hyacinthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus idoneus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus inamoenus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus indutus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus insignis'' <small>Glaz. ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus integrifolius'' <small>L.</small> * ''Lupinus intergrifolius'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus ione-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus ione-walkerae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jamesonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus javanicus'' <small>Burm.f.</small> * ''Lupinus jorgensenanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jucundus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus kellerrnanianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus kyleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus labiatus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus lacticolor'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus lacus-huntingtonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lacuum-trinitatum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus larsonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lassenensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus latissimus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus laxifolius'' <small>A.Gray</small> * ''Lupinus leptostachyus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus lesueurii'' <small>Standl.</small> * ''Lupinus linearifolius'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus lingulae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus longilabrum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lorentzianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-bucariae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lucidus'' <small>Benth. ex Loudon</small> * ''Lupinus lyman-bensonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lysichitophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Torr.</small> * ''Lupinus macrophyllus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus macrorhizos'' <small>Georgi</small> * ''Lupinus magnistipulatus'' <small>Planchuelo & Dunn</small> * ''Lupinus maissurianii'' <small>Atabek. & Polukhina</small> * ''Lupinus marcusianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus mariae-josephae'' <small>H.Pascual</small> * ''Lupinus markleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus marschallianus'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus mearnsii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meli-campestris'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meridanus'' <small>Moritz ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus mexiae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus micensis'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus micheneri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus milleri'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus minearanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus minutissimus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus molle'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus mollissifolius'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus monettianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus muellerianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus multicincinnis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus neglectus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus nemoralis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus niger'' <small>Wehmer</small> * ''Lupinus noldekae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus nutcanus'' <small>Spreng.</small> * ''Lupinus nutkatensis'' <small>J.G.Cooper</small> * ''Lupinus obtunsus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus octablomus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus opsianthus'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus pavonum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus pendeltonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pendletonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus perconfertus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus perplexus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus philistaeus'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus pinus-contortae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus piperi'' <small>B.L.Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus piperitus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus platanophilus'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus plebeius'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus prato-lacuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus prolifer'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus propinquus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus proteanus'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus psoraleoides'' <small>Pollard</small> * ''Lupinus pumviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus puroviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus purpurascens'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pygmaeus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus quercus-jugi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus quercuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rainierensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus regius'' <small>Rudolph ex Torr. & A.Gray</small> * ''Lupinus rhodanthus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rickeri'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rivetianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rydbergii'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus sabuli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salicisocius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salinensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sativus'' <small>Gaterau</small> * ''Lupinus scaposus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus scheuberae'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus schickendantzii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus schiedeanus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus schumannii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus seclusus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiaequus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiverticillatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus sergenti'' <small>Tamayo ex Pittier</small> * ''Lupinus sergentii'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus serradentum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus shrevei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sierrae-zentae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sileri'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus sinus-meyersii'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus sparhawkianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus spatulata'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus speciosus'' <small>Voss</small> * ''Lupinus spruceanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus standleyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stationis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stiveri'' <small>Kellogg</small> * ''Lupinus stoloniferus'' <small>L.</small> * ''Lupinus strigulosus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus subhirsutus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus subvolutus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus suksdorfii'' <small>B.L. Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus summersianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sylvaticus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus thermis'' <small>Gasp.</small> * ''Lupinus thermus'' <small>St.-Lag.</small> * ''Lupinus tilcaricus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus timotensis'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>Greene</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>G.Nicholson</small> * ''Lupinus trifidus'' <small>Torr. ex S.Watson</small> * ''Lupinus tristis'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus trochophyllus'' <small>Hoffmanns.</small> * ''Lupinus tuckeranus'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus vaginans'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus valdepallidus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vandykeae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>Poir.</small> * ''Lupinus varneranus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vavilovii'' <small>Atabekova & Maissurjan</small> * ''Lupinus venustus'' <small>Bailly</small> * ''Lupinus violaceus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus viridicalyx'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus volcanicus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus watsonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus westiana'' <small>Small</small> * ''Lupinus wolfianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yanlyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yaruahensis'' <small>C.P.Sm.</small> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus'' ×''alpestris'' <small>(A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett</small> * ''Lupinus'' ×''hispanicoluteus'' <small>W.Święcicki & W.K.Święcicki</small> * ''Lupinus'' ×''hybridus'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''insignis'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''regalis'' <small>(auct.) Bergmans</small>—(''Lupinus arboreus'' × ''Lupinus polyphyllus'') * ''Lupinus'' ×''versicolor'' <small>Caball.</small> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците. == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 9q0sc5jzzyr2fv5mh1iq7vfen34khgi 5652430 5652428 2026-11-02T13:08:40Z Виолетова 1975 /* Подрод Lupinus */ 5652430 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | image = Lupinus polyphyllus 526960203.jpg | image_caption = ''[[Lupinus polyphyllus]]'' | taxon = Lupinus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lupinus albus]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subgenera | subdivision = * ''Lupinus'' * ''Platycarpos'' (S.Wats) [[Kurl.]] }}'''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> == Опис и распространетост == Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''[[Lupinus albus]]'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''[[Lupinus angustifolius]]'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus aberrans]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus abortivus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus abramsii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus acopalcus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus adinoanthus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus adscendens was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus adsurgens]]'' <small>Drew</small> <!-- Lupinus aduncus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus affinis]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus agardhianus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus alaristatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus albert-smithianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus albertensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus albescens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus albicaulis]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus albifrons]]'' <small>Benth.</small> ** var. ''albifrons'' <small>Benth.</small> ** var. ''douglasii'' <small>(J. Agardh) C. P. Sm.</small> ** var. ''hallii'' <small>(Abrams) Isely</small> * ''[[Lupinus albopilosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus albosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alcis-montis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alcis-temporis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus aliamandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliattenuatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alibicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliceae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alilatissimus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alimanens was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus alinanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alipatulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alirevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alivillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus allargyreius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus allimicranthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus alopecuroides]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus alpestris]]'' <small>A. Nelson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus alpestris'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus alpicola was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus alpinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus altimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus altiplani]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amabayensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ambaticus was reclassified as Lupinus ramosissimus. --> * ''[[Lupinus amboensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ammophilus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''ammophilus'' <small>Greene</small> ** var. ''crassus'' <small>(Payson) Isely</small> <!-- Lupinus amniculi-putorii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus amnis-otuni]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ampaiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus amphibium is a misspelling of Lupinus amphibius. --> * ''[[Lupinus amphibius]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus ananeanus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus anatolicus]]'' <small>W. Święcicki & W. K. Święcicki</small> * ''[[Lupinus andersonii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus andicola]]'' <small>Gillies</small> * ''[[Lupinus andinus]]'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus angustiflorus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus antensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antiplani]]'' <small>C. P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antoninus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus apertus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus appositus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus apricus was reclassified as Lupinus vallicola. --> <!-- Lupinus aquilinus was reclassified as Lupinus sierrae-blancae. --> * ''[[Lupinus arboreus]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus arbustus]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''arbustus'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''neolaxiflorus'' <small>D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pseudoparviflorus'' <small>(Rydb.) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arbutosocius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus archeranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arcticus]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''arcticus'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''subalpinus'' <small>(Piper & Robinson)D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arenarius]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus arenicola was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus arequipensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus argenteus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''argentatus'' <small>(Rydb.) Barneby</small> ** var. ''argenteus'' <small>Pursh</small> ** var. ''argophyllus'' <small>(A. Gray) S. Watson</small> ** var. ''depressus'' <small>(Rydb.) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''fulvomaculatus'' <small>(Payson) Barneby</small> ** var. ''heteranthus'' <small>(S. Watson) Barneby</small> ** var. ''hillii'' <small>(Greene) Barneby</small> ** var. ''holosericeus'' <small>(Torr. & A.Gray) Barneby</small> ** var. ''montigenus'' <small>(A. Heller) Barneby</small> ** var. ''palmeri'' <small>(S.Watson) Barneby</small> ** var. ''rubricaulis'' <small>(Greene) S. L. Welsh</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S.Watson) Barneby</small> <!-- Lupinus argentinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus argurocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridorum]]'' <small>McFarlin ex Beckner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridorum'' as a synonym of ''Lupinus westianus''.</ref> * ''[[Lupinus aridulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridus'' as a synonym of ''[[Lupinus lepidus]]''.</ref> * ''[[Lupinus ariste-josephii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizelus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizonicus]]'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''arizonicus'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''sonorensis'' <small>Christian & D. Dunn</small> * ''[[Lupinus arvensi-plasketti]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arvensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus asa-grayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aschenbornii]]'' <small>S. Schauer</small> * ''[[Lupinus asplundianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus asymbepus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus atropurpureus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus attenuatus]]'' <small>Gardner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus attenuatus'' as a synonym of ''Lupinus coriaceus''.</ref> <!-- Lupinus augusti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus aureonitens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus austrobicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrohumifusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus austromontanus was reclassified as Lupinus excubitus. --> * ''[[Lupinus austrorientalis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus bakeri was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus ballianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bandelierae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bangii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus barbatilabius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus barbiger was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus barkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus bartlettianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus benthamii]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus bi-inclinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bicolor]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''microphyllus'' <small>(S. Watson) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''pipersmithii'' <small>(A. Heller) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''umbellatus'' <small>(Greene) D. B. Dunn</small> <!-- Lupinus biddlei was reclassified as Lupinus prunophilus. --> <!-- Lupinus bilineatus was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus bingenensis]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus blaisdellii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus blumeri was reclassified as Lupinus neomexicanus. --> * ''[[Lupinus bogotensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus bolivianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bombycinocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bonplandius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus borealis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus boyacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus brachypodus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus brachypremnon]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bracteolaris]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus brandegeei]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus brevecuneus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus brevicaulis]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus brevicaulis'' as a synonym of ''Lupinus grisebachianus''.</ref> * ''[[Lupinus brevior]]'' <small>(Jeps.) Christian & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus breviscapus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus breweri]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus bridgesii was reclassified as Lupinus formosus. --> <!-- Lupinus brunneo-maculatus was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus bryoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus buchtienii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus burkartianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus burkei]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus burkei'' as a synonym of ''Lupinus polyphyllus''.</ref> * ''[[Lupinus burkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus caballoanus]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus cachupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cacuminis]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus caeruleus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus caesius]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus caespitosus]]'' <small>Torr. & A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus caespitosus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> * ''[[Lupinus calcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caldasensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus californicus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus camiloanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus campestris]]'' <small>Schltdl. & Cham.</small> <!-- Lupinus candidissimus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus canescens was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus carazensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus carchiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cardenasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carhuamayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carlos-ochoae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carpapaticus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carrikeri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus caudatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus caudiciferus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus cavicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ccorilazensis]]'' <small>Vargas ex C. P. Smith</small> * ''[[Lupinus celsimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cervinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus cesar-vargasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cesaranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chachas]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chamissonis]]'' <small>Eschsch.</small> * ''[[Lupinus chavanillensis]]'' <small>(J.F. Macbr.) C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus chilensis was reclassified as Lupinus subacaulis. --> <!-- Lupinus chionophilus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus chipaquensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chlorolepis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chocontensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chongos-bajous]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus christinae]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus chrysanthus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus chrysocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chumbivilcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus citrinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus clarkei]]'' <small>Oerst.</small> <!-- Lupinus clarkii is a misspelling of Lupinus clarkei. --> <!-- Lupinus clokeyanus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cochapatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cochinchinensis was reclassified as Crotalaria retusa. --> * ''[[Lupinus colcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus collinus]]'' <small>(Greene) A. Heller</small> * ''[[Lupinus colombiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus columbianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus compactiflorus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus comptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus concinnus]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''concinnus'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''orcuttii'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus condensiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus confertus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus confertus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus confusus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus congdonii]]'' <small>(C.P. Sm.) D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus conicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus constancei]]'' <small>T.W. Nelson & J.P. Nelson</small> * ''[[Lupinus convencionensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cookianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus coriaceus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus corymbosus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus costaricensis]]'' <small>D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus cotopaxiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus couthouyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus covillei]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassulus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassus]]'' <small>Payson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus crassus'' as a synonym of ''Lupinus ammophilus''.</ref> * ''[[Lupinus croceus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus crotalarioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus crucis-viridis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus mutabilis. --> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus ananeanus. --> * ''[[Lupinus cuatrecasasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus culbertsonii]]'' <small>Greene</small> ** subsp. ''culbertsonii'' <small>Greene</small> ** subsp. ''hypolasius'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus culteri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cumulicola]]'' <small>Small</small><ref>Some sources treat ''Lupinus cumulicola'' as a synonym of ''Lupinus diffusus''.</ref> * ''[[Lupinus cusickii]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''abortivus'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> ** subsp. ''brachypodus'' <small>(Piper) B.J.Cox</small> ** subsp. ''cusickii'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus cuspidatus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus cutleri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cuzcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cyaneus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus cymboides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cytisoides was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus czermakii]]'' <small>Briq. & Hochr.</small> <!-- Lupinus dalesae is a misspelling of Lupinus dalesiae. --> * ''[[Lupinus dalesiae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus decemplex]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus decurrens]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus dedeckerae was reclassified as Lupinus padre-crowleyi. --> * ''[[Lupinus deflexus]]'' <small>Congdon</small> * ''[[Lupinus delicatulus]]'' <small>Sprague & Riley</small> * ''[[Lupinus densiflorus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus densiflorus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> ** subsp. ''densiflorus'' <small>Benth.</small> ** subsp. ''lacteus'' <small>(Kellogg) R.M.Beauch.</small> * ''[[Lupinus depressus]]'' <small>Rydb.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus depressus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus diasemus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus diehlii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus diffusus]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Lupinus disjunctus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus dispar was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus diversalpicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus donnellyensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus dorae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus dotatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus douglasii was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus dudleyi was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus duranii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus dusenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eanophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus edwin-livingstoni was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus edysomatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus egens]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus egglestonianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus ehrenbergii was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus elaphoglossum]]'' <small>Barneby</small> * ''[[Lupinus elatus]]'' <small>I.M. Johnst.</small> * ''[[Lupinus elegans]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus elegantulus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus ellsworthianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus elmeri]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus eminens was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus enodatus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eramosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus erectifolius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus erectus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eremonomus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocalyx]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocladus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus evermannii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus espinarensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus exaltatus]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Lupinus excubitus]]'' <small>M.E. Jones</small> ** subsp. ''austromontanus'' <small>(A.Heller) R.M.Beauch.</small> ** subsp. ''excubitus'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus exochus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus expetendus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus extrarius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsomutabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsoprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsorevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus famelicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ferax was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus festucasocius was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fictomagnus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus fiebrigianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus fieldii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> <!-- Lupinus fieldsianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fikeranus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus fissicalyx]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flabellaris was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus flavoculatus]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flexuosus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus foliolosus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus fontis-batchelderi was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus formosus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''bridgesii'' <small>(S.Watson) Greene</small> ** var. ''formosus'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus forslingi was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus fragrans]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus francis-whittieri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fratrum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fulcratus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus fulvomaculatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gachetensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gakonensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus garfieldensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gaudichaudianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gayophytophilus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gentryanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus geophilus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus gibertianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus giganteus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus glabratus]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus glabrior was reclassified as Lupinus montanus. --> <!-- Lupinus glacialis was reclassified as Lupinus arcticus. --> <!-- Lupinus glaziouanus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus goodspeedii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus gormanii]]'' <small>Piper</small> * ''[[Lupinus gracilentus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus gracilis was reclassified as Lupinus perennis. --> <!-- Lupinus grandis was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus grayi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus grauensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus greenei was reclassified as Lupinus argenteus and Lupinus formosus. --> * ''[[Lupinus grisebachianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guadalupensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guaraniticus]]'' <small>(Hassl.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guascensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guggenheimianus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus hallii was reclassified as Lupinus albifrons. --> * ''[[Lupinus hamaticalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartmannii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartwegii]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hartwegii'' as a synonym of ''Lupinus mexicanus''.</ref> * ''[[Lupinus haughtianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hautcarazensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus havardii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus hazenanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hendersonii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus henry-smithii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus heptaphyllus]]'' <small>(Vell.) Hassl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus heptaphyllus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus herreranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus herzogii]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus hieronymii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hilarianus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hilarianus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus hillii]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hillii'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus hinkleyorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hintoniorum]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus hirsutissimus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus hirsutulus was reclassified as Lupinus bicolor. --> <!-- Lupinus holmgrenanus was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus holmgrenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus holosericeus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus holwayorum was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus honoratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus horizontalis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus hornemanni]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus hortonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hortorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howard-scottii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howardii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huachucanus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huancayoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huariacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huaronensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus huigrensis]]'' <small>Rose ex C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus humicola was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus humifusus]]'' <small>Sessé & Moc. ex G. Don</small> * ''[[Lupinus hyacinthinus]]'' <small>C.F. Baker</small> * ''[[Lupinus hybridus]]'' <small>Lem.</small> <!-- Lupinus hypolasius was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus ignobilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus imminutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus incanus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus indigoticus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus inflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ingratus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus insignis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus insulae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus intermontanus was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus interruptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus intortus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inusitatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus involutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inyoensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus isabelianus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus jacob-andersoni was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus jaegeranus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus jahnii]]'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''[[Lupinus jaimehintoniana]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus james-westii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jean-julesii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jelskianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus johannis-howellii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jonesii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus jujuyensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus juninensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus junipericola was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kalenbornorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus keckianus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kellermanianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kerrii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus killipianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kingii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus kiskensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus klamathensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus kunthii]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus kuntii is a misspelling of Lupinus kunthii. --> * ''[[Lupinus kuschei]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus lacteus was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus lacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lacus-payetti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus laetus]]'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus laevigatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lagunae-negrae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lapidicola]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus lasiotropis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus latifolius]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''dudleyi'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''[[Lupinus latifolius var. barbatus|barbatus]]'' ** subsp. ''leucanthus'' <small>(Rydb.)P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''longipes'' <small>(Greene) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''parishii'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''viridifolius'' <small>(A.Heller) P.Kenney & D.B.Dunn</small> <!-- Lupinus latissimus was reclassified as Lupinus cervinus. --> * ''[[Lupinus laudandrus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus laxiflorus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus laxispicatus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus laxus was reclassified as Lupinus alpestris. --> <!-- Lupinus layneae was reclassified as Lupinus tidestromii. --> * ''[[Lupinus lechlerianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ledigianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lelandsmithii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus lemmonii]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lenorensis was reclassified as Lupinus aridus. --> * ''[[Lupinus lepidus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''aridus'' <small>(Douglas) Jeps.</small> ** var. ''confertus'' <small>(Kellogg) C. P. Sm.</small> ** var. ''lepidus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''lobbii'' <small>(A. Gray ex S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''sellulus'' <small>(Kellogg) Barneby</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> * ''[[Lupinus leptocarpus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus leptophyllus]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> <!-- Lupinus leptophyllus was reclassified as Lupinus benthamii. --> * ''[[Lupinus lespedezoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus leucanthus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus leucophyllus]]'' <small>Lindl.</small> <!-- Lupinus leucopsis was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus lignipes was reclassified as Lupinus rivularis. --> * ''[[Lupinus lilacinus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lindenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lindleyanus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus linearis]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus littoralis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus lobbianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lobbii was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus longifolius]]'' <small>(S. Watson) Abrams</small> <!-- Lupinus longipes was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus longivallis was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus lorenzensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ludovicianus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus luetzelburgianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lupinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus luteolus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus luteolus'' as a synonym of ''Lupinus luteus''.</ref> * ''[[Lupinus lutescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lutosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lyallii]]'' <small>A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus lyallii'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** subsp. ''alcis-temporis'' <small>(C.P. Sm.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''lyallii'' <small>A. Gray</small> ** subsp. ''minutifolius'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''washoensis'' <small>(A.Heller) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus lyleianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macbrideianus is a misspelling of Lupinus macbrideanus. --> * ''[[Lupinus macbrideanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus mackeyi was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macounii was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus macranthus]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus macrostachys was reclassified as Lupinus bolivianus and Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus maculatus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus madrensis]]'' <small>Seem.</small> * ''[[Lupinus magdalenensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnificus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus magniflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnistipulatus]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus malacophyllus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus malacotrichus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus maleopinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mandonanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mantaroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus marianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus marinensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mariposanus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus martensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus martinetianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mathewsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus matucanicus]]'' <small>Ulbr.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus matucanicus'' as a synonym of ''Lupinus lindleyanus''.</ref> * ''[[Lupinus meionanthus]]'' <small>A. Gray</small> * ''[[Lupinus melaphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus menziesii]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus meridanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus metallactus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus metensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mexicanus]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Lupinus michelianus]]'' <small>C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus michoacanus was reclassified as Lupinus reflexus. --> * ''[[Lupinus microcarpus]]'' <small>Sims</small> ** var. ''densiflorus'' ** var. ''microcarpus'' * ''[[Lupinus microphyllus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus milo-bakeri was reclassified as Lupinus luteolus. --> * ''[[Lupinus minimus]]'' <small>Hook.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus minimus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus minutifolius was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus mirabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus missionum was reclassified as Lupinus paraguariensis. --> * ''[[Lupinus misticola]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollendoensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus monensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus monserratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus montanus]]'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''glabrior'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn & Harmon</small> ** subsp. ''montanus'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''montesii'' <small>(C.P.Sm.) D.B.Dunn & Harmon</small> <!-- Lupinus monteportae was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus montesii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus monticola]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus montigenus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus montigenus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus montis-libertatis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus moranii was reclassified as Lupinus guadalupensis. --> * ''[[Lupinus moritzianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus mucronulatus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus muelleri]]'' <small>Standl.</small> <!-- Lupinus multicaulis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus multiflorus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus multifolius was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus munzianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus munzii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mutabilis]]'' <small>Sweet</small> <!-- Lupinus myrianthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus nanus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus navicularius]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus nehmadae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nelsonii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus neocotus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus neomexicanus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus nepubescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nevadensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus niederleinianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nipomensis]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus nitidissimus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus niveus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus nonoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nootkatensis]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus notabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nubigenus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus nubilorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nuttallii was reclassified as Lupinus perennis. --> * ''[[Lupinus obscurus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus obtusilobus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus ochoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ochroleucus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus odoratus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus onustus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus opertospicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus oquendoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus orcuttii was reclassified as Lupinus concinnus. --> * ''[[Lupinus oreganus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus oreganus'' as a synonym of ''Lupinus sulfureus''.</ref> * ''[[Lupinus oreophilus]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Lupinus ornatus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ornatus'' as a synonym of ''Lupinus sericeus''.</ref> * ''[[Lupinus oscar-haughtii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ostiofluminis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus osterhoutianus was reclassified as Lupinus hillii. --> * ''[[Lupinus otto-buchtienii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otto-kuntzeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otuzcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ovalifolius]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus ovinus was reclassified as Lupinus minimus. --> * ''[[Lupinus pachanoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachylobus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus padre-crowleyi]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pallidus]]'' <small>Brandegee</small> <!-- Lupinus palmeri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus paniculatus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus paraguariensis]]'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''[[Lupinus paranensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paraplesius was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus parishii was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus parodianus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus paruroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus parviflorus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** subsp. ''myrianthus'' <small>(Greene) Harmon</small> ** subsp. ''parviflorus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus parvifolius]]'' <small>Gardner</small> * ''[[Lupinus pasachoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pasadenensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus patulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucartambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucovillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paulinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus paynei]]'' <small>Davidson</small> * ''[[Lupinus pearceanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pendentiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus peirsonii]]'' <small>H. Mason</small> * ''[[Lupinus penlandianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pennellianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus perblandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perbonus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perennis]]'' <small>L.</small> ** subsp. ''gracilis'' <small>(Nutt.) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''occidentalis'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''perennis'' <small>L.</small> * ''[[Lupinus perglaber]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus perissophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus persistens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus peruvianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus philippianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus physodes]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus pickeringii]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus pinetorum was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus pilosellus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus pilosissimus]]'' <small>M. Martens & Galeotti</small> * ''[[Lupinus pinguis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus pipersmithianus]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus pisacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus piurensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus platamodes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus plattensis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus platyptenus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus plumosus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus polycarpus]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus polycarpus'' as a synonym of ''Lupinus bicolor''.</ref> * ''[[Lupinus polyphyllus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''burkei'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''humicola'' <small>(A.Nelson) Barneby</small> ** var. ''pallidipes'' <small>(A. Heller) C. P. Sm.</small> ** var. ''polyphyllus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''prunophilus'' <small>(M. E. Jones) L. Ll. Phillips</small> * ''[[Lupinus poopoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus popayanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus porsildianus was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus portae-westgardiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus potosinus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus praealtus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praestabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praetermissus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pratensis]]'' <small>A.Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus pratensis'' as a synonym of ''Lupinus confertus''.</ref> * ''[[Lupinus pringlei]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus proculaustrinus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prostratus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus protrusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prouvensalanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prunophilus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus pseudoparviflorus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus pseudopolyphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pseudotsugoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pubescens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus pucapucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pulcherrimus was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus pulloviridus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pulvinaris]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus pumicola was reclassified as Lupinus andersonii. --> * ''[[Lupinus punto-reyesensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus puracensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus purdieanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pureriae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus purolanatus was reclassified as Lupinus aureonitens. --> * ''[[Lupinus purosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pusillus]]'' <small>Pursh</small> ** subsp. ''intermontanus'' <small>(A.Heller) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pusillus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus puyupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pycnostachys]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quellomayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus radiatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ramosissimus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus reflexus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus regalis]]'' <small>Bergmans</small> * ''[[Lupinus regnellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reineckianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reitzii]]'' <small>Burkart ex M. Pinheiro & Miotto</small> <!-- Lupinus relictus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus retrorsus]]'' <small>L.F. Hend.</small> * ''[[Lupinus revolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus richardianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rimae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus rivularis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus romasanus]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus rosei was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus roseolus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus roseorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rotundiflorus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus rotundifolius was reclassified as Crotalaria incana. --> * ''[[Lupinus rowleeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus rubens was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus ruber]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ruber'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> <!-- Lupinus rubricaulis was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus rubriflorus]]'' <small>Planchuelo</small> <!-- Lupinus rubro-soli was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus ruizensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rupestris]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus rusbyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus russellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sabinianus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus sabinii]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus sabulosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus salticola]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus sandiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus santanderensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sarmentosus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus saxatilis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus saxosus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus schwackeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus seifrizianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sellowianus]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lupinus sellulus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus sellulus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** var. ''lobbii'' <small>(S.Watson) B.J.Cox</small> ** var. ''sellulus'' <small>Kellogg</small> ** var. ''ursinus'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> * ''[[Lupinus semiprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus semperflorens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus sericatus]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus sericeolodix was reclassified as Lupinus cymboides. --> * ''[[Lupinus sericeus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''barbiger'' <small>(S.Watson) S.L.Welsh</small> ** var. ''sericeus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus setifolius]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus shastensis]]'' <small>Lupinus albicaulis</small> * ''[[Lupinus shockleyi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus sierrae-blancae]]'' <small>Wooton & Standl.</small> ** subsp. ''aquilinus'' <small>(Wooton & Standl.) L.S.Fleak & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''sierrae-blancae'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus simonsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus simulans]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus sinaloensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sitgreavesii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus sitgreavii is a misspelling of Lupinus sitgreavesii. --> <!-- Lupinus skutchianus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus smithianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus solanagrorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sonomensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus soratensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus soukupianus]]'' <small>C. P. Smith ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus sparsiflorus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus spathulatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus spectabilis]]'' <small>Hoover</small> * ''[[Lupinus splendens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus spragueanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus squamecaulis was reclassified as Lupinus madrensis. --> * ''[[Lupinus staffordiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus stinchfieldiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus stipaphilus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus stipulatus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus stiversii]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus stockii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus storkianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subacaulis]]'' <small>Griseb.</small> <!-- Lupinus subalpinus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus subcarnosus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus subcuneatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subhamatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subinflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sublanatus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus submontanus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus subsessilis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus subtomentosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus subumbellatus was reclassified as Lupinus gibertianus. --> * ''[[Lupinus subvexus]]'' <small>C.P. Sm.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus subvexus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> * ''[[Lupinus succulentus]]'' <small>K. Koch</small> * ''[[Lupinus sufferrugineus]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus suksdorfii]]'' <small>Robinson</small> * ''[[Lupinus sulfureus]]'' <small>Douglas</small> ** subsp. ''kincaidii'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''subsaccatus'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''sulfureus'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus surcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus sylvestris was reclassified as Lupinus elmeri. --> * ''[[Lupinus syriggedes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tacitus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tafiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus talahuensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tamayoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tancitaricus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus tarapacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tarijensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus tarmaensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tatei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus taurimortuus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tauris]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus tayacajensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tegeticulatus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus tenellus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus tetracercophorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus texanus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus texensis]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus thompsonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tidestromii]]'' <small>Greene</small> ** var. ''layneae'' <small>(Eastw.) Munz</small> ** var. ''tidestromii'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus toklatensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus tolimensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tomentosus]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lupinus tominensis]]'' <small>Wedd.</small> * ''[[Lupinus toratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tracyi]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus triananus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tricolor was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus trifoliatus was reclassified as Cyamopsis tetragonoloba and Crotalaria trifoliastrum. --> <!-- Lupinus trifurcatus was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus truncatus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus tucumanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ulbrichianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uleanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ultramontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus umidicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uncialis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus uncinatus]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Lupinus urcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ursinus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus urubambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus utahensis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus vaginatus was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus valerioi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus vallicola]]'' <small>A. Heller</small> ** subsp. ''apricus'' <small>(Greene) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''vallicola'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus vargasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus varicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus varicolor is a misspelling of Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus variicolor]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Lupinus velillensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus velutinus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus venezuelensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ventosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus verbasciformis]]'' <small>Sandwith</small> * ''[[Lupinus verjonensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vernicius]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus versicolor was reclassified as Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus viduus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vilcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus villosus]]'' <small>Willd.</small> <!-- Lupinus viridifolius was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus visoensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus volubilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus volutans was reclassified as Lupinus aridus. --> <!-- Lupinus washoensis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus weberbaueri]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus wenatchensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus werdermannianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus westianus]]'' <small>Small</small> ** var. ''aridorum'' <small>(McFarlin ex Beckner) Isely</small> ** var. ''westianus'' <small>Small</small> * ''[[Lupinus whiltoniae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus wilkesianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamlobbii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus wyethii was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus xanthophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus xenophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yakimensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus yanahuancensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus yarushensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yaulyensis was reclassified as Lupinus fieldii. --> * ''[[Lupinus ynesiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> {{div col end}} === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus albus]]'' <small>L. 1753</small> ** subsp. ''albus'' <small>L.</small> ** subsp. ''graecus'' <small>(Boiss. & Spruner) Franco & P.Silva</small> ** subsp. ''termis'' <small>(Forsk.) Ponert.</small> * ''[[Lupinus angustifolius]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''angustifolius'' <small>L.</small> ** var. ''albopunctatus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''griseomaculatus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''chalybens'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''corylinus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''purpureus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''rubidus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''atabekovae'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''sparsiusculus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''brunneus '' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albosyringeus'' <small>Taran.</small> ** var. ''albidus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''candidus'' <small>Kuptzov. et [[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]]</small> * ''[[Lupinus atlanticus]]'' <small>Gladstones 1974</small> * ''[[Lupinus cosentinii]]'' <small>Guss. 1828 </small> <!-- Lupinus criticus was reclassified as Lupinus digitatus. --> <!-- Lupinus cryptanthus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> * ''[[Lupinus digitatus]]'' <small>Forsk. 1775</small><ref>Some sources treat ''Lupinus digitatus'' as a synonym of ''Lupinus cosentinii''.</ref> <!-- Lupinus graecus was reclassified as Lupinus albus. --> <!-- Lupinus hirsutus was reclassified as Lupinus micranthus and Lupinus pilosus. --> * ''[[Lupinus hispanicus]]'' <small>Boiss. & Reut. 1842</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>(Merino) Gladst.</small> ** subsp. ''hispanicus'' <small>Boiss. & Reut.</small> <!-- Lupinus jugoslavicus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus leucospermus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus linifolius was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus luthereaui was reclassified as Lupinus digitatus. --> * ''[[Lupinus luteus]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''luteus'' <small>L.</small> ** var. ''maculosus'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''kazimierskii'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''arcellus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sempolovskii'' <small>(Atab) [[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''melanospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''niger'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''cremeus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''leucospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sulfureus'' <small>(Atab.) Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''stepanovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''ochroleucus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aurantiacus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''croceus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albicans'' <small>[[Boguslav S. Kurlovich|Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. '' sinskayae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> * ''[[Lupinus micranthus]]'' <small>Guss. 1828</small> * ''[[Lupinus palaestinus]]'' <small>Boiss. 1849</small> * ''[[Lupinus pilosus]]'' <small>Murr. 1774</small> * ''[[Lupinus princei]]'' <small>Harms 1901</small> <!-- Lupinus reticulatus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus rothmaleri was reclassified as Lupinus hispanicus. --> <!-- Lupinus somalensis is a misspelling of Lupinus somaliensis. --> * ''[[Lupinus somaliensis]]'' <small>Baker f. 1895</small> {{div col end}} === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus acaulis'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus achilleaphilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus acutilobus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aegr-Aovium'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus africanus'' <small>Lour.</small> * ''Lupinus agninus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus agropyrophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alaimandus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus albicaulis'' <small>Douglas ex Hook.</small> * ''Lupinus alicanescens'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliclementinus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliumbellatus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus altissimus'' <small>Sessé & Moc.</small> * ''Lupinus alturasensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alveorum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amabilis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus amniculi-cervi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-salicis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-vulpum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus andersonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus anemophilus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus angustifolius'' <small>Blanco</small> * ''Lupinus aphronorus'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus apodotropis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aralloius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus arborescens'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus arceuthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus argyraeus'' <small>DC.</small> * ''Lupinus atacamicus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aureus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus axillaris'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus barkeriae'' <small>Knowles & Westc.</small> * ''Lupinus bartolomei'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus bassett-maguirei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus beaneanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus biddleii'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Hook. ex D.Don</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus bivonii'' <small>C.Presl</small> * ''Lupinus blankinshipii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus blaschkeanus'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Lupinus brevior'' <small>(Jeps.) J.A. Christian & D.B. Dunn</small> * ''Lupinus brittonii'' <small>Abrams</small> * ''Lupinus caespitosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus californicus'' <small>K.Koch</small> * ''Lupinus campbelliae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus campestris'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Lupinus campestris-florum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus candicans'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus canus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus capitatus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus capitis-amniculi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus carolus-bucarii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chachas'' <small>Ochoa ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus chamissonis'' <small>Eschscholtz</small> * ''Lupinus chiapensis'' <small>Rose</small> * ''Lupinus chihuahuensis'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus christianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chrysomelas'' <small>Casar.</small> * ''Lupinus clementinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus comatus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus consentinii'' <small>Walp.</small> * ''Lupinus cymb-Aegressus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dasyphyllus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus davisianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus debilis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus decaschistus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus diaboli-septem'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dichrous'' <small>Greene</small> * ''Lupinus dispersus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus dissimulans'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus durangensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus eatonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-coeli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-collis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus erectus'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus erminens'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus ermineus'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus falcifer'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus falsoerectus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsoformosus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsograyi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus fieldii'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''Lupinus filicaulis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus finitus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus flavescens'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Hook.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus forskahlei'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus franciscanus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fraxinetorum'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Lupinus garcianus'' <small>Bennett & Dunn</small> * ''Lupinus geophilus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus geraniophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus glabellus'' <small>M.Martens & Galeotti</small> * ''Lupinus graciliflorus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus gratus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus gredensis'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus guadalupensis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus guadiloupensis'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus guatimalensis'' <small>auct.</small> * ''Lupinus gussoneanus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus habrocomus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus haudcytisoides'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus helleri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus hexaedrus'' <small>E. Fourn.</small> * ''Lupinus hintonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus huigrensis'' <small>Rose ex C.P.Sm.</small> * ''Lupinus humicolus'' <small>A.Nelson</small> * ''Lupinus humifusus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus humilis'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''Lupinus hyacinthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus idoneus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus inamoenus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus indutus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus insignis'' <small>Glaz. ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus integrifolius'' <small>L.</small> * ''Lupinus intergrifolius'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus ione-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus ione-walkerae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jamesonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus javanicus'' <small>Burm.f.</small> * ''Lupinus jorgensenanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jucundus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus kellerrnanianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus kyleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus labiatus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus lacticolor'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus lacus-huntingtonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lacuum-trinitatum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus larsonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lassenensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus latissimus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus laxifolius'' <small>A.Gray</small> * ''Lupinus leptostachyus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus lesueurii'' <small>Standl.</small> * ''Lupinus linearifolius'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus lingulae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus longilabrum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lorentzianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-bucariae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lucidus'' <small>Benth. ex Loudon</small> * ''Lupinus lyman-bensonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lysichitophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Torr.</small> * ''Lupinus macrophyllus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus macrorhizos'' <small>Georgi</small> * ''Lupinus magnistipulatus'' <small>Planchuelo & Dunn</small> * ''Lupinus maissurianii'' <small>Atabek. & Polukhina</small> * ''Lupinus marcusianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus mariae-josephae'' <small>H.Pascual</small> * ''Lupinus markleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus marschallianus'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus mearnsii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meli-campestris'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meridanus'' <small>Moritz ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus mexiae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus micensis'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus micheneri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus milleri'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus minearanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus minutissimus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus molle'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus mollissifolius'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus monettianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus muellerianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus multicincinnis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus neglectus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus nemoralis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus niger'' <small>Wehmer</small> * ''Lupinus noldekae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus nutcanus'' <small>Spreng.</small> * ''Lupinus nutkatensis'' <small>J.G.Cooper</small> * ''Lupinus obtunsus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus octablomus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus opsianthus'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus pavonum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus pendeltonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pendletonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus perconfertus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus perplexus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus philistaeus'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus pinus-contortae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus piperi'' <small>B.L.Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus piperitus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus platanophilus'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus plebeius'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus prato-lacuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus prolifer'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus propinquus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus proteanus'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus psoraleoides'' <small>Pollard</small> * ''Lupinus pumviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus puroviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus purpurascens'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pygmaeus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus quercus-jugi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus quercuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rainierensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus regius'' <small>Rudolph ex Torr. & A.Gray</small> * ''Lupinus rhodanthus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rickeri'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rivetianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rydbergii'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus sabuli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salicisocius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salinensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sativus'' <small>Gaterau</small> * ''Lupinus scaposus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus scheuberae'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus schickendantzii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus schiedeanus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus schumannii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus seclusus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiaequus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiverticillatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus sergenti'' <small>Tamayo ex Pittier</small> * ''Lupinus sergentii'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus serradentum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus shrevei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sierrae-zentae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sileri'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus sinus-meyersii'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus sparhawkianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus spatulata'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus speciosus'' <small>Voss</small> * ''Lupinus spruceanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus standleyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stationis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stiveri'' <small>Kellogg</small> * ''Lupinus stoloniferus'' <small>L.</small> * ''Lupinus strigulosus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus subhirsutus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus subvolutus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus suksdorfii'' <small>B.L. Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus summersianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sylvaticus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus thermis'' <small>Gasp.</small> * ''Lupinus thermus'' <small>St.-Lag.</small> * ''Lupinus tilcaricus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus timotensis'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>Greene</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>G.Nicholson</small> * ''Lupinus trifidus'' <small>Torr. ex S.Watson</small> * ''Lupinus tristis'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus trochophyllus'' <small>Hoffmanns.</small> * ''Lupinus tuckeranus'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus vaginans'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus valdepallidus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vandykeae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>Poir.</small> * ''Lupinus varneranus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vavilovii'' <small>Atabekova & Maissurjan</small> * ''Lupinus venustus'' <small>Bailly</small> * ''Lupinus violaceus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus viridicalyx'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus volcanicus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus watsonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus westiana'' <small>Small</small> * ''Lupinus wolfianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yanlyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yaruahensis'' <small>C.P.Sm.</small> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus'' ×''alpestris'' <small>(A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett</small> * ''Lupinus'' ×''hispanicoluteus'' <small>W.Święcicki & W.K.Święcicki</small> * ''Lupinus'' ×''hybridus'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''insignis'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''regalis'' <small>(auct.) Bergmans</small>—(''Lupinus arboreus'' × ''Lupinus polyphyllus'') * ''Lupinus'' ×''versicolor'' <small>Caball.</small> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците. == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] klai137yvl9zd7q83iv6n8qgqkd4t88 5652432 5652430 2026-11-02T13:10:51Z Виолетова 1975 /* Подрод Lupinus */ 5652432 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | image = Lupinus polyphyllus 526960203.jpg | image_caption = ''[[Lupinus polyphyllus]]'' | taxon = Lupinus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lupinus albus]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subgenera | subdivision = * ''Lupinus'' * ''Platycarpos'' (S.Wats) [[Kurl.]] }}'''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> == Опис и распространетост == Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''[[Lupinus albus]]'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''[[Lupinus angustifolius]]'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus aberrans]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus abortivus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus abramsii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus acopalcus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus adinoanthus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus adscendens was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus adsurgens]]'' <small>Drew</small> <!-- Lupinus aduncus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus affinis]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus agardhianus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus alaristatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus albert-smithianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus albertensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus albescens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus albicaulis]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus albifrons]]'' <small>Benth.</small> ** var. ''albifrons'' <small>Benth.</small> ** var. ''douglasii'' <small>(J. Agardh) C. P. Sm.</small> ** var. ''hallii'' <small>(Abrams) Isely</small> * ''[[Lupinus albopilosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus albosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alcis-montis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alcis-temporis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus aliamandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliattenuatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alibicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliceae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alilatissimus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alimanens was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus alinanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alipatulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alirevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alivillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus allargyreius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus allimicranthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus alopecuroides]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus alpestris]]'' <small>A. Nelson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus alpestris'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus alpicola was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus alpinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus altimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus altiplani]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amabayensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ambaticus was reclassified as Lupinus ramosissimus. --> * ''[[Lupinus amboensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ammophilus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''ammophilus'' <small>Greene</small> ** var. ''crassus'' <small>(Payson) Isely</small> <!-- Lupinus amniculi-putorii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus amnis-otuni]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ampaiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus amphibium is a misspelling of Lupinus amphibius. --> * ''[[Lupinus amphibius]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus ananeanus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus anatolicus]]'' <small>W. Święcicki & W. K. Święcicki</small> * ''[[Lupinus andersonii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus andicola]]'' <small>Gillies</small> * ''[[Lupinus andinus]]'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus angustiflorus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus antensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antiplani]]'' <small>C. P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antoninus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus apertus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus appositus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus apricus was reclassified as Lupinus vallicola. --> <!-- Lupinus aquilinus was reclassified as Lupinus sierrae-blancae. --> * ''[[Lupinus arboreus]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus arbustus]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''arbustus'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''neolaxiflorus'' <small>D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pseudoparviflorus'' <small>(Rydb.) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arbutosocius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus archeranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arcticus]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''arcticus'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''subalpinus'' <small>(Piper & Robinson)D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arenarius]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus arenicola was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus arequipensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus argenteus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''argentatus'' <small>(Rydb.) Barneby</small> ** var. ''argenteus'' <small>Pursh</small> ** var. ''argophyllus'' <small>(A. Gray) S. Watson</small> ** var. ''depressus'' <small>(Rydb.) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''fulvomaculatus'' <small>(Payson) Barneby</small> ** var. ''heteranthus'' <small>(S. Watson) Barneby</small> ** var. ''hillii'' <small>(Greene) Barneby</small> ** var. ''holosericeus'' <small>(Torr. & A.Gray) Barneby</small> ** var. ''montigenus'' <small>(A. Heller) Barneby</small> ** var. ''palmeri'' <small>(S.Watson) Barneby</small> ** var. ''rubricaulis'' <small>(Greene) S. L. Welsh</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S.Watson) Barneby</small> <!-- Lupinus argentinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus argurocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridorum]]'' <small>McFarlin ex Beckner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridorum'' as a synonym of ''Lupinus westianus''.</ref> * ''[[Lupinus aridulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridus'' as a synonym of ''[[Lupinus lepidus]]''.</ref> * ''[[Lupinus ariste-josephii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizelus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizonicus]]'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''arizonicus'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''sonorensis'' <small>Christian & D. Dunn</small> * ''[[Lupinus arvensi-plasketti]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arvensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus asa-grayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aschenbornii]]'' <small>S. Schauer</small> * ''[[Lupinus asplundianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus asymbepus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus atropurpureus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus attenuatus]]'' <small>Gardner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus attenuatus'' as a synonym of ''Lupinus coriaceus''.</ref> <!-- Lupinus augusti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus aureonitens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus austrobicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrohumifusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus austromontanus was reclassified as Lupinus excubitus. --> * ''[[Lupinus austrorientalis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus bakeri was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus ballianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bandelierae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bangii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus barbatilabius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus barbiger was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus barkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus bartlettianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus benthamii]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus bi-inclinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bicolor]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''microphyllus'' <small>(S. Watson) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''pipersmithii'' <small>(A. Heller) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''umbellatus'' <small>(Greene) D. B. Dunn</small> <!-- Lupinus biddlei was reclassified as Lupinus prunophilus. --> <!-- Lupinus bilineatus was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus bingenensis]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus blaisdellii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus blumeri was reclassified as Lupinus neomexicanus. --> * ''[[Lupinus bogotensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus bolivianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bombycinocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bonplandius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus borealis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus boyacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus brachypodus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus brachypremnon]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bracteolaris]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus brandegeei]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus brevecuneus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus brevicaulis]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus brevicaulis'' as a synonym of ''Lupinus grisebachianus''.</ref> * ''[[Lupinus brevior]]'' <small>(Jeps.) Christian & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus breviscapus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus breweri]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus bridgesii was reclassified as Lupinus formosus. --> <!-- Lupinus brunneo-maculatus was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus bryoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus buchtienii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus burkartianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus burkei]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus burkei'' as a synonym of ''Lupinus polyphyllus''.</ref> * ''[[Lupinus burkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus caballoanus]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus cachupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cacuminis]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus caeruleus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus caesius]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus caespitosus]]'' <small>Torr. & A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus caespitosus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> * ''[[Lupinus calcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caldasensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus californicus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus camiloanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus campestris]]'' <small>Schltdl. & Cham.</small> <!-- Lupinus candidissimus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus canescens was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus carazensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus carchiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cardenasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carhuamayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carlos-ochoae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carpapaticus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carrikeri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus caudatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus caudiciferus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus cavicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ccorilazensis]]'' <small>Vargas ex C. P. Smith</small> * ''[[Lupinus celsimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cervinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus cesar-vargasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cesaranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chachas]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chamissonis]]'' <small>Eschsch.</small> * ''[[Lupinus chavanillensis]]'' <small>(J.F. Macbr.) C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus chilensis was reclassified as Lupinus subacaulis. --> <!-- Lupinus chionophilus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus chipaquensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chlorolepis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chocontensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chongos-bajous]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus christinae]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus chrysanthus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus chrysocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chumbivilcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus citrinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus clarkei]]'' <small>Oerst.</small> <!-- Lupinus clarkii is a misspelling of Lupinus clarkei. --> <!-- Lupinus clokeyanus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cochapatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cochinchinensis was reclassified as Crotalaria retusa. --> * ''[[Lupinus colcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus collinus]]'' <small>(Greene) A. Heller</small> * ''[[Lupinus colombiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus columbianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus compactiflorus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus comptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus concinnus]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''concinnus'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''orcuttii'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus condensiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus confertus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus confertus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus confusus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus congdonii]]'' <small>(C.P. Sm.) D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus conicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus constancei]]'' <small>T.W. Nelson & J.P. Nelson</small> * ''[[Lupinus convencionensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cookianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus coriaceus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus corymbosus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus costaricensis]]'' <small>D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus cotopaxiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus couthouyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus covillei]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassulus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassus]]'' <small>Payson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus crassus'' as a synonym of ''Lupinus ammophilus''.</ref> * ''[[Lupinus croceus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus crotalarioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus crucis-viridis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus mutabilis. --> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus ananeanus. --> * ''[[Lupinus cuatrecasasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus culbertsonii]]'' <small>Greene</small> ** subsp. ''culbertsonii'' <small>Greene</small> ** subsp. ''hypolasius'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus culteri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cumulicola]]'' <small>Small</small><ref>Some sources treat ''Lupinus cumulicola'' as a synonym of ''Lupinus diffusus''.</ref> * ''[[Lupinus cusickii]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''abortivus'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> ** subsp. ''brachypodus'' <small>(Piper) B.J.Cox</small> ** subsp. ''cusickii'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus cuspidatus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus cutleri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cuzcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cyaneus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus cymboides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cytisoides was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus czermakii]]'' <small>Briq. & Hochr.</small> <!-- Lupinus dalesae is a misspelling of Lupinus dalesiae. --> * ''[[Lupinus dalesiae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus decemplex]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus decurrens]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus dedeckerae was reclassified as Lupinus padre-crowleyi. --> * ''[[Lupinus deflexus]]'' <small>Congdon</small> * ''[[Lupinus delicatulus]]'' <small>Sprague & Riley</small> * ''[[Lupinus densiflorus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus densiflorus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> ** subsp. ''densiflorus'' <small>Benth.</small> ** subsp. ''lacteus'' <small>(Kellogg) R.M.Beauch.</small> * ''[[Lupinus depressus]]'' <small>Rydb.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus depressus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus diasemus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus diehlii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus diffusus]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Lupinus disjunctus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus dispar was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus diversalpicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus donnellyensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus dorae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus dotatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus douglasii was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus dudleyi was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus duranii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus dusenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eanophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus edwin-livingstoni was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus edysomatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus egens]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus egglestonianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus ehrenbergii was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus elaphoglossum]]'' <small>Barneby</small> * ''[[Lupinus elatus]]'' <small>I.M. Johnst.</small> * ''[[Lupinus elegans]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus elegantulus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus ellsworthianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus elmeri]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus eminens was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus enodatus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eramosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus erectifolius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus erectus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eremonomus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocalyx]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocladus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus evermannii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus espinarensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus exaltatus]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Lupinus excubitus]]'' <small>M.E. Jones</small> ** subsp. ''austromontanus'' <small>(A.Heller) R.M.Beauch.</small> ** subsp. ''excubitus'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus exochus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus expetendus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus extrarius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsomutabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsoprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsorevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus famelicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ferax was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus festucasocius was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fictomagnus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus fiebrigianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus fieldii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> <!-- Lupinus fieldsianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fikeranus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus fissicalyx]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flabellaris was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus flavoculatus]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flexuosus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus foliolosus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus fontis-batchelderi was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus formosus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''bridgesii'' <small>(S.Watson) Greene</small> ** var. ''formosus'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus forslingi was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus fragrans]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus francis-whittieri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fratrum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fulcratus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus fulvomaculatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gachetensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gakonensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus garfieldensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gaudichaudianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gayophytophilus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gentryanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus geophilus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus gibertianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus giganteus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus glabratus]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus glabrior was reclassified as Lupinus montanus. --> <!-- Lupinus glacialis was reclassified as Lupinus arcticus. --> <!-- Lupinus glaziouanus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus goodspeedii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus gormanii]]'' <small>Piper</small> * ''[[Lupinus gracilentus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus gracilis was reclassified as Lupinus perennis. --> <!-- Lupinus grandis was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus grayi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus grauensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus greenei was reclassified as Lupinus argenteus and Lupinus formosus. --> * ''[[Lupinus grisebachianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guadalupensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guaraniticus]]'' <small>(Hassl.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guascensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guggenheimianus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus hallii was reclassified as Lupinus albifrons. --> * ''[[Lupinus hamaticalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartmannii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartwegii]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hartwegii'' as a synonym of ''Lupinus mexicanus''.</ref> * ''[[Lupinus haughtianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hautcarazensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus havardii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus hazenanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hendersonii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus henry-smithii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus heptaphyllus]]'' <small>(Vell.) Hassl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus heptaphyllus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus herreranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus herzogii]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus hieronymii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hilarianus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hilarianus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus hillii]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hillii'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus hinkleyorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hintoniorum]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus hirsutissimus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus hirsutulus was reclassified as Lupinus bicolor. --> <!-- Lupinus holmgrenanus was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus holmgrenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus holosericeus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus holwayorum was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus honoratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus horizontalis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus hornemanni]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus hortonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hortorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howard-scottii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howardii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huachucanus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huancayoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huariacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huaronensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus huigrensis]]'' <small>Rose ex C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus humicola was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus humifusus]]'' <small>Sessé & Moc. ex G. Don</small> * ''[[Lupinus hyacinthinus]]'' <small>C.F. Baker</small> * ''[[Lupinus hybridus]]'' <small>Lem.</small> <!-- Lupinus hypolasius was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus ignobilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus imminutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus incanus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus indigoticus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus inflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ingratus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus insignis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus insulae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus intermontanus was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus interruptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus intortus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inusitatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus involutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inyoensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus isabelianus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus jacob-andersoni was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus jaegeranus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus jahnii]]'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''[[Lupinus jaimehintoniana]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus james-westii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jean-julesii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jelskianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus johannis-howellii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jonesii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus jujuyensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus juninensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus junipericola was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kalenbornorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus keckianus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kellermanianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kerrii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus killipianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kingii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus kiskensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus klamathensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus kunthii]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus kuntii is a misspelling of Lupinus kunthii. --> * ''[[Lupinus kuschei]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus lacteus was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus lacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lacus-payetti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus laetus]]'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus laevigatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lagunae-negrae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lapidicola]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus lasiotropis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus latifolius]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''dudleyi'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''[[Lupinus latifolius var. barbatus|barbatus]]'' ** subsp. ''leucanthus'' <small>(Rydb.)P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''longipes'' <small>(Greene) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''parishii'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''viridifolius'' <small>(A.Heller) P.Kenney & D.B.Dunn</small> <!-- Lupinus latissimus was reclassified as Lupinus cervinus. --> * ''[[Lupinus laudandrus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus laxiflorus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus laxispicatus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus laxus was reclassified as Lupinus alpestris. --> <!-- Lupinus layneae was reclassified as Lupinus tidestromii. --> * ''[[Lupinus lechlerianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ledigianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lelandsmithii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus lemmonii]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lenorensis was reclassified as Lupinus aridus. --> * ''[[Lupinus lepidus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''aridus'' <small>(Douglas) Jeps.</small> ** var. ''confertus'' <small>(Kellogg) C. P. Sm.</small> ** var. ''lepidus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''lobbii'' <small>(A. Gray ex S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''sellulus'' <small>(Kellogg) Barneby</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> * ''[[Lupinus leptocarpus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus leptophyllus]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> <!-- Lupinus leptophyllus was reclassified as Lupinus benthamii. --> * ''[[Lupinus lespedezoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus leucanthus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus leucophyllus]]'' <small>Lindl.</small> <!-- Lupinus leucopsis was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus lignipes was reclassified as Lupinus rivularis. --> * ''[[Lupinus lilacinus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lindenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lindleyanus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus linearis]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus littoralis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus lobbianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lobbii was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus longifolius]]'' <small>(S. Watson) Abrams</small> <!-- Lupinus longipes was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus longivallis was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus lorenzensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ludovicianus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus luetzelburgianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lupinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus luteolus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus luteolus'' as a synonym of ''Lupinus luteus''.</ref> * ''[[Lupinus lutescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lutosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lyallii]]'' <small>A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus lyallii'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** subsp. ''alcis-temporis'' <small>(C.P. Sm.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''lyallii'' <small>A. Gray</small> ** subsp. ''minutifolius'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''washoensis'' <small>(A.Heller) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus lyleianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macbrideianus is a misspelling of Lupinus macbrideanus. --> * ''[[Lupinus macbrideanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus mackeyi was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macounii was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus macranthus]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus macrostachys was reclassified as Lupinus bolivianus and Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus maculatus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus madrensis]]'' <small>Seem.</small> * ''[[Lupinus magdalenensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnificus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus magniflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnistipulatus]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus malacophyllus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus malacotrichus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus maleopinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mandonanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mantaroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus marianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus marinensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mariposanus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus martensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus martinetianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mathewsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus matucanicus]]'' <small>Ulbr.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus matucanicus'' as a synonym of ''Lupinus lindleyanus''.</ref> * ''[[Lupinus meionanthus]]'' <small>A. Gray</small> * ''[[Lupinus melaphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus menziesii]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus meridanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus metallactus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus metensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mexicanus]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Lupinus michelianus]]'' <small>C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus michoacanus was reclassified as Lupinus reflexus. --> * ''[[Lupinus microcarpus]]'' <small>Sims</small> ** var. ''densiflorus'' ** var. ''microcarpus'' * ''[[Lupinus microphyllus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus milo-bakeri was reclassified as Lupinus luteolus. --> * ''[[Lupinus minimus]]'' <small>Hook.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus minimus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus minutifolius was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus mirabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus missionum was reclassified as Lupinus paraguariensis. --> * ''[[Lupinus misticola]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollendoensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus monensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus monserratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus montanus]]'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''glabrior'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn & Harmon</small> ** subsp. ''montanus'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''montesii'' <small>(C.P.Sm.) D.B.Dunn & Harmon</small> <!-- Lupinus monteportae was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus montesii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus monticola]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus montigenus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus montigenus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus montis-libertatis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus moranii was reclassified as Lupinus guadalupensis. --> * ''[[Lupinus moritzianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus mucronulatus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus muelleri]]'' <small>Standl.</small> <!-- Lupinus multicaulis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus multiflorus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus multifolius was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus munzianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus munzii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mutabilis]]'' <small>Sweet</small> <!-- Lupinus myrianthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus nanus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus navicularius]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus nehmadae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nelsonii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus neocotus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus neomexicanus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus nepubescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nevadensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus niederleinianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nipomensis]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus nitidissimus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus niveus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus nonoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nootkatensis]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus notabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nubigenus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus nubilorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nuttallii was reclassified as Lupinus perennis. --> * ''[[Lupinus obscurus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus obtusilobus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus ochoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ochroleucus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus odoratus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus onustus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus opertospicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus oquendoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus orcuttii was reclassified as Lupinus concinnus. --> * ''[[Lupinus oreganus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus oreganus'' as a synonym of ''Lupinus sulfureus''.</ref> * ''[[Lupinus oreophilus]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Lupinus ornatus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ornatus'' as a synonym of ''Lupinus sericeus''.</ref> * ''[[Lupinus oscar-haughtii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ostiofluminis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus osterhoutianus was reclassified as Lupinus hillii. --> * ''[[Lupinus otto-buchtienii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otto-kuntzeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otuzcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ovalifolius]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus ovinus was reclassified as Lupinus minimus. --> * ''[[Lupinus pachanoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachylobus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus padre-crowleyi]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pallidus]]'' <small>Brandegee</small> <!-- Lupinus palmeri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus paniculatus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus paraguariensis]]'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''[[Lupinus paranensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paraplesius was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus parishii was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus parodianus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus paruroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus parviflorus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** subsp. ''myrianthus'' <small>(Greene) Harmon</small> ** subsp. ''parviflorus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus parvifolius]]'' <small>Gardner</small> * ''[[Lupinus pasachoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pasadenensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus patulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucartambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucovillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paulinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus paynei]]'' <small>Davidson</small> * ''[[Lupinus pearceanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pendentiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus peirsonii]]'' <small>H. Mason</small> * ''[[Lupinus penlandianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pennellianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus perblandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perbonus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perennis]]'' <small>L.</small> ** subsp. ''gracilis'' <small>(Nutt.) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''occidentalis'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''perennis'' <small>L.</small> * ''[[Lupinus perglaber]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus perissophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus persistens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus peruvianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus philippianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus physodes]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus pickeringii]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus pinetorum was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus pilosellus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus pilosissimus]]'' <small>M. Martens & Galeotti</small> * ''[[Lupinus pinguis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus pipersmithianus]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus pisacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus piurensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus platamodes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus plattensis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus platyptenus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus plumosus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus polycarpus]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus polycarpus'' as a synonym of ''Lupinus bicolor''.</ref> * ''[[Lupinus polyphyllus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''burkei'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''humicola'' <small>(A.Nelson) Barneby</small> ** var. ''pallidipes'' <small>(A. Heller) C. P. Sm.</small> ** var. ''polyphyllus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''prunophilus'' <small>(M. E. Jones) L. Ll. Phillips</small> * ''[[Lupinus poopoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus popayanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus porsildianus was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus portae-westgardiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus potosinus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus praealtus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praestabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praetermissus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pratensis]]'' <small>A.Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus pratensis'' as a synonym of ''Lupinus confertus''.</ref> * ''[[Lupinus pringlei]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus proculaustrinus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prostratus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus protrusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prouvensalanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prunophilus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus pseudoparviflorus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus pseudopolyphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pseudotsugoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pubescens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus pucapucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pulcherrimus was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus pulloviridus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pulvinaris]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus pumicola was reclassified as Lupinus andersonii. --> * ''[[Lupinus punto-reyesensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus puracensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus purdieanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pureriae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus purolanatus was reclassified as Lupinus aureonitens. --> * ''[[Lupinus purosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pusillus]]'' <small>Pursh</small> ** subsp. ''intermontanus'' <small>(A.Heller) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pusillus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus puyupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pycnostachys]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quellomayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus radiatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ramosissimus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus reflexus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus regalis]]'' <small>Bergmans</small> * ''[[Lupinus regnellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reineckianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reitzii]]'' <small>Burkart ex M. Pinheiro & Miotto</small> <!-- Lupinus relictus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus retrorsus]]'' <small>L.F. Hend.</small> * ''[[Lupinus revolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus richardianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rimae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus rivularis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus romasanus]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus rosei was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus roseolus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus roseorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rotundiflorus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus rotundifolius was reclassified as Crotalaria incana. --> * ''[[Lupinus rowleeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus rubens was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus ruber]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ruber'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> <!-- Lupinus rubricaulis was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus rubriflorus]]'' <small>Planchuelo</small> <!-- Lupinus rubro-soli was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus ruizensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rupestris]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus rusbyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus russellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sabinianus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus sabinii]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus sabulosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus salticola]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus sandiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus santanderensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sarmentosus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus saxatilis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus saxosus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus schwackeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus seifrizianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sellowianus]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lupinus sellulus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus sellulus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** var. ''lobbii'' <small>(S.Watson) B.J.Cox</small> ** var. ''sellulus'' <small>Kellogg</small> ** var. ''ursinus'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> * ''[[Lupinus semiprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus semperflorens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus sericatus]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus sericeolodix was reclassified as Lupinus cymboides. --> * ''[[Lupinus sericeus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''barbiger'' <small>(S.Watson) S.L.Welsh</small> ** var. ''sericeus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus setifolius]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus shastensis]]'' <small>Lupinus albicaulis</small> * ''[[Lupinus shockleyi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus sierrae-blancae]]'' <small>Wooton & Standl.</small> ** subsp. ''aquilinus'' <small>(Wooton & Standl.) L.S.Fleak & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''sierrae-blancae'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus simonsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus simulans]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus sinaloensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sitgreavesii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus sitgreavii is a misspelling of Lupinus sitgreavesii. --> <!-- Lupinus skutchianus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus smithianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus solanagrorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sonomensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus soratensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus soukupianus]]'' <small>C. P. Smith ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus sparsiflorus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus spathulatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus spectabilis]]'' <small>Hoover</small> * ''[[Lupinus splendens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus spragueanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus squamecaulis was reclassified as Lupinus madrensis. --> * ''[[Lupinus staffordiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus stinchfieldiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus stipaphilus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus stipulatus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus stiversii]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus stockii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus storkianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subacaulis]]'' <small>Griseb.</small> <!-- Lupinus subalpinus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus subcarnosus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus subcuneatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subhamatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subinflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sublanatus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus submontanus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus subsessilis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus subtomentosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus subumbellatus was reclassified as Lupinus gibertianus. --> * ''[[Lupinus subvexus]]'' <small>C.P. Sm.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus subvexus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> * ''[[Lupinus succulentus]]'' <small>K. Koch</small> * ''[[Lupinus sufferrugineus]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus suksdorfii]]'' <small>Robinson</small> * ''[[Lupinus sulfureus]]'' <small>Douglas</small> ** subsp. ''kincaidii'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''subsaccatus'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''sulfureus'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus surcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus sylvestris was reclassified as Lupinus elmeri. --> * ''[[Lupinus syriggedes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tacitus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tafiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus talahuensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tamayoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tancitaricus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus tarapacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tarijensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus tarmaensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tatei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus taurimortuus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tauris]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus tayacajensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tegeticulatus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus tenellus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus tetracercophorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus texanus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus texensis]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus thompsonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tidestromii]]'' <small>Greene</small> ** var. ''layneae'' <small>(Eastw.) Munz</small> ** var. ''tidestromii'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus toklatensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus tolimensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tomentosus]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lupinus tominensis]]'' <small>Wedd.</small> * ''[[Lupinus toratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tracyi]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus triananus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tricolor was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus trifoliatus was reclassified as Cyamopsis tetragonoloba and Crotalaria trifoliastrum. --> <!-- Lupinus trifurcatus was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus truncatus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus tucumanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ulbrichianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uleanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ultramontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus umidicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uncialis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus uncinatus]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Lupinus urcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ursinus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus urubambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus utahensis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus vaginatus was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus valerioi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus vallicola]]'' <small>A. Heller</small> ** subsp. ''apricus'' <small>(Greene) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''vallicola'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus vargasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus varicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus varicolor is a misspelling of Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus variicolor]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Lupinus velillensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus velutinus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus venezuelensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ventosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus verbasciformis]]'' <small>Sandwith</small> * ''[[Lupinus verjonensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vernicius]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus versicolor was reclassified as Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus viduus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vilcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus villosus]]'' <small>Willd.</small> <!-- Lupinus viridifolius was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus visoensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus volubilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus volutans was reclassified as Lupinus aridus. --> <!-- Lupinus washoensis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus weberbaueri]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus wenatchensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus werdermannianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus westianus]]'' <small>Small</small> ** var. ''aridorum'' <small>(McFarlin ex Beckner) Isely</small> ** var. ''westianus'' <small>Small</small> * ''[[Lupinus whiltoniae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus wilkesianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamlobbii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus wyethii was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus xanthophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus xenophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yakimensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus yanahuancensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus yarushensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yaulyensis was reclassified as Lupinus fieldii. --> * ''[[Lupinus ynesiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> {{div col end}} === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus albus]]'' <small>L. 1753</small> ** subsp. ''albus'' <small>L.</small> ** subsp. ''graecus'' <small>(Boiss. & Spruner) Franco & P.Silva</small> ** subsp. ''termis'' <small>(Forsk.) Ponert.</small> * ''[[Lupinus angustifolius]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''angustifolius'' <small>L.</small> ** var. ''albopunctatus'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''griseomaculatus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''chalybens'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''corylinus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''purpureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''rubidus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''atabekovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sparsiusculus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''brunneus '' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albosyringeus'' <small>Taran.</small> ** var. ''albidus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''candidus'' <small>Kuptzov. et [[Kurl.]]</small> * ''[[Lupinus atlanticus]]'' <small>Gladstones 1974</small> * ''[[Lupinus cosentinii]]'' <small>Guss. 1828 </small> <!-- Lupinus criticus was reclassified as Lupinus digitatus. --> <!-- Lupinus cryptanthus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> * ''[[Lupinus digitatus]]'' <small>Forsk. 1775</small><ref>Some sources treat ''Lupinus digitatus'' as a synonym of ''Lupinus cosentinii''.</ref> <!-- Lupinus graecus was reclassified as Lupinus albus. --> <!-- Lupinus hirsutus was reclassified as Lupinus micranthus and Lupinus pilosus. --> * ''[[Lupinus hispanicus]]'' <small>Boiss. & Reut. 1842</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>(Merino) Gladst.</small> ** subsp. ''hispanicus'' <small>Boiss. & Reut.</small> <!-- Lupinus jugoslavicus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus leucospermus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus linifolius was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus luthereaui was reclassified as Lupinus digitatus. --> * ''[[Lupinus luteus]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''luteus'' <small>L.</small> ** var. ''maculosus'' <small>[[Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''kazimierskii'' <small>[[Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''arcellus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sempolovskii'' <small>(Atab) [[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''melanospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''niger'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''cremeus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''leucospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sulfureus'' <small>(Atab.) Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''stepanovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''ochroleucus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aurantiacus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''croceus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albicans'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. '' sinskayae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> * ''[[Lupinus micranthus]]'' <small>Guss. 1828</small> * ''[[Lupinus palaestinus]]'' <small>Boiss. 1849</small> * ''[[Lupinus pilosus]]'' <small>Murr. 1774</small> * ''[[Lupinus princei]]'' <small>Harms 1901</small> <!-- Lupinus reticulatus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus rothmaleri was reclassified as Lupinus hispanicus. --> <!-- Lupinus somalensis is a misspelling of Lupinus somaliensis. --> * ''[[Lupinus somaliensis]]'' <small>Baker f. 1895</small> {{div col end}} === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus acaulis'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus achilleaphilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus acutilobus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aegr-Aovium'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus africanus'' <small>Lour.</small> * ''Lupinus agninus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus agropyrophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alaimandus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus albicaulis'' <small>Douglas ex Hook.</small> * ''Lupinus alicanescens'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliclementinus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliumbellatus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus altissimus'' <small>Sessé & Moc.</small> * ''Lupinus alturasensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alveorum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amabilis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus amniculi-cervi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-salicis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-vulpum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus andersonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus anemophilus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus angustifolius'' <small>Blanco</small> * ''Lupinus aphronorus'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus apodotropis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aralloius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus arborescens'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus arceuthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus argyraeus'' <small>DC.</small> * ''Lupinus atacamicus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aureus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus axillaris'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus barkeriae'' <small>Knowles & Westc.</small> * ''Lupinus bartolomei'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus bassett-maguirei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus beaneanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus biddleii'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Hook. ex D.Don</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus bivonii'' <small>C.Presl</small> * ''Lupinus blankinshipii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus blaschkeanus'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Lupinus brevior'' <small>(Jeps.) J.A. Christian & D.B. Dunn</small> * ''Lupinus brittonii'' <small>Abrams</small> * ''Lupinus caespitosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus californicus'' <small>K.Koch</small> * ''Lupinus campbelliae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus campestris'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Lupinus campestris-florum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus candicans'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus canus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus capitatus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus capitis-amniculi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus carolus-bucarii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chachas'' <small>Ochoa ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus chamissonis'' <small>Eschscholtz</small> * ''Lupinus chiapensis'' <small>Rose</small> * ''Lupinus chihuahuensis'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus christianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chrysomelas'' <small>Casar.</small> * ''Lupinus clementinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus comatus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus consentinii'' <small>Walp.</small> * ''Lupinus cymb-Aegressus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dasyphyllus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus davisianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus debilis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus decaschistus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus diaboli-septem'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dichrous'' <small>Greene</small> * ''Lupinus dispersus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus dissimulans'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus durangensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus eatonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-coeli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-collis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus erectus'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus erminens'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus ermineus'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus falcifer'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus falsoerectus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsoformosus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsograyi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus fieldii'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''Lupinus filicaulis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus finitus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus flavescens'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Hook.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus forskahlei'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus franciscanus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fraxinetorum'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Lupinus garcianus'' <small>Bennett & Dunn</small> * ''Lupinus geophilus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus geraniophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus glabellus'' <small>M.Martens & Galeotti</small> * ''Lupinus graciliflorus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus gratus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus gredensis'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus guadalupensis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus guadiloupensis'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus guatimalensis'' <small>auct.</small> * ''Lupinus gussoneanus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus habrocomus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus haudcytisoides'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus helleri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus hexaedrus'' <small>E. Fourn.</small> * ''Lupinus hintonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus huigrensis'' <small>Rose ex C.P.Sm.</small> * ''Lupinus humicolus'' <small>A.Nelson</small> * ''Lupinus humifusus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus humilis'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''Lupinus hyacinthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus idoneus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus inamoenus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus indutus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus insignis'' <small>Glaz. ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus integrifolius'' <small>L.</small> * ''Lupinus intergrifolius'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus ione-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus ione-walkerae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jamesonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus javanicus'' <small>Burm.f.</small> * ''Lupinus jorgensenanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jucundus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus kellerrnanianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus kyleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus labiatus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus lacticolor'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus lacus-huntingtonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lacuum-trinitatum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus larsonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lassenensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus latissimus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus laxifolius'' <small>A.Gray</small> * ''Lupinus leptostachyus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus lesueurii'' <small>Standl.</small> * ''Lupinus linearifolius'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus lingulae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus longilabrum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lorentzianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-bucariae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lucidus'' <small>Benth. ex Loudon</small> * ''Lupinus lyman-bensonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lysichitophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Torr.</small> * ''Lupinus macrophyllus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus macrorhizos'' <small>Georgi</small> * ''Lupinus magnistipulatus'' <small>Planchuelo & Dunn</small> * ''Lupinus maissurianii'' <small>Atabek. & Polukhina</small> * ''Lupinus marcusianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus mariae-josephae'' <small>H.Pascual</small> * ''Lupinus markleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus marschallianus'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus mearnsii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meli-campestris'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meridanus'' <small>Moritz ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus mexiae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus micensis'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus micheneri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus milleri'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus minearanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus minutissimus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus molle'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus mollissifolius'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus monettianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus muellerianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus multicincinnis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus neglectus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus nemoralis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus niger'' <small>Wehmer</small> * ''Lupinus noldekae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus nutcanus'' <small>Spreng.</small> * ''Lupinus nutkatensis'' <small>J.G.Cooper</small> * ''Lupinus obtunsus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus octablomus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus opsianthus'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus pavonum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus pendeltonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pendletonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus perconfertus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus perplexus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus philistaeus'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus pinus-contortae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus piperi'' <small>B.L.Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus piperitus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus platanophilus'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus plebeius'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus prato-lacuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus prolifer'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus propinquus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus proteanus'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus psoraleoides'' <small>Pollard</small> * ''Lupinus pumviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus puroviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus purpurascens'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pygmaeus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus quercus-jugi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus quercuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rainierensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus regius'' <small>Rudolph ex Torr. & A.Gray</small> * ''Lupinus rhodanthus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rickeri'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rivetianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rydbergii'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus sabuli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salicisocius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salinensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sativus'' <small>Gaterau</small> * ''Lupinus scaposus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus scheuberae'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus schickendantzii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus schiedeanus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus schumannii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus seclusus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiaequus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiverticillatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus sergenti'' <small>Tamayo ex Pittier</small> * ''Lupinus sergentii'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus serradentum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus shrevei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sierrae-zentae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sileri'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus sinus-meyersii'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus sparhawkianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus spatulata'' <small>[[Dámaso Antonio Larrañaga|Larrañaga]]</small> * ''Lupinus speciosus'' <small>Voss</small> * ''Lupinus spruceanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus standleyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stationis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stiveri'' <small>Kellogg</small> * ''Lupinus stoloniferus'' <small>L.</small> * ''Lupinus strigulosus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus subhirsutus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus subvolutus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus suksdorfii'' <small>B.L. Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus summersianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sylvaticus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus thermis'' <small>Gasp.</small> * ''Lupinus thermus'' <small>St.-Lag.</small> * ''Lupinus tilcaricus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus timotensis'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>Greene</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>G.Nicholson</small> * ''Lupinus trifidus'' <small>Torr. ex S.Watson</small> * ''Lupinus tristis'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus trochophyllus'' <small>Hoffmanns.</small> * ''Lupinus tuckeranus'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus vaginans'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus valdepallidus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vandykeae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>Poir.</small> * ''Lupinus varneranus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vavilovii'' <small>Atabekova & Maissurjan</small> * ''Lupinus venustus'' <small>Bailly</small> * ''Lupinus violaceus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus viridicalyx'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus volcanicus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus watsonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus westiana'' <small>Small</small> * ''Lupinus wolfianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yanlyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yaruahensis'' <small>C.P.Sm.</small> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus'' ×''alpestris'' <small>(A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett</small> * ''Lupinus'' ×''hispanicoluteus'' <small>W.Święcicki & W.K.Święcicki</small> * ''Lupinus'' ×''hybridus'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''insignis'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''regalis'' <small>(auct.) Bergmans</small>—(''Lupinus arboreus'' × ''Lupinus polyphyllus'') * ''Lupinus'' ×''versicolor'' <small>Caball.</small> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците. == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ocg32a3gk2sqf4tqmpfnub7lj6j9yzd 5652433 5652432 2026-11-02T13:11:43Z Виолетова 1975 /* Имиња на видови со неизвесен таксономски статус */ 5652433 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | image = Lupinus polyphyllus 526960203.jpg | image_caption = ''[[Lupinus polyphyllus]]'' | taxon = Lupinus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lupinus albus]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subgenera | subdivision = * ''Lupinus'' * ''Platycarpos'' (S.Wats) [[Kurl.]] }}'''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> == Опис и распространетост == Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''[[Lupinus albus]]'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''[[Lupinus angustifolius]]'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus aberrans]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus abortivus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus abramsii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus acopalcus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus adinoanthus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus adscendens was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus adsurgens]]'' <small>Drew</small> <!-- Lupinus aduncus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus affinis]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus agardhianus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus alaristatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus albert-smithianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus albertensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus albescens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus albicaulis]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus albifrons]]'' <small>Benth.</small> ** var. ''albifrons'' <small>Benth.</small> ** var. ''douglasii'' <small>(J. Agardh) C. P. Sm.</small> ** var. ''hallii'' <small>(Abrams) Isely</small> * ''[[Lupinus albopilosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus albosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alcis-montis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alcis-temporis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus aliamandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliattenuatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alibicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliceae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alilatissimus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alimanens was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus alinanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alipatulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alirevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alivillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus allargyreius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus allimicranthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus alopecuroides]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus alpestris]]'' <small>A. Nelson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus alpestris'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus alpicola was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus alpinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus altimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus altiplani]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amabayensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ambaticus was reclassified as Lupinus ramosissimus. --> * ''[[Lupinus amboensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ammophilus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''ammophilus'' <small>Greene</small> ** var. ''crassus'' <small>(Payson) Isely</small> <!-- Lupinus amniculi-putorii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus amnis-otuni]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ampaiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus amphibium is a misspelling of Lupinus amphibius. --> * ''[[Lupinus amphibius]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus ananeanus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus anatolicus]]'' <small>W. Święcicki & W. K. Święcicki</small> * ''[[Lupinus andersonii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus andicola]]'' <small>Gillies</small> * ''[[Lupinus andinus]]'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus angustiflorus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus antensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antiplani]]'' <small>C. P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antoninus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus apertus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus appositus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus apricus was reclassified as Lupinus vallicola. --> <!-- Lupinus aquilinus was reclassified as Lupinus sierrae-blancae. --> * ''[[Lupinus arboreus]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus arbustus]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''arbustus'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''neolaxiflorus'' <small>D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pseudoparviflorus'' <small>(Rydb.) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arbutosocius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus archeranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arcticus]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''arcticus'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''subalpinus'' <small>(Piper & Robinson)D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arenarius]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus arenicola was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus arequipensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus argenteus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''argentatus'' <small>(Rydb.) Barneby</small> ** var. ''argenteus'' <small>Pursh</small> ** var. ''argophyllus'' <small>(A. Gray) S. Watson</small> ** var. ''depressus'' <small>(Rydb.) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''fulvomaculatus'' <small>(Payson) Barneby</small> ** var. ''heteranthus'' <small>(S. Watson) Barneby</small> ** var. ''hillii'' <small>(Greene) Barneby</small> ** var. ''holosericeus'' <small>(Torr. & A.Gray) Barneby</small> ** var. ''montigenus'' <small>(A. Heller) Barneby</small> ** var. ''palmeri'' <small>(S.Watson) Barneby</small> ** var. ''rubricaulis'' <small>(Greene) S. L. Welsh</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S.Watson) Barneby</small> <!-- Lupinus argentinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus argurocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridorum]]'' <small>McFarlin ex Beckner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridorum'' as a synonym of ''Lupinus westianus''.</ref> * ''[[Lupinus aridulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridus'' as a synonym of ''[[Lupinus lepidus]]''.</ref> * ''[[Lupinus ariste-josephii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizelus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizonicus]]'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''arizonicus'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''sonorensis'' <small>Christian & D. Dunn</small> * ''[[Lupinus arvensi-plasketti]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arvensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus asa-grayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aschenbornii]]'' <small>S. Schauer</small> * ''[[Lupinus asplundianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus asymbepus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus atropurpureus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus attenuatus]]'' <small>Gardner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus attenuatus'' as a synonym of ''Lupinus coriaceus''.</ref> <!-- Lupinus augusti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus aureonitens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus austrobicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrohumifusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus austromontanus was reclassified as Lupinus excubitus. --> * ''[[Lupinus austrorientalis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus bakeri was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus ballianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bandelierae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bangii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus barbatilabius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus barbiger was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus barkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus bartlettianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus benthamii]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus bi-inclinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bicolor]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''microphyllus'' <small>(S. Watson) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''pipersmithii'' <small>(A. Heller) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''umbellatus'' <small>(Greene) D. B. Dunn</small> <!-- Lupinus biddlei was reclassified as Lupinus prunophilus. --> <!-- Lupinus bilineatus was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus bingenensis]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus blaisdellii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus blumeri was reclassified as Lupinus neomexicanus. --> * ''[[Lupinus bogotensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus bolivianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bombycinocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bonplandius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus borealis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus boyacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus brachypodus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus brachypremnon]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bracteolaris]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus brandegeei]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus brevecuneus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus brevicaulis]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus brevicaulis'' as a synonym of ''Lupinus grisebachianus''.</ref> * ''[[Lupinus brevior]]'' <small>(Jeps.) Christian & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus breviscapus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus breweri]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus bridgesii was reclassified as Lupinus formosus. --> <!-- Lupinus brunneo-maculatus was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus bryoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus buchtienii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus burkartianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus burkei]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus burkei'' as a synonym of ''Lupinus polyphyllus''.</ref> * ''[[Lupinus burkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus caballoanus]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus cachupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cacuminis]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus caeruleus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus caesius]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus caespitosus]]'' <small>Torr. & A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus caespitosus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> * ''[[Lupinus calcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caldasensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus californicus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus camiloanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus campestris]]'' <small>Schltdl. & Cham.</small> <!-- Lupinus candidissimus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus canescens was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus carazensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus carchiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cardenasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carhuamayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carlos-ochoae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carpapaticus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carrikeri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus caudatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus caudiciferus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus cavicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ccorilazensis]]'' <small>Vargas ex C. P. Smith</small> * ''[[Lupinus celsimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cervinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus cesar-vargasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cesaranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chachas]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chamissonis]]'' <small>Eschsch.</small> * ''[[Lupinus chavanillensis]]'' <small>(J.F. Macbr.) C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus chilensis was reclassified as Lupinus subacaulis. --> <!-- Lupinus chionophilus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus chipaquensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chlorolepis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chocontensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chongos-bajous]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus christinae]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus chrysanthus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus chrysocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chumbivilcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus citrinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus clarkei]]'' <small>Oerst.</small> <!-- Lupinus clarkii is a misspelling of Lupinus clarkei. --> <!-- Lupinus clokeyanus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cochapatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cochinchinensis was reclassified as Crotalaria retusa. --> * ''[[Lupinus colcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus collinus]]'' <small>(Greene) A. Heller</small> * ''[[Lupinus colombiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus columbianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus compactiflorus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus comptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus concinnus]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''concinnus'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''orcuttii'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus condensiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus confertus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus confertus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus confusus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus congdonii]]'' <small>(C.P. Sm.) D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus conicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus constancei]]'' <small>T.W. Nelson & J.P. Nelson</small> * ''[[Lupinus convencionensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cookianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus coriaceus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus corymbosus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus costaricensis]]'' <small>D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus cotopaxiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus couthouyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus covillei]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassulus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassus]]'' <small>Payson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus crassus'' as a synonym of ''Lupinus ammophilus''.</ref> * ''[[Lupinus croceus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus crotalarioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus crucis-viridis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus mutabilis. --> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus ananeanus. --> * ''[[Lupinus cuatrecasasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus culbertsonii]]'' <small>Greene</small> ** subsp. ''culbertsonii'' <small>Greene</small> ** subsp. ''hypolasius'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus culteri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cumulicola]]'' <small>Small</small><ref>Some sources treat ''Lupinus cumulicola'' as a synonym of ''Lupinus diffusus''.</ref> * ''[[Lupinus cusickii]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''abortivus'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> ** subsp. ''brachypodus'' <small>(Piper) B.J.Cox</small> ** subsp. ''cusickii'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus cuspidatus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus cutleri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cuzcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cyaneus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus cymboides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cytisoides was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus czermakii]]'' <small>Briq. & Hochr.</small> <!-- Lupinus dalesae is a misspelling of Lupinus dalesiae. --> * ''[[Lupinus dalesiae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus decemplex]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus decurrens]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus dedeckerae was reclassified as Lupinus padre-crowleyi. --> * ''[[Lupinus deflexus]]'' <small>Congdon</small> * ''[[Lupinus delicatulus]]'' <small>Sprague & Riley</small> * ''[[Lupinus densiflorus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus densiflorus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> ** subsp. ''densiflorus'' <small>Benth.</small> ** subsp. ''lacteus'' <small>(Kellogg) R.M.Beauch.</small> * ''[[Lupinus depressus]]'' <small>Rydb.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus depressus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus diasemus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus diehlii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus diffusus]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Lupinus disjunctus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus dispar was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus diversalpicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus donnellyensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus dorae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus dotatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus douglasii was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus dudleyi was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus duranii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus dusenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eanophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus edwin-livingstoni was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus edysomatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus egens]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus egglestonianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus ehrenbergii was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus elaphoglossum]]'' <small>Barneby</small> * ''[[Lupinus elatus]]'' <small>I.M. Johnst.</small> * ''[[Lupinus elegans]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus elegantulus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus ellsworthianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus elmeri]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus eminens was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus enodatus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eramosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus erectifolius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus erectus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eremonomus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocalyx]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocladus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus evermannii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus espinarensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus exaltatus]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Lupinus excubitus]]'' <small>M.E. Jones</small> ** subsp. ''austromontanus'' <small>(A.Heller) R.M.Beauch.</small> ** subsp. ''excubitus'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus exochus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus expetendus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus extrarius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsomutabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsoprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsorevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus famelicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ferax was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus festucasocius was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fictomagnus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus fiebrigianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus fieldii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> <!-- Lupinus fieldsianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fikeranus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus fissicalyx]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flabellaris was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus flavoculatus]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flexuosus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus foliolosus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus fontis-batchelderi was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus formosus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''bridgesii'' <small>(S.Watson) Greene</small> ** var. ''formosus'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus forslingi was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus fragrans]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus francis-whittieri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fratrum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fulcratus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus fulvomaculatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gachetensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gakonensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus garfieldensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gaudichaudianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gayophytophilus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gentryanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus geophilus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus gibertianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus giganteus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus glabratus]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus glabrior was reclassified as Lupinus montanus. --> <!-- Lupinus glacialis was reclassified as Lupinus arcticus. --> <!-- Lupinus glaziouanus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus goodspeedii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus gormanii]]'' <small>Piper</small> * ''[[Lupinus gracilentus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus gracilis was reclassified as Lupinus perennis. --> <!-- Lupinus grandis was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus grayi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus grauensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus greenei was reclassified as Lupinus argenteus and Lupinus formosus. --> * ''[[Lupinus grisebachianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guadalupensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guaraniticus]]'' <small>(Hassl.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guascensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guggenheimianus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus hallii was reclassified as Lupinus albifrons. --> * ''[[Lupinus hamaticalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartmannii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartwegii]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hartwegii'' as a synonym of ''Lupinus mexicanus''.</ref> * ''[[Lupinus haughtianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hautcarazensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus havardii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus hazenanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hendersonii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus henry-smithii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus heptaphyllus]]'' <small>(Vell.) Hassl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus heptaphyllus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus herreranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus herzogii]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus hieronymii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hilarianus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hilarianus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus hillii]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hillii'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus hinkleyorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hintoniorum]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus hirsutissimus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus hirsutulus was reclassified as Lupinus bicolor. --> <!-- Lupinus holmgrenanus was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus holmgrenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus holosericeus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus holwayorum was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus honoratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus horizontalis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus hornemanni]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus hortonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hortorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howard-scottii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howardii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huachucanus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huancayoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huariacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huaronensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus huigrensis]]'' <small>Rose ex C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus humicola was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus humifusus]]'' <small>Sessé & Moc. ex G. Don</small> * ''[[Lupinus hyacinthinus]]'' <small>C.F. Baker</small> * ''[[Lupinus hybridus]]'' <small>Lem.</small> <!-- Lupinus hypolasius was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus ignobilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus imminutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus incanus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus indigoticus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus inflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ingratus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus insignis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus insulae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus intermontanus was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus interruptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus intortus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inusitatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus involutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inyoensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus isabelianus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus jacob-andersoni was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus jaegeranus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus jahnii]]'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''[[Lupinus jaimehintoniana]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus james-westii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jean-julesii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jelskianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus johannis-howellii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jonesii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus jujuyensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus juninensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus junipericola was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kalenbornorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus keckianus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kellermanianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kerrii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus killipianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kingii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus kiskensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus klamathensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus kunthii]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus kuntii is a misspelling of Lupinus kunthii. --> * ''[[Lupinus kuschei]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus lacteus was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus lacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lacus-payetti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus laetus]]'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus laevigatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lagunae-negrae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lapidicola]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus lasiotropis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus latifolius]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''dudleyi'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''[[Lupinus latifolius var. barbatus|barbatus]]'' ** subsp. ''leucanthus'' <small>(Rydb.)P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''longipes'' <small>(Greene) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''parishii'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''viridifolius'' <small>(A.Heller) P.Kenney & D.B.Dunn</small> <!-- Lupinus latissimus was reclassified as Lupinus cervinus. --> * ''[[Lupinus laudandrus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus laxiflorus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus laxispicatus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus laxus was reclassified as Lupinus alpestris. --> <!-- Lupinus layneae was reclassified as Lupinus tidestromii. --> * ''[[Lupinus lechlerianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ledigianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lelandsmithii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus lemmonii]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lenorensis was reclassified as Lupinus aridus. --> * ''[[Lupinus lepidus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''aridus'' <small>(Douglas) Jeps.</small> ** var. ''confertus'' <small>(Kellogg) C. P. Sm.</small> ** var. ''lepidus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''lobbii'' <small>(A. Gray ex S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''sellulus'' <small>(Kellogg) Barneby</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> * ''[[Lupinus leptocarpus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus leptophyllus]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> <!-- Lupinus leptophyllus was reclassified as Lupinus benthamii. --> * ''[[Lupinus lespedezoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus leucanthus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus leucophyllus]]'' <small>Lindl.</small> <!-- Lupinus leucopsis was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus lignipes was reclassified as Lupinus rivularis. --> * ''[[Lupinus lilacinus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lindenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lindleyanus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus linearis]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus littoralis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus lobbianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lobbii was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus longifolius]]'' <small>(S. Watson) Abrams</small> <!-- Lupinus longipes was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus longivallis was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus lorenzensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ludovicianus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus luetzelburgianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lupinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus luteolus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus luteolus'' as a synonym of ''Lupinus luteus''.</ref> * ''[[Lupinus lutescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lutosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lyallii]]'' <small>A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus lyallii'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** subsp. ''alcis-temporis'' <small>(C.P. Sm.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''lyallii'' <small>A. Gray</small> ** subsp. ''minutifolius'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''washoensis'' <small>(A.Heller) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus lyleianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macbrideianus is a misspelling of Lupinus macbrideanus. --> * ''[[Lupinus macbrideanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus mackeyi was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macounii was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus macranthus]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus macrostachys was reclassified as Lupinus bolivianus and Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus maculatus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus madrensis]]'' <small>Seem.</small> * ''[[Lupinus magdalenensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnificus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus magniflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnistipulatus]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus malacophyllus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus malacotrichus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus maleopinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mandonanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mantaroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus marianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus marinensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mariposanus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus martensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus martinetianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mathewsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus matucanicus]]'' <small>Ulbr.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus matucanicus'' as a synonym of ''Lupinus lindleyanus''.</ref> * ''[[Lupinus meionanthus]]'' <small>A. Gray</small> * ''[[Lupinus melaphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus menziesii]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus meridanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus metallactus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus metensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mexicanus]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Lupinus michelianus]]'' <small>C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus michoacanus was reclassified as Lupinus reflexus. --> * ''[[Lupinus microcarpus]]'' <small>Sims</small> ** var. ''densiflorus'' ** var. ''microcarpus'' * ''[[Lupinus microphyllus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus milo-bakeri was reclassified as Lupinus luteolus. --> * ''[[Lupinus minimus]]'' <small>Hook.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus minimus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus minutifolius was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus mirabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus missionum was reclassified as Lupinus paraguariensis. --> * ''[[Lupinus misticola]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollendoensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus monensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus monserratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus montanus]]'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''glabrior'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn & Harmon</small> ** subsp. ''montanus'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''montesii'' <small>(C.P.Sm.) D.B.Dunn & Harmon</small> <!-- Lupinus monteportae was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus montesii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus monticola]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus montigenus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus montigenus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus montis-libertatis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus moranii was reclassified as Lupinus guadalupensis. --> * ''[[Lupinus moritzianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus mucronulatus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus muelleri]]'' <small>Standl.</small> <!-- Lupinus multicaulis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus multiflorus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus multifolius was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus munzianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus munzii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mutabilis]]'' <small>Sweet</small> <!-- Lupinus myrianthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus nanus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus navicularius]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus nehmadae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nelsonii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus neocotus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus neomexicanus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus nepubescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nevadensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus niederleinianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nipomensis]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus nitidissimus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus niveus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus nonoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nootkatensis]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus notabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nubigenus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus nubilorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nuttallii was reclassified as Lupinus perennis. --> * ''[[Lupinus obscurus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus obtusilobus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus ochoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ochroleucus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus odoratus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus onustus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus opertospicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus oquendoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus orcuttii was reclassified as Lupinus concinnus. --> * ''[[Lupinus oreganus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus oreganus'' as a synonym of ''Lupinus sulfureus''.</ref> * ''[[Lupinus oreophilus]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Lupinus ornatus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ornatus'' as a synonym of ''Lupinus sericeus''.</ref> * ''[[Lupinus oscar-haughtii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ostiofluminis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus osterhoutianus was reclassified as Lupinus hillii. --> * ''[[Lupinus otto-buchtienii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otto-kuntzeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otuzcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ovalifolius]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus ovinus was reclassified as Lupinus minimus. --> * ''[[Lupinus pachanoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachylobus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus padre-crowleyi]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pallidus]]'' <small>Brandegee</small> <!-- Lupinus palmeri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus paniculatus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus paraguariensis]]'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''[[Lupinus paranensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paraplesius was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus parishii was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus parodianus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus paruroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus parviflorus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** subsp. ''myrianthus'' <small>(Greene) Harmon</small> ** subsp. ''parviflorus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus parvifolius]]'' <small>Gardner</small> * ''[[Lupinus pasachoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pasadenensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus patulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucartambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucovillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paulinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus paynei]]'' <small>Davidson</small> * ''[[Lupinus pearceanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pendentiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus peirsonii]]'' <small>H. Mason</small> * ''[[Lupinus penlandianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pennellianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus perblandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perbonus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perennis]]'' <small>L.</small> ** subsp. ''gracilis'' <small>(Nutt.) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''occidentalis'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''perennis'' <small>L.</small> * ''[[Lupinus perglaber]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus perissophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus persistens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus peruvianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus philippianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus physodes]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus pickeringii]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus pinetorum was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus pilosellus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus pilosissimus]]'' <small>M. Martens & Galeotti</small> * ''[[Lupinus pinguis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus pipersmithianus]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus pisacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus piurensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus platamodes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus plattensis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus platyptenus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus plumosus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus polycarpus]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus polycarpus'' as a synonym of ''Lupinus bicolor''.</ref> * ''[[Lupinus polyphyllus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''burkei'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''humicola'' <small>(A.Nelson) Barneby</small> ** var. ''pallidipes'' <small>(A. Heller) C. P. Sm.</small> ** var. ''polyphyllus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''prunophilus'' <small>(M. E. Jones) L. Ll. Phillips</small> * ''[[Lupinus poopoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus popayanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus porsildianus was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus portae-westgardiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus potosinus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus praealtus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praestabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praetermissus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pratensis]]'' <small>A.Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus pratensis'' as a synonym of ''Lupinus confertus''.</ref> * ''[[Lupinus pringlei]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus proculaustrinus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prostratus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus protrusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prouvensalanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prunophilus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus pseudoparviflorus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus pseudopolyphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pseudotsugoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pubescens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus pucapucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pulcherrimus was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus pulloviridus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pulvinaris]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus pumicola was reclassified as Lupinus andersonii. --> * ''[[Lupinus punto-reyesensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus puracensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus purdieanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pureriae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus purolanatus was reclassified as Lupinus aureonitens. --> * ''[[Lupinus purosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pusillus]]'' <small>Pursh</small> ** subsp. ''intermontanus'' <small>(A.Heller) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pusillus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus puyupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pycnostachys]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quellomayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus radiatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ramosissimus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus reflexus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus regalis]]'' <small>Bergmans</small> * ''[[Lupinus regnellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reineckianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reitzii]]'' <small>Burkart ex M. Pinheiro & Miotto</small> <!-- Lupinus relictus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus retrorsus]]'' <small>L.F. Hend.</small> * ''[[Lupinus revolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus richardianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rimae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus rivularis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus romasanus]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus rosei was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus roseolus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus roseorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rotundiflorus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus rotundifolius was reclassified as Crotalaria incana. --> * ''[[Lupinus rowleeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus rubens was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus ruber]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ruber'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> <!-- Lupinus rubricaulis was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus rubriflorus]]'' <small>Planchuelo</small> <!-- Lupinus rubro-soli was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus ruizensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rupestris]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus rusbyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus russellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sabinianus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus sabinii]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus sabulosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus salticola]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus sandiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus santanderensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sarmentosus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus saxatilis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus saxosus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus schwackeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus seifrizianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sellowianus]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lupinus sellulus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus sellulus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** var. ''lobbii'' <small>(S.Watson) B.J.Cox</small> ** var. ''sellulus'' <small>Kellogg</small> ** var. ''ursinus'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> * ''[[Lupinus semiprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus semperflorens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus sericatus]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus sericeolodix was reclassified as Lupinus cymboides. --> * ''[[Lupinus sericeus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''barbiger'' <small>(S.Watson) S.L.Welsh</small> ** var. ''sericeus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus setifolius]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus shastensis]]'' <small>Lupinus albicaulis</small> * ''[[Lupinus shockleyi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus sierrae-blancae]]'' <small>Wooton & Standl.</small> ** subsp. ''aquilinus'' <small>(Wooton & Standl.) L.S.Fleak & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''sierrae-blancae'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus simonsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus simulans]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus sinaloensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sitgreavesii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus sitgreavii is a misspelling of Lupinus sitgreavesii. --> <!-- Lupinus skutchianus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus smithianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus solanagrorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sonomensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus soratensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus soukupianus]]'' <small>C. P. Smith ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus sparsiflorus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus spathulatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus spectabilis]]'' <small>Hoover</small> * ''[[Lupinus splendens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus spragueanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus squamecaulis was reclassified as Lupinus madrensis. --> * ''[[Lupinus staffordiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus stinchfieldiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus stipaphilus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus stipulatus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus stiversii]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus stockii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus storkianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subacaulis]]'' <small>Griseb.</small> <!-- Lupinus subalpinus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus subcarnosus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus subcuneatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subhamatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subinflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sublanatus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus submontanus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus subsessilis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus subtomentosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus subumbellatus was reclassified as Lupinus gibertianus. --> * ''[[Lupinus subvexus]]'' <small>C.P. Sm.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus subvexus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> * ''[[Lupinus succulentus]]'' <small>K. Koch</small> * ''[[Lupinus sufferrugineus]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus suksdorfii]]'' <small>Robinson</small> * ''[[Lupinus sulfureus]]'' <small>Douglas</small> ** subsp. ''kincaidii'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''subsaccatus'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''sulfureus'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus surcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus sylvestris was reclassified as Lupinus elmeri. --> * ''[[Lupinus syriggedes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tacitus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tafiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus talahuensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tamayoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tancitaricus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus tarapacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tarijensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus tarmaensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tatei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus taurimortuus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tauris]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus tayacajensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tegeticulatus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus tenellus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus tetracercophorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus texanus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus texensis]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus thompsonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tidestromii]]'' <small>Greene</small> ** var. ''layneae'' <small>(Eastw.) Munz</small> ** var. ''tidestromii'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus toklatensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus tolimensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tomentosus]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lupinus tominensis]]'' <small>Wedd.</small> * ''[[Lupinus toratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tracyi]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus triananus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tricolor was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus trifoliatus was reclassified as Cyamopsis tetragonoloba and Crotalaria trifoliastrum. --> <!-- Lupinus trifurcatus was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus truncatus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus tucumanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ulbrichianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uleanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ultramontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus umidicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uncialis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus uncinatus]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Lupinus urcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ursinus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus urubambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus utahensis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus vaginatus was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus valerioi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus vallicola]]'' <small>A. Heller</small> ** subsp. ''apricus'' <small>(Greene) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''vallicola'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus vargasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus varicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus varicolor is a misspelling of Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus variicolor]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Lupinus velillensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus velutinus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus venezuelensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ventosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus verbasciformis]]'' <small>Sandwith</small> * ''[[Lupinus verjonensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vernicius]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus versicolor was reclassified as Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus viduus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vilcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus villosus]]'' <small>Willd.</small> <!-- Lupinus viridifolius was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus visoensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus volubilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus volutans was reclassified as Lupinus aridus. --> <!-- Lupinus washoensis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus weberbaueri]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus wenatchensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus werdermannianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus westianus]]'' <small>Small</small> ** var. ''aridorum'' <small>(McFarlin ex Beckner) Isely</small> ** var. ''westianus'' <small>Small</small> * ''[[Lupinus whiltoniae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus wilkesianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamlobbii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus wyethii was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus xanthophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus xenophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yakimensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus yanahuancensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus yarushensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yaulyensis was reclassified as Lupinus fieldii. --> * ''[[Lupinus ynesiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> {{div col end}} === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus albus]]'' <small>L. 1753</small> ** subsp. ''albus'' <small>L.</small> ** subsp. ''graecus'' <small>(Boiss. & Spruner) Franco & P.Silva</small> ** subsp. ''termis'' <small>(Forsk.) Ponert.</small> * ''[[Lupinus angustifolius]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''angustifolius'' <small>L.</small> ** var. ''albopunctatus'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''griseomaculatus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''chalybens'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''corylinus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''purpureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''rubidus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''atabekovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sparsiusculus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''brunneus '' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albosyringeus'' <small>Taran.</small> ** var. ''albidus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''candidus'' <small>Kuptzov. et [[Kurl.]]</small> * ''[[Lupinus atlanticus]]'' <small>Gladstones 1974</small> * ''[[Lupinus cosentinii]]'' <small>Guss. 1828 </small> <!-- Lupinus criticus was reclassified as Lupinus digitatus. --> <!-- Lupinus cryptanthus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> * ''[[Lupinus digitatus]]'' <small>Forsk. 1775</small><ref>Some sources treat ''Lupinus digitatus'' as a synonym of ''Lupinus cosentinii''.</ref> <!-- Lupinus graecus was reclassified as Lupinus albus. --> <!-- Lupinus hirsutus was reclassified as Lupinus micranthus and Lupinus pilosus. --> * ''[[Lupinus hispanicus]]'' <small>Boiss. & Reut. 1842</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>(Merino) Gladst.</small> ** subsp. ''hispanicus'' <small>Boiss. & Reut.</small> <!-- Lupinus jugoslavicus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus leucospermus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus linifolius was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus luthereaui was reclassified as Lupinus digitatus. --> * ''[[Lupinus luteus]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''luteus'' <small>L.</small> ** var. ''maculosus'' <small>[[Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''kazimierskii'' <small>[[Kurl. et Stankev.]]</small> ** var. ''arcellus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sempolovskii'' <small>(Atab) [[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''melanospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''niger'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''cremeus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''leucospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sulfureus'' <small>(Atab.) Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''stepanovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''ochroleucus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aurantiacus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''croceus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albicans'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. '' sinskayae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> * ''[[Lupinus micranthus]]'' <small>Guss. 1828</small> * ''[[Lupinus palaestinus]]'' <small>Boiss. 1849</small> * ''[[Lupinus pilosus]]'' <small>Murr. 1774</small> * ''[[Lupinus princei]]'' <small>Harms 1901</small> <!-- Lupinus reticulatus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus rothmaleri was reclassified as Lupinus hispanicus. --> <!-- Lupinus somalensis is a misspelling of Lupinus somaliensis. --> * ''[[Lupinus somaliensis]]'' <small>Baker f. 1895</small> {{div col end}} === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus acaulis'' <small>[[Larrañaga]]</small> * ''Lupinus achilleaphilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus acutilobus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aegr-Aovium'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus africanus'' <small>Lour.</small> * ''Lupinus agninus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus agropyrophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alaimandus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus albicaulis'' <small>Douglas ex Hook.</small> * ''Lupinus alicanescens'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliclementinus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliumbellatus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus altissimus'' <small>Sessé & Moc.</small> * ''Lupinus alturasensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alveorum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amabilis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus amniculi-cervi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-salicis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-vulpum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus andersonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus anemophilus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus angustifolius'' <small>Blanco</small> * ''Lupinus aphronorus'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus apodotropis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aralloius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus arborescens'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus arceuthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus argyraeus'' <small>DC.</small> * ''Lupinus atacamicus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aureus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus axillaris'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus barkeriae'' <small>Knowles & Westc.</small> * ''Lupinus bartolomei'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus bassett-maguirei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus beaneanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus biddleii'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Hook. ex D.Don</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus bivonii'' <small>C.Presl</small> * ''Lupinus blankinshipii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus blaschkeanus'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Lupinus brevior'' <small>(Jeps.) J.A. Christian & D.B. Dunn</small> * ''Lupinus brittonii'' <small>Abrams</small> * ''Lupinus caespitosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus californicus'' <small>K.Koch</small> * ''Lupinus campbelliae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus campestris'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Lupinus campestris-florum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus candicans'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus canus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus capitatus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus capitis-amniculi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus carolus-bucarii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chachas'' <small>Ochoa ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus chamissonis'' <small>Eschscholtz</small> * ''Lupinus chiapensis'' <small>Rose</small> * ''Lupinus chihuahuensis'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus christianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chrysomelas'' <small>Casar.</small> * ''Lupinus clementinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus comatus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus consentinii'' <small>Walp.</small> * ''Lupinus cymb-Aegressus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dasyphyllus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus davisianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus debilis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus decaschistus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus diaboli-septem'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dichrous'' <small>Greene</small> * ''Lupinus dispersus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus dissimulans'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus durangensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus eatonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-coeli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-collis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus erectus'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus erminens'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus ermineus'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus falcifer'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus falsoerectus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsoformosus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsograyi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus fieldii'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''Lupinus filicaulis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus finitus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus flavescens'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Hook.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus forskahlei'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus franciscanus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fraxinetorum'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Lupinus garcianus'' <small>Bennett & Dunn</small> * ''Lupinus geophilus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus geraniophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus glabellus'' <small>M.Martens & Galeotti</small> * ''Lupinus graciliflorus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus gratus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus gredensis'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus guadalupensis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus guadiloupensis'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus guatimalensis'' <small>auct.</small> * ''Lupinus gussoneanus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus habrocomus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus haudcytisoides'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus helleri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus hexaedrus'' <small>E. Fourn.</small> * ''Lupinus hintonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus huigrensis'' <small>Rose ex C.P.Sm.</small> * ''Lupinus humicolus'' <small>A.Nelson</small> * ''Lupinus humifusus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus humilis'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''Lupinus hyacinthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus idoneus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus inamoenus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus indutus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus insignis'' <small>Glaz. ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus integrifolius'' <small>L.</small> * ''Lupinus intergrifolius'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus ione-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus ione-walkerae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jamesonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus javanicus'' <small>Burm.f.</small> * ''Lupinus jorgensenanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jucundus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus kellerrnanianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus kyleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus labiatus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus lacticolor'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus lacus-huntingtonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lacuum-trinitatum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus larsonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lassenensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus latissimus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus laxifolius'' <small>A.Gray</small> * ''Lupinus leptostachyus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus lesueurii'' <small>Standl.</small> * ''Lupinus linearifolius'' <small>[[Larrañaga]]</small> * ''Lupinus lingulae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus longilabrum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lorentzianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-bucariae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lucidus'' <small>Benth. ex Loudon</small> * ''Lupinus lyman-bensonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lysichitophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Torr.</small> * ''Lupinus macrophyllus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus macrorhizos'' <small>Georgi</small> * ''Lupinus magnistipulatus'' <small>Planchuelo & Dunn</small> * ''Lupinus maissurianii'' <small>Atabek. & Polukhina</small> * ''Lupinus marcusianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus mariae-josephae'' <small>H.Pascual</small> * ''Lupinus markleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus marschallianus'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus mearnsii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meli-campestris'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meridanus'' <small>Moritz ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus mexiae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus micensis'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus micheneri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus milleri'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus minearanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus minutissimus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus molle'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus mollissifolius'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus monettianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus muellerianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus multicincinnis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus neglectus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus nemoralis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus niger'' <small>Wehmer</small> * ''Lupinus noldekae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus nutcanus'' <small>Spreng.</small> * ''Lupinus nutkatensis'' <small>J.G.Cooper</small> * ''Lupinus obtunsus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus octablomus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus opsianthus'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus pavonum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus pendeltonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pendletonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus perconfertus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus perplexus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus philistaeus'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus pinus-contortae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus piperi'' <small>B.L.Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus piperitus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus platanophilus'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus plebeius'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus prato-lacuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus prolifer'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus propinquus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus proteanus'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus psoraleoides'' <small>Pollard</small> * ''Lupinus pumviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus puroviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus purpurascens'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pygmaeus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus quercus-jugi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus quercuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rainierensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus regius'' <small>Rudolph ex Torr. & A.Gray</small> * ''Lupinus rhodanthus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rickeri'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rivetianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rydbergii'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus sabuli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salicisocius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salinensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sativus'' <small>Gaterau</small> * ''Lupinus scaposus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus scheuberae'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus schickendantzii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus schiedeanus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus schumannii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus seclusus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiaequus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiverticillatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus sergenti'' <small>Tamayo ex Pittier</small> * ''Lupinus sergentii'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus serradentum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus shrevei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sierrae-zentae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sileri'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus sinus-meyersii'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus sparhawkianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus spatulata'' <small>[[Larrañaga]]</small> * ''Lupinus speciosus'' <small>Voss</small> * ''Lupinus spruceanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus standleyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stationis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stiveri'' <small>Kellogg</small> * ''Lupinus stoloniferus'' <small>L.</small> * ''Lupinus strigulosus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus subhirsutus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus subvolutus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus suksdorfii'' <small>B.L. Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus summersianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sylvaticus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus thermis'' <small>Gasp.</small> * ''Lupinus thermus'' <small>St.-Lag.</small> * ''Lupinus tilcaricus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus timotensis'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>Greene</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>G.Nicholson</small> * ''Lupinus trifidus'' <small>Torr. ex S.Watson</small> * ''Lupinus tristis'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus trochophyllus'' <small>Hoffmanns.</small> * ''Lupinus tuckeranus'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus vaginans'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus valdepallidus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vandykeae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>Poir.</small> * ''Lupinus varneranus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vavilovii'' <small>Atabekova & Maissurjan</small> * ''Lupinus venustus'' <small>Bailly</small> * ''Lupinus violaceus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus viridicalyx'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus volcanicus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus watsonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus westiana'' <small>Small</small> * ''Lupinus wolfianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yanlyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yaruahensis'' <small>C.P.Sm.</small> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus'' ×''alpestris'' <small>(A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett</small> * ''Lupinus'' ×''hispanicoluteus'' <small>W.Święcicki & W.K.Święcicki</small> * ''Lupinus'' ×''hybridus'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''insignis'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''regalis'' <small>(auct.) Bergmans</small>—(''Lupinus arboreus'' × ''Lupinus polyphyllus'') * ''Lupinus'' ×''versicolor'' <small>Caball.</small> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците. == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] gibbjlz74dfu49elnpkr4hdc7ao0x8h 5652434 5652433 2026-11-02T13:12:24Z Виолетова 1975 /* Подрод Lupinus */ 5652434 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | image = Lupinus polyphyllus 526960203.jpg | image_caption = ''[[Lupinus polyphyllus]]'' | taxon = Lupinus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lupinus albus]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subgenera | subdivision = * ''Lupinus'' * ''Platycarpos'' (S.Wats) [[Kurl.]] }}'''''Lupinus''''' или волчјак — [[Род (биологија)|род]] на растенија од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] (''Fabaceae''). Родот вклучува над 199 [[Вид (биологија)|видови]], чија најголема разновидност е застапена во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]].<ref name="drum">{{Наведено списание|last=Drummond|first=C. S.|displayauthors=et al.|date=2012|title=Multiple continental radiations and correlates of diversification in ''Lupinus'' (Leguminosae): Testing for key innovation with incomplete taxon sampling.|url=http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|journal=Systematic Biology|volume=61|issue=3|pages=443–60|doi=10.1093/sysbio/syr126|pmc=3329764|pmid=22228799|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714175306/http://sysbio.oxfordjournals.org/content/61/3/443.full|archive-date=14 July 2016}}</ref> Помали подрачја со зголемена разновидност се наоѓаат во [[Северна Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref name="drum" /><ref name="ainouche">{{Наведено списание|last=Aïnouche|first=A. K.|last2=Bayer|first2=R. J.|date=1999|title=Phylogenetic relationships in ''Lupinus'' (Fabaceae: Papilionoideae) based on internal transcribed spacer sequences (ITS) of nuclear ribosomal DNA.|journal=American Journal of Botany|volume=86|issue=4|pages=590–607|doi=10.2307/2656820|jstor=2656820|pmid=10205079}}</ref> Иако растенијата од овој род нашироко се одгледувани и како извор на храна и за декоративни цели, во одредени региони тие претставуваат инвазивни видови. Во [[Исланд]], тие од почетокот на 21 век се сметаат за сериозен еколошки предизвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/04/invasive-species-flowers-iceland-nootka-lupins-lupines-aoe|title=How an invasion of purple flowers made Iceland an Instagram paradise – and caused a biodiversity crisis|last=Greenfield|first=Patrick|date=2025-12-04|work=The Guardian|access-date=2025-12-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Делот од растението што се јаде е [[Семе|семето]], кое е богатото со хранливи материи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8777979/|title=NIH: Lupins and Health Outcomes: A Systematic Literature Review}}</ref> Бидејќи содржат горчливи и силни алкалоиди, мора да се маринираат пред јадење, за да се избегне токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pemj.org/journal/view.php?number=126|title=PEMJ: Severe lupin bean intoxication: an anticholinergic toxidrome.}}</ref> Исто така од нив се прави и брашно и може да се користат како ѓубриво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9737668/|title=NIH: Lupin (Lupinus albus L.) Seeds: Balancing the Good and the Bad and Addressing Future Challenges}}</ref> Историски се јаделе во [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Северна Африка]] и [[Латинска Америка]], а денес се популарни и во други делови од светот, како што се [[Данска]] и [[Белорусија]]. Иако не претставуваат австралиски автохтони растенија, во изминатата деценија [[Австралија]] произвела 85% од комерцијално одгледуваните видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icoel.dk/en/plant-production/lupin-seeds-as-food/#:~:text=Traditionally%2C%20lupin%20seeds%20have%20been,Latin%20America%20and%20North%20Africa.|title=Innovation Center for Organic Farming: Lupin seeds as food}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.planthealthaustralia.com.au/wp-content/uploads/2024/01/10-124.pdf|title=Lupins}}</ref> Употребата растенија од овој род има длабока историска потврда во антички текстови како Мишната и делата на [[Плиниј Постариот]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asif.org/en/bible-to-table/|title=Asif: Bible to Table}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loebclassics.com/display/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL371.39.xml?print=|title=Pliny the Elder, Natural History}}</ref> како и преку археолошки наоди во египетските фараонски гробници и пештери во [[Израел]] кои датираат уште од периодот на Натуфиската култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plen.ku.dk/english/news/news-2023/researchers-discover-how-to-make-bitter-lupines-sweet/|title=Researchers discover how to turn bitter lupins sweet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1987_num_13_1_4423|title=Plant Remains from Hayonim Cave, Western Galilee}}</ref> == Опис и распространетост == Во [[Македонија]] овие видови претставуваат [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]], со свиленести влакна по површината. [[Лист|Листовите]] обично се дланковидни, со долги [[Лисна дршка|дршки]]. Прилисниците се кончести. [[Цвет|Цветовите]] се сместени во терминални гроздести [[Соцветие|соцветија]]. Тие се спирално распоредени или во пршлени. Чашката е двоусна, длабоко насечена, обично со 4-5 запчиња. Брактеолите обично се запазуваат и се сраснати со основата на чашката. Венчето има различни бои. Крилцата се сраснати со врвовите, а лаѓичката на врвот е клуновидна. Сите 10 прашника се сраснати помеѓу себе. Плодот претставува мешунка со 2-6 [[Семе|семки]]. Кај нас се среќаваат два вида од овој род: ''[[Lupinus albus]]'' - Горната усна на чашката има 2 многу мали запчиња. ''[[Lupinus angustifolius]]'' - Горната усна на чашката е длабоко насечена на два дела. == Таксономија == [[File:Garbancillo_(Lupinus_aschenbornii)_II.jpg|десно|мини| ''[[Lupinus aschenbornii]] -'' Мексико]] Првата поделба на [[Род (биологија)|родот]] Lupinus L. на три секции (''Lupinus, Platycarpos и Lupinnelus'') ја направил американскиот ботаничар [[Серено Вотсон]] во 1873 година, врз основа на живеалиштето и бројот на јајце-клетките. Поголемиот дел од видовите биле сврстени во секцијата Lupinus, додека видовите со две овули биле распределени во Platycarpos (како L. densiflorus) и секцијата Lupinnelus, која содржи само еден вид со карактеристични осамени цветови (L. uncialis). Во 1907 година, Ашерсон и Гребнер го прошириле системот на Вотсон за сите светски видови од овој род, делејќи ги на два подрода (''Eulupinus'' и ''Platycarpos'') врз основа на бројот на овули и семења во мешунката. Денешната класификација ја задржува оваа поделба на два подрода (Platycarpos и Lupinus), но со изменет опфат: ''Platycarpos'' вклучува видови од [[Западна полутопка|Западната полутопка]] со најмалку две овули, додека ''Lupinus'' опфаќа 12 видови од [[Африка]] и [[Средоземно Море|Медитеранот]] со најмалку четири овули. Таксономијата на овој род е долгогодишен предизвик за науката, поради високата варијабилност и нејасните граници меѓу видовите, па така проценетиот број на видови варира од 200 до околу 500<ref name="ainouche" /> (при што една порелевантна проценка наведува 267 видови<ref name="drum" />), кои денес официјално се класифицираат во два [[Подрод (биологија)|подрода]]. === Подрод ''Platycarpos'' === Подродот ''Platycarpos,'' кој е распространет главно на Андите и Кордиљерите во Америка, опфаќа стотици претежно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] видови со сплескани или топчести мешунки, мали семиња и карактеристичен моноподијален раст, а се одликува со вкрстено опрашување и [[Плоидност|хромозомски број]] 2n од 36, 48 или 96.<ref name="Kurd">{{Наведена мрежна страница|url=http://biodiversity.ucoz.ru/p0006.htm|title=Subgen. PLATYCARPOS and Subgen. LUPINUS}}</ref> Ги опфаќа следниве видови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&genus~Lupinus&species~|title=ILDIS LegumeWeb entry for ''Lupinus''|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=International Legume Database & Information Service|publisher=Cardiff School of Computer Science & Informatics|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|title=GRIN species records of ''Lupinus''|last=[[USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program|work=[[Germplasm Resources Information Network]]—(GRIN) [Online Database]|publisher=[[Henry A. Wallace Beltsville Agricultural Research Center|National Germplasm Resources Laboratory]], Beltsville, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122153/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7036|archive-date=24 September 2015|accessdate=11 April 2014}}</ref><ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Lupinus/|title=The Plant List entry for ''Lupinus''|year=2013|work=[[The Plant List]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and the [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=11 April 2014}}</ref> {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus aberrans]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus abortivus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus abramsii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus acopalcus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus adinoanthus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus adscendens was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus adsurgens]]'' <small>Drew</small> <!-- Lupinus aduncus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus affinis]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus agardhianus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus alaristatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus albert-smithianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus albertensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus albescens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus albicaulis]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus albifrons]]'' <small>Benth.</small> ** var. ''albifrons'' <small>Benth.</small> ** var. ''douglasii'' <small>(J. Agardh) C. P. Sm.</small> ** var. ''hallii'' <small>(Abrams) Isely</small> * ''[[Lupinus albopilosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus albosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alcis-montis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alcis-temporis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus aliamandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliattenuatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alibicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aliceae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alilatissimus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus alimanens was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus alinanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alipatulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alirevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus alivillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus allargyreius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus allimicranthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus alopecuroides]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus alpestris]]'' <small>A. Nelson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus alpestris'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus alpicola was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus alpinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus altimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus altiplani]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amabayensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus amandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ambaticus was reclassified as Lupinus ramosissimus. --> * ''[[Lupinus amboensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ammophilus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''ammophilus'' <small>Greene</small> ** var. ''crassus'' <small>(Payson) Isely</small> <!-- Lupinus amniculi-putorii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus amnis-otuni]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ampaiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus amphibium is a misspelling of Lupinus amphibius. --> * ''[[Lupinus amphibius]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus ananeanus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus anatolicus]]'' <small>W. Święcicki & W. K. Święcicki</small> * ''[[Lupinus andersonii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus andicola]]'' <small>Gillies</small> * ''[[Lupinus andinus]]'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus angustiflorus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus antensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antiplani]]'' <small>C. P. Sm.</small> * ''[[Lupinus antoninus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus apertus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus appositus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus apricus was reclassified as Lupinus vallicola. --> <!-- Lupinus aquilinus was reclassified as Lupinus sierrae-blancae. --> * ''[[Lupinus arboreus]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus arbustus]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''arbustus'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''neolaxiflorus'' <small>D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pseudoparviflorus'' <small>(Rydb.) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arbutosocius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus archeranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arcticus]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''arcticus'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''subalpinus'' <small>(Piper & Robinson)D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus arenarius]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus arenicola was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus arequipensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus argenteus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''argentatus'' <small>(Rydb.) Barneby</small> ** var. ''argenteus'' <small>Pursh</small> ** var. ''argophyllus'' <small>(A. Gray) S. Watson</small> ** var. ''depressus'' <small>(Rydb.) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''fulvomaculatus'' <small>(Payson) Barneby</small> ** var. ''heteranthus'' <small>(S. Watson) Barneby</small> ** var. ''hillii'' <small>(Greene) Barneby</small> ** var. ''holosericeus'' <small>(Torr. & A.Gray) Barneby</small> ** var. ''montigenus'' <small>(A. Heller) Barneby</small> ** var. ''palmeri'' <small>(S.Watson) Barneby</small> ** var. ''rubricaulis'' <small>(Greene) S. L. Welsh</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S.Watson) Barneby</small> <!-- Lupinus argentinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus argurocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridorum]]'' <small>McFarlin ex Beckner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridorum'' as a synonym of ''Lupinus westianus''.</ref> * ''[[Lupinus aridulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aridus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus aridus'' as a synonym of ''[[Lupinus lepidus]]''.</ref> * ''[[Lupinus ariste-josephii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizelus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arizonicus]]'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''arizonicus'' <small>(S. Watson) S. Watson</small> ** subsp. ''sonorensis'' <small>Christian & D. Dunn</small> * ''[[Lupinus arvensi-plasketti]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus arvensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus asa-grayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus aschenbornii]]'' <small>S. Schauer</small> * ''[[Lupinus asplundianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus asymbepus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus atropurpureus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus attenuatus]]'' <small>Gardner</small><ref>Some sources treat ''Lupinus attenuatus'' as a synonym of ''Lupinus coriaceus''.</ref> <!-- Lupinus augusti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus aureonitens]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus austrobicolor]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrohumifusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus austromontanus was reclassified as Lupinus excubitus. --> * ''[[Lupinus austrorientalis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus austrosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus bakeri was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus ballianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bandelierae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bangii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus barbatilabius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus barbiger was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus barkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus bartlettianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus benthamii]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus bi-inclinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bicolor]]'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>Lindl.</small> ** subsp. ''microphyllus'' <small>(S. Watson) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''pipersmithii'' <small>(A. Heller) D. B. Dunn</small> ** subsp. ''umbellatus'' <small>(Greene) D. B. Dunn</small> <!-- Lupinus biddlei was reclassified as Lupinus prunophilus. --> <!-- Lupinus bilineatus was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus bingenensis]]'' <small>Suksd.</small> * ''[[Lupinus blaisdellii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus blumeri was reclassified as Lupinus neomexicanus. --> * ''[[Lupinus bogotensis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus bolivianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bombycinocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bonplandius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus borealis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus boyacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus brachypodus was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus brachypremnon]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus bracteolaris]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus brandegeei]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus brevecuneus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus brevicaulis]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus brevicaulis'' as a synonym of ''Lupinus grisebachianus''.</ref> * ''[[Lupinus brevior]]'' <small>(Jeps.) Christian & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus breviscapus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus breweri]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus bridgesii was reclassified as Lupinus formosus. --> <!-- Lupinus brunneo-maculatus was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus bryoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus buchtienii]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus burkartianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus burkei]]'' <small>S. Watson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus burkei'' as a synonym of ''Lupinus polyphyllus''.</ref> * ''[[Lupinus burkeri]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus caballoanus]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus cachupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cacuminis]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus caeruleus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus caesius]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus caespitosus]]'' <small>Torr. & A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus caespitosus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> * ''[[Lupinus calcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caldasensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus californicus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus camiloanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus campestris]]'' <small>Schltdl. & Cham.</small> <!-- Lupinus candidissimus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus canescens was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus carazensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus carchiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cardenasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carhuamayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carlos-ochoae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carpapaticus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus carrikeri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus caucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus caudatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus caudiciferus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus cavicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ccorilazensis]]'' <small>Vargas ex C. P. Smith</small> * ''[[Lupinus celsimontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cervinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus cesar-vargasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cesaranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chachas]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chamissonis]]'' <small>Eschsch.</small> * ''[[Lupinus chavanillensis]]'' <small>(J.F. Macbr.) C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus chilensis was reclassified as Lupinus subacaulis. --> <!-- Lupinus chionophilus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus chipaquensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chlorolepis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chocontensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chongos-bajous]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus christinae]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus chrysanthus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus chrysocalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus chumbivilcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus citrinus]]'' <small>Kellogg</small> * ''[[Lupinus clarkei]]'' <small>Oerst.</small> <!-- Lupinus clarkii is a misspelling of Lupinus clarkei. --> <!-- Lupinus clokeyanus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cochapatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cochinchinensis was reclassified as Crotalaria retusa. --> * ''[[Lupinus colcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus collinus]]'' <small>(Greene) A. Heller</small> * ''[[Lupinus colombiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus columbianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus compactiflorus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus comptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus concinnus]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''concinnus'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''orcuttii'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn</small> * ''[[Lupinus condensiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus confertus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus confertus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus confusus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus congdonii]]'' <small>(C.P. Sm.) D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus conicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus constancei]]'' <small>T.W. Nelson & J.P. Nelson</small> * ''[[Lupinus convencionensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus cookianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus coriaceus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus corymbosus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus costaricensis]]'' <small>D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus cotopaxiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus couthouyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus covillei]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassulus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus crassus]]'' <small>Payson</small><ref>Some sources treat ''Lupinus crassus'' as a synonym of ''Lupinus ammophilus''.</ref> * ''[[Lupinus croceus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus crotalarioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus crucis-viridis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus mutabilis. --> <!-- Lupinus cruckshanksii was reclassified as Lupinus ananeanus. --> * ''[[Lupinus cuatrecasasii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus culbertsonii]]'' <small>Greene</small> ** subsp. ''culbertsonii'' <small>Greene</small> ** subsp. ''hypolasius'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus culteri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cumulicola]]'' <small>Small</small><ref>Some sources treat ''Lupinus cumulicola'' as a synonym of ''Lupinus diffusus''.</ref> * ''[[Lupinus cusickii]]'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''abortivus'' <small>(Greene) B.J.Cox</small> ** subsp. ''brachypodus'' <small>(Piper) B.J.Cox</small> ** subsp. ''cusickii'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus cuspidatus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus cutleri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus cuzcensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cyaneus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus cymboides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus cytisoides was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus czermakii]]'' <small>Briq. & Hochr.</small> <!-- Lupinus dalesae is a misspelling of Lupinus dalesiae. --> * ''[[Lupinus dalesiae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus decemplex]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus decurrens]]'' <small>Gardner</small> <!-- Lupinus dedeckerae was reclassified as Lupinus padre-crowleyi. --> * ''[[Lupinus deflexus]]'' <small>Congdon</small> * ''[[Lupinus delicatulus]]'' <small>Sprague & Riley</small> * ''[[Lupinus densiflorus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus densiflorus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> ** subsp. ''densiflorus'' <small>Benth.</small> ** subsp. ''lacteus'' <small>(Kellogg) R.M.Beauch.</small> * ''[[Lupinus depressus]]'' <small>Rydb.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus depressus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus diasemus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus diehlii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus diffusus]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Lupinus disjunctus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus dispar was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus diversalpicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus donnellyensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus dorae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus dotatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus douglasii was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus dudleyi was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus duranii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus dusenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eanophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus edwin-livingstoni was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus edysomatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus egens]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus egglestonianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus ehrenbergii was reclassified as Lupinus mexicanus. --> * ''[[Lupinus elaphoglossum]]'' <small>Barneby</small> * ''[[Lupinus elatus]]'' <small>I.M. Johnst.</small> * ''[[Lupinus elegans]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus elegantulus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus ellsworthianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus elmeri]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus eminens was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus enodatus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eramosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus erectifolius]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus erectus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus eremonomus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocalyx]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus eriocladus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus evermannii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus espinarensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus exaltatus]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Lupinus excubitus]]'' <small>M.E. Jones</small> ** subsp. ''austromontanus'' <small>(A.Heller) R.M.Beauch.</small> ** subsp. ''excubitus'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus exochus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus expetendus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus extrarius]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsomutabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsoprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus falsorevolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus famelicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ferax was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus festucasocius was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fictomagnus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus fiebrigianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus fieldii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> <!-- Lupinus fieldsianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus fikeranus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus fissicalyx]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flabellaris was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus flavoculatus]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus flexuosus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus foliolosus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus fontis-batchelderi was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus formosus]]'' <small>Greene</small> ** var. ''bridgesii'' <small>(S.Watson) Greene</small> ** var. ''formosus'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus forslingi was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus fragrans]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus francis-whittieri]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fratrum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus fulcratus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus fulvomaculatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gachetensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gakonensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus garfieldensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gaudichaudianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus gayanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus gayophytophilus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus gentryanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus geophilus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus gibertianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus giganteus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus glabratus]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus glabrior was reclassified as Lupinus montanus. --> <!-- Lupinus glacialis was reclassified as Lupinus arcticus. --> <!-- Lupinus glaziouanus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus goodspeedii]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus gormanii]]'' <small>Piper</small> * ''[[Lupinus gracilentus]]'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus gracilis was reclassified as Lupinus perennis. --> <!-- Lupinus grandis was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus grayi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus grauensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus greenei was reclassified as Lupinus argenteus and Lupinus formosus. --> * ''[[Lupinus grisebachianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guadalupensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guaraniticus]]'' <small>(Hassl.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guascensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus guggenheimianus]]'' <small>Rusby</small> <!-- Lupinus hallii was reclassified as Lupinus albifrons. --> * ''[[Lupinus hamaticalyx]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartmannii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hartwegii]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hartwegii'' as a synonym of ''Lupinus mexicanus''.</ref> * ''[[Lupinus haughtianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hautcarazensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus havardii]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus hazenanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hendersonii]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus henry-smithii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus heptaphyllus]]'' <small>(Vell.) Hassl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus heptaphyllus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus herreranus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus herzogii]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus hieronymii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hilarianus]]'' <small>Benth.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hilarianus'' as a synonym of ''Lupinus gibertianus''.</ref> * ''[[Lupinus hillii]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus hillii'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> * ''[[Lupinus hinkleyorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hintoniorum]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus hirsutissimus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus hirsutulus was reclassified as Lupinus bicolor. --> <!-- Lupinus holmgrenanus was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus holmgrenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus holosericeus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus holwayorum was reclassified as Lupinus condensiflorus. --> * ''[[Lupinus honoratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus horizontalis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus hornemanni]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus hortonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus hortorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howard-scottii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus howardii]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huachucanus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus huancayoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huariacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus huaronensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus huigrensis]]'' <small>Rose ex C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus humicola was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus humifusus]]'' <small>Sessé & Moc. ex G. Don</small> * ''[[Lupinus hyacinthinus]]'' <small>C.F. Baker</small> * ''[[Lupinus hybridus]]'' <small>Lem.</small> <!-- Lupinus hypolasius was reclassified as Lupinus culbertsonii. --> * ''[[Lupinus ignobilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus imminutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus incanus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus indigoticus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus inflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ingratus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus insignis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus insulae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus intermontanus was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus interruptus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus intortus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inusitatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus involutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus inyoensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus isabelianus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus jacob-andersoni was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus jaegeranus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus jahnii]]'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''[[Lupinus jaimehintoniana]]'' <small>B.L. Turner</small> * ''[[Lupinus james-westii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jean-julesii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jelskianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus johannis-howellii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus jonesii]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus jujuyensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus juninensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus junipericola was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kalenbornorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus keckianus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus kellermanianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kerrii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus killipianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus kingii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus kiskensis was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus klamathensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus kunthii]]'' <small>J. Agardh</small> <!-- Lupinus kuntii is a misspelling of Lupinus kunthii. --> * ''[[Lupinus kuschei]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus lacteus was reclassified as Lupinus densiflorus. --> * ''[[Lupinus lacus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lacus-payetti was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus laetus]]'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus laevigatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lagunae-negrae]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatocarpus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lanatus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus lapidicola]]'' <small>A. Heller</small> <!-- Lupinus lasiotropis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus latifolius]]'' <small>J. Agardh</small> ** subsp. ''dudleyi'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''latifolius'' <small>J. Agardh</small> *** var. ''[[Lupinus latifolius var. barbatus|barbatus]]'' ** subsp. ''leucanthus'' <small>(Rydb.)P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''longipes'' <small>(Greene) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''parishii'' <small>(C.P.Sm.) P.Kenney & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''viridifolius'' <small>(A.Heller) P.Kenney & D.B.Dunn</small> <!-- Lupinus latissimus was reclassified as Lupinus cervinus. --> * ''[[Lupinus laudandrus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus laxiflorus was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus laxispicatus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus laxus was reclassified as Lupinus alpestris. --> <!-- Lupinus layneae was reclassified as Lupinus tidestromii. --> * ''[[Lupinus lechlerianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ledigianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lelandsmithii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus lemmonii]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lenorensis was reclassified as Lupinus aridus. --> * ''[[Lupinus lepidus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''aridus'' <small>(Douglas) Jeps.</small> ** var. ''confertus'' <small>(Kellogg) C. P. Sm.</small> ** var. ''lepidus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''lobbii'' <small>(A. Gray ex S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''sellulus'' <small>(Kellogg) Barneby</small> ** var. ''utahensis'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> * ''[[Lupinus leptocarpus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus leptophyllus]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> <!-- Lupinus leptophyllus was reclassified as Lupinus benthamii. --> * ''[[Lupinus lespedezoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus leucanthus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus leucophyllus]]'' <small>Lindl.</small> <!-- Lupinus leucopsis was reclassified as Lupinus sericeus. --> <!-- Lupinus lignipes was reclassified as Lupinus rivularis. --> * ''[[Lupinus lilacinus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lindenianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lindleyanus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus linearis]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus littoralis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus lobbianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lobbii was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus longifolius]]'' <small>(S. Watson) Abrams</small> <!-- Lupinus longipes was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus longivallis was reclassified as Lupinus cusickii. --> * ''[[Lupinus lorenzensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ludovicianus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus luetzelburgianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus lupinus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus luteolus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus luteolus'' as a synonym of ''Lupinus luteus''.</ref> * ''[[Lupinus lutescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus lutosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus lyallii]]'' <small>A. Gray</small><ref>Some sources treat ''Lupinus lyallii'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** subsp. ''alcis-temporis'' <small>(C.P. Sm.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''lyallii'' <small>A. Gray</small> ** subsp. ''minutifolius'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> ** subsp. ''washoensis'' <small>(A.Heller) B.J.Cox</small> <!-- Lupinus lyleianus was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macbrideianus is a misspelling of Lupinus macbrideanus. --> * ''[[Lupinus macbrideanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus mackeyi was reclassified as Lupinus arbustus. --> <!-- Lupinus macounii was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus macranthus]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus macrostachys was reclassified as Lupinus bolivianus and Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus maculatus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus madrensis]]'' <small>Seem.</small> * ''[[Lupinus magdalenensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnificus]]'' <small>M.E. Jones</small> * ''[[Lupinus magniflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus magnistipulatus]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus malacophyllus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus malacotrichus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus maleopinatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mandonanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mantaroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus marianus was reclassified as Lupinus sericeus. --> * ''[[Lupinus marinensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mariposanus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus martensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus martinetianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mathewsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus matucanicus]]'' <small>Ulbr.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus matucanicus'' as a synonym of ''Lupinus lindleyanus''.</ref> * ''[[Lupinus meionanthus]]'' <small>A. Gray</small> * ''[[Lupinus melaphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus menziesii]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus meridanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus metallactus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus metensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus mexicanus]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Lupinus michelianus]]'' <small>C. P. Sm.</small> <!-- Lupinus michoacanus was reclassified as Lupinus reflexus. --> * ''[[Lupinus microcarpus]]'' <small>Sims</small> ** var. ''densiflorus'' ** var. ''microcarpus'' * ''[[Lupinus microphyllus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus milo-bakeri was reclassified as Lupinus luteolus. --> * ''[[Lupinus minimus]]'' <small>Hook.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus minimus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> <!-- Lupinus minutifolius was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus mirabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus missionum was reclassified as Lupinus paraguariensis. --> * ''[[Lupinus misticola]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollendoensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus mollis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus monensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus monserratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus montanus]]'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''glabrior'' <small>(S.Watson) D.B.Dunn & Harmon</small> ** subsp. ''montanus'' <small>Kunth</small> ** subsp. ''montesii'' <small>(C.P.Sm.) D.B.Dunn & Harmon</small> <!-- Lupinus monteportae was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus montesii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus monticola]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus montigenus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus montigenus'' as a synonym of ''Lupinus argenteus''.</ref> <!-- Lupinus montis-libertatis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus moranii was reclassified as Lupinus guadalupensis. --> * ''[[Lupinus moritzianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus mucronulatus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus muelleri]]'' <small>Standl.</small> <!-- Lupinus multicaulis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus multiflorus]]'' <small>Desr.</small> <!-- Lupinus multifolius was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus munzianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus munzii]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus mutabilis]]'' <small>Sweet</small> <!-- Lupinus myrianthus was reclassified as Lupinus parviflorus. --> * ''[[Lupinus nanus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus navicularius]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus nehmadae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nelsonii was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus neocotus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus neomexicanus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus nepubescens]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nevadensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus niederleinianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nipomensis]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus nitidissimus was reclassified as Lupinus velutinus. --> * ''[[Lupinus niveus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus nonoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nootkatensis]]'' <small>Sims</small> * ''[[Lupinus notabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus nubigenus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus nubilorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus nuttallii was reclassified as Lupinus perennis. --> * ''[[Lupinus obscurus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus obtusilobus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus ochoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ochroleucus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus odoratus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus onustus]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus opertospicus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus oquendoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus orcuttii was reclassified as Lupinus concinnus. --> * ''[[Lupinus oreganus]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus oreganus'' as a synonym of ''Lupinus sulfureus''.</ref> * ''[[Lupinus oreophilus]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Lupinus ornatus]]'' <small>Lindl.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ornatus'' as a synonym of ''Lupinus sericeus''.</ref> * ''[[Lupinus oscar-haughtii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ostiofluminis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus osterhoutianus was reclassified as Lupinus hillii. --> * ''[[Lupinus otto-buchtienii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otto-kuntzeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus otuzcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ovalifolius]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus ovinus was reclassified as Lupinus minimus. --> * ''[[Lupinus pachanoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pachylobus]]'' <small>Greene</small> * ''[[Lupinus padre-crowleyi]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pallidus]]'' <small>Brandegee</small> <!-- Lupinus palmeri was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus paniculatus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus paraguariensis]]'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''[[Lupinus paranensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paraplesius was reclassified as Lupinus exaltatus. --> <!-- Lupinus parishii was reclassified as Lupinus latifolius. --> <!-- Lupinus parodianus was reclassified as Lupinus albescens. --> * ''[[Lupinus paruroensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus parviflorus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** subsp. ''myrianthus'' <small>(Greene) Harmon</small> ** subsp. ''parviflorus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus parvifolius]]'' <small>Gardner</small> * ''[[Lupinus pasachoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pasadenensis]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus patulus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucartambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus paucovillosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus paulinus was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus paynei]]'' <small>Davidson</small> * ''[[Lupinus pearceanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pendentiflorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus peirsonii]]'' <small>H. Mason</small> * ''[[Lupinus penlandianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pennellianus was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus perblandus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perbonus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus perennis]]'' <small>L.</small> ** subsp. ''gracilis'' <small>(Nutt.) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''occidentalis'' <small>S. Watson</small> ** subsp. ''perennis'' <small>L.</small> * ''[[Lupinus perglaber]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus perissophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus persistens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus peruvianus]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus philippianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus physodes]]'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus pickeringii]]'' <small>A. Gray</small> <!-- Lupinus pinetorum was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus pilosellus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus pilosissimus]]'' <small>M. Martens & Galeotti</small> * ''[[Lupinus pinguis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus pipersmithianus]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus pisacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus piurensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus platamodes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus plattensis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus platyptenus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus plumosus was reclassified as Lupinus leucophyllus. --> * ''[[Lupinus polycarpus]]'' <small>Greene</small><ref>Some sources treat ''Lupinus polycarpus'' as a synonym of ''Lupinus bicolor''.</ref> * ''[[Lupinus polyphyllus]]'' <small>Lindl.</small> ** var. ''burkei'' <small>(S. Watson) C. L. Hitchc.</small> ** var. ''humicola'' <small>(A.Nelson) Barneby</small> ** var. ''pallidipes'' <small>(A. Heller) C. P. Sm.</small> ** var. ''polyphyllus'' <small>Lindl.</small> ** var. ''prunophilus'' <small>(M. E. Jones) L. Ll. Phillips</small> * ''[[Lupinus poopoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus popayanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus porsildianus was reclassified as Lupinus kuschei. --> <!-- Lupinus portae-westgardiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus potosinus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus praealtus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praestabilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus praetermissus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pratensis]]'' <small>A.Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus pratensis'' as a synonym of ''Lupinus confertus''.</ref> * ''[[Lupinus pringlei]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus proculaustrinus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prostratus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus protrusus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prouvensalanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus prunophilus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus pseudoparviflorus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus pseudopolyphyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pseudotsugoides]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pubescens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus pucapucensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus pulcherrimus was reclassified as Lupinus alpestris. --> * ''[[Lupinus pulloviridus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pulvinaris]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus pumicola was reclassified as Lupinus andersonii. --> * ''[[Lupinus punto-reyesensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus puracensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus purdieanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pureriae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus purolanatus was reclassified as Lupinus aureonitens. --> * ''[[Lupinus purosericeus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pusillus]]'' <small>Pursh</small> ** subsp. ''intermontanus'' <small>(A.Heller) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''pusillus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus puyupatensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus pycnostachys]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quellomayus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus quitensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus radiatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ramosissimus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus reflexus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus regalis]]'' <small>Bergmans</small> * ''[[Lupinus regnellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reineckianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus reitzii]]'' <small>Burkart ex M. Pinheiro & Miotto</small> <!-- Lupinus relictus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus retrorsus]]'' <small>L.F. Hend.</small> * ''[[Lupinus revolutus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus richardianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rimae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus rivularis]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus romasanus]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus rosei was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus roseolus]]'' <small>Rydb.</small> * ''[[Lupinus roseorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rotundiflorus]]'' <small>M.E. Jones</small> <!-- Lupinus rotundifolius was reclassified as Crotalaria incana. --> * ''[[Lupinus rowleeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus rubens was reclassified as Lupinus pusillus. --> * ''[[Lupinus ruber]]'' <small>A. Heller</small><ref>Some sources treat ''Lupinus ruber'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> <!-- Lupinus rubricaulis was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus rubriflorus]]'' <small>Planchuelo</small> <!-- Lupinus rubro-soli was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus ruizensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus rupestris]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus rusbyanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus russellianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sabinianus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lupinus sabinii]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus sabulosus]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus salticola]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus sandiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus santanderensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sarmentosus]]'' <small>Desr.</small> * ''[[Lupinus saxatilis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus saxosus]]'' <small>Howell</small> * ''[[Lupinus schwackeanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus seifrizianus]]'' <small>(C.P. Sm.) C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sellowianus]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lupinus sellulus]]'' <small>Kellogg</small><ref>Some sources treat ''Lupinus sellulus'' as a synonym of ''Lupinus lepidus''.</ref> ** var. ''lobbii'' <small>(S.Watson) B.J.Cox</small> ** var. ''sellulus'' <small>Kellogg</small> ** var. ''ursinus'' <small>(Eastw.) B.J.Cox</small> * ''[[Lupinus semiprostratus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus semperflorens]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus sericatus]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus sericeolodix was reclassified as Lupinus cymboides. --> * ''[[Lupinus sericeus]]'' <small>Pursh</small> ** var. ''barbiger'' <small>(S.Watson) S.L.Welsh</small> ** var. ''sericeus'' <small>Pursh</small> * ''[[Lupinus setifolius]]'' <small>Planchuelo & D.B. Dunn</small> * ''[[Lupinus shastensis]]'' <small>Lupinus albicaulis</small> * ''[[Lupinus shockleyi]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus sierrae-blancae]]'' <small>Wooton & Standl.</small> ** subsp. ''aquilinus'' <small>(Wooton & Standl.) L.S.Fleak & D.B.Dunn</small> ** subsp. ''sierrae-blancae'' <small>Wooton & Standl.</small> * ''[[Lupinus simonsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus simulans]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus sinaloensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sitgreavesii]]'' <small>S. Watson</small> <!-- Lupinus sitgreavii is a misspelling of Lupinus sitgreavesii. --> <!-- Lupinus skutchianus was reclassified as Lupinus elegans. --> * ''[[Lupinus smithianus]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Lupinus solanagrorum]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sonomensis]]'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus soratensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus soukupianus]]'' <small>C. P. Smith ex J. F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus sparsiflorus]]'' <small>Benth.</small> <!-- Lupinus spathulatus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus spectabilis]]'' <small>Hoover</small> * ''[[Lupinus splendens]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus spragueanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus squamecaulis was reclassified as Lupinus madrensis. --> * ''[[Lupinus staffordiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus stinchfieldiae was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus stipaphilus was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus stipulatus]]'' <small>J. Agardh</small> * ''[[Lupinus stiversii]]'' <small>Kellogg</small> <!-- Lupinus stockii was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus storkianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subacaulis]]'' <small>Griseb.</small> <!-- Lupinus subalpinus was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus subcarnosus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus subcuneatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subhamatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus subinflatus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus sublanatus]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus submontanus]]'' <small>Rose</small> * ''[[Lupinus subsessilis]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus subtomentosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus subumbellatus was reclassified as Lupinus gibertianus. --> * ''[[Lupinus subvexus]]'' <small>C.P. Sm.</small><ref>Some sources treat ''Lupinus subvexus'' as a synonym of ''Lupinus microcarpus''.</ref> * ''[[Lupinus succulentus]]'' <small>K. Koch</small> * ''[[Lupinus sufferrugineus]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus suksdorfii]]'' <small>Robinson</small> * ''[[Lupinus sulfureus]]'' <small>Douglas</small> ** subsp. ''kincaidii'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''subsaccatus'' <small>(Suksd.) L. Ll. Phillips</small> ** subsp. ''sulfureus'' <small>Douglas</small> * ''[[Lupinus surcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus sylvestris was reclassified as Lupinus elmeri. --> * ''[[Lupinus syriggedes]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tacitus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tafiensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus talahuensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tamayoanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tancitaricus was reclassified as Lupinus exaltatus. --> * ''[[Lupinus tarapacensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tarijensis]]'' <small>Ulbr.</small> * ''[[Lupinus tarmaensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tatei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Lupinus taurimortuus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tauris]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus tayacajensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tegeticulatus]]'' <small>Eastw.</small> <!-- Lupinus tenellus was reclassified as Lupinus argenteus. --> * ''[[Lupinus tetracercophorus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus texanus]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus texensis]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Lupinus thompsonianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tidestromii]]'' <small>Greene</small> ** var. ''layneae'' <small>(Eastw.) Munz</small> ** var. ''tidestromii'' <small>Greene</small> <!-- Lupinus toklatensis was reclassified as Lupinus arcticus. --> * ''[[Lupinus tolimensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tomentosus]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lupinus tominensis]]'' <small>Wedd.</small> * ''[[Lupinus toratensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus tracyi]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus triananus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus tricolor was reclassified as Lupinus albifrons. --> <!-- Lupinus trifoliatus was reclassified as Cyamopsis tetragonoloba and Crotalaria trifoliastrum. --> <!-- Lupinus trifurcatus was reclassified as Lupinus nootkatensis. --> * ''[[Lupinus truncatus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Lupinus tucumanensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ulbrichianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uleanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ultramontanus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus umidicola]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus uncialis]]'' <small>S. Watson</small> * ''[[Lupinus uncinatus]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Lupinus urcoensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus ursinus was reclassified as Lupinus sellulus. --> * ''[[Lupinus urubambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus utahensis was reclassified as Lupinus argenteus. --> <!-- Lupinus vaginatus was reclassified as Lupinus montanus. --> * ''[[Lupinus valerioi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Lupinus vallicola]]'' <small>A. Heller</small> ** subsp. ''apricus'' <small>(Greene) D.B.Dunn</small> ** subsp. ''vallicola'' <small>A. Heller</small> * ''[[Lupinus vargasianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus varicaulis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus varicolor is a misspelling of Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus variicolor]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Lupinus velillensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus velutinus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lupinus venezuelensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus ventosus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus verbasciformis]]'' <small>Sandwith</small> * ''[[Lupinus verjonensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vernicius]]'' <small>Rose</small> <!-- Lupinus versicolor was reclassified as Lupinus variicolor. --> * ''[[Lupinus viduus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus vilcabambensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus villosus]]'' <small>Willd.</small> <!-- Lupinus viridifolius was reclassified as Lupinus latifolius. --> * ''[[Lupinus visoensis]]'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''[[Lupinus volubilis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus volutans was reclassified as Lupinus aridus. --> <!-- Lupinus washoensis was reclassified as Lupinus lyallii. --> * ''[[Lupinus weberbaueri]]'' <small>Ulbr.</small> <!-- Lupinus wenatchensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus werdermannianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus westianus]]'' <small>Small</small> ** var. ''aridorum'' <small>(McFarlin ex Beckner) Isely</small> ** var. ''westianus'' <small>Small</small> * ''[[Lupinus whiltoniae]]'' <small>Eastw.</small> * ''[[Lupinus wilkesianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamlobbii]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus williamsianus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus wyethii was reclassified as Lupinus polyphyllus. --> * ''[[Lupinus xanthophyllus]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus xenophytus]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yakimensis was reclassified as Lupinus arbustus. --> * ''[[Lupinus yanahuancensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> * ''[[Lupinus yarushensis]]'' <small>C.P. Sm.</small> <!-- Lupinus yaulyensis was reclassified as Lupinus fieldii. --> * ''[[Lupinus ynesiae]]'' <small>C.P. Sm.</small> {{div col end}} === Подрод ''Lupinus'' === Според денешната класификација<ref name="Kurd" />, оваа група содржи 12 африкански и медитерански видови кои во јајчникот имаат минимум четири јајце-клетки или семеници: {{div col|colwidth=300px}} * ''[[Lupinus albus]]'' <small>L. 1753</small> ** subsp. ''albus'' <small>L.</small> ** subsp. ''graecus'' <small>(Boiss. & Spruner) Franco & P.Silva</small> ** subsp. ''termis'' <small>(Forsk.) Ponert.</small> * ''[[Lupinus angustifolius]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''angustifolius'' <small>L.</small> ** var. ''albopunctatus'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''griseomaculatus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''chalybens'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''corylinus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''purpureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''rubidus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''atabekovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sparsiusculus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''brunneus '' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albosyringeus'' <small>Taran.</small> ** var. ''albidus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''candidus'' <small>Kuptzov. et [[Kurl.]]</small> * ''[[Lupinus atlanticus]]'' <small>Gladstones 1974</small> * ''[[Lupinus cosentinii]]'' <small>Guss. 1828 </small> <!-- Lupinus criticus was reclassified as Lupinus digitatus. --> <!-- Lupinus cryptanthus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> * ''[[Lupinus digitatus]]'' <small>Forsk. 1775</small><ref>Some sources treat ''Lupinus digitatus'' as a synonym of ''Lupinus cosentinii''.</ref> <!-- Lupinus graecus was reclassified as Lupinus albus. --> <!-- Lupinus hirsutus was reclassified as Lupinus micranthus and Lupinus pilosus. --> * ''[[Lupinus hispanicus]]'' <small>Boiss. & Reut. 1842</small> ** subsp. ''bicolor'' <small>(Merino) Gladst.</small> ** subsp. ''hispanicus'' <small>Boiss. & Reut.</small> <!-- Lupinus jugoslavicus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus leucospermus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus linifolius was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus luthereaui was reclassified as Lupinus digitatus. --> * ''[[Lupinus luteus]]'' <small>L. 1753</small> ** var. ''luteus'' <small>L.</small> ** var. ''maculosus'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''kazimierskii'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''arcellus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sempolovskii'' <small>(Atab) [[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. ''melanospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''niger'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''cremeus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''leucospermus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''sulfureus'' <small>(Atab.) Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''stepanovae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''ochroleucus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aurantiacus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''croceus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''aureus'' <small>Kurl. et Stankev.</small> ** var. ''albicans'' <small>[[Kurl.]] et Stankev.</small> ** var. '' sinskayae'' <small>Kurl. et Stankev.</small> * ''[[Lupinus micranthus]]'' <small>Guss. 1828</small> * ''[[Lupinus palaestinus]]'' <small>Boiss. 1849</small> * ''[[Lupinus pilosus]]'' <small>Murr. 1774</small> * ''[[Lupinus princei]]'' <small>Harms 1901</small> <!-- Lupinus reticulatus was reclassified as Lupinus angustifolius. --> <!-- Lupinus rothmaleri was reclassified as Lupinus hispanicus. --> <!-- Lupinus somalensis is a misspelling of Lupinus somaliensis. --> * ''[[Lupinus somaliensis]]'' <small>Baker f. 1895</small> {{div col end}} === Имиња на видови со неизвесен таксономски статус === Статусот на следните биноми е нерешен:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus acaulis'' <small>[[Larrañaga]]</small> * ''Lupinus achilleaphilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus acutilobus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aegr-Aovium'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus africanus'' <small>Lour.</small> * ''Lupinus agninus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus agropyrophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alaimandus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus albicaulis'' <small>Douglas ex Hook.</small> * ''Lupinus alicanescens'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliclementinus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aliumbellatus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus altissimus'' <small>Sessé & Moc.</small> * ''Lupinus alturasensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus alveorum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amabilis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus amniculi-cervi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-salicis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus amniculi-vulpum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus andersonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus anemophilus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus angustifolius'' <small>Blanco</small> * ''Lupinus aphronorus'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus apodotropis'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus aralloius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus arborescens'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus arceuthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus argyraeus'' <small>DC.</small> * ''Lupinus atacamicus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus aureus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus axillaris'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus barkeriae'' <small>Knowles & Westc.</small> * ''Lupinus bartolomei'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus bassett-maguirei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus beaneanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus biddleii'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Hook. ex D.Don</small> * ''Lupinus bimaculatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus bivonii'' <small>C.Presl</small> * ''Lupinus blankinshipii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus blaschkeanus'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Lupinus brevior'' <small>(Jeps.) J.A. Christian & D.B. Dunn</small> * ''Lupinus brittonii'' <small>Abrams</small> * ''Lupinus caespitosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus californicus'' <small>K.Koch</small> * ''Lupinus campbelliae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus campestris'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Lupinus campestris-florum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus candicans'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus canus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus capitatus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus capitis-amniculi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus carolus-bucarii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chachas'' <small>Ochoa ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus chamissonis'' <small>Eschscholtz</small> * ''Lupinus chiapensis'' <small>Rose</small> * ''Lupinus chihuahuensis'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus christianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus chrysomelas'' <small>Casar.</small> * ''Lupinus clementinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus comatus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus consentinii'' <small>Walp.</small> * ''Lupinus cymb-Aegressus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dasyphyllus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus davisianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus debilis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus decaschistus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus diaboli-septem'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus dichrous'' <small>Greene</small> * ''Lupinus dispersus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus dissimulans'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus durangensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus eatonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-coeli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus equi-collis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus erectus'' <small>L.F.Hend.</small> * ''Lupinus erminens'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus ermineus'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus falcifer'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus falsoerectus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsoformosus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus falsograyi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus fieldii'' <small>Rose ex J. F. Macbr.</small> * ''Lupinus filicaulis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus finitus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus flavescens'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Hook.</small> * ''Lupinus foliosus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus forskahlei'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus franciscanus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fraxinetorum'' <small>Greene</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus fruticosus'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Lupinus garcianus'' <small>Bennett & Dunn</small> * ''Lupinus geophilus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus geraniophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus glabellus'' <small>M.Martens & Galeotti</small> * ''Lupinus graciliflorus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus gratus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus gredensis'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus guadalupensis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus guadiloupensis'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus guatimalensis'' <small>auct.</small> * ''Lupinus gussoneanus'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus habrocomus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus haudcytisoides'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus helleri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus hexaedrus'' <small>E. Fourn.</small> * ''Lupinus hintonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus huigrensis'' <small>Rose ex C.P.Sm.</small> * ''Lupinus humicolus'' <small>A.Nelson</small> * ''Lupinus humifusus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus humilis'' <small>Rose ex Pittier</small> * ''Lupinus hyacinthinus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus idoneus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus inamoenus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus indutus'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus insignis'' <small>Glaz. ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus integrifolius'' <small>L.</small> * ''Lupinus intergrifolius'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus ione-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus ione-walkerae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jamesonianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus javanicus'' <small>Burm.f.</small> * ''Lupinus jorgensenanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus jucundus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus kellerrnanianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus kyleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus labiatus'' <small>Nutt.</small> * ''Lupinus lacticolor'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus lacus-huntingtonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lacuum-trinitatum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus larsonanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lassenensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus latissimus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus laxifolius'' <small>A.Gray</small> * ''Lupinus leptostachyus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus lesueurii'' <small>Standl.</small> * ''Lupinus linearifolius'' <small>[[Larrañaga]]</small> * ''Lupinus lingulae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus longilabrum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lorentzianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-bucariae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus louise-grisetae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lucidus'' <small>Benth. ex Loudon</small> * ''Lupinus lyman-bensonii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus lysichitophilus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Lupinus macrocarpus'' <small>Torr.</small> * ''Lupinus macrophyllus'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus macrorhizos'' <small>Georgi</small> * ''Lupinus magnistipulatus'' <small>Planchuelo & Dunn</small> * ''Lupinus maissurianii'' <small>Atabek. & Polukhina</small> * ''Lupinus marcusianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus mariae-josephae'' <small>H.Pascual</small> * ''Lupinus markleanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus marschallianus'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus mearnsii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meli-campestris'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus meridanus'' <small>Moritz ex C. P. Smith</small> * ''Lupinus mexiae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus micensis'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus micheneri'' <small>Greene</small> * ''Lupinus milleri'' <small>J.Agardh</small> * ''Lupinus minearanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus minutissimus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus molle'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus mollissifolius'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus monettianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus muellerianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus multicincinnis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus neglectus'' <small>Rose</small> * ''Lupinus nemoralis'' <small>Greene</small> * ''Lupinus niger'' <small>Wehmer</small> * ''Lupinus noldekae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus nutcanus'' <small>Spreng.</small> * ''Lupinus nutkatensis'' <small>J.G.Cooper</small> * ''Lupinus obtunsus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus octablomus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus opsianthus'' <small>Amabekova & Maisuran</small> * ''Lupinus pavonum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus pendeltonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pendletonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus perconfertus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus perplexus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus philistaeus'' <small>Boiss.</small> * ''Lupinus pinus-contortae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus piperi'' <small>B.L.Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus piperitus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus platanophilus'' <small>M.E.Jones</small> * ''Lupinus plebeius'' <small>Greene ex C.F.Baker</small> * ''Lupinus prato-lacuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus prolifer'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus propinquus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus proteanus'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus psoraleoides'' <small>Pollard</small> * ''Lupinus pumviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus puroviridis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus purpurascens'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus pygmaeus'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus quercus-jugi'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus quercuum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rainierensis'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus regius'' <small>Rudolph ex Torr. & A.Gray</small> * ''Lupinus rhodanthus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rickeri'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rivetianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus rydbergii'' <small>Blank.</small> * ''Lupinus sabuli'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salicisocius'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus salinensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sativus'' <small>Gaterau</small> * ''Lupinus scaposus'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus scheuberae'' <small>Rydb.</small> * ''Lupinus schickendantzii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus schiedeanus'' <small>Steud.</small> * ''Lupinus schumannii'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus seclusus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiaequus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus semiverticillatus'' <small>Desr.</small> * ''Lupinus sergenti'' <small>Tamayo ex Pittier</small> * ''Lupinus sergentii'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus serradentum'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus shrevei'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sierrae-zentae'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sileri'' <small>S.Watson</small> * ''Lupinus sinus-meyersii'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus sparhawkianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus spatulata'' <small>[[Larrañaga]]</small> * ''Lupinus speciosus'' <small>Voss</small> * ''Lupinus spruceanus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus standleyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stationis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus stiveri'' <small>Kellogg</small> * ''Lupinus stoloniferus'' <small>L.</small> * ''Lupinus strigulosus'' <small>Gand.</small> * ''Lupinus subhirsutus'' <small>Davidson</small> * ''Lupinus subvolutus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus suksdorfii'' <small>B.L. Rob. ex Piper</small> * ''Lupinus summersianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus sylvaticus'' <small>Hemsl.</small> * ''Lupinus thermis'' <small>Gasp.</small> * ''Lupinus thermus'' <small>St.-Lag.</small> * ''Lupinus tilcaricus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus timotensis'' <small>Tamayo</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>Greene</small> * ''Lupinus tricolor'' <small>G.Nicholson</small> * ''Lupinus trifidus'' <small>Torr. ex S.Watson</small> * ''Lupinus tristis'' <small>Sweet</small> * ''Lupinus trochophyllus'' <small>Hoffmanns.</small> * ''Lupinus tuckeranus'' <small>C.P. Sm.</small> * ''Lupinus vaginans'' <small>Benth.</small> * ''Lupinus valdepallidus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vandykeae'' <small>Eastw.</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus variegatus'' <small>Poir.</small> * ''Lupinus varneranus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus vavilovii'' <small>Atabekova & Maissurjan</small> * ''Lupinus venustus'' <small>Bailly</small> * ''Lupinus violaceus'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus viridicalyx'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus volcanicus'' <small>Greene</small> * ''Lupinus watsonii'' <small>A.Heller</small> * ''Lupinus westiana'' <small>Small</small> * ''Lupinus wolfianus'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yanlyensis'' <small>C.P.Sm.</small> * ''Lupinus yaruahensis'' <small>C.P.Sm.</small> === Хибриди === Опишани се следниве хибриди:<ref name="PlantList" /> * ''Lupinus'' ×''alpestris'' <small>(A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett</small> * ''Lupinus'' ×''hispanicoluteus'' <small>W.Święcicki & W.K.Święcicki</small> * ''Lupinus'' ×''hybridus'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''insignis'' <small>Lem.</small> * ''Lupinus'' ×''regalis'' <small>(auct.) Bergmans</small>—(''Lupinus arboreus'' × ''Lupinus polyphyllus'') * ''Lupinus'' ×''versicolor'' <small>Caball.</small> === Етимологија === Иако според речникот на Колинс името потекнува од латинскиот збор за волк (''lupus'') и се врзува со „лакомото исцрпување на почвата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lupin|title=Lupin definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref>, најлогично е името да доаѓа од фактот што отровните алкалоиди на видовите од овој род можат да бидат опасни за стоката, исто како волците. == Екологија == Одредени видови, како ''L. arboreus'' и ''L. polyphyllus'', претставуваат [[Инвазивен вид|инвазивни]] [[Плевел|плевели]] и сериозна еколошка закана надвор од нивните матични подрачја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noted.co.nz/planet/lupins-a-love-hate-story/|title=Lupins: A love-hate story – North & South|last=White|first=Mike|date=3 March 2017|work=Noted|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421010043/https://www.noted.co.nz/planet/planet-planet/lupins-a-love-hate-story|archive-date=21 April 2020|accessdate=12 July 2022}}</ref> — како во [[Нов Зеланд]], така и во [[Скандинавија]] и делови од [[Австралија]], каде што најчесто се рашириле по нивното намерно садење покрај патиштата. Видовите од овој род претставуваат важна храна за [[Ларва|ларвите]] на многу [[Пеперуги|лепидоптери]] (пеперутки и молци). Тие вклучуваат: * ''Iraricia icarioides missionensis'' * ''Callophrys irus'' * ''Erynnis persius''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm ''Erynnis persius''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802182250/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/7.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Glaucopsyche xerces'' * ''Glaucopsyche lygdamus''<ref>[https://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm ''Glaucopsyche lygdamus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130802183450/http://www.npwrc.usgs.gov/resource/insects/bflynd/nd/85.htm|date=2 August 2013}} Atlas of North Dakota Butterflies. USGS.</ref> * ''Plebejus melissa samuelis'' * ''Erynnis persius persius'' * ''Schinia sueta''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.museums.ualberta.ca/g/2-6199|title=Species Details ''Schinia suetus''|last=Anweiler, G. G.|date=2007|work=University of Alberta Museums|publisher=E.H. Strickland Entomological Museum|accessdate=8 November 2020}}</ref> == Одгледување == ''Lupinus polyphyllus'' и ''Lupinus arboreus'' се популарни [[Украсно растение|украсни растенија]] во градините и претставуваат извор на бројни хибриди и сорти во разни бои. Како мешунки, растенијата од овој род служат и како одлични придружни растенија бидејќи ја збогатуваат почвата со [[азот]]. Освен во земја, тие успеваат и во саксии на балкони или тераси.<ref name="How To Grow Lupins In Pots - The Ultimate Guide">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plant-garden-secrets.com/blog/how-to-grow-lupins-in-pots|title=How To Grow Lupins In Pots – The Ultimate Guide|date=4 October 2022|publisher=plant-garden-secrets.com}}</ref><gallery> File:Mountaintop_Lupin_overlooking_Raspberry_Strait,_Alaska_2009_114.jpg|алт=Lupinus sp., Raspberry Island, Alaska, United States| ''Lupinus'' sp. Алјаска, САД File:Lupinus_in_Hokkaido_20080630.jpg|алт=Lupins in Hokkaido, Japan| [[Хокаидо]], Јапонија File:Lupin_Leaf.jpg|алт=Lupin cultivar "My Castle"| Сорта „Мојот замок“ File:Flores_de_lupino_(Ushuaia).jpg|алт=Ornamental lupins, Ushuaia, Argentina| Декоративни растенија, Аргентина File:Lupins_at_lake_tekapo.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Lupins,_Lake_Tekapo,_NZ.jpg|алт=Lupins at Lake Tekapo, New Zealand| На езерото Текапо, Нов Зеланд File:Bluebonnet-8100.jpg|алт=Texas Bluebonnet, Texas, United States| [[Тексас]], Соединети Американски Држави File:Lupins_in_Pacific_Northwest_Washington.png|алт=Lupins_PacificNorthwest_Washington_USA| Во северозападниот дел на Тихиот Океан, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], САД </gallery> === Земјоделство === Како и другите мешунки, растенијата од овој род со помош на бактериите ''Bradyrhizobium'' врзани во нивните [[Корен|корења]] го претвораат атмосферскиот [[азот]] во [[амонијак]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|last=Taylor|first=Ronald J.|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=104|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref>, што ја збогатува сиромашната и неплодна почва и им овозможува да опстанат на такви терени. На почетокот на 20 век, германските научници се обиделе да одгледаат слатка сорта без горчлив вкус, што ги прави посоодветни за исхрана на луѓето и стоката.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins: Geography, Classification, Genetic Resources and Breeding|publisher=Bogouslav Kourlovitch|year=2002|isbn=586741034X|pages=148}}</ref> Многу едногодишни медитерански видови од овој род се употребуваат во земјоделството — првично како зелени ѓубрива или сточна храна, а денес сè повеќе како одлична алтернатива на сојата за исхрана на домашните животни и рибите. == Токсичност == Одредени видови од овој род содржат секундарни соединенија и токсични [[Алкалоид|алкалоиди]]<ref name=":0" /> (како лупинин, анагирин и спартеин), кои можат да се отстранат со навремена преработка, поради што ваквите сорти најчесто не се користат за прехранбени производи. Постои ризик од алергија на растенија од овој род кај пациенти алергични на кикирики. Поради вкрстената алергеност на кикириките и растенијата од родот ''Lupinus'', [[Европска комисија|Европската комисија]], од 2006 година, задолжително бара означување за нивно присуство на декларациите на храната. Растенијата од овој род можат да бидат колонизирани од габата ''Diaporthe toxica,'' која може да предизвика труење познато како лупиноза кога домашните животни ќе ги консумираат како пасишна храна. == Употреба == [[File:Lupinus_angustifolius_(1).jpg|десно|мини| ''[[:en:Lupinus_angustifolius|Lupinus angustifolius]]'']] [[File:Lupinus-pilosus-2015-Zachi-Evenor-cropped01.jpg|десно|мини| ''Lupinus pilosus'', Израел]] Семето од мешунките на овие растенија, било популарно кај Римјаните, кои ги одгледувале растенијата низ целата [[Римско Царство|Римска Империја]], поради што ова растение и денес во [[Романски јазици|романските јазици]] е познато под имиња како лупини (''lupini)''. Семињата се користат во исхраната илјадници години — од [[Средоземно Море|Медитеранот]]<ref name="glad">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RCUhAQAAMAAJ|title=Lupins as Crop Plants: Biology, Production and Utilization|date=1998|publisher=CAB International|isbn=9780851992242|editor-last=Gladstone|editor-first=J. S.|editor-last2=Atkins|editor-first2=C. A.|editor-last3=Hamblin|editor-first3=J.}}</ref> и [[Анди|Андите]]<ref name="Uauy">{{Наведено списание|last=Uauy|first=Ricardo|last2=Gattas|first2=Vivien|last3=Yañez|first3=Enrique|date=1995|title=Sweet Lupins in Human Nutrition|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/424466|journal=Plants in Human Nutrition|series=World Review of Nutrition and Dietetics|volume=77|pages=75–88|doi=10.1159/000424466|isbn=978-3-8055-6101-3|pmid=7732701|url-access=subscription}}</ref> (каде што биле клучни за Инките) до [[Северна Америка]] — при што традиционално се подготвувале со плакнење и готвење за да се отстрани горчината, додека денес нивната употреба повторно добива на популарност.<ref name="glad" /> Зрната од ''Lupinus&#x20;albus'' и други видови се користат ширум светот во разни солени и слатки јадења, најчесто како популарна закуска во Медитеранот, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Бразил]] каде што се служат со пиво и вино, откако претходно биле потопени и сварени. == Култура == Растенијата од овој род се консумирале во Медитеранот и на Андите уште од времето на [[Стар Египет|старите Египјани]] и народите пред [[Инки|Инките]], а римските земјоделци ги ценеле поради нивната способност за подобрување на плодноста на почвата.<ref>{{Наведена EB1911|wstitle=Lupine|volume=17|page=127}}</ref> Кон крајот на 18 век, овие растенија биле одомаќинети како средство за подобрување на квалитетот на почвата, па до 1860-тите години одредени видови веќе биле раширени низ песочните почви на балтичкиот крајбрежен појас. Успешното развивање на слатки сорти го овозможило нивното пошироко одгледување низ Европа, а подоцна и во Австралија. * == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Литература == * Иствуд, РЈ и др. 2008. Разновидност и еволутивна историја на лупините - увиди од нови филогении. стр.&nbsp;346–54, Во: Палта, ЈА и ЈБ Бургер. (Уред.) Лупини за здравје и богатство. Зборник на трудови од 12-та Меѓународна конференција за лупин, Фримантл, Австралија; Меѓународно здружение за лупин, Кентербери, Нов Зеланд. * Путнам, ДХ, и др. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/lupine.html Лупин.] Прирачник за алтернативни полски култури. Универзитет во Минесота, Проширување на Универзитетот во Висконсин. 1997 година. * Жуковски, ПМ 1929 година. Прилог кон познавањето на родот ''Lupinus'' Tourn. Бик. Апл. Бот. Генерал Пл.-Раста. , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Курлович, дипломиран студент 1989. За центрите на формирање на видови од родот ''Lupinus'' <small>L.</small> (на руски). Бик. Институт Н.И. Вавилов на растителната индустрија. Ленинград, 193:20–24. * Курлович, Б.С., Реп'ев, С.И., Шчелко, Л.Г., Буданова, В.И., Петрова, М.В., Буравцева, ТВ, Станкевич, А.К., Картузова, Л.Т., Александрова, Т.Г., Тепљакова и ТЕ, Малиш, ЛК 1995 г. Теоретска основа на одгледувањето растенија. Том 111. Генетска банка и одгледување на житни мешунки (лупин, граор, соја и грав), Санкт Петербург, VIR, 438 стр. * Курлович, дипломиран студент (ур.). 2002 година. [http://lupins-bk.blogspot.com/ Лупини] . Географија, класификација, генетски ресурси и размножување. „Интан“, 468 стр. == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Lupinus}} * {{Викивидови-ред}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lupinus.html Sorting ''Lupinus'' Names] Multilingual Multiscript Plant Name Database. University of Melbourne. * [http://biodiversity.ucoz.ru/index.htm Biodiversity of LUPINS] * Hughes, C. [http://www.systbot.uzh.ch/static/personen/colin_hughes_assets/Lupinus.pdf ''Lupinus''.] Archived 1 April 2011 at the Wayback Machine * [http://www.lupins.org Lupins.org] * [https://www.youtube.com/watch?v=_A0bl0JpDD4 Superhydrophobicity in Lupins – video and commentary.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 1kkfvtgwad0ntty11usxya3hrvybwtq 0 1407110 5652405 2026-11-02T12:07:45Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Национално здружение за метеорологија]] на [[Националната метеоролошка асоцијација]] 5652405 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Националната метеоролошка асоцијација]] 6h14t4lf8w4620sl5t9bbnh5t4fbym8 5652406 5652405 2026-11-02T12:07:56Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Националната метеоролошка асоцијација]] 5652406 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 1 1407111 5652407 2026-11-02T12:08:09Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652407 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1407112 5652410 2026-11-02T12:13:02Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Здружение за наука и инженерство на Јеил]] на [[Јеилско здружение за наука и инженерство]] 5652410 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Јеилско здружение за наука и инженерство]] kzhaxcp5bfbiv3k2p0sfogq5vco1qul 5652411 5652410 2026-11-02T12:13:11Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Јеилско здружение за наука и инженерство]] 5652411 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 1 1407113 5652415 2026-11-02T12:24:51Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652415 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407114 5652417 2026-11-02T12:37:27Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652417 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407115 5652419 2026-11-02T12:40:19Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652419 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407116 5652422 2026-11-02T12:47:29Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652422 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407117 5652424 2026-11-02T12:51:51Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652424 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407118 5652426 2026-11-02T12:53:25Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652426 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407119 5652431 2026-11-02T13:08:47Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652431 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407120 5652437 2026-11-02T13:17:05Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652437 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407121 5652442 2026-11-02T13:25:02Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652442 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407122 5652443 2026-11-02T13:27:17Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371813189|Oenanthe pimpinelloides]]“ 5652443 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe pimpinelloides2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=pimpinelloides|authority=[[L.]]}} '''''Oenanthe pimpinelloides''''' ― вид цветно растение од семејството [[штитоцветни]]. Тоа е растение од високи, лесно пасени или ретко косени тревни површини и крајбрежни ливади во Европа и соседните делови на Азија и Северна Африка. [[File:Oenanthe_pimpinelloides_flowers.jpg|мини| Надворешните цветови имаат зголемени „зрачни“ ливчиња.]] == Опис == [[File:Oenanthe_pimpinelloides_stem.jpg|мини| Долниот дел од стеблото често е обоен во виолетова боја.]] [[File:Oenanthe_pimpinelloides_fruits.jpg|мини| Плоден штит, кој го покажува карактеристичниот рамен врв]] [[File:Oenanthe_pimpinelloides_foliage.jpg|мини| Горните листови имаат тесни, линејни сегменти]] == Таксономија и номенклатура == Научното име го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Сепак, оригиналниот ''Oenanthe pimpinelloides'' на Артеди не бил соодветно одделен од ''[[Oenanthe lachenalii]],'' и дури во 1844 година била направена корисна разлика помеѓу овие два вида.<ref name="Bristol">{{Наведена книга|title=The Bristol Flora|last=White|first=J.W.|publisher=R.A. Blackwell & Partners|year=1912|location=Bath}}</ref> Моментално се препознаваат следниве подвидови: ''Oenanthe'' ''pimpinelloides'' subsp. ''incrassans'' (Bory & Chaub.) Strid (2012), кој се јавува само во [[Грција]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7716198|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. incrassans|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> ''Oenanthe pimpinelloides'' subsp. ''callosa'' (Salzm. ex DC.) Maire, која е само во [[Мароко]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77251294-1|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. callosa (Salzm. ex DC.) Maire {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-12-05}}</ref> и ''Oenanthe pimpinelloides'' subsp. ''pimpinelloides'', кој ги опфаќа сите други популации, но ретко се евидентира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7342779|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. pimpinelloides|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Нема пријавени хибриди.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> [[File:Oenanthe_pimpinelloides_old_fruit.jpg|мини| Зрел плод]] == Живеалиште и екологија == [[File:Oenanthe_pimpinelloides_sward.jpg|мини| Ливада во Кент.]] Ова е растение расте од влажни до суви тревни површини, ливади со сено, стари пасишта и покрај патишта. Бидејќи е поотпорен на вода од неговите сродници, тоа е единствениот вид на ''[[Oenanthe]]'' што расте во суви низински живеалишта во некои делови од својот природен опсег.<ref name="Atlas">{{Наведена книга|title=New Atlas of the British and Irish Flora|last=Preston|first=C.D.|last2=Pearman|first2=D.A.|last3=Dines|first3=T.D.|date=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford}}</ref> Иако обично се опишува како тревесто растение, неговото живеалиште е често донекаде рудерално и тежнее кон грмушести предели. Во [[Сардинија]], опишана е како растение што расте околу медитерански привремени бари,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iris.unica.it/handle/11584/322971|title=Discovering neglected vegetation in Sardinia: from knowledge to conservation|last=Fois|first=M.|work=UNICA IRIS Institutional Research Information System|accessdate=25 December 2022}}</ref> а во [[Турција]] често се наоѓа под лешници.<ref name="Arslan">{{Наведено списание|last=Arslanoglu|first=S.F.|date=2016|title=Some medicinal plants gathered from natural areas|journal=Lucrări Ştiinţifice|volume=59|issue=2}}</ref> Во [[Македонија]] расте по суви и влажни ливади и покрај патишта на надморска височина до 1000 метри. Видот е познат за Битолското село Чепигово, Бакарно Гумно и Кавадарци, село Мрежичко. == Употреба == Овој вид е многу отровен, но нема записи дека некогаш им наштетила на луѓето или добитокот, а често се јавува на сено во ливади и пасишта без никаков штетен ефект врз говедата, овците или коњите.<ref name="poison">{{Наведена книга|title=Poisonous Plants and Fungi|last=Cooper|first=M.R.|last2=Johnson|first2=A.W.|last3=Dauncey|first3=E.A.|date=2003|publisher=The Stationery Office|isbn=0-11-702861-4|location=London}}</ref><ref name="Atlas" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 36cpoxqkkx0i5mkoadi7zvphyajo5m8 5652450 5652443 2026-11-02T13:34:05Z Виолетова 1975 5652450 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe pimpinelloides2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=pimpinelloides|authority=[[L.]]}} '''Бедренков виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe pimpinelloides'') ― вид цветно растение од семејството [[штитоцветни]]. Тоа е растение од високи, лесно пасени или ретко косени тревни површини и крајбрежни ливади во Европа и соседните делови на Азија и Северна Африка. [[File:Oenanthe_pimpinelloides_flowers.jpg|мини| Надворешните цветови имаат зголемени „зрачни“ ливчиња.]] == Опис == Ова е повеќегодишно растение, 60-90 см високо со кончести корени кои на краевите се со грутчести задебелувања. Стеблото во горниот дел е слабо разгрането, голо, со надолжни бразди, цевчесто, со празна внатрешност. Базалните листови се двојно до тројно перести. Најгорните листови се прости, линејно-ланцетни, постепено долго заострени. Штитовите се на долги дршки, со 7-10 штитчиња без брактеи или со една до две линејни брактеи. Цветовите се хермафродитни, чашкините ливчиња се ланцетни, венечните ливчиња се бели, срцевидни до елиптични, со кус клиновиден дел. Плодот е цилиндричен, долг 2,5-3 мм.'''<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1580}}</ref>'''[[File:Oenanthe_pimpinelloides_stem.jpg|мини| Долниот дел од стеблото често е обоен во виолетова боја.]] [[File:Oenanthe_pimpinelloides_fruits.jpg|мини| Плоден штит, кој го покажува карактеристичниот рамен врв]] [[File:Oenanthe_pimpinelloides_foliage.jpg|мини| Горните листови имаат тесни, линејни сегменти]] == Таксономија и номенклатура == Научното име го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Сепак, оригиналниот ''Oenanthe pimpinelloides'' на Артеди не бил соодветно одделен од ''[[Oenanthe lachenalii]],'' и дури во 1844 година била направена корисна разлика помеѓу овие два вида.<ref name="Bristol">{{Наведена книга|title=The Bristol Flora|last=White|first=J.W.|publisher=R.A. Blackwell & Partners|year=1912|location=Bath}}</ref> Моментално се препознаваат следниве подвидови: ''Oenanthe'' ''pimpinelloides'' subsp. ''incrassans'' (Bory & Chaub.) Strid (2012), кој се јавува само во [[Грција]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7716198|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. incrassans|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> ''Oenanthe pimpinelloides'' subsp. ''callosa'' (Salzm. ex DC.) Maire, која е само во [[Мароко]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77251294-1|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. callosa (Salzm. ex DC.) Maire {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-12-05}}</ref> и ''Oenanthe pimpinelloides'' subsp. ''pimpinelloides'', кој ги опфаќа сите други популации, но ретко се евидентира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7342779|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. pimpinelloides|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Нема пријавени хибриди.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> [[File:Oenanthe_pimpinelloides_old_fruit.jpg|мини| Зрел плод]] == Живеалиште и екологија == [[File:Oenanthe_pimpinelloides_sward.jpg|мини| Ливада во Кент.]] Ова е растение расте од влажни до суви тревни површини, ливади со сено, стари пасишта и покрај патишта. Бидејќи е поотпорен на вода од неговите сродници, тоа е единствениот вид на ''[[Oenanthe]]'' што расте во суви низински живеалишта во некои делови од својот природен опсег.<ref name="Atlas">{{Наведена книга|title=New Atlas of the British and Irish Flora|last=Preston|first=C.D.|last2=Pearman|first2=D.A.|last3=Dines|first3=T.D.|date=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford}}</ref> Иако обично се опишува како тревесто растение, неговото живеалиште е често донекаде рудерално и тежнее кон грмушести предели. Во [[Сардинија]], опишана е како растение што расте околу медитерански привремени бари,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iris.unica.it/handle/11584/322971|title=Discovering neglected vegetation in Sardinia: from knowledge to conservation|last=Fois|first=M.|work=UNICA IRIS Institutional Research Information System|accessdate=25 December 2022}}</ref> а во [[Турција]] често се наоѓа под лешници.<ref name="Arslan">{{Наведено списание|last=Arslanoglu|first=S.F.|date=2016|title=Some medicinal plants gathered from natural areas|journal=Lucrări Ştiinţifice|volume=59|issue=2}}</ref> Во [[Македонија]] расте по суви и влажни ливади и покрај патишта на надморска височина до 1000 метри. Видот е познат за [[Чепигово]], [[Бакарно Гумно (Чепигово)|Бакарно Гумно]] и [[Кавадарци]], село [[Мрежичко]].'''<ref name="ФлораМак1.6" />''' == Употреба == Овој вид е многу отровен, но нема записи дека некогаш им наштетила на луѓето или добитокот, а често се јавува на сено во ливади и пасишта без никаков штетен ефект врз говедата, овците или коњите.<ref name="poison">{{Наведена книга|title=Poisonous Plants and Fungi|last=Cooper|first=M.R.|last2=Johnson|first2=A.W.|last3=Dauncey|first3=E.A.|date=2003|publisher=The Stationery Office|isbn=0-11-702861-4|location=London}}</ref><ref name="Atlas" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] jjcf29bp9xhpqmq4j916mbgfq9cu1sy 5652452 5652450 2026-11-02T13:36:39Z Виолетова 1975 5652452 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe pimpinelloides2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=pimpinelloides|authority=[[L.]]}} '''Бедренков виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe pimpinelloides'') ― вид цветно растение од семејството [[штитоцветни]]. Тоа е растение од високи, лесно пасени или ретко косени тревни површини и крајбрежни ливади во Европа и соседните делови на Азија и Северна Африка. == Опис == Ова е повеќегодишно растение, 60-90 см високо со кончести корени кои на краевите се со грутчести задебелувања. Стеблото во горниот дел е слабо разгрането, голо, со надолжни бразди, цевчесто, со празна внатрешност. Базалните листови се двојно до тројно перести. Најгорните листови се прости, линејно-ланцетни, постепено долго заострени. Штитовите се на долги дршки, со 7-10 штитчиња без брактеи или со една до две линејни брактеи. Цветовите се хермафродитни, чашкините ливчиња се ланцетни, венечните ливчиња се бели, срцевидни до елиптични, со кус клиновиден дел. Плодот е цилиндричен, долг 2,5-3 мм.'''<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1580}}</ref>''' == Таксономија и номенклатура == Научното име го измислил [[Питер Артеди]], кој го развил модерниот [[Биномна номенклатура|биномен]] систем за класификација и го дефинирал видот врз основа на неговите [[Прицветник|прицветни]] карактеристики.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Сепак, оригиналниот ''Oenanthe pimpinelloides'' на Артеди не бил соодветно одделен од ''[[Oenanthe lachenalii]],'' и дури во 1844 година била направена корисна разлика помеѓу овие два вида.<ref name="Bristol">{{Наведена книга|title=The Bristol Flora|last=White|first=J.W.|publisher=R.A. Blackwell & Partners|year=1912|location=Bath}}</ref> Моментално се препознаваат следниве подвидови: ''Oenanthe'' ''pimpinelloides'' subsp. ''incrassans'' (Bory & Chaub.) Strid (2012), кој се јавува само во [[Грција]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7716198|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. incrassans|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> ''Oenanthe pimpinelloides'' subsp. ''callosa'' (Salzm. ex DC.) Maire, која е само во [[Мароко]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77251294-1|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. callosa (Salzm. ex DC.) Maire {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-12-05}}</ref> и ''Oenanthe pimpinelloides'' subsp. ''pimpinelloides'', кој ги опфаќа сите други популации, но ретко се евидентира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7342779|title=Oenanthe pimpinelloides subsp. pimpinelloides|last=Global Biodiversity Information Facility}}</ref> Нема пријавени хибриди.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> == Живеалиште и екологија == Ова е растение расте од влажни до суви тревни површини, ливади со сено, стари пасишта и покрај патишта. Бидејќи е поотпорен на вода од неговите сродници, тоа е единствениот вид на ''[[Oenanthe]]'' што расте во суви низински живеалишта во некои делови од својот природен опсег.<ref name="Atlas">{{Наведена книга|title=New Atlas of the British and Irish Flora|last=Preston|first=C.D.|last2=Pearman|first2=D.A.|last3=Dines|first3=T.D.|date=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford}}</ref> Иако обично се опишува како тревесто растение, неговото живеалиште е често донекаде рудерално и тежнее кон грмушести предели. Во [[Сардинија]], опишана е како растение што расте околу медитерански привремени бари,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iris.unica.it/handle/11584/322971|title=Discovering neglected vegetation in Sardinia: from knowledge to conservation|last=Fois|first=M.|work=UNICA IRIS Institutional Research Information System|accessdate=25 December 2022}}</ref> а во [[Турција]] често се наоѓа под лешници.<ref name="Arslan">{{Наведено списание|last=Arslanoglu|first=S.F.|date=2016|title=Some medicinal plants gathered from natural areas|journal=Lucrări Ştiinţifice|volume=59|issue=2}}</ref> Во [[Македонија]] расте по суви и влажни ливади и покрај патишта на надморска височина до 1000 метри. Видот е познат за [[Чепигово]], [[Бакарно Гумно (Чепигово)|Бакарно Гумно]] и [[Кавадарци]], село [[Мрежичко]].'''<ref name="ФлораМак1.6" />''' == Употреба == Овој вид е многу отровен, но нема записи дека некогаш им наштетила на луѓето или добитокот, а често се јавува на сено во ливади и пасишта без никаков штетен ефект врз говедата, овците или коњите.<ref name="poison">{{Наведена книга|title=Poisonous Plants and Fungi|last=Cooper|first=M.R.|last2=Johnson|first2=A.W.|last3=Dauncey|first3=E.A.|date=2003|publisher=The Stationery Office|isbn=0-11-702861-4|location=London}}</ref><ref name="Atlas" /> == Галерија == <gallery> Oenanthe_pimpinelloides_flowers.jpg| Надворешните цветови имаат зголемени „зрачни“ ливчиња. Oenanthe_pimpinelloides_stem.jpg|Долниот дел од стеблото често е обоен во виолетова боја. Oenanthe_pimpinelloides_fruits.jpg| Плоден штит, кој го покажува карактеристичниот рамен врв Oenanthe_pimpinelloides_foliage.jpg|Горните листови имаат тесни, линејни сегменти Oenanthe_pimpinelloides_old_fruit.jpg|Зрел плод Oenanthe_pimpinelloides_sward.jpg|Ливада во Кент. </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] spig4kpadbp3va6znwyxbtad20tgnqw 0 1407123 5652444 2026-11-02T13:27:47Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Бедренков виноцвет]] 5652444 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Бедренков виноцвет]] a9qsld4u9dgygii8dv88e7obpwh8uc3 1 1407124 5652449 2026-11-02T13:32:50Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652449 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407125 5652453 2026-11-02T13:36:53Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652453 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407126 5652455 2026-11-02T13:41:28Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652455 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407127 5652457 2026-11-02T13:44:15Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652457 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407128 5652459 2026-11-02T13:46:18Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652459 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407129 5652463 2026-11-02T13:51:31Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652463 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407130 5652465 2026-11-02T13:54:49Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652465 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407131 5652468 2026-11-02T14:07:58Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652468 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407132 5652471 2026-11-02T14:13:47Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652471 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407133 5652474 2026-11-02T14:22:49Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652474 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407134 5652476 2026-11-02T14:23:55Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362067464|Oenanthe silaifolia]]“ 5652476 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe silaifolia 2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=silaifolia|authority=M. Bieb.}} '''''Oenanthe silaifolia''''' ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], кое потекнува од [[Европа]] и соседните делови на [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Тоа е невообичаено растение од водни ливади и [[Моклиште|моклишта]]. == Опис == [[File:Oenanthe_silaifolia_flowers.jpg|мини| Крупен план на една цветна глава, или штит]] [[File:Oenanthe_silaifolia_leaf.jpg|мини| Лист]] [[File:Oenanthe_silaifolia_bracteoles.jpg|мини| Крупен план на брактеолите под еден штит]] == Таксономија == Првиот опис на овој вид е од германскиот ботаничар [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]] во неговата книга од 1819 година. Има десетици синоними (т.е. други автори последователно го именувале истото растение, но името на Биберштајн има предност), вклучувајќи ги ''Oenanthe biebersteinii'' Simon (1903), ''Oenanthe peucedanifolia'' Heuff. ex Boiss. (1873) и ''Phellandrium lobelii'' Bubani (1899). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Catalogue of Life Checklist|last=Hassler|first=M.|year=2022|publisher=The Catalogue of Life Partnership|doi=10.15468/vueqrx|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312102043/https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref> Именувани се и неколку форми и сорти, но ниедна во моментов не е прифатена. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> [[File:Oenanthe_silaifolia_petiole.jpg|мини| Петиолите не се проширени, како што се кај некои други видови]] == Распространетост и статус == [[File:Oenanthe_silaifolia_stem.jpg|мини| Долно стебло и корења ]] Глобалниот опсег на овој вид е центриран во [[Европа]], а главните популации се во [[Франција]], [[Англија]], [[Шпанија]], [[Италија]] и [[Грција]]. Се протега на север до [[Холандија]], на исток до [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] и на југ до [[Среден Исток|Блискиот Исток]] и [[Северна Африка]]. Не е евидентиран како воведен вид надвор од неговиот природен опсег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/6027222|title=Oenanthe silaifolia M.Bieb.|last=Global Biodiversity Information Facility|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313220135/https://www.gbif.org/species/6027222|archive-date=2022-03-13|accessdate=2022-03-14}}</ref> Во Македонија расте по == Употреба == Повеќето видови од овој род ''[[Oenanthe]]'' се токсични до одреден степен, но како широко распространета компонента на пасиштата и ливадите со сено, очигледно овој вид не е штетен за добитокот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rxAD2cWqYI0C|title=Black's Veterinary Dictionary|last=West|first=G.P.|date=1998|publisher=Barnes & Noble Books|isbn=9780389210177|access-date=2022-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314193010/https://www.google.co.uk/books/edition/_/rxAD2cWqYI0C?hl=en&gbpv=0|archive-date=2022-03-14}}</ref> Не е широко консумиран од страна на луѓето, но постојат извештаи дека листовите се јадат како зеленчук или салата во [[Чанаккале]].<ref>{{Наведено списание|last=Hançer|first=Çağla Kizilarslan|last2=Sevgi|first2=Ece|last3=Altinbaşak|first3=Betül Büyükkiliç|date=2020|title=Traditional Knowledge of Wild Edible Plants of Biga (Çanakkale), Turkey|journal=Acta Societatis Botanicorum Poloniae|volume=89|doi=10.5586/asbp.8914|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] e74qw0wb779cqox4lfw18grajrddvil 5652481 5652476 2026-11-02T14:31:37Z Виолетова 1975 5652481 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe silaifolia 2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=silaifolia|authority=M. Bieb.}} '''''Oenanthe silaifolia''''' ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]], кое потекнува од [[Европа]] и соседните делови на [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Тоа е невообичаено растение од водни ливади и [[Моклиште|моклишта]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 40-80 см високо со вретеновидни, издолжено-вретеновидни до издолжено-цилиндрични корени, долги 2,5-9 см. Стеблото во основата е речиси круглесто, во горниот дел со изразени ребра и надолжни бразди, цевчесто, со празна внатрешност, голо, мазно. Листовите се просто или 2-3 пати перести, со ситни четинки по рабовите. Штитовите се со 5-8 штитчиња, без брактеи, поретко со една брактеа. Чашкините ливчиња се голи, венечните ливчиња се бели или розови, свиткани нанапред. Плодот е цилиндричен или постепено се стеснува кон основата.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1580-1581}}</ref>[[File:Oenanthe_silaifolia_flowers.jpg|мини| Крупен план на една цветна глава, или штит]] [[File:Oenanthe_silaifolia_leaf.jpg|мини| Лист]] [[File:Oenanthe_silaifolia_bracteoles.jpg|мини| Крупен план на брактеолите под еден штит]] == Таксономија == Првиот опис на овој вид е од германскиот ботаничар [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]] во неговата книга од 1819 година. Има десетици синоними (т.е. други автори последователно го именувале истото растение, но името на Биберштајн има предност), вклучувајќи ги ''Oenanthe biebersteinii'' Simon (1903), ''Oenanthe peucedanifolia'' Heuff. ex Boiss. (1873) и ''Phellandrium lobelii'' Bubani (1899). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Catalogue of Life Checklist|last=Hassler|first=M.|year=2022|publisher=The Catalogue of Life Partnership|doi=10.15468/vueqrx|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312102043/https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref> Именувани се и неколку форми и сорти, но ниедна во моментов не е прифатена. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> [[File:Oenanthe_silaifolia_petiole.jpg|мини| Петиолите не се проширени, како што се кај некои други видови]] == Распространетост и статус == [[File:Oenanthe_silaifolia_stem.jpg|мини| Долно стебло и корења ]] Глобалниот опсег на овој вид е центриран во [[Европа]], а главните популации се во [[Франција]], [[Англија]], [[Шпанија]], [[Италија]] и [[Грција]]. Се протега на север до [[Холандија]], на исток до [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] и на југ до [[Среден Исток|Блискиот Исток]] и [[Северна Африка]]. Не е евидентиран како воведен вид надвор од неговиот природен опсег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/6027222|title=Oenanthe silaifolia M.Bieb.|last=Global Biodiversity Information Facility|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313220135/https://www.gbif.org/species/6027222|archive-date=2022-03-13|accessdate=2022-03-14}}</ref> Во [[Македонија]] расте по ливади, покрај патишта, на влажни места, на надморска висолина до 1300 метри.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Употреба == Повеќето видови од овој род ''[[Oenanthe]]'' се токсични до одреден степен, но како широко распространета компонента на пасиштата и ливадите со сено, очигледно овој вид не е штетен за добитокот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rxAD2cWqYI0C|title=Black's Veterinary Dictionary|last=West|first=G.P.|date=1998|publisher=Barnes & Noble Books|isbn=9780389210177|access-date=2022-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314193010/https://www.google.co.uk/books/edition/_/rxAD2cWqYI0C?hl=en&gbpv=0|archive-date=2022-03-14}}</ref> Не е широко консумиран од страна на луѓето, но постојат извештаи дека листовите се јадат како зеленчук или салата во [[Чанаккале]].<ref>{{Наведено списание|last=Hançer|first=Çağla Kizilarslan|last2=Sevgi|first2=Ece|last3=Altinbaşak|first3=Betül Büyükkiliç|date=2020|title=Traditional Knowledge of Wild Edible Plants of Biga (Çanakkale), Turkey|journal=Acta Societatis Botanicorum Poloniae|volume=89|doi=10.5586/asbp.8914|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] pd0xnmyhfn1n7wm0j1uqm5r4nvrffr7 5652482 5652481 2026-11-02T14:34:46Z Виолетова 1975 5652482 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe silaifolia 2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=silaifolia|authority=M. Bieb.}} '''Барски виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe silaifolia'') ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[штитоцветни]], кое потекнува од [[Европа]] и соседните делови на [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Тоа е невообичаено растение од водни ливади и [[Моклиште|моклишта]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 40-80 см високо со вретеновидни, издолжено-вретеновидни до издолжено-цилиндрични корени, долги 2,5-9 см. Стеблото во основата е речиси круглесто, во горниот дел со изразени ребра и надолжни бразди, цевчесто, со празна внатрешност, голо, мазно. Листовите се просто или 2-3 пати перести, со ситни четинки по рабовите. Штитовите се со 5-8 штитчиња, без брактеи, поретко со една брактеа. Чашкините ливчиња се голи, венечните ливчиња се бели или розови, свиткани нанапред. Плодот е цилиндричен или постепено се стеснува кон основата.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1580-1581}}</ref> == Таксономија == Првиот опис на овој вид е од германскиот ботаничар [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]] во неговата книга од 1819 година. Има десетици синоними (т.е. други автори последователно го именувале истото растение, но името на Биберштајн има предност), вклучувајќи ги ''Oenanthe biebersteinii'' Simon (1903), ''Oenanthe peucedanifolia'' Heuff. ex Boiss. (1873) и ''Phellandrium lobelii'' Bubani (1899). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Catalogue of Life Checklist|last=Hassler|first=M.|year=2022|publisher=The Catalogue of Life Partnership|doi=10.15468/vueqrx|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312102043/https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref> Именувани се и неколку форми и сорти, но ниедна во моментов не е прифатена. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е центриран во [[Европа]], а главните популации се во [[Франција]], [[Англија]], [[Шпанија]], [[Италија]] и [[Грција]]. Се протега на север до [[Холандија]], на исток до [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] и на југ до [[Среден Исток|Блискиот Исток]] и [[Северна Африка]]. Не е евидентиран како воведен вид надвор од неговиот природен опсег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/6027222|title=Oenanthe silaifolia M.Bieb.|last=Global Biodiversity Information Facility|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313220135/https://www.gbif.org/species/6027222|archive-date=2022-03-13|accessdate=2022-03-14}}</ref> Во [[Македонија]] расте по ливади, покрај патишта, на влажни места, на надморска висолина до 1300 метри.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Употреба == Повеќето видови од овој род ''[[Oenanthe]]'' се токсични до одреден степен, но како широко распространета компонента на пасиштата и ливадите со сено, очигледно овој вид не е штетен за добитокот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rxAD2cWqYI0C|title=Black's Veterinary Dictionary|last=West|first=G.P.|date=1998|publisher=Barnes & Noble Books|isbn=9780389210177|access-date=2022-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314193010/https://www.google.co.uk/books/edition/_/rxAD2cWqYI0C?hl=en&gbpv=0|archive-date=2022-03-14}}</ref> Не е широко консумиран од страна на луѓето, но постојат извештаи дека листовите се јадат како зеленчук или салата во [[Чанаккале]].<ref>{{Наведено списание|last=Hançer|first=Çağla Kizilarslan|last2=Sevgi|first2=Ece|last3=Altinbaşak|first3=Betül Büyükkiliç|date=2020|title=Traditional Knowledge of Wild Edible Plants of Biga (Çanakkale), Turkey|journal=Acta Societatis Botanicorum Poloniae|volume=89|doi=10.5586/asbp.8914|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == Галерија == <gallery> Oenanthe_silaifolia_flowers.jpg|Крупен план на една цветна глава, или штит Oenanthe_silaifolia_leaf.jpg|Лист Oenanthe_silaifolia_bracteoles.jpg|Крупен план на брактеолите под еден штит Oenanthe_silaifolia_petiole.jpg|Петиолите не се проширени, како што се кај некои други видови Oenanthe_silaifolia_stem.jpg|Долно стебло и корења </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] em6agnc2o9z5r7tjm74tro41ljluibb 5652523 5652482 2026-11-02T16:48:46Z Виолетова 1975 5652523 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Oenanthe silaifolia 2.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|genus=Oenanthe (plant)|species=silaifolia|authority=M. Bieb.}} '''Барски виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe silaifolia'') ― [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[штитоцветни]], кое потекнува од [[Европа]] и соседните делови на [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Тоа е невообичаено растение од водни ливади и [[Моклиште|моклишта]]. == Опис == Ова е повеќегодишно тревесто растение, 40-80 см високо со вретеновидни, издолжено-вретеновидни до издолжено-цилиндрични корени, долги 2,5-9 см. Стеблото во основата е речиси круглесто, во горниот дел со изразени ребра и надолжни бразди, цевчесто, со празна внатрешност, голо, мазно. Листовите се просто или 2-3 пати перести, со ситни четинки по рабовите. Штитовите се со 5-8 штитчиња, без брактеи, поретко со една брактеа. Чашкините ливчиња се голи, венечните ливчиња се бели или розови, свиткани нанапред. Плодот е цилиндричен или постепено се стеснува кон основата.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1580-1581}}</ref> == Таксономија == Првиот опис на овој вид е од германскиот ботаничар [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]] во неговата книга од 1819 година. Има десетици синоними (т.е. други автори последователно го именувале истото растение, но името на Биберштајн има предност), вклучувајќи ги ''Oenanthe biebersteinii'' Simon (1903), ''Oenanthe peucedanifolia'' Heuff. ex Boiss. (1873) и ''Phellandrium lobelii'' Bubani (1899). Целосен список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Catalogue of Life Checklist|last=Hassler|first=M.|year=2022|publisher=The Catalogue of Life Partnership|doi=10.15468/vueqrx|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312102043/https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref> Именувани се и неколку форми и сорти, но ниедна во моментов не е прифатена. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> == Распространетост и статус == Глобалниот опсег на овој вид е центриран во [[Европа]], а главните популации се во [[Франција]], [[Англија]], [[Шпанија]], [[Италија]] и [[Грција]]. Се протега на север до [[Холандија]], на исток до [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] и на југ до [[Среден Исток|Блискиот Исток]] и [[Северна Африка]]. Не е евидентиран како воведен вид надвор од неговиот природен опсег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/6027222|title=Oenanthe silaifolia M.Bieb.|last=Global Biodiversity Information Facility|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313220135/https://www.gbif.org/species/6027222|archive-date=2022-03-13|accessdate=2022-03-14}}</ref> Во [[Македонија]] расте по ливади, покрај патишта, на влажни места, на надморска висолина до 1300 метри.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Употреба == Повеќето видови од овој род ''[[Oenanthe]]'' се токсични до одреден степен, но како широко распространета компонента на пасиштата и ливадите со сено, очигледно овој вид не е штетен за добитокот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rxAD2cWqYI0C|title=Black's Veterinary Dictionary|last=West|first=G.P.|date=1998|publisher=Barnes & Noble Books|isbn=9780389210177|access-date=2022-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314193010/https://www.google.co.uk/books/edition/_/rxAD2cWqYI0C?hl=en&gbpv=0|archive-date=2022-03-14}}</ref> Не е широко консумиран од страна на луѓето, но постојат извештаи дека листовите се јадат како зеленчук или салата во [[Чанаккале]].<ref>{{Наведено списание|last=Hançer|first=Çağla Kizilarslan|last2=Sevgi|first2=Ece|last3=Altinbaşak|first3=Betül Büyükkiliç|date=2020|title=Traditional Knowledge of Wild Edible Plants of Biga (Çanakkale), Turkey|journal=Acta Societatis Botanicorum Poloniae|volume=89|doi=10.5586/asbp.8914|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == Галерија == <gallery> Oenanthe_silaifolia_flowers.jpg|Крупен план на една цветна глава, или штит Oenanthe_silaifolia_leaf.jpg|Лист Oenanthe_silaifolia_bracteoles.jpg|Крупен план на брактеолите под еден штит Oenanthe_silaifolia_petiole.jpg|Петиолите не се проширени, како што се кај некои други видови Oenanthe_silaifolia_stem.jpg|Долно стебло и корења </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 1irpyjly4nyo2n4elzcy3r8m693w9yk 0 1407135 5652477 2026-11-02T14:24:22Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Барски виноцвет]] 5652477 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Барски виноцвет]] 9d5fc9c8veqcw528gax6gyt4bgvs1be 1 1407136 5652478 2026-11-02T14:24:49Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652478 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407137 5652484 2026-11-02T14:36:40Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652484 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407138 5652493 2026-11-02T14:53:41Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652493 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407139 5652495 2026-11-02T14:56:52Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652495 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 10 1407140 5652509 2026-11-02T16:10:16Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{National squad | name = Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000 | bg = #C60B1E | fg = #FFC400 | bordercolor = #000033 | country = Шпанија | comp link = Европско првенство во фудбал 2000 | comp = ЕП 2000 | p1 = [[Андони Субисарета|Субисарета]] ([[Captain (association football)|c]]) | p2 = Хуанма Лопес (фу... 5652509 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000 | bg = #C60B1E | fg = #FFC400 | bordercolor = #000033 | country = Шпанија | comp link = Европско првенство во фудбал 2000 | comp = ЕП 2000 | p1 = [[Андони Субисарета|Субисарета]] ([[Captain (association football)|c]]) | p2 = [[Хуанма Лопес (фудбалер)|Хуанма]] | p3 = [[Алберто Белсуе|Белсуе]] | p4 = [[Рафаел Алкорта|Алкорта]] | p5 = [[Абелардо Фернандес|Абелардо]] | p6 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] | p7 = [[Хосе Амависка|Амависка]] | p8 = [[Хулен Гереро|Гереро]] | p9 = [[Хуан Антонио Пици|Пици]] | p10 = [[Донато Гама да Силва|Донато]] | p11 = [[Алфонсо Перес|Алфонсо]] | p12 = [[Сержи Бархуан|Сержи]] | p13 = [[Сантјаго Кањисарес|Кањисарес]] | p14 = [[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] | p15 = [[Хосе Луис Каминеро|Каминеро]] | p16 = [[Хорхе Отеро|Отеро]] | p17 = [[Хавиер Манхарин|Манхарин]] | p18 = [[Гиљермо Амор|Амор]] | p19 = [[Хулио Салинас|Салинас]] | p20 = [[Мигел Анхел Надал|Надал]] | p21 = [[Луис Енрике]] | p22 = [[Хосе Франсиско Молина|Молина]] | coach = [[Хавиер Клементе|Клементе]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Шпанија|ЕП 1996]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 1996|Шпанија]] </noinclude> mp53l5r1zx5lnc27w094ngeduzqvrur 5652510 5652509 2026-11-02T16:10:32Z Carshalton 30527 5652510 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000 | bg = #C60B1E | fg = #FFC400 | bordercolor = #000033 | country = Шпанија | comp link = Европско првенство во фудбал 2000 | comp = ЕП 2000 | p1 = [[Андони Субисарета|Субисарета]] {{Капитен}} | p2 = [[Хуанма Лопес (фудбалер)|Хуанма]] | p3 = [[Алберто Белсуе|Белсуе]] | p4 = [[Рафаел Алкорта|Алкорта]] | p5 = [[Абелардо Фернандес|Абелардо]] | p6 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] | p7 = [[Хосе Амависка|Амависка]] | p8 = [[Хулен Гереро|Гереро]] | p9 = [[Хуан Антонио Пици|Пици]] | p10 = [[Донато Гама да Силва|Донато]] | p11 = [[Алфонсо Перес|Алфонсо]] | p12 = [[Сержи Бархуан|Сержи]] | p13 = [[Сантјаго Кањисарес|Кањисарес]] | p14 = [[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] | p15 = [[Хосе Луис Каминеро|Каминеро]] | p16 = [[Хорхе Отеро|Отеро]] | p17 = [[Хавиер Манхарин|Манхарин]] | p18 = [[Гиљермо Амор|Амор]] | p19 = [[Хулио Салинас|Салинас]] | p20 = [[Мигел Анхел Надал|Надал]] | p21 = [[Луис Енрике]] | p22 = [[Хосе Франсиско Молина|Молина]] | coach = [[Хавиер Клементе|Клементе]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Шпанија|ЕП 1996]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 1996|Шпанија]] </noinclude> 5z553uyni93qkufo1gkvmonaem2wbmu 5652512 5652510 2026-11-02T16:13:34Z Carshalton 30527 5652512 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Шпанија на ЕП фудбал 1996 | bg = #C60B1E | fg = #FFC400 | bordercolor = #000033 | country = Шпанија | comp link = Европско првенство во фудбал 1996 | comp = ЕП 1996 | p1 = [[Андони Субисарета|Субисарета]] {{Капитен}} | p2 = [[Хуанма Лопес (фудбалер)|Хуанма]] | p3 = [[Алберто Белсуе|Белсуе]] | p4 = [[Рафаел Алкорта|Алкорта]] | p5 = [[Абелардо Фернандес|Абелардо]] | p6 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] | p7 = [[Хосе Амависка|Амависка]] | p8 = [[Хулен Гереро|Гереро]] | p9 = [[Хуан Антонио Пици|Пици]] | p10 = [[Донато Гама да Силва|Донато]] | p11 = [[Алфонсо Перес|Алфонсо]] | p12 = [[Сержи Бархуан|Сержи]] | p13 = [[Сантјаго Кањисарес|Кањисарес]] | p14 = [[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] | p15 = [[Хосе Луис Каминеро|Каминеро]] | p16 = [[Хорхе Отеро|Отеро]] | p17 = [[Хавиер Манхарин|Манхарин]] | p18 = [[Гиљермо Амор|Амор]] | p19 = [[Хулио Салинас|Салинас]] | p20 = [[Мигел Анхел Надал|Надал]] | p21 = [[Луис Енрике]] | p22 = [[Хосе Франсиско Молина|Молина]] | coach = [[Хавиер Клементе|Клементе]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Шпанија|ЕП 1996]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 1996|Шпанија]] </noinclude> 8w8pwd4wnn3hxtdw2runwk6iwcst6fa 10 1407141 5652521 2026-11-02T16:19:12Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:600px Bianco con triangolo Blu.svg|20px|Селаја]] {{fb team |t=Селаја |tan=ФК Селаја |tc=MEX |abb={{#if:{{{abb|}}}|CEL}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Мексико|Селаја]] </noinclude> 5652521 wikitext text/x-wiki [[Податотека:600px Bianco con triangolo Blu.svg|20px|Селаја]] {{fb team |t=Селаја |tan=ФК Селаја |tc=MEX |abb={{#if:{{{abb|}}}|CEL}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Мексико|Селаја]] </noinclude> s3v5rlfc1hw2wegexf78k0ys0rf9jyd 0 1407142 5652530 2026-11-02T17:01:58Z Zdravko 293 Zdravko ја премести страницата [[Стопанска банка АД Битола]] на [[Алта банка АД Битола]] 5652530 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Алта банка АД Битола]] ndd16f0mfn1hn8mrgg17fmsqxthpi17 1 1407143 5652532 2026-11-02T17:01:58Z Zdravko 293 Zdravko ја премести страницата [[Разговор:Стопанска банка АД Битола]] на [[Разговор:Алта банка АД Битола]] 5652532 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Алта банка АД Битола]] 4bnn2nyzvf0p4ygnhbncr9cluwxm8e6 0 1407144 5652533 2026-11-02T17:02:05Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1360459006|Oenanthe aquatica]]“ 5652533 wikitext text/x-wiki '''Воден виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe aquatica'') ― водно цветно растение од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]]. Видот е широко распространет од атлантскиот брег на Европа до централна Азија и расте во трски или бари со флуктуирачко ниво на водата, понекогаш станува изобилен на сушечка кал. == Опис == [[File:Oenanthe_aquatica_at_Willesborough.jpg|мини| Раширено растение од во Ашфорд, Кент, Англија]] Размножувањето е целосно со семе; утврдено е дека добро одгледаните растенија произведуваат и до 40.000 семиња.<ref name="Hroudová">{{Наведено списание|last=Hroudová|first=Z.|last2=Zákravský|first2=P.|year=1992|title=Oenanthe aquatica (L.)Poir. : Seed reproduction, population structure, habitat conditions and distribution in Czechoslovakia|url=https://www.researchgate.net/publication/225399044|journal=Folia Geobotanica|volume=27|issue=3|pages=301–335|doi=10.1007/BF02853019}}</ref> == Таксономија == Основата за модерната класификација на ''Apaiceae'' ја развил [[Артедиус]] во почетокот на 18 век, а името за овој вид ([[базионим]]), ''Phellandrium aquaticum'', било објавено по неговата смрт од [[Карл Линеј]] во 1753 година.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Сепак, во 1798 година, [[Жан Луј Мари Поаре]] го сместил во родот ''Oenanthe'' (како ''Oenanthe aquatique'') во 4-тиот том од [[Жан Батист Ламарк|Ламарковата]] „Ботаничка енциклопедија“,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/739034#page/531/mode/1up|title=Encyclopédie Méthodique Botanique|last=Lamarck|first=Jean-Baptiste|date=1798|location=Paris|page=530}}</ref> и оттогаш останал таму. Има неколку синоними (т.е. други автори го именувале истото растение, но името на Поаре за него останува), вклучувајќи го и ''Ligusticum phellandrium'' (Lam.) Crantz. (1762), ''Phellandrium divaricatum'' Grey (1851) и ''Selinum phellandrium'' (Lam.) E.H.L. Krause (1904). Целосниот список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2023|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/ddz4x-3dd}}</ref> Неколку сорти на видот се именувани, но не се користат широко. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> == Распространетост и статус == Автохтониот опсег е од Ирска на запад, кон исток до централен [[Сибир]] и од појужните делови на [[Скандинавија]] на југ до [[Средоземно Море|медитеранскиот]] басен. Ретко се среќава како вовед надвор од оваа област, но постојат записи за него во Вашингтон и Нов Зеланд, каде што не се смета за инвазивен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371888|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir.|last=Global Biodiversity Information Facility|accessdate=9 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/oenanthe-aquatica/|title=Oenanthe aquatica|last=New Zealand Plant Conservation Network|accessdate=10 April 2022}}</ref> Иако бил присутен на неколку места во Шпанија, се смета дека сега таму е изумрен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:845226-1|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir.|last=Plants of the World Online|accessdate=12 April 2022}}</ref> [[File:Oenanthe_aquatica_002.JPG|мини| Крупен план на цветовите во [[Карлсруе]], Германија]] Глобално, неговиот статус е LC (најмалку загрижувачки), а популациите на ''Oenanthe aquatica'' се евидентирани како „стабилни“ од страна на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|IUCN]]. Во [[Британија]], расте главно во низините на источна Англија, од Кент до [[Јоркшир]] и западна Англија, од [[Сомерсет]] до Ланкашир. Ретко расте во Велс, а отсутно е во Шкотска. Во Ирска видот е широко распространет низ низинските области. Неговата застапеност во Велика Британија малку се намалила во последните 50 години, но сè уште има статус на LC.<ref name="Atlas">{{Наведена книга|title=New Atlas of the British and Irish Flora|last=Preston|first=C.D.|last2=Pearman|first2=D.A.|last3=Dines|first3=T.D.|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-851067-5|location=Oxford}}</ref> Распространет е и чест во [[Франција]] и генерално има статус на најмалку загрижувачки, иако на [[Корзика]] се смета за VU (ранлив), а во два департмани ([[Југ-Пиринеи]] и [[Прованса-Алпи-Азурен Брег]]) е класифициран како EN (загрозен).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109861|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir., 1798|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel|accessdate=10 April 2022}}</ref> Во [[Германија]] се смета за индикатор за природна вегетација на поплавни рамнини, а обидите за враќање на функцијата на екосистемот на [[Дунав]] го користеле овој растителен вид како мерка за успех.<ref>{{Наведено списание|last=Stammel|first=B.|last2=Fischer|first2=P.|last3=Gelhaus|first3=M.|year=2016|title=Restoration of ecosystem functions and efficiency control: case study of the Danube floodplain between Neuburg and Ingolstadt (Bavaria/Germany)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12665-016-5973-y|journal=Environmental Earth Sciences|volume=75|issue=16|page=1174|bibcode=2016EES....75.1174S|doi=10.1007/s12665-016-5973-y|url-access=subscription}}</ref> Во поранешна [[Чехословачка]] е многу честа појава, и се јавува претежно во плитки акумулации, мочуришта и привремени вирови до 640 метри надморска височина во ридовите [[Брди]]. Може да биде многу изобилен, достигнувајќи статус на штетник.<ref name="Hroudová" /> Во [[Македонија]] расте по [[File:Oenanthe_aquatica_reedbed.jpg|мини| Растенија кои цветаат во неодамна набрана трска ''Phragmites'']] [[File:Oenanthe_aquatica_sl29.jpg|десно|мини| Типично живеалиште, Австрија]] == Употреба == Поради опасноста од труење,видот не е широко користен. Се вели дека плодовите предизвикуваат вртоглавица, пијанство и наркотични симптоми, и лесно може да се помеша со други, посмртоносни видови како што е ''[[Oenanthe crocata]]''. Сепак, етноботанистите известуваат дека се користи за лекување на разни медицински состојби, како што се хронични заболувања на градите, диспепсија, трески и чиреви.<ref>{{Наведено списание|last=Swiatek|first=Ł.|year=2022|title=Phytochemical profile and biological activities of the extracts from two ''Oenanthe'' species (''O. aquatica'' and ''O. silaifolia'')|journal=Pharmaceuticals|volume=15|issue=1|page=50|doi=10.3390/ph15010050|pmc=8779323|pmid=35056107|doi-access=free}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1798 година]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] gjqqfjqc9b8bhzmspf5cdrx43kos3ku 5652534 5652533 2026-11-02T17:04:30Z Виолетова 1975 5652534 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Oenanthe crocata kz04.jpg |genus = Oenanthe (plant) |species = crocata |authority = [[L.]] |synonyms={{Species list|hidden=yes|Oenanthe apiifolia|Brot.|Oenanthe crocata f. macrosciadia|(Willk.) Lange|Oenanthe crocata subsp. apiifolia|(Brot.) Arcang.|Oenanthe crocata var. broteri|Merino|Oenanthe crocata var. crocata|L.|Oenanthe crocata var. longissima|Reduron|Oenanthe crocata var. macrosciada|(Willk.) Lange|Oenanthe crocata var. oligactis|Lange|Oenanthe crocata var. tenuisecta|Merino|Oenanthe gallaecica|Pau & Merino|Oenanthe macrosciadia|Willk.|Oenanthe oligactis|Pau|Oenanthe prolifera|L.|Phellandrium plinii|Bubani}} |synonyms_ref=<ref name=gbif602>{{GBIF|taxon=''Oenanthe crocata'' L.|id=6027319|access-date=20 July 2025}}</ref> }} '''Воден виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe aquatica'') ― водно цветно растение од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]]. Видот е широко распространет од атлантскиот брег на Европа до централна Азија и расте во трски или бари со флуктуирачко ниво на водата, понекогаш станува изобилен на сушечка кал. == Опис == Ова е Размножувањето е целосно со семе; утврдено е дека добро одгледаните растенија произведуваат и до 40.000 семиња.<ref name="Hroudová">{{Наведено списание|last=Hroudová|first=Z.|last2=Zákravský|first2=P.|year=1992|title=Oenanthe aquatica (L.)Poir. : Seed reproduction, population structure, habitat conditions and distribution in Czechoslovakia|url=https://www.researchgate.net/publication/225399044|journal=Folia Geobotanica|volume=27|issue=3|pages=301–335|doi=10.1007/BF02853019}}</ref> == Таксономија == Основата за модерната класификација на ''Apaiceae'' ја развил [[Артедиус]] во почетокот на 18 век, а името за овој вид ([[базионим]]), ''Phellandrium aquaticum'', било објавено по неговата смрт од [[Карл Линеј]] во 1753 година.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Сепак, во 1798 година, [[Жан Луј Мари Поаре]] го сместил во родот ''Oenanthe'' (како ''Oenanthe aquatique'') во 4-тиот том од [[Жан Батист Ламарк|Ламарковата]] „Ботаничка енциклопедија“,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/739034#page/531/mode/1up|title=Encyclopédie Méthodique Botanique|last=Lamarck|first=Jean-Baptiste|date=1798|location=Paris|page=530}}</ref> и оттогаш останал таму. Има неколку синоними (т.е. други автори го именувале истото растение, но името на Поаре за него останува), вклучувајќи го и ''Ligusticum phellandrium'' (Lam.) Crantz. (1762), ''Phellandrium divaricatum'' Grey (1851) и ''Selinum phellandrium'' (Lam.) E.H.L. Krause (1904). Целосниот список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2023|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/ddz4x-3dd}}</ref> Неколку сорти на видот се именувани, но не се користат широко. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> == Распространетост и статус == Автохтониот опсег е од Ирска на запад, кон исток до централен [[Сибир]] и од појужните делови на [[Скандинавија]] на југ до [[Средоземно Море|медитеранскиот]] басен. Ретко се среќава како вовед надвор од оваа област, но постојат записи за него во Вашингтон и Нов Зеланд, каде што не се смета за инвазивен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371888|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir.|last=Global Biodiversity Information Facility|accessdate=9 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/oenanthe-aquatica/|title=Oenanthe aquatica|last=New Zealand Plant Conservation Network|accessdate=10 April 2022}}</ref> Иако бил присутен на неколку места во Шпанија, се смета дека сега таму е изумрен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:845226-1|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir.|last=Plants of the World Online|accessdate=12 April 2022}}</ref> Глобално, неговиот статус е LC (најмалку загрижувачки), а популациите на ''Oenanthe aquatica'' се евидентирани како „стабилни“ од страна на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата]]. Во [[Британија]], расте главно во низините на источна Англија, од Кент до [[Јоркшир]] и западна Англија, од [[Сомерсет]] до Ланкашир. Ретко расте во Велс, а отсутно е во Шкотска. Во Ирска видот е широко распространет низ низинските области. Неговата застапеност во Велика Британија малку се намалила во последните 50 години, но сè уште има статус на LC.<ref name="Atlas">{{Наведена книга|title=New Atlas of the British and Irish Flora|last=Preston|first=C.D.|last2=Pearman|first2=D.A.|last3=Dines|first3=T.D.|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-851067-5|location=Oxford}}</ref> Распространет е и чест во [[Франција]] и генерално има статус на најмалку загрижувачки, иако на [[Корзика]] се смета за VU (ранлив), а во два департмани ([[Југ-Пиринеи]] и [[Прованса-Алпи-Азурен Брег]]) е класифициран како EN (загрозен).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109861|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir., 1798|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel|accessdate=10 April 2022}}</ref> Во [[Германија]] се смета за индикатор за природна вегетација на поплавни рамнини, а обидите за враќање на функцијата на екосистемот на [[Дунав]] го користеле овој растителен вид како мерка за успех.<ref>{{Наведено списание|last=Stammel|first=B.|last2=Fischer|first2=P.|last3=Gelhaus|first3=M.|year=2016|title=Restoration of ecosystem functions and efficiency control: case study of the Danube floodplain between Neuburg and Ingolstadt (Bavaria/Germany)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12665-016-5973-y|journal=Environmental Earth Sciences|volume=75|issue=16|page=1174|bibcode=2016EES....75.1174S|doi=10.1007/s12665-016-5973-y|url-access=subscription}}</ref> Во поранешна [[Чехословачка]] е многу честа појава, и се јавува претежно во плитки акумулации, мочуришта и привремени вирови до 640 метри надморска височина во ридовите [[Брди]]. Може да биде многу изобилен, достигнувајќи статус на штетник.<ref name="Hroudová" /> Во [[Македонија]] расте по == Употреба == Поради опасноста од труење,видот не е широко користен. Се вели дека плодовите предизвикуваат вртоглавица, пијанство и наркотични симптоми, и лесно може да се помеша со други, посмртоносни видови како што е ''[[Oenanthe crocata]]''. Сепак, етноботанистите известуваат дека се користи за лекување на разни медицински состојби, како што се хронични заболувања на градите, диспепсија, трески и чиреви.<ref>{{Наведено списание|last=Swiatek|first=Ł.|year=2022|title=Phytochemical profile and biological activities of the extracts from two ''Oenanthe'' species (''O. aquatica'' and ''O. silaifolia'')|journal=Pharmaceuticals|volume=15|issue=1|page=50|doi=10.3390/ph15010050|pmc=8779323|pmid=35056107|doi-access=free}}</ref> == Галерија == <gallery> Oenanthe_aquatica_at_Willesborough.jpg|Раширено растение од во Ашфорд, Кент, Англија Oenanthe_aquatica_002.JPG|Крупен план на цветовите во [[Карлсруе]], Германија Oenanthe_aquatica_reedbed.jpg|Растенија кои цветаат во неодамна набрана трска ''Phragmites'' Oenanthe_aquatica_sl29.jpg|десно|Типично живеалиште, Австрија </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1798 година]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] btwqod1ctobngm9stllls687ky3nmb4 5652538 5652534 2026-11-02T17:13:29Z Виолетова 1975 5652538 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Oenanthe crocata kz04.jpg |genus = Oenanthe (plant) |species = crocata |authority = [[L.]] |synonyms={{Species list|hidden=yes|Oenanthe apiifolia|Brot.|Oenanthe crocata f. macrosciadia|(Willk.) Lange|Oenanthe crocata subsp. apiifolia|(Brot.) Arcang.|Oenanthe crocata var. broteri|Merino|Oenanthe crocata var. crocata|L.|Oenanthe crocata var. longissima|Reduron|Oenanthe crocata var. macrosciada|(Willk.) Lange|Oenanthe crocata var. oligactis|Lange|Oenanthe crocata var. tenuisecta|Merino|Oenanthe gallaecica|Pau & Merino|Oenanthe macrosciadia|Willk.|Oenanthe oligactis|Pau|Oenanthe prolifera|L.|Phellandrium plinii|Bubani}} |synonyms_ref=<ref name=gbif602>{{GBIF|taxon=''Oenanthe crocata'' L.|id=6027319|access-date=20 July 2025}}</ref> }} '''Воден виноцвет''' ([[науч.]] ''Oenanthe aquatica'') ― водно цветно растение од [[Штитоцветни|семејството штитоцветни]]. Видот е широко распространет од атлантскиот брег на Европа до централна Азија и расте во трски или бари со флуктуирачко ниво на водата, понекогаш станува изобилен на сушечка кал. == Опис == Ова е едногодишно, двогодишно или повеќегодишно тревесто растение, 40-90 см високо, со издолжени вретеновидни задебелувања на коренот, на краевите со или без топчести грутки. Стеблото е цевчесто, со празна внатрешност, во горниот дел разгрането, со јасни ребра и бразди. Подводните листови се 2-4 пати перести, кончести, воздушните листови се 4-20 цм долги, триаглести или широко елиптични, 2-3 пати пересто разделени, голи. Штитовите се терминални или во пазувите на листовите, брактеите отсуствуваат. Штитовите се со 5-14 штитчиња, дршките на штитчињата се рабести до тесно крилести. Штитчињата се со 15-30 цвета, брактеоли има 7-10. Чашкините ливчиња се издолежно ланцетни. Венечните ливчиња се бели или жолтеникави, широки, срцевидни до елиптични и голи. Плодот е издолжено-јајцевиден или елиптичен, кусо стеснет во основата.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1582-1583}}</ref> Размножувањето е целосно со семе; утврдено е дека добро одгледаните растенија произведуваат и до 40.000 семиња.<ref name="Hroudová">{{Наведено списание|last=Hroudová|first=Z.|last2=Zákravský|first2=P.|year=1992|title=Oenanthe aquatica (L.)Poir. : Seed reproduction, population structure, habitat conditions and distribution in Czechoslovakia|url=https://www.researchgate.net/publication/225399044|journal=Folia Geobotanica|volume=27|issue=3|pages=301–335|doi=10.1007/BF02853019}}</ref> == Таксономија == Основата за модерната класификација на ''Apaiceae'' ја развил [[Артедиус]] во почетокот на 18 век, а името за овој вид ([[базионим]]), ''Phellandrium aquaticum'', било објавено по неговата смрт од [[Карл Линеј]] во 1753 година.<ref name="constance">{{Наведена книга|title=History of the classification of Umbelliferae (Apiaceae) ''in Heywood, V. H. (ed.) The Biology and Chemistry of the Umbelliferae''|last=Constance|first=L.|date=1971|publisher=Academic Press|location=London|pages=1–11}}</ref> Сепак, во 1798 година, [[Жан Луј Мари Поаре]] го сместил во родот ''Oenanthe'' (како ''Oenanthe aquatique'') во 4-тиот том од [[Жан Батист Ламарк|Ламарковата]] „Ботаничка енциклопедија“,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/739034#page/531/mode/1up|title=Encyclopédie Méthodique Botanique|last=Lamarck|first=Jean-Baptiste|date=1798|location=Paris|page=530}}</ref> и оттогаш останал таму. Има неколку синоними (т.е. други автори го именувале истото растение, но името на Поаре за него останува), вклучувајќи го и ''Ligusticum phellandrium'' (Lam.) Crantz. (1762), ''Phellandrium divaricatum'' Grey (1851) и ''Selinum phellandrium'' (Lam.) E.H.L. Krause (1904). Целосниот список може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/dataset/be1f0e7a-0ee0-45a8-847c-9d12e3997425|title=Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|last=Hassler|first=M.|date=2023|publisher=ChecklistBank|doi=10.48580/ddz4x-3dd}}</ref> Неколку сорти на видот се именувани, но не се користат широко. Не е познато дека се хибридизира со други видови.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|isbn=978-1-5272-2630-2|location=Suffolk}}</ref> == Распространетост и статус == Автохтониот опсег е од Ирска на запад, кон исток до централен [[Сибир]] и од појужните делови на [[Скандинавија]] на југ до [[Средоземно Море|медитеранскиот]] басен. Ретко се среќава како вовед надвор од оваа област, но постојат записи за него во Вашингтон и Нов Зеланд, каде што не се смета за инвазивен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/5371888|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir.|last=Global Biodiversity Information Facility|accessdate=9 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/oenanthe-aquatica/|title=Oenanthe aquatica|last=New Zealand Plant Conservation Network|accessdate=10 April 2022}}</ref> Иако бил присутен на неколку места во Шпанија, се смета дека сега таму е изумрен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:845226-1|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir.|last=Plants of the World Online|accessdate=12 April 2022}}</ref> Глобално, неговиот статус е LC (најмалку загрижувачки), а популациите на ''Oenanthe aquatica'' се евидентирани како „стабилни“ од страна на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата]]. Во [[Британија]], расте главно во низините на источна Англија, од Кент до [[Јоркшир]] и западна Англија, од [[Сомерсет]] до Ланкашир. Ретко расте во Велс, а отсутно е во Шкотска. Во Ирска видот е широко распространет низ низинските области. Неговата застапеност во Велика Британија малку се намалила во последните 50 години, но сè уште има статус на LC.<ref name="Atlas">{{Наведена книга|title=New Atlas of the British and Irish Flora|last=Preston|first=C.D.|last2=Pearman|first2=D.A.|last3=Dines|first3=T.D.|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-851067-5|location=Oxford}}</ref> Распространет е и чест во [[Франција]] и генерално има статус на најмалку загрижувачки, иако на [[Корзика]] се смета за VU (ранлив), а во два департмани ([[Југ-Пиринеи]] и [[Прованса-Алпи-Азурен Брег]]) е класифициран како EN (загрозен).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inpn.mnhn.fr/espece/cd_nom/109861|title=Oenanthe aquatica (L.) Poir., 1798|last=Inventaire National du Patrimoine Naturel|accessdate=10 April 2022}}</ref> Во [[Германија]] се смета за индикатор за природна вегетација на поплавни рамнини, а обидите за враќање на функцијата на екосистемот на [[Дунав]] го користеле овој растителен вид како мерка за успех.<ref>{{Наведено списание|last=Stammel|first=B.|last2=Fischer|first2=P.|last3=Gelhaus|first3=M.|year=2016|title=Restoration of ecosystem functions and efficiency control: case study of the Danube floodplain between Neuburg and Ingolstadt (Bavaria/Germany)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12665-016-5973-y|journal=Environmental Earth Sciences|volume=75|issue=16|page=1174|bibcode=2016EES....75.1174S|doi=10.1007/s12665-016-5973-y|url-access=subscription}}</ref> Во поранешна [[Чехословачка]] е многу честа појава, и се јавува претежно во плитки акумулации, мочуришта и привремени вирови до 640 метри надморска височина во ридовите [[Брди]]. Може да биде многу изобилен, достигнувајќи статус на штетник.<ref name="Hroudová" /> Во [[Македонија]] расте на влажни и мочурливи станишта, како и по крајбрежјата на езерата. Видот е познат за СКопје, село Петровец, Катланово, Струга, Калишта, Ресен, Стење, Долно Перово, Гевгелија, Стојаково, Струмица, Моноспитовско Блато.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Употреба == Поради опасноста од труење,видот не е широко користен. Се вели дека плодовите предизвикуваат вртоглавица, пијанство и наркотични симптоми, и лесно може да се помеша со други, посмртоносни видови како што е ''[[Oenanthe crocata]]''. Сепак, етноботанистите известуваат дека се користи за лекување на разни медицински состојби, како што се хронични заболувања на градите, диспепсија, трески и чиреви.<ref>{{Наведено списание|last=Swiatek|first=Ł.|year=2022|title=Phytochemical profile and biological activities of the extracts from two ''Oenanthe'' species (''O. aquatica'' and ''O. silaifolia'')|journal=Pharmaceuticals|volume=15|issue=1|page=50|doi=10.3390/ph15010050|pmc=8779323|pmid=35056107|doi-access=free}}</ref> == Галерија == <gallery> Oenanthe_aquatica_at_Willesborough.jpg|Раширено растение од во Ашфорд, Кент, Англија Oenanthe_aquatica_002.JPG|Крупен план на цветовите во [[Карлсруе]], Германија Oenanthe_aquatica_reedbed.jpg|Растенија кои цветаат во неодамна набрана трска ''Phragmites'' Oenanthe_aquatica_sl29.jpg|десно|Типично живеалиште, Австрија </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1798 година]] [[Категорија:Виноцвет]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 22tgsb8pb42y6s7ir20ae5gzx7o77c3 0 1407145 5652535 2026-11-02T17:04:57Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Воден виноцвет]] 5652535 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Воден виноцвет]] mt34nflzuk1qy1vewc07g63jle5n90p 1 1407146 5652537 2026-11-02T17:05:22Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652537 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407147 5652539 2026-11-02T17:14:00Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Воден виноцвет]] 5652539 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Воден виноцвет]] mt34nflzuk1qy1vewc07g63jle5n90p 1 1407148 5652543 2026-11-02T17:23:11Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652543 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407149 5652545 2026-11-02T17:27:21Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1375880153|Meum]]“ 5652545 wikitext text/x-wiki '''Meum''' ― монотипичен [[Род (биологија)|род]] во семејството [[Apiaceae]]. Нејзиниот единствен вид е '''''Meum athamanticum''''', голо, високо ароматично [[повеќегодишно растение]]. [[File:Meum_athamanticum_MHNT.BOT.2004.0.397.jpg|центар|мини| Плод и семиња]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meum+athamanticum ''Meum athamanticum''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] h4awre4hsjzrpvpzt4smkix572weqgv 5652546 5652545 2026-11-02T17:28:20Z Виолетова 1975 5652546 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Illustration_Meum_athamanticum0_clean.jpg |display_parents = 2 |genus = Meum |parent_authority = Mill.<ref name=POWO_40247-1>{{Cite web |title=''Meum'' Mill.. |work=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40247-1 |access-date=2022-12-25}}</ref> |species = athamanticum |authority = [[Jacq.]]<ref name=POWO_40247-1/> }} '''Meum''' ― монотипичен [[Род (биологија)|род]] во семејството [[Apiaceae]]. Нејзиниот единствен вид е '''''Meum athamanticum''''', голо, високо ароматично [[повеќегодишно растение]]. [[File:Meum_athamanticum_MHNT.BOT.2004.0.397.jpg|центар|мини| Плод и семиња]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meum+athamanticum ''Meum athamanticum''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] d8k18ma5ih29uzesxlzevf4osc9plrp 5652550 5652546 2026-11-02T17:37:09Z Виолетова 1975 5652550 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Illustration_Meum_athamanticum0_clean.jpg |display_parents = 2 |genus = Meum |parent_authority = Mill.<ref name=POWO_40247-1>{{Cite web |title=''Meum'' Mill.. |work=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40247-1 |access-date=2022-12-25}}</ref> |species = athamanticum |authority = [[Jacq.]]<ref name=POWO_40247-1/> }} '''Meum''' ― монотипичен [[Род (биологија)|род]] во семејството [[Apiaceae]]. Нејзиниот единствен вид е '''''Meum athamanticum''''', голо, високо ароматично [[повеќегодишно растение]]. == Опис == ''Meum athamanticum'' е многугодишно голо ароматично тревесто растение, 10-30 см високо, во основата обвиено со густа обвивка од остатоците на базалните делови на изумрените листови. Стеблото е круглесто, со надолжни пруги, неразгрането или слабо разгрането. Речиси сите листови се базални. Штитовите се со дршки 4 пати подолги од должината на штитот, штитот со 3-15 штитчиња, без или со неколку линејни брактеи. Штитчињата се со многубројни цветови, од кои најчесто само надворешните и тие во средината се хермафродитни, а останатите се машки. Чашкините ливчиња отсуствуваат. Венечните ливчиња се бели или бледо розови, широко-јајцевидни, на врвот заострени и слабо свиткани кон внатрешноста. Плодот е долгнавесто-јајцевиден. == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по високопланински пасишта и грмушести состоини, од 1500 до 2500 метри надморска височина. Видот е познат за Сува Гора, село Седларце, Шар Планина, Бистра, Кораб, Дешат, Крчин, Кожуф, Висока Чука.[[File:Meum_athamanticum_MHNT.BOT.2004.0.397.jpg|центар|мини| Плод и семиња]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meum+athamanticum ''Meum athamanticum''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] e14qoph5sx1chccazzffj6pr8fte0zy 5652551 5652550 2026-11-02T17:38:04Z Виолетова 1975 5652551 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Illustration_Meum_athamanticum0_clean.jpg |display_parents = 2 |genus = Meum |parent_authority = Mill. |species = athamanticum |authority = [[Jacq.]]<ref name=POWO_40247-1/> }} '''Meum''' ― монотипичен [[Род (биологија)|род]] во семејството [[Apiaceae]]. Нејзиниот единствен вид е '''''Meum athamanticum''''', голо, високо ароматично [[повеќегодишно растение]].<ref name=POWO_40247-1>{{Cite web |title=''Meum'' Mill.. |work=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40247-1 |access-date=2022-12-25}}</ref> == Опис == ''Meum athamanticum'' е многугодишно голо ароматично тревесто растение, 10-30 см високо, во основата обвиено со густа обвивка од остатоците на базалните делови на изумрените листови. Стеблото е круглесто, со надолжни пруги, неразгрането или слабо разгрането. Речиси сите листови се базални. Штитовите се со дршки 4 пати подолги од должината на штитот, штитот со 3-15 штитчиња, без или со неколку линејни брактеи. Штитчињата се со многубројни цветови, од кои најчесто само надворешните и тие во средината се хермафродитни, а останатите се машки. Чашкините ливчиња отсуствуваат. Венечните ливчиња се бели или бледо розови, широко-јајцевидни, на врвот заострени и слабо свиткани кон внатрешноста. Плодот е долгнавесто-јајцевиден. == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по високопланински пасишта и грмушести состоини, од 1500 до 2500 метри надморска височина. Видот е познат за Сува Гора, село Седларце, Шар Планина, Бистра, Кораб, Дешат, Крчин, Кожуф, Висока Чука.[[File:Meum_athamanticum_MHNT.BOT.2004.0.397.jpg|центар|мини| Плод и семиња]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meum+athamanticum ''Meum athamanticum''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] oapcwmyau3a7hdjltcrvdzfsm9t794w 5652552 5652551 2026-11-02T17:38:47Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5652552 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Illustration_Meum_athamanticum0_clean.jpg |display_parents = 2 |genus = Meum |parent_authority = Mill. |species = athamanticum |authority = [[Jacq.]]<ref name=POWO_40247-1/> }} '''Meum''' ― монотипичен [[Род (биологија)|род]] во семејството [[Apiaceae]]. Нејзиниот единствен вид е '''''Meum athamanticum''''', голо, високо ароматично [[повеќегодишно растение]].<ref name=POWO_40247-1>{{Cite web |title=''Meum'' Mill.. |work=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40247-1 |access-date=2022-12-25}}</ref> == Опис == ''Meum athamanticum'' е многугодишно голо ароматично тревесто растение, 10-30 см високо, во основата обвиено со густа обвивка од остатоците на базалните делови на изумрените листови. Стеблото е круглесто, со надолжни пруги, неразгрането или слабо разгрането. Речиси сите листови се базални. Штитовите се со дршки 4 пати подолги од должината на штитот, штитот со 3-15 штитчиња, без или со неколку линејни брактеи. Штитчињата се со многубројни цветови, од кои најчесто само надворешните и тие во средината се хермафродитни, а останатите се машки. Чашкините ливчиња отсуствуваат. Венечните ливчиња се бели или бледо розови, широко-јајцевидни, на врвот заострени и слабо свиткани кон внатрешноста. Плодот е долгнавесто-јајцевиден.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1586}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по високопланински пасишта и грмушести состоини, од 1500 до 2500 метри надморска височина. Видот е познат за Сува Гора, село Седларце, Шар Планина, Бистра, Кораб, Дешат, Крчин, Кожуф, Висока Чука.<ref name="ФлораМак1.6" />[[File:Meum_athamanticum_MHNT.BOT.2004.0.397.jpg|центар|мини| Плод и семиња]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meum+athamanticum ''Meum athamanticum''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mqz6hgnkupz5bu9a10bnljelzihz2wk 0 1407150 5652547 2026-11-02T17:28:42Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Meum]] 5652547 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Meum]] 10no037ghxisj9vdmw2vqvb50daed6d 1 1407151 5652548 2026-11-02T17:28:56Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652548 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 4 1407152 5652549 2026-11-02T17:32:26Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: === Резултати за октомвриски уредувачки денови и викенди во 2026 година=== Во текот на октомвриските уредувачки денови и викенди учествувале 14 уредници и биле создадени вкупно 137 нови и подобрени 8 веќе постоечки статии. {| class="wikitable" |- ! Место !! Корисник !... 5652549 wikitext text/x-wiki === Резултати за октомвриски уредувачки денови и викенди во 2026 година=== Во текот на октомвриските уредувачки денови и викенди учествувале 14 уредници и биле создадени вкупно 137 нови и подобрени 8 веќе постоечки статии. {| class="wikitable" |- ! Место !! Корисник !! Број на зборови!! Вкупно поени !! Изданија на уредувачки <br/>денови и викенди !! Опфатени страници |- | style="background:#ddf;" | 1 || [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] || 54566 зборови||<Center> '''5456.6''' ||<Center> 13 {{Д}}|| <Center> 41 нова и 3 дополнети статии{{Д}} |- || 2 || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] || 18427 зборови||<Center> '''1842.7''' ||<Center> 13 {{Д}}||<Center> 20 нови и 2 подобрени статии {{Н}} |- || 3 || [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] || 12395 зборови||<Center> '''1239.5''' ||<Center> 12 {{д}}||<Center> 29 нови и 1 подобрена статија {{д}} |- || 4 || [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] || 5365 зборови||<Center> '''536.5 ''' ||<Center> 8 {{Н}}||<Center> 31 нова и 2 подобрени статии {{Д}} |- || 5 || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || 1807 зборови||<Center> '''180.7''' ||<Center> 3 {{Н}}||<Center> 4 нови статии {{Н}} |- || 6 || [[Корисник:Naumov Dren|Naumov Dren]] || 490 зборови||<Center> '''49''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 1 нова статија {{Н}} |- || 7 || [[Корисник:Magdalenadren22|Magdalenadren22]] || 306 зборови||<Center> '''30.6''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 2 нови статии {{Н}} |- || 8 || [[Корисник:МихаилБРОЗ|МихаилБРОЗ]] || 284 зборови||<Center> '''28.4''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 2 нови статии {{Н}} |- || 9 || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] || 267 зборови||<Center> '''26.7''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 1 нова статија {{Н}} |- || 10 || [[Корисник:Dangelovskibroz|Dangelovskibroz]] || 224 зборови||<Center> '''22.4''' ||<Center> 1 {{Н}}|| <Center> 2 нови статии {{Н}} |- || 11 || [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] || 222 зборови||<Center> '''22.2''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 1 нова статија {{Н}} |- || 12 || [[Корисник:JanaBroz|JanaBroz]] || 100 зборови||<Center> '''10''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 1 нова статија {{Н}} |- || 13 || [[Корисник:Сараброз|Сараброз]] || 73 зборови||<Center> '''7.3''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 1 нова статија {{Н}} |- || 14 || [[Корисник:MartovskiSS|MartovskiSS]] || 34 зборови||<Center> '''3.4''' ||<Center> 1 {{Н}}||<Center> 1 нова статија {{Н}} |- |} jbw6jpp5oqa1e0o6upejtxoeresofer 0 1407153 5652557 2026-11-02T19:22:04Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1139858913|Physospermum]]“ 5652557 wikitext text/x-wiki '''Меуросеменик''' ([[науч.]] ''Physospermum'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓаат на семејството [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 May 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е од Европа до Иран, Алжир.<ref name="POWO" /> Видови:<ref name="POWO" /> * ''[[Physospermum cornubiense]]'' {{Мали|(L.) DC.}} * ''[[Physospermum verticillatum]]'' {{Мали|Vis.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 385ixl87h2qw94dkkfvejkmoxl7i4zw 5652558 5652557 2026-11-02T19:24:48Z Виолетова 1975 5652558 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Physospermum sp SmSo.png |image_caption = |image_upright = 0.7 |display_parents = 2 |taxon = Physospermum |authority = [[Cusson]] }} '''Меуросеменик''' ([[науч.]] ''Physospermum'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓаат на семејството [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 May 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е од Европа до Иран, Алжир.<ref name="POWO" /> Во Македонија расте само еден вид: ''[[Physospermum cornubiense]]''. == Опис == Ова се голи повеќегодишни тревести растенија, со цветови кои се хермафродити. Чашкините ливчиња се мали, триаголни, венечните бели, обратно-јајцевидни, со свиткан врв кон внатрешноста. == Видови == Видови:<ref name="POWO" /> * ''[[Physospermum cornubiense]]'' {{Мали|(L.) DC.}} * ''[[Physospermum verticillatum]]'' {{Мали|Vis.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] k8gdb8kj0mwhs0lmj4zau84z5sughoc 5652563 5652558 2026-11-02T19:26:32Z Виолетова 1975 5652563 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Physospermum sp SmSo.png |image_caption = |image_upright = 0.7 |display_parents = 2 |taxon = Physospermum |authority = [[Cusson]] }} '''Меуросеменик''' ([[науч.]] ''Physospermum'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓаат на семејството [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 May 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е од Европа до Иран, Алжир.<ref name="POWO" /> Во Македонија расте само еден вид: ''[[Physospermum cornubiense]]''.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1586}}</ref> == Опис == Ова се голи повеќегодишни тревести растенија, со цветови кои се хермафродити. Чашкините ливчиња се мали, триаголни, венечните бели, обратно-јајцевидни, со свиткан врв кон внатрешноста.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Видови == Видови:<ref name="POWO" /> * ''[[Physospermum cornubiense]]'' {{Мали|(L.) DC.}} * ''[[Physospermum verticillatum]]'' {{Мали|Vis.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 5ashhe4vznvw68iqcqk2qwydb8r6s5q 0 1407154 5652559 2026-11-02T19:25:18Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Lucky strike i bandarikjunum.JPG|мини|Lucky Strike]] '''Lucky Strike''' (буквално: „Среќен погодок“, „Среќна случајност“ или „Неочекувана среќа“) — марка американски [[Цигара|цигари]]. Под оваа марка во почетокот се произведувал тутун за џвакање. Таа е една од нај... 5652559 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lucky strike i bandarikjunum.JPG|мини|Lucky Strike]] '''Lucky Strike''' (буквално: „Среќен погодок“, „Среќна случајност“ или „Неочекувана среќа“) — марка американски [[Цигара|цигари]]. Под оваа марка во почетокот се произведувал тутун за џвакање. Таа е една од најстарите марки цигари, со историја што потекнува уште од 1869 г. Во 1905 г. била откупена од компанијата American Tobacco Company (ATC), која подоцна прераснала во [[British American Tobacco]]. == Име == Марката Lucky Strike била претставена како вид пресуван тутун (тутун за џвакање поврзан со меласа) од страна на американската фирма R. A. Patterson во 1871 г., а во почетокот на XX век прераснала во марка цигари.<ref>{{Cite web |title=Tobacco Shipping Crate |url=https://americanhistory.si.edu/collections/nmah_1361964#:~:text=Founded%20in%201871,%20Lucky%20Strike,became%20their%20signature%20cigarette%20brand. |access-date=2024-06-18 |website=americanhistory.si.edu |language=en}}</ref> Името на марката бил вдахнат од тогашните [[Златна треска|златни трески]] и имал за цел да наведува на тутунска мешавина со врвен квалитет.<ref>{{Cite book |last1=Л |first1=Драб Н. |url=https://books.google.com/books?id=PyP4DwAAQBAJ&q=lucky+strike+tobacco+named+after+gold+rush |title=Збірник тестів з підготовки до ЗНО 2021: англійська мова: посібник |last2=М |first2=Лобецька І. |last3=О |first3=Костюк Т. |date=2020-01-09 |publisher=Нова Книга |isbn=978-966-382-845-9 |language=en}}</ref> Според една урбана легенда, името претставува алузија на присуство на [[канабис]] во одредени пакувања цигари.<ref>{{cite web|title=Marijuana in Lucky Strike|url=http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp|website=Snopes.com|date=28 May 2011 |access-date=12 May 2017}}</ref> == Историја == [[Податотека:I-love-montreux-jazz-lucky-strike-2packs.jpg|мини|[[Спонзорство|Спонзор]], Џез-фестивал во Монтре 2012 г.]] Според сопствените податоци, во [[2007]] г. под оваа марка биле произведени 23 милијарди цигари за продажба во повеќе од 80 земји во светот.<ref>{{Cite web |url=http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |title=British American Tobacco — Our international brands |access-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113232236/http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |archive-date=2009-01-13 |url-status=dead }}</ref> Марката била претставена од Р. А. Патерсон во 1871 г. како тутун за џвакање, а дури подоцна и како цигари. Во 1905 г., компанијата била купена од страна на American Tobacco Company. Според преданието, Р. А. Патерсон купил фабрика за тутун што била значително оштетена во [[пожар]], предизвикан од штрајк. Штедливиот нов сопственик не го фрлил исчадениот тутун, туку го помешал со обичниот, со што неочекувано добил нов вкус. Името за мешавината бил смислен двосмислено: ''lucky strike'', што вообичаено се преведува како „неочекувана среќа“, може да значи и „успешен штрајк“. Во 1917 г. започнал да се користи слоганот „It’s Toasted“ („Печен е“), кој ги известувал купувачите за новиот метод на сушење на тутунот — со печење, наместо со сушење на сонце. Истата година на пакувањето се појавува и кратенката „L.S.M.F.T.“ („Lucky Strike means fine tobacco“ / „Lucky Strike значи квалитетен тутун“).<ref>{{Cite web |url=http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |title=Urban Dictionary: LSMFT |access-date=2010-01-09 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310042321/http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |url-status=live }}</ref> Во 1935 г., ATC започнала да ја спонзорира радиоемисијата ''Your Hit Parade'', по што популарноста на марката нагло пораснала и се задржала на високо ниво во наредните 25 години. Била покрената низа реклами во кои учествувале познати холивудски глумци, меѓу кои и Даглас Фербенкс. Препознатливата темнозелена [[кутија цигари]] била заменета со бела во 1942 г., под слоганот „Lucky Strike Green has gone to war“ („Зелениот Lucky Strike замина во војна“). Втората светска војна послужила како одлична покривачка приказна за пакувањето да се направи попривлечно, а воедно и породољубиво. Постои и урбана легенда дека пилотите што ги исфрлиле атомските бомби врз [[Хирошима]] и [[Нагасаки]], по погодокот извикале: „Lucky strike. It’s toasted!“, а ако внимателно се погледне кутијата, црвениот круг потсетува на знамето на Јапонија.<ref>[http://www.snopes.com/business/market/luckystrike.asp snopes.com: Lucky Strike Logo Color Change]</ref> Во 1978 и 1994 г., правата за извоз ги откупила компанијата [[Brown & Williamson]]. Во шеесеттите години биле пуштени во продажба цигари со филтер, покрај ментолските Lucky Strike Green (зборот „green“ го означувал присуството на ментол во цигарите, а не бојата на кутијата). На крајот од 2006 г., во Северна Америка производство на овие цигари било запрено, но British American Tobacco продолжила со нивна промоција и поддршка на другите пазари. R. J. Reynolds продолжил со производство на цигарите без филтер. Во 2007 г. се појавило ново „двојно“ пакување, во кое 7 цигари биле одделени од останатите. Истата година во рекламите учествувал и Хе Пингпинг, најнискиот човек на планетата.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |title=World’s shortest man, He Pingping, makes trip to New York City |access-date=2010-01-09 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003221201/http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |url-status=live }}</ref> [[Податотека:Jenson button usgp 2004 ontrack.jpg|мини|Логото на Lucky Strike на болидот на BAR Honda]] Во 1997 г., British American Tobacco ја откупила екипата од Формула 1, Тирел, а подоцна екипата била преземена од компанијата Honda, па сѐ до крајот на сезоната 2006 г. логото на Lucky Strike стоело на болидите. Во 2009 г., британското пакување го заменило класичниот црвен круг кај „лесниот“ Lucky Strike со син, за купувачите полесно да го разликуваат силниот вид од полесниот.<ref>[http://www.talkingretail.com/products/product-news/12552-lucky-strike-silver-changes-its-colour.html Lucky Strike Silver changes its colour]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lucky Strike}} * [http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike Collection of mid-twentieth century advertising featuring Lucky Strike cigarettes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208034053/http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike |date=2017-02-08 }} * [http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp "Lucky Strikes?"] (12 јуни 2006) [[Категорија:Марки на цигари]] 7zksfa4zw7a4m7cppdp7nxbf704qo2z 5652564 5652559 2026-11-02T19:29:25Z Andrew012p 85224 5652564 wikitext text/x-wiki {{infobox brand | name= Lucky Strike | currentowner= [[British American Tobacco]] | producedby= British American Tobacco<br/>[[R. J. Reynolds Tobacco Company|R. J. Reynolds]] | origin= Соединети Држави | introduced= 1871 | footnotes = Карциногеност: [[IARC група 1]] | website = | logo = Lucky-strike-login-page-logo-v2.png | logo_upright = 0.6 |image=Lucky strike i bandarikjunum.JPG}} '''Lucky Strike''' (буквално: „Среќен погодок“, „Среќна случајност“ или „Неочекувана среќа“) — марка американски [[Цигара|цигари]]. Под оваа марка во почетокот се произведувал тутун за џвакање. Таа е една од најстарите марки цигари, со историја што потекнува уште од 1869 г. Во 1905 г. била откупена од компанијата American Tobacco Company (ATC), која подоцна прераснала во [[British American Tobacco]]. == Име == Марката Lucky Strike била претставена како вид пресуван тутун (тутун за џвакање поврзан со меласа) од страна на американската фирма R. A. Patterson во 1871 г., а во почетокот на XX век прераснала во марка цигари.<ref>{{Cite web |title=Tobacco Shipping Crate |url=https://americanhistory.si.edu/collections/nmah_1361964#:~:text=Founded%20in%201871,%20Lucky%20Strike,became%20their%20signature%20cigarette%20brand. |access-date=2024-06-18 |website=americanhistory.si.edu |language=en}}</ref> Името на марката бил вдахнат од тогашните [[Златна треска|златни трески]] и имал за цел да наведува на тутунска мешавина со врвен квалитет.<ref>{{Cite book |last1=Л |first1=Драб Н. |url=https://books.google.com/books?id=PyP4DwAAQBAJ&q=lucky+strike+tobacco+named+after+gold+rush |title=Збірник тестів з підготовки до ЗНО 2021: англійська мова: посібник |last2=М |first2=Лобецька І. |last3=О |first3=Костюк Т. |date=2020-01-09 |publisher=Нова Книга |isbn=978-966-382-845-9 |language=en}}</ref> Според една урбана легенда, името претставува алузија на присуство на [[канабис]] во одредени пакувања цигари.<ref>{{cite web|title=Marijuana in Lucky Strike|url=http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp|website=Snopes.com|date=28 May 2011 |access-date=12 May 2017}}</ref> == Историја == [[Податотека:I-love-montreux-jazz-lucky-strike-2packs.jpg|мини|[[Спонзорство|Спонзор]], Џез-фестивал во Монтре 2012 г.]] Според сопствените податоци, во [[2007]] г. под оваа марка биле произведени 23 милијарди цигари за продажба во повеќе од 80 земји во светот.<ref>{{Cite web |url=http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |title=British American Tobacco — Our international brands |access-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113232236/http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |archive-date=2009-01-13 |url-status=dead }}</ref> Марката била претставена од Р. А. Патерсон во 1871 г. како тутун за џвакање, а дури подоцна и како цигари. Во 1905 г., компанијата била купена од страна на American Tobacco Company. Според преданието, Р. А. Патерсон купил фабрика за тутун што била значително оштетена во [[пожар]], предизвикан од штрајк. Штедливиот нов сопственик не го фрлил исчадениот тутун, туку го помешал со обичниот, со што неочекувано добил нов вкус. Името за мешавината бил смислен двосмислено: ''lucky strike'', што вообичаено се преведува како „неочекувана среќа“, може да значи и „успешен штрајк“. Во 1917 г. започнал да се користи слоганот „It’s Toasted“ („Печен е“), кој ги известувал купувачите за новиот метод на сушење на тутунот — со печење, наместо со сушење на сонце. Истата година на пакувањето се појавува и кратенката „L.S.M.F.T.“ („Lucky Strike means fine tobacco“ / „Lucky Strike значи квалитетен тутун“).<ref>{{Cite web |url=http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |title=Urban Dictionary: LSMFT |access-date=2010-01-09 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310042321/http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |url-status=live }}</ref> Во 1935 г., ATC започнала да ја спонзорира радиоемисијата ''Your Hit Parade'', по што популарноста на марката нагло пораснала и се задржала на високо ниво во наредните 25 години. Била покрената низа реклами во кои учествувале познати холивудски глумци, меѓу кои и Даглас Фербенкс. Препознатливата темнозелена [[кутија цигари]] била заменета со бела во 1942 г., под слоганот „Lucky Strike Green has gone to war“ („Зелениот Lucky Strike замина во војна“). Втората светска војна послужила како одлична покривачка приказна за пакувањето да се направи попривлечно, а воедно и породољубиво. Постои и урбана легенда дека пилотите што ги исфрлиле атомските бомби врз [[Хирошима]] и [[Нагасаки]], по погодокот извикале: „Lucky strike. It’s toasted!“, а ако внимателно се погледне кутијата, црвениот круг потсетува на знамето на Јапонија.<ref>[http://www.snopes.com/business/market/luckystrike.asp snopes.com: Lucky Strike Logo Color Change]</ref> Во 1978 и 1994 г., правата за извоз ги откупила компанијата [[Brown & Williamson]]. Во шеесеттите години биле пуштени во продажба цигари со филтер, покрај ментолските Lucky Strike Green (зборот „green“ го означувал присуството на ментол во цигарите, а не бојата на кутијата). На крајот од 2006 г., во Северна Америка производство на овие цигари било запрено, но British American Tobacco продолжила со нивна промоција и поддршка на другите пазари. R. J. Reynolds продолжил со производство на цигарите без филтер. Во 2007 г. се појавило ново „двојно“ пакување, во кое 7 цигари биле одделени од останатите. Истата година во рекламите учествувал и Хе Пингпинг, најнискиот човек на планетата.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |title=World’s shortest man, He Pingping, makes trip to New York City |access-date=2010-01-09 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003221201/http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |url-status=live }}</ref> [[Податотека:Jenson button usgp 2004 ontrack.jpg|мини|Логото на Lucky Strike на болидот на BAR Honda]] Во 1997 г., British American Tobacco ја откупила екипата од Формула 1, Тирел, а подоцна екипата била преземена од компанијата Honda, па сѐ до крајот на сезоната 2006 г. логото на Lucky Strike стоело на болидите. Во 2009 г., британското пакување го заменило класичниот црвен круг кај „лесниот“ Lucky Strike со син, за купувачите полесно да го разликуваат силниот вид од полесниот.<ref>[http://www.talkingretail.com/products/product-news/12552-lucky-strike-silver-changes-its-colour.html Lucky Strike Silver changes its colour]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lucky Strike}} * [http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike Collection of mid-twentieth century advertising featuring Lucky Strike cigarettes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208034053/http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike |date=2017-02-08 }} * [http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp "Lucky Strikes?"] (12 јуни 2006) [[Категорија:Марки на цигари]] 8ssyrthxprv5yx7z2yf6kh523363ivd 5652566 5652564 2026-11-02T19:29:57Z Andrew012p 85224 5652566 wikitext text/x-wiki {{infobox brand | name= Lucky Strike | currentowner= [[British American Tobacco]] | producedby= British American Tobacco<br/>[[R. J. Reynolds Tobacco Company|R. J. Reynolds]] | origin= {{САД}} | introduced= 1871 | footnotes = Карциногеност: [[IARC група 1]] | website = | logo = Lucky-strike-login-page-logo-v2.png | logo_upright = 0.6 |image=Lucky strike i bandarikjunum.JPG}} '''Lucky Strike''' (буквално: „Среќен погодок“, „Среќна случајност“ или „Неочекувана среќа“) — марка американски [[Цигара|цигари]]. Под оваа марка во почетокот се произведувал тутун за џвакање. Таа е една од најстарите марки цигари, со историја што потекнува уште од 1869 г. Во 1905 г. била откупена од компанијата American Tobacco Company (ATC), која подоцна прераснала во [[British American Tobacco]]. == Име == Марката Lucky Strike била претставена како вид пресуван тутун (тутун за џвакање поврзан со меласа) од страна на американската фирма R. A. Patterson во 1871 г., а во почетокот на XX век прераснала во марка цигари.<ref>{{Cite web |title=Tobacco Shipping Crate |url=https://americanhistory.si.edu/collections/nmah_1361964#:~:text=Founded%20in%201871,%20Lucky%20Strike,became%20their%20signature%20cigarette%20brand. |access-date=2024-06-18 |website=americanhistory.si.edu |language=en}}</ref> Името на марката бил вдахнат од тогашните [[Златна треска|златни трески]] и имал за цел да наведува на тутунска мешавина со врвен квалитет.<ref>{{Cite book |last1=Л |first1=Драб Н. |url=https://books.google.com/books?id=PyP4DwAAQBAJ&q=lucky+strike+tobacco+named+after+gold+rush |title=Збірник тестів з підготовки до ЗНО 2021: англійська мова: посібник |last2=М |first2=Лобецька І. |last3=О |first3=Костюк Т. |date=2020-01-09 |publisher=Нова Книга |isbn=978-966-382-845-9 |language=en}}</ref> Според една урбана легенда, името претставува алузија на присуство на [[канабис]] во одредени пакувања цигари.<ref>{{cite web|title=Marijuana in Lucky Strike|url=http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp|website=Snopes.com|date=28 May 2011 |access-date=12 May 2017}}</ref> == Историја == [[Податотека:I-love-montreux-jazz-lucky-strike-2packs.jpg|мини|[[Спонзорство|Спонзор]], Џез-фестивал во Монтре 2012 г.]] Според сопствените податоци, во [[2007]] г. под оваа марка биле произведени 23 милијарди цигари за продажба во повеќе од 80 земји во светот.<ref>{{Cite web |url=http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |title=British American Tobacco — Our international brands |access-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113232236/http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |archive-date=2009-01-13 |url-status=dead }}</ref> Марката била претставена од Р. А. Патерсон во 1871 г. како тутун за џвакање, а дури подоцна и како цигари. Во 1905 г., компанијата била купена од страна на American Tobacco Company. Според преданието, Р. А. Патерсон купил фабрика за тутун што била значително оштетена во [[пожар]], предизвикан од штрајк. Штедливиот нов сопственик не го фрлил исчадениот тутун, туку го помешал со обичниот, со што неочекувано добил нов вкус. Името за мешавината бил смислен двосмислено: ''lucky strike'', што вообичаено се преведува како „неочекувана среќа“, може да значи и „успешен штрајк“. Во 1917 г. започнал да се користи слоганот „It’s Toasted“ („Печен е“), кој ги известувал купувачите за новиот метод на сушење на тутунот — со печење, наместо со сушење на сонце. Истата година на пакувањето се појавува и кратенката „L.S.M.F.T.“ („Lucky Strike means fine tobacco“ / „Lucky Strike значи квалитетен тутун“).<ref>{{Cite web |url=http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |title=Urban Dictionary: LSMFT |access-date=2010-01-09 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310042321/http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |url-status=live }}</ref> Во 1935 г., ATC започнала да ја спонзорира радиоемисијата ''Your Hit Parade'', по што популарноста на марката нагло пораснала и се задржала на високо ниво во наредните 25 години. Била покрената низа реклами во кои учествувале познати холивудски глумци, меѓу кои и Даглас Фербенкс. Препознатливата темнозелена [[кутија цигари]] била заменета со бела во 1942 г., под слоганот „Lucky Strike Green has gone to war“ („Зелениот Lucky Strike замина во војна“). Втората светска војна послужила како одлична покривачка приказна за пакувањето да се направи попривлечно, а воедно и породољубиво. Постои и урбана легенда дека пилотите што ги исфрлиле атомските бомби врз [[Хирошима]] и [[Нагасаки]], по погодокот извикале: „Lucky strike. It’s toasted!“, а ако внимателно се погледне кутијата, црвениот круг потсетува на знамето на Јапонија.<ref>[http://www.snopes.com/business/market/luckystrike.asp snopes.com: Lucky Strike Logo Color Change]</ref> Во 1978 и 1994 г., правата за извоз ги откупила компанијата [[Brown & Williamson]]. Во шеесеттите години биле пуштени во продажба цигари со филтер, покрај ментолските Lucky Strike Green (зборот „green“ го означувал присуството на ментол во цигарите, а не бојата на кутијата). На крајот од 2006 г., во Северна Америка производство на овие цигари било запрено, но British American Tobacco продолжила со нивна промоција и поддршка на другите пазари. R. J. Reynolds продолжил со производство на цигарите без филтер. Во 2007 г. се појавило ново „двојно“ пакување, во кое 7 цигари биле одделени од останатите. Истата година во рекламите учествувал и Хе Пингпинг, најнискиот човек на планетата.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |title=World’s shortest man, He Pingping, makes trip to New York City |access-date=2010-01-09 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003221201/http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |url-status=live }}</ref> [[Податотека:Jenson button usgp 2004 ontrack.jpg|мини|Логото на Lucky Strike на болидот на BAR Honda]] Во 1997 г., British American Tobacco ја откупила екипата од Формула 1, Тирел, а подоцна екипата била преземена од компанијата Honda, па сѐ до крајот на сезоната 2006 г. логото на Lucky Strike стоело на болидите. Во 2009 г., британското пакување го заменило класичниот црвен круг кај „лесниот“ Lucky Strike со син, за купувачите полесно да го разликуваат силниот вид од полесниот.<ref>[http://www.talkingretail.com/products/product-news/12552-lucky-strike-silver-changes-its-colour.html Lucky Strike Silver changes its colour]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lucky Strike}} * [http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike Collection of mid-twentieth century advertising featuring Lucky Strike cigarettes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208034053/http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike |date=2017-02-08 }} * [http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp "Lucky Strikes?"] (12 јуни 2006) [[Категорија:Марки на цигари]] jc650zi1c88n3a11rfrwhlyh6hvi74s 5652568 5652566 2026-11-02T19:30:56Z Andrew012p 85224 5652568 wikitext text/x-wiki {{infobox brand | name= Lucky Strike | currentowner= [[British American Tobacco]] | producedby= British American Tobacco<br/>[[R. J. Reynolds Tobacco Company|R. J. Reynolds]] | origin= {{САД}} | introduced= 1871 | footnotes = Канцерогеност: [[IARC група 1]] | website = | logo = Lucky-strike-login-page-logo-v2.png | logo_upright = 0.6 |image=Lucky strike i bandarikjunum.JPG}} '''Lucky Strike''' (буквално: „Среќен погодок“, „Среќна случајност“ или „Неочекувана среќа“) — марка американски [[Цигара|цигари]]. Под оваа марка во почетокот се произведувал тутун за џвакање. Таа е една од најстарите марки цигари, со историја што потекнува уште од 1869 г. Во 1905 г. била откупена од компанијата American Tobacco Company (ATC), која подоцна прераснала во [[British American Tobacco]]. == Име == Марката Lucky Strike била претставена како вид пресуван тутун (тутун за џвакање поврзан со меласа) од страна на американската фирма R. A. Patterson во 1871 г., а во почетокот на XX век прераснала во марка цигари.<ref>{{Cite web |title=Tobacco Shipping Crate |url=https://americanhistory.si.edu/collections/nmah_1361964#:~:text=Founded%20in%201871,%20Lucky%20Strike,became%20their%20signature%20cigarette%20brand. |access-date=2024-06-18 |website=americanhistory.si.edu |language=en}}</ref> Името на марката бил вдахнат од тогашните [[Златна треска|златни трески]] и имал за цел да наведува на тутунска мешавина со врвен квалитет.<ref>{{Cite book |last1=Л |first1=Драб Н. |url=https://books.google.com/books?id=PyP4DwAAQBAJ&q=lucky+strike+tobacco+named+after+gold+rush |title=Збірник тестів з підготовки до ЗНО 2021: англійська мова: посібник |last2=М |first2=Лобецька І. |last3=О |first3=Костюк Т. |date=2020-01-09 |publisher=Нова Книга |isbn=978-966-382-845-9 |language=en}}</ref> Според една урбана легенда, името претставува алузија на присуство на [[канабис]] во одредени пакувања цигари.<ref>{{cite web|title=Marijuana in Lucky Strike|url=http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp|website=Snopes.com|date=28 May 2011 |access-date=12 May 2017}}</ref> == Историја == [[Податотека:I-love-montreux-jazz-lucky-strike-2packs.jpg|мини|[[Спонзорство|Спонзор]], Џез-фестивал во Монтре 2012 г.]] Според сопствените податоци, во [[2007]] г. под оваа марка биле произведени 23 милијарди цигари за продажба во повеќе од 80 земји во светот.<ref>{{Cite web |url=http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |title=British American Tobacco — Our international brands |access-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113232236/http://www.bat.com/group/sites/uk__3mnfen.nsf/vwPagesWebLive/CEF733C2C77681DFC1257314004EF692?opendocument&SKN=1&TMP=1 |archive-date=2009-01-13 |url-status=dead }}</ref> Марката била претставена од Р. А. Патерсон во 1871 г. како тутун за џвакање, а дури подоцна и како цигари. Во 1905 г., компанијата била купена од страна на American Tobacco Company. Според преданието, Р. А. Патерсон купил фабрика за тутун што била значително оштетена во [[пожар]], предизвикан од штрајк. Штедливиот нов сопственик не го фрлил исчадениот тутун, туку го помешал со обичниот, со што неочекувано добил нов вкус. Името за мешавината бил смислен двосмислено: ''lucky strike'', што вообичаено се преведува како „неочекувана среќа“, може да значи и „успешен штрајк“. Во 1917 г. започнал да се користи слоганот „It’s Toasted“ („Печен е“), кој ги известувал купувачите за новиот метод на сушење на тутунот — со печење, наместо со сушење на сонце. Истата година на пакувањето се појавува и кратенката „L.S.M.F.T.“ („Lucky Strike means fine tobacco“ / „Lucky Strike значи квалитетен тутун“).<ref>{{Cite web |url=http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |title=Urban Dictionary: LSMFT |access-date=2010-01-09 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310042321/http://www.urbandictionary.com/define.php?term=LSMFT |url-status=live }}</ref> Во 1935 г., ATC започнала да ја спонзорира радиоемисијата ''Your Hit Parade'', по што популарноста на марката нагло пораснала и се задржала на високо ниво во наредните 25 години. Била покрената низа реклами во кои учествувале познати холивудски глумци, меѓу кои и Даглас Фербенкс. Препознатливата темнозелена [[кутија цигари]] била заменета со бела во 1942 г., под слоганот „Lucky Strike Green has gone to war“ („Зелениот Lucky Strike замина во војна“). Втората светска војна послужила како одлична покривачка приказна за пакувањето да се направи попривлечно, а воедно и породољубиво. Постои и урбана легенда дека пилотите што ги исфрлиле атомските бомби врз [[Хирошима]] и [[Нагасаки]], по погодокот извикале: „Lucky strike. It’s toasted!“, а ако внимателно се погледне кутијата, црвениот круг потсетува на знамето на Јапонија.<ref>[http://www.snopes.com/business/market/luckystrike.asp snopes.com: Lucky Strike Logo Color Change]</ref> Во 1978 и 1994 г., правата за извоз ги откупила компанијата [[Brown & Williamson]]. Во шеесеттите години биле пуштени во продажба цигари со филтер, покрај ментолските Lucky Strike Green (зборот „green“ го означувал присуството на ментол во цигарите, а не бојата на кутијата). На крајот од 2006 г., во Северна Америка производство на овие цигари било запрено, но British American Tobacco продолжила со нивна промоција и поддршка на другите пазари. R. J. Reynolds продолжил со производство на цигарите без филтер. Во 2007 г. се појавило ново „двојно“ пакување, во кое 7 цигари биле одделени од останатите. Истата година во рекламите учествувал и Хе Пингпинг, најнискиот човек на планетата.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |title=World’s shortest man, He Pingping, makes trip to New York City |access-date=2010-01-09 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003221201/http://www.nydailynews.com/news/2008/09/19/2008-09-19_worlds_shortest_man_he_pingping_makes_tr.html |url-status=live }}</ref> [[Податотека:Jenson button usgp 2004 ontrack.jpg|мини|Логото на Lucky Strike на болидот на BAR Honda]] Во 1997 г., British American Tobacco ја откупила екипата од Формула 1, Тирел, а подоцна екипата била преземена од компанијата Honda, па сѐ до крајот на сезоната 2006 г. логото на Lucky Strike стоело на болидите. Во 2009 г., британското пакување го заменило класичниот црвен круг кај „лесниот“ Lucky Strike со син, за купувачите полесно да го разликуваат силниот вид од полесниот.<ref>[http://www.talkingretail.com/products/product-news/12552-lucky-strike-silver-changes-its-colour.html Lucky Strike Silver changes its colour]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lucky Strike}} * [http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike Collection of mid-twentieth century advertising featuring Lucky Strike cigarettes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208034053/http://gogd.tjs-labs.com/gallery-view?product=lucky*strike |date=2017-02-08 }} * [http://www.snopes.com/business/secret/luckies.asp "Lucky Strikes?"] (12 јуни 2006) [[Категорија:Марки на цигари]] 4f7ftdd418bdvegeo5dwh9gra1xsc8x 0 1407155 5652560 2026-11-02T19:25:21Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Меуросеменик]] 5652560 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Меуросеменик]] r7j1v1nd85e3juxrsneyjet8kub6t2b 1 1407156 5652561 2026-11-02T19:25:33Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652561 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1407157 5652562 2026-11-02T19:25:45Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652562 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407158 5652567 2026-11-02T19:30:03Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image = |image_caption = |image_upright = |display_parents = 2 |taxon = Physospermum |authority = [[]] }} '''Physospermum cornubiense''' ― вид тревесто растение од родот ''[[Physospermum]]'', семејство [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} P... 5652567 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |image_caption = |image_upright = |display_parents = 2 |taxon = Physospermum |authority = [[]] }} '''Physospermum cornubiense''' ― вид тревесто растение од родот ''[[Physospermum]]'', семејство [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 May 2021}}</ref> == Опис == Ова е голо повеќегодишно тревесто растение, високо == Видови == Во Македонија расте по == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 5pj02vlof053uk9aq3m56a0at1ap6iq 5652570 5652567 2026-11-02T19:33:55Z Виолетова 1975 5652570 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image =Physospermum cornubiense UK.jpg |image_caption = |image_upright = |display_parents = 2 |taxon = Physospermum cornubiense |authority = ([[L.]]) DC. | synonyms = ''Ligusticum cornubiense'' <small>[[L.]]</small> }} '''Physospermum cornubiense''' ― вид тревесто растение од родот ''[[Physospermum]]'', семејство [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 May 2021}}</ref> == Опис == Ова е голо повеќегодишно тревесто растение, високо <ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1586-1587}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по <ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] trh3cfr5s5dz2ahm5rmopwcannsbmx5 5652574 5652570 2026-11-02T19:39:17Z Виолетова 1975 5652574 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image =Physospermum cornubiense UK.jpg |image_caption = |image_upright = |display_parents = 2 |taxon = Physospermum cornubiense |authority = ([[L.]]) DC. | synonyms = ''Ligusticum cornubiense'' <small>[[L.]]</small> }} '''Physospermum cornubiense''' ― вид тревесто растение од родот ''[[Physospermum]]'', семејство [[штитоцветни]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40389-1|title=Physospermum Cusson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 May 2021}}</ref> == Опис == Ова е голо повеќегодишно тревесто растение, високо 40-120 см. Стеблото е јако, круглесто, со надолжни пруди, во горната половина разгрането и со листови само во основата на стеблото. Листовите се на долги дршки, на изглед триаглести, 2-3 пати перести или тројни, крајните сегменти 2-3 см долги, јајцевидни. Штитот е терминален, со 5-12 штитчиња на долги дршки, брактеите се 2-5 линејно-ланцетни, целокрајни. Штитчињата со 5-15 цвета и со 2-5 линејно-ланцетни брактеоли, сите штитчиња со дршки со речиси иста должина. Чашкините ливчиња се мали, триаглести. Венечните ливчиња се бели, околу 1 мм долги, со многу свиткан врв кон внатрешноста на светот. Плодот е образуван од 2 топчести половини, по површината мазни и светликави.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1586-1587}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по работ на шумите и проретчените широколисни и четинарски шуми. Видот е познат за Китка, Јакупица, Шар Планина, Бистра, Кожуф, Беласица, Дебар, Горно Косоврасти, клисурата на Црн Дрим, помеѓу Кичево и Цер, Ресен, Прилеп, Мариово, Кавадарци, Огражден, Струмица, Банско.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Целери]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] izdllgcb2n5tm3pxepl4nqn2trdhcnq 1 1407159 5652571 2026-11-02T19:34:05Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652571 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407160 5652573 2026-11-02T19:34:54Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Извршен програм]] на [[Прилог (програмска опрема)]] 5652573 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Прилог (програмска опрема)]] 42du3ivw9drowdkck5ruvski1045xta 0 1407161 5652575 2026-11-02T19:39:51Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Physospermum cornubiense]] 5652575 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Physospermum cornubiense]] 2vb6qo2l0ndkbqdeb2tz7zbzv509uqi 0 1407162 5652590 2026-11-02T20:25:02Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1083023563|Bupleurum baldense]]“ 5652590 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Bupleurum baldense - 15062010.jpg|genus=Bupleurum|species=baldense|authority=Turra}} '''Балдско зајачко уво''' ([[науч.]] ''Bupleurum baldense'') ― растителен вид од родот зајачко уво, ''[[Bupleurum]]''. == Опис == Ова е == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по == Надворешни врски == {{Ризница-врска}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Зајачко уво]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ivk8u8scdotmn61xr741i1blvzy4hj0 5652697 5652590 2026-11-03T11:49:18Z Виолетова 1975 5652697 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Bupleurum baldense - 15062010.jpg|genus=Bupleurum|species=baldense|authority=Turra}} '''Балдско зајачко уво''' ([[науч.]] ''Bupleurum baldense'') ― растителен вид од родот зајачко уво, ''[[Bupleurum]]''. == Опис == Ова е едногодишно голо растение, до 50 см високо, послабо разгрането, само со гранчиња од прв ред или е многу разгрането. Базалните листови се ланцетни, на врвот заострени и обично со долги дршки. Штитовите се со долги дршки и со 5-8 зраци со штитчиња. Зраците се со различна должина. Брактеите се зелени или жолтеникаво-зелени, ланцетни до линејно-ланцетни. Штитчињата се со 5 брактеоли, брактеолите ланцетни, повеќе или помалку конкавни, со долг шилест врв, многу подолги од цветовите. Плодот е околу 1-2 мм долг со не многу испакнати рабови.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1594-1595}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по брдските пасишта, на варовнички камењари и серпентин. Се посочува за Треска, Демир Капија, Кочани, Штип, Валандово, Охрид, Пчиња, Вардар, Водно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Зајачко уво]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] eiyqgf9gcykrwe8h8b4rwf6w5c3p0br 5652698 5652697 2026-11-03T11:49:43Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5652698 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Bupleurum baldense - 15062010.jpg|genus=Bupleurum|species=baldense|authority=Turra}} '''Балдско зајачко уво''' ([[науч.]] ''Bupleurum baldense'') ― растителен вид од родот зајачко уво, ''[[Bupleurum]]''. == Опис == Ова е едногодишно голо растение, до 50 см високо, послабо разгрането, само со гранчиња од прв ред или е многу разгрането. Базалните листови се ланцетни, на врвот заострени и обично со долги дршки. Штитовите се со долги дршки и со 5-8 зраци со штитчиња. Зраците се со различна должина. Брактеите се зелени или жолтеникаво-зелени, ланцетни до линејно-ланцетни. Штитчињата се со 5 брактеоли, брактеолите ланцетни, повеќе или помалку конкавни, со долг шилест врв, многу подолги од цветовите. Плодот е околу 1-2 мм долг со не многу испакнати рабови.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1594-1595}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по брдските пасишта, на варовнички камењари и серпентин. Се посочува за Треска, Демир Капија, Кочани, Штип, Валандово, Охрид, Пчиња, Вардар, Водно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Зајачко уво]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ch3y5t03hcmhrspzorbmfwqw3ay2jco 0 1407163 5652605 2026-11-02T23:18:37Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1369568599|Mount Hope (Palmer Land)]]“ 5652605 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Хоуп|elevation=3239 м|elevation_ref=<ref name="BAT">[https://www.bas.ac.uk/media-post/new-satellite-imagery-reveals-new-highest-antarctic-peninsula-mountain/ New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain] [[British Antarctic Survey]], 11 December 2017</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]]|map_size=|map_caption=|location=[[Палмерова Земја]],<br>[[Антарктички Полуостров]],<br>[[Антарктик]]|range=[[Венец Етернити]], [[Антарктички Анди]]|coordinates={{coord|69|45|35|S|64|33|19|W|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name="gnis" />|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=Mount Hope, Eternity Range, Antarctica.jpg}} '''Маунт Хоуп''' е [[планина]] која се издига на 3.239 метри, формирајќи го централниот и највисок [[Врв (топографија)|врв]] на планинскиот венец Етернити во северниот дел [[Палмерова Земја|на Палмер Ленд]], [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]], Антарктик. Се наоѓа во рамките на [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]], [[Чилеанска Антарктичка Територија|Чилеанската антарктичка територија]] и [[Аргентински Антарктик|Аргентинските Антарктички]] претензии. По истражувањето спроведено во 2017 година од страна на [[Британско антарктичко истражување|Британскиот тим за антарктички истражувања]], се покажа дека планината Хоуп е повисока отколку што се сметаше претходно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-42238262|title=Mt Hope installed as 'UK's highest peak'|date=December 11, 2017}}</ref> Врвот е највисоката точка во [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]] и побаруваните земји на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Имиња == Првпат била виден од воздух и именуван како Маунт Хоуп од Линколн Елсворт за време на неговите летови на 21 и 23 ноември 1935 година. Оваа планина е една од трите главни планини во Елсвортскиот венец Етернити, на кои тој им ги дал имињата Вера, Надеж и Љубов. Планината била детално истражена во ноември 1936 година, кога Џ. Р. Римил, предводник на британската експедиција Греам Ленд, ѝ го доделил името „Планина Вејкфилд“. Подоцна, во септември 1940 година, таа била фотографирана од воздух од страна на [[Американска антарктичка програма|Антарктичката служба на Соединетите Американски Држави]], а во декември 1947 година и од Антарктичката истражувачка експедиција Роне. По темелна анализа на извештаите, картографските материјали и воздушните фотографии од овие експедиции, дополнета со теренските истражувања на Службата за истражување на зависните територии на Фолкландските Острови во 1960 година, било утврдено дека планината Хоуп, именувана од Елсворт, и планината Вејкфилд, именувана од Римил, всушност претставуваат иста географска целина. Со цел да се зачува историскиот континуитет, било одлучено за планината да се задржи името „Маунт Хоуп“, додека називот „Вејкфилд“ бил доделен на висорамнината Вејкфилд, која се наоѓа северозападно од неа. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот|Список на ултраси на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=gnis>{{cite gnis |type=antarid |id=6966 |name=Mount Hope |accessdate=2013-11-13}}</ref>}}{{USGS gazetteer|id=6966|name=Mount Hope}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mount Hope (Eternity Range)}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] f5y3zid3vn5z7nnqk1tl1c4dqw7ml7k 5652606 5652605 2026-11-02T23:19:22Z Bojan9Spasovski 91316 /* Поврзано */ 5652606 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Хоуп|elevation=3239 м|elevation_ref=<ref name="BAT">[https://www.bas.ac.uk/media-post/new-satellite-imagery-reveals-new-highest-antarctic-peninsula-mountain/ New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain] [[British Antarctic Survey]], 11 December 2017</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]]|map_size=|map_caption=|location=[[Палмерова Земја]],<br>[[Антарктички Полуостров]],<br>[[Антарктик]]|range=[[Венец Етернити]], [[Антарктички Анди]]|coordinates={{coord|69|45|35|S|64|33|19|W|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name="gnis" />|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=Mount Hope, Eternity Range, Antarctica.jpg}} '''Маунт Хоуп''' е [[планина]] која се издига на 3.239 метри, формирајќи го централниот и највисок [[Врв (топографија)|врв]] на планинскиот венец Етернити во северниот дел [[Палмерова Земја|на Палмер Ленд]], [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]], Антарктик. Се наоѓа во рамките на [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]], [[Чилеанска Антарктичка Територија|Чилеанската антарктичка територија]] и [[Аргентински Антарктик|Аргентинските Антарктички]] претензии. По истражувањето спроведено во 2017 година од страна на [[Британско антарктичко истражување|Британскиот тим за антарктички истражувања]], се покажа дека планината Хоуп е повисока отколку што се сметаше претходно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-42238262|title=Mt Hope installed as 'UK's highest peak'|date=December 11, 2017}}</ref> Врвот е највисоката точка во [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]] и побаруваните земји на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Имиња == Првпат била виден од воздух и именуван како Маунт Хоуп од Линколн Елсворт за време на неговите летови на 21 и 23 ноември 1935 година. Оваа планина е една од трите главни планини во Елсвортскиот венец Етернити, на кои тој им ги дал имињата Вера, Надеж и Љубов. Планината била детално истражена во ноември 1936 година, кога Џ. Р. Римил, предводник на британската експедиција Греам Ленд, ѝ го доделил името „Планина Вејкфилд“. Подоцна, во септември 1940 година, таа била фотографирана од воздух од страна на [[Американска антарктичка програма|Антарктичката служба на Соединетите Американски Држави]], а во декември 1947 година и од Антарктичката истражувачка експедиција Роне. По темелна анализа на извештаите, картографските материјали и воздушните фотографии од овие експедиции, дополнета со теренските истражувања на Службата за истражување на зависните територии на Фолкландските Острови во 1960 година, било утврдено дека планината Хоуп, именувана од Елсворт, и планината Вејкфилд, именувана од Римил, всушност претставуваат иста географска целина. Со цел да се зачува историскиот континуитет, било одлучено за планината да се задржи името „Маунт Хоуп“, додека називот „Вејкфилд“ бил доделен на висорамнината Вејкфилд, која се наоѓа северозападно од неа. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=gnis>{{cite gnis |type=antarid |id=6966 |name=Mount Hope |accessdate=2013-11-13}}</ref>}}{{USGS gazetteer|id=6966|name=Mount Hope}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mount Hope (Eternity Range)}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 5pbrnxptsxiopmdunj7h9rhkznmwpqm 5652607 5652606 2026-11-02T23:20:02Z Bojan9Spasovski 91316 5652607 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Хоуп|elevation=3239 м|elevation_ref=<ref name="BAT">[https://www.bas.ac.uk/media-post/new-satellite-imagery-reveals-new-highest-antarctic-peninsula-mountain/ New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain] [[British Antarctic Survey]], 11 December 2017</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]]|map_size=|map_caption=|location=[[Палмерова Земја]],<br>[[Антарктички Полуостров]],<br>[[Антарктик]]|range=[[Венец Етернити]], [[Антарктички Анди]]|coordinates={{coord|69|45|35|S|64|33|19|W|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name="gnis" />|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=Mount Hope, Eternity Range, Antarctica.jpg}} '''Хоуп''' — [[планина]] која се издига на 3.239 метри, формирајќи го централниот и највисок [[Врв (топографија)|врв]] на планинскиот венец Етернити во северниот дел [[Палмерова Земја|на Палмер Ленд]], [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]], Антарктик. Се наоѓа во рамките на [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]], [[Чилеанска Антарктичка Територија|Чилеанската антарктичка територија]] и [[Аргентински Антарктик|Аргентинските Антарктички]] претензии. По истражувањето спроведено во 2017 година од страна на [[Британско антарктичко истражување|Британскиот тим за антарктички истражувања]], се покажа дека планината Хоуп е повисока отколку што се сметаше претходно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-42238262|title=Mt Hope installed as 'UK's highest peak'|date=December 11, 2017}}</ref> Врвот е највисоката точка во [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]] и побаруваните земји на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Имиња == Првпат била виден од воздух и именуван како Маунт Хоуп од Линколн Елсворт за време на неговите летови на 21 и 23 ноември 1935 година. Оваа планина е една од трите главни планини во Елсвортскиот венец Етернити, на кои тој им ги дал имињата Вера, Надеж и Љубов. Планината била детално истражена во ноември 1936 година, кога Џ. Р. Римил, предводник на британската експедиција Греам Ленд, ѝ го доделил името „Планина Вејкфилд“. Подоцна, во септември 1940 година, таа била фотографирана од воздух од страна на [[Американска антарктичка програма|Антарктичката служба на Соединетите Американски Држави]], а во декември 1947 година и од Антарктичката истражувачка експедиција Роне. По темелна анализа на извештаите, картографските материјали и воздушните фотографии од овие експедиции, дополнета со теренските истражувања на Службата за истражување на зависните територии на Фолкландските Острови во 1960 година, било утврдено дека планината Хоуп, именувана од Елсворт, и планината Вејкфилд, именувана од Римил, всушност претставуваат иста географска целина. Со цел да се зачува историскиот континуитет, било одлучено за планината да се задржи името „Маунт Хоуп“, додека називот „Вејкфилд“ бил доделен на висорамнината Вејкфилд, која се наоѓа северозападно од неа. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=gnis>{{cite gnis |type=antarid |id=6966 |name=Mount Hope |accessdate=2013-11-13}}</ref>}}{{USGS gazetteer|id=6966|name=Mount Hope}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mount Hope (Eternity Range)}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] jm0mb9wp80tmgvt5oy4h9v45phy8eh8 5652614 5652607 2026-11-02T23:29:42Z Bojan9Spasovski 91316 5652614 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Хоуп|elevation=3239 м|elevation_ref=<ref name="BAT">[https://www.bas.ac.uk/media-post/new-satellite-imagery-reveals-new-highest-antarctic-peninsula-mountain/ New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain] [[British Antarctic Survey]], 11 December 2017</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]]|map_size=|map_caption=|location=[[Палмерова Земја]],<br>[[Антарктички Полуостров]],<br>[[Антарктик]]|range=[[Венец Етернити]], [[Антарктички Анди]]|coordinates={{coord|69|45|35|S|64|33|19|W|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name="gnis" />|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=Mount Hope, Eternity Range, Antarctica.jpg|photo_caption=Јужната страна на планината Хоуп, прикажана под агол од исток.}} '''Хоуп''' — [[планина]] која се издига на 3.239 метри, формирајќи го централниот и највисок [[Врв (топографија)|врв]] на планинскиот венец Етернити во северниот дел [[Палмерова Земја|на Палмер Ленд]], [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]], Антарктик. Се наоѓа во рамките на [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]], [[Чилеанска Антарктичка Територија|Чилеанската антарктичка територија]] и [[Аргентински Антарктик|Аргентинските Антарктички]] претензии. По истражувањето спроведено во 2017 година од страна на [[Британско антарктичко истражување|Британскиот тим за антарктички истражувања]], се покажа дека планината Хоуп е повисока отколку што се сметаше претходно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-42238262|title=Mt Hope installed as 'UK's highest peak'|date=December 11, 2017}}</ref> Врвот е највисоката точка во [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]] и побаруваните земји на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Имиња == Првпат била виден од воздух и именуван како Маунт Хоуп од Линколн Елсворт за време на неговите летови на 21 и 23 ноември 1935 година. Оваа планина е една од трите главни планини во Елсвортскиот венец Етернити, на кои тој им ги дал имињата Вера, Надеж и Љубов. Планината била детално истражена во ноември 1936 година, кога Џ. Р. Римил, предводник на британската експедиција Греам Ленд, ѝ го доделил името „Планина Вејкфилд“. Подоцна, во септември 1940 година, таа била фотографирана од воздух од страна на [[Американска антарктичка програма|Антарктичката служба на Соединетите Американски Држави]], а во декември 1947 година и од Антарктичката истражувачка експедиција Роне. По темелна анализа на извештаите, картографските материјали и воздушните фотографии од овие експедиции, дополнета со теренските истражувања на Службата за истражување на зависните територии на Фолкландските Острови во 1960 година, било утврдено дека планината Хоуп, именувана од Елсворт, и планината Вејкфилд, именувана од Римил, всушност претставуваат иста географска целина. Со цел да се зачува историскиот континуитет, било одлучено за планината да се задржи името „Маунт Хоуп“, додека називот „Вејкфилд“ бил доделен на висорамнината Вејкфилд, која се наоѓа северозападно од неа. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=gnis>{{cite gnis |type=antarid |id=6966 |name=Mount Hope |accessdate=2013-11-13}}</ref>}}{{USGS gazetteer|id=6966|name=Mount Hope}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mount Hope (Eternity Range)}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] geb50irwscs99zhlavclk53ru0nl31r 5652623 5652614 2026-11-02T23:48:07Z Bojan9Spasovski 91316 додадена [[Категорија:Планини на Антарктикот]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652623 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Хоуп|elevation=3239 м|elevation_ref=<ref name="BAT">[https://www.bas.ac.uk/media-post/new-satellite-imagery-reveals-new-highest-antarctic-peninsula-mountain/ New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain] [[British Antarctic Survey]], 11 December 2017</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]]|map_size=|map_caption=|location=[[Палмерова Земја]],<br>[[Антарктички Полуостров]],<br>[[Антарктик]]|range=[[Венец Етернити]], [[Антарктички Анди]]|coordinates={{coord|69|45|35|S|64|33|19|W|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name="gnis" />|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=Mount Hope, Eternity Range, Antarctica.jpg|photo_caption=Јужната страна на планината Хоуп, прикажана под агол од исток.}} '''Хоуп''' — [[планина]] која се издига на 3.239 метри, формирајќи го централниот и највисок [[Врв (топографија)|врв]] на планинскиот венец Етернити во северниот дел [[Палмерова Земја|на Палмер Ленд]], [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]], Антарктик. Се наоѓа во рамките на [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]], [[Чилеанска Антарктичка Територија|Чилеанската антарктичка територија]] и [[Аргентински Антарктик|Аргентинските Антарктички]] претензии. По истражувањето спроведено во 2017 година од страна на [[Британско антарктичко истражување|Британскиот тим за антарктички истражувања]], се покажа дека планината Хоуп е повисока отколку што се сметаше претходно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-42238262|title=Mt Hope installed as 'UK's highest peak'|date=December 11, 2017}}</ref> Врвот е највисоката точка во [[Британска Антарктичка Територија|Британската антарктичка територија]] и побаруваните земји на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Имиња == Првпат била виден од воздух и именуван како Маунт Хоуп од Линколн Елсворт за време на неговите летови на 21 и 23 ноември 1935 година. Оваа планина е една од трите главни планини во Елсвортскиот венец Етернити, на кои тој им ги дал имињата Вера, Надеж и Љубов. Планината била детално истражена во ноември 1936 година, кога Џ. Р. Римил, предводник на британската експедиција Греам Ленд, ѝ го доделил името „Планина Вејкфилд“. Подоцна, во септември 1940 година, таа била фотографирана од воздух од страна на [[Американска антарктичка програма|Антарктичката служба на Соединетите Американски Држави]], а во декември 1947 година и од Антарктичката истражувачка експедиција Роне. По темелна анализа на извештаите, картографските материјали и воздушните фотографии од овие експедиции, дополнета со теренските истражувања на Службата за истражување на зависните територии на Фолкландските Острови во 1960 година, било утврдено дека планината Хоуп, именувана од Елсворт, и планината Вејкфилд, именувана од Римил, всушност претставуваат иста географска целина. Со цел да се зачува историскиот континуитет, било одлучено за планината да се задржи името „Маунт Хоуп“, додека називот „Вејкфилд“ бил доделен на висорамнината Вејкфилд, која се наоѓа северозападно од неа. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=gnis>{{cite gnis |type=antarid |id=6966 |name=Mount Hope |accessdate=2013-11-13}}</ref>}}{{USGS gazetteer|id=6966|name=Mount Hope}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mount Hope (Eternity Range)}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Планини на Антарктикот]] su7tigfpkxl2nlx0an5l0w2tltyveta 0 1407164 5652608 2026-11-02T23:21:40Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1369566710|Mount Gaudry]]“ 5652608 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560|elevation_ref={{r|ribus}}|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], Рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name="gnis"/>|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315{{R|peaklist}} или 2.560 метри{{R|ribus}} висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи ==   == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] dbqsfq8ge93sbu1s6d54imet7esq5gr 5652609 5652608 2026-11-02T23:22:33Z Bojan9Spasovski 91316 5652609 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], Рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315 или 2.560 метри{{R|ribus}} висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] lnt2djfnb4ykra3b8dyzl7kr3n59poi 5652610 5652609 2026-11-02T23:23:14Z Bojan9Spasovski 91316 5652610 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], Рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315 или 2.560 метри{{r|ribus}} висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 23t5uyd6o7v0slgz5kzs0upcawh5jx6 5652611 5652610 2026-11-02T23:23:41Z Bojan9Spasovski 91316 5652611 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560{{r|ribus}}|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], Рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315 или 2.560 метри висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] b22vsyjih6w25pljdxbl54u20l09w9s 5652612 5652611 2026-11-02T23:24:06Z Bojan9Spasovski 91316 5652612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], Рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315 или 2.560 метри висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] b83nq5qgkzridopij1shk3w2102m5uw 5652618 5652612 2026-11-02T23:43:24Z Bojan9Spasovski 91316 5652618 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315 или 2.560 метри висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] lzqqe5o1g2c7cn2jodz916rip1f0h2k 5652624 5652618 2026-11-02T23:48:09Z Bojan9Spasovski 91316 додадена [[Категорија:Планини на Антарктикот]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652624 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Годри|elevation_m=2560|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Остров Аделаида]], [[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|67|32|S|68|37|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Polarstern rothera hg.jpg}} '''Годри''' — планина, висока или 2.315 или 2.560 метри висока, се издига близу југозападно од планината Баре и 5 наутички милји (9 км) северо-северозападно од планината Лиотар во јужниот дел на островот Аделаида, [[Антарктик]]. Откриена е од Француската антарктичка експедиција, 1903–05, под водство на Жан-Батист Шарко, кој го именувал по Алберт Годри, истакнат француски палеонтолог. == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Надворешни врски == * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12025 „Планината Годри, Антарктик“] на Пикбагер [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Планини на Антарктикот]] l0k4huusjwec0adzqpqhuek7o39mv6d 0 1407165 5652613 2026-11-02T23:29:09Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Тома Прељубовиќ''' (починал на [[23 декември]] [[1384]] во [[Јанина]]) — српски благородник и владетел на [[Јанина]] и делови од [[Епир]], од [[1366]]/[[1367]] година до неговата смрт во 1384 година. Бил син на кесарот [[Прељуб]] и Ирина, а преку бракот со Марија Ангелина Д... 5652613 wikitext text/x-wiki '''Тома Прељубовиќ''' (починал на [[23 декември]] [[1384]] во [[Јанина]]) — српски благородник и владетел на [[Јанина]] и делови од [[Епир]], од [[1366]]/[[1367]] година до неговата смрт во 1384 година. Бил син на кесарот [[Прељуб]] и Ирина, а преку бракот со [[Марија Ангелина Дукина Палеологина]] станал зет на царот [[Симеон Урош Палеолог]]. Во [[1382]] година ја добил деспотската титула од византискиот совладетел [[Мануил II Палеолог]].<ref name="Agoritsas">{{Наведено списание|last=Agoritsas|first=Demetrios C.|title=Maria Angelina Doukaina Palaiologina and Her Depictions in Post-Byzantine Mural Paintings|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=51|year=2014|pages=171–185|doi=10.2298/ZRVI1451171A|url=https://doiserbia.nb.rs/img/doi/0584-9888/2014/0584-98881451171A.pdf}}</ref> Неговото владеење било обележано со постојани судири со албанските владетели во соседните области, како и со конфликти со месното благородништво и црковната власт. Поради суровото постапување кон албанските противници, го користел прекарот '''Албаноубиец''' (грчки: ''Αλβανοκτόνος''), по примерот на византискиот цар [[Василиј II]].<ref>{{Наведено списание|last=Sansaridou-Hendrickx|first=Thekla|title=Πόσο 'απάνθρωπος' ήταν ο Σέρβος δεσπότης των Ιωαννίνων, Θωμάς Πρελιούμποβιτς (1367–1384)|journal=Ekklesiastikos Pharos|volume=92|year=2010|pages=377–392}}</ref> == Биографија == === Потекло и рани години === Тома бил син на српскиот војсководец Прељуб, кој во времето на [[Стефан Душан]] управувал со [[Тесалија]] и ја носел титулата кесар. Неговата мајка Ирина потекнувала од влијателно благородничко семејство. Нејзиното точно потекло не е утврдено, иако постарите истражувања ја сметале за ќерка на царот Стефан Душан. Според поновите истражувања, таа најверојатно била блиска роднина на Душановата сопруга, царицата [[Елена Бугарска]], и припадничка на бугарското владетелско семејство.<ref name="Osswald">{{Наведено списание|last=Osswald|first=Brendan|title=À propos du césar Preljub et de sa femme Irène|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=56|year=2019|pages=143–160|doi=10.2298/ZRVI1956143O|url=https://doiserbia.nb.rs/ft.aspx?id=0584-98881956143O}}</ref> По смртта на неговиот татко, на почетокот на [[1356]] година, Ирина се обидела да ги зачува семејните поседи во Тесалија. Меѓутоа, по напредувањето на [[Никифор II Орсини]], таа и нејзиниот син биле принудени да ја напуштат областа и да побараат засолниште во Србија. Во 1357 година царот [[Стефан Урош V]] ги потврдил нивните наследни права врз имотите на Прељуб.<ref name="Osswald"/> Околу 1358–1359 година Ирина се омажила за српскиот велможа [[Радослав Хлапен]], кој управувал со областите околу [[Бер (Грција)|Бер]] и [[Воден]]. Со тоа Тома станал негов посинок. Подоцна Хлапен одиграл значајна улога во политичкото издигнување на Тома и во склучувањето на неговиот брак со Марија Ангелина Дукина Палеологина, ќерка на Симеон Урош Палеолог. Бракот претставувал политички сојуз меѓу двата владетелски дома.<ref name="Osswald"/> === Доаѓање на власт во Јанина === По распаѓањето на [[Српско Царство|Српското Царство]] по смртта на Стефан Душан, јужните области на некогашната држава постепено се осамостојувале. Во Тесалија и делови од Епир се утврдил Симеон Урош Палеолог, кој ја презел царската титула. Во меѓувреме, Јанина била изложена на напади од албанските господари кои воспоставиле власт во соседните области. Со цел да ја обезбедат одбраната на градот, претставниците на месното благородништво побарале од Симеон Урош да им назначи владетел. Симеон го избрал својот зет Тома Прељубовиќ, кој во 1366 или 1367 година пристигнал во Јанина со српска воена придружба и ја презел управата над градот. Со тоа започнало неговото речиси осумнаесетгодишно владеење.<ref name="Shea">Jonathan Shea, ''The Late Byzantine City: Social, Economic and Institutional Profile'', докторска дисертација, University of Birmingham, 2010, стр. 94–96. [https://etheses.bham.ac.uk/1374/1/Shea10PhD.pdf PDF]</ref> === Владеење и внатрешна политика === Владеењето на Тома Прељубовиќ било обележано со затегнати односи со дел од грчкото благородништво и црковната власт во Јанина. Според ''[[Јанинска хроника|Јанинската хроника]]'', тој протерал повеќе влијателни граѓани, назначувал српски благородници и војници на важни положби и воведувал дополнителни даноци. Особено биле затегнати неговите односи со месните црковни великодостојници. Во текот на владеењето биле протерани митрополитите Севастијан и Матеј, а дел од црковниот имот бил одземен. Овие постапки дополнително го зголемиле незадоволството на месното население.<ref name="Shea"/> Сепак, дел од финансиските и воените мерки биле поврзани со потребата од одбрана на градот. Јанина била изложена на чести напади и опсади, поради што Тома вложувал средства во зајакнување на утврдувањата и одржување на воените сили. Неговиот лик во ''Јанинската хроника'' е претставен исклучително негативно. Современите историчари предупредуваат дека делото било составено во средина непријателски расположена кон неговото владеење и затоа неговите оценки треба да се разгледуваат критички.<ref>{{Наведена книга|last=Neville|first=Leonora|title=Guide to Byzantine Historical Writing|publisher=Cambridge University Press|year=2018|pages=275–277|isbn=9781139626880|doi=10.1017/9781139626880.044}}</ref> === Војни со албанските господари === Најголемиот дел од владеењето на Тома бил обележан со војни против албанските господари во Епир. Неговите главни противници биле владетелите на [[Арта]], меѓу кои [[Петар Лоша]] и [[Ѓин Буа Шпата]]. Во првите години од неговото владеење, албанските сили повеќепати ја нападнале и опсадиле Јанина. Во [[1370]] година Тома постигнал привремен мир со Петар Лоша преку договор за брак меѓу нивните семејства. По смртта на Петар Лоша во [[1374]] година, Арта преминала под власта на Ѓин Буа Шпата, кој ги продолжил нападите врз териториите на Тома. Во обид да ги смири односите, Тома договорил брак меѓу својата полусестра Елена и Шпата, но судирите продолжиле. Во [[1377]] година силите на Тома постигнале значајна победа над албанските напаѓачи. Нов голем напад следувал во [[1379]] година, кога албанските сили успеале да заземат дел од градските утврдувања, но на крајот биле поразени.<ref name="Shea"/> Според ''Јанинската хроника'', Тома постапувал особено сурово со заробените противници. Дел од нив биле погубувани или продавани во ропство. Поради овие постапки тој го користел прекарот „Албаноубиец“, настојувајќи да воспостави паралела со прекарот „Бугароубиец“ на византискиот цар Василиј II. Во последните години од владеењето, Тома побарал воена помош од [[Османлиско Царство|Османлиите]]. Османлиските одреди учествувале во борбите против неговите противници во [[1380]] и [[1382]] година. Со нивна помош успеал да ја зацврсти својата положба, но османлиското вмешување истовремено придонело за зголемување на нивното влијание во регионот.<ref name="Shea"/> === Деспотска титула === Иако Тома во историографијата често се нарекува деспот уште од почетокот на неговото владеење, не е со сигурност утврдено кога првпат ја добил оваа титула. Во [[1382]] година, со посредство на игуменот Гаврил од Јанина, Тома добил деспотски инсигнии од [[Мануил II Палеолог]], кој тогаш управувал со Солун како византиски совладетел. Овој настан претставува сигурна потврда за неговото признавање како деспот.<ref name="Agoritsas"/> === Смрт === Во последните години од владеењето, Тома се соочувал со растечко незадоволство во Јанина. Неговите односи со сопругата Марија Ангелина биле нарушени, а дел од дворските кругови се свртеле против него. На [[23 декември]] [[1384]] година Тома бил убиен од припадници на сопствената стража во неговата резиденција во Јанина. Околностите околу неговото убиство не се целосно разјаснети, а историските извори даваат различни толкувања за улогата на неговата сопруга.<ref name="Agoritsas"/> По неговата смрт, Марија Ангелина била призната за владетелка на Јанина. Во [[1385]] година таа се омажила за флорентинскиот благородник [[Исау Буонделмонти]], кој ја презел власта над градот.<ref name="Shea"/> == Семејство == Тома Прељубовиќ бил оженет со Марија Ангелина Дукина Палеологина, ќерка на царот Симеон Урош Палеолог. Бракот имал значајна политичка улога во воспоставувањето сојуз меѓу Симеон Урош и Радослав Хлапен. Тома имал ќерка Ирина, која била свршена со син на албанскиот владетел Петар Лоша. Во историската литература се споменува и можноста Тома и Марија да имале син по име Прељуб, кој веројатно починал во детството. == Ктиторска дејност == И покрај негативната слика за неговото владеење во ''Јанинската хроника'', Тома Прељубовиќ и неговата сопруга биле значајни покровители на црковните и манастирските установи. Тие биле поврзани со црквата „Богородица Гавалиотиса“ во [[Воден]], а давале прилози и на манастирите на [[Света Гора]] и во [[Метеори]]. Меѓу манастирите што добивале дарови се споменуваат [[Голема Лавра]], [[Хиландар]] и [[Ватопед]].<ref name="Agoritsas"/> Со владеењето на Тома традиционално се поврзува и дел од средновековните утврдувања во Јанина, меѓу кои и градбата позната како „Томова кула“. Сепак, нејзиното точно датирање и припишување на Тома Прељубовиќ остануваат предмет на научна расправа. == Историски извори == Главен наративен извор за животот и владеењето на Тома Прељубовиќ е ''Јанинската хроника'', анонимно дело напишано на грчки јазик, кое ја опишува историјата на Јанина во втората половина на XIV век. Хрониката содржи многубројни податоци за политичките конфликти, воените походи и односите меѓу владетелот, благородништвото и црквата. Сепак, нејзиниот автор е изразито непријателски настроен кон Тома, кого го прикажува како суров тиранин, додека неговата сопруга Марија Ангелина е претставена во многу поповолна светлина. Дополнителни податоци за овој период содржат делата на византискиот историчар [[Лаоник Халкокондил]], како и зачуваните манастирски документи и даровници.<ref name="Agoritsas"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Agoritsas, Demetrios C. (2014). „Maria Angelina Doukaina Palaiologina and Her Depictions in Post-Byzantine Mural Paintings“. ''Зборник радова Византолошког института'', 51, стр. 171–185. * Nicol, Donald M. (1984). ''The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages''. Cambridge University Press. * Osswald, Brendan (2019). „À propos du césar Preljub et de sa femme Irène“. ''Зборник радова Византолошког института'', 56, стр. 143–160. * Shea, Jonathan (2010). ''The Late Byzantine City: Social, Economic and Institutional Profile''. University of Birmingham. * Neville, Leonora (2018). ''Guide to Byzantine Historical Writing''. Cambridge University Press. n40cq04t2xejk8kwz0du4b5r34bxnxr 5652615 5652613 2026-11-02T23:31:26Z Buli 2648 /* Литература */ 5652615 wikitext text/x-wiki '''Тома Прељубовиќ''' (починал на [[23 декември]] [[1384]] во [[Јанина]]) — српски благородник и владетел на [[Јанина]] и делови од [[Епир]], од [[1366]]/[[1367]] година до неговата смрт во 1384 година. Бил син на кесарот [[Прељуб]] и Ирина, а преку бракот со [[Марија Ангелина Дукина Палеологина]] станал зет на царот [[Симеон Урош Палеолог]]. Во [[1382]] година ја добил деспотската титула од византискиот совладетел [[Мануил II Палеолог]].<ref name="Agoritsas">{{Наведено списание|last=Agoritsas|first=Demetrios C.|title=Maria Angelina Doukaina Palaiologina and Her Depictions in Post-Byzantine Mural Paintings|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=51|year=2014|pages=171–185|doi=10.2298/ZRVI1451171A|url=https://doiserbia.nb.rs/img/doi/0584-9888/2014/0584-98881451171A.pdf}}</ref> Неговото владеење било обележано со постојани судири со албанските владетели во соседните области, како и со конфликти со месното благородништво и црковната власт. Поради суровото постапување кон албанските противници, го користел прекарот '''Албаноубиец''' (грчки: ''Αλβανοκτόνος''), по примерот на византискиот цар [[Василиј II]].<ref>{{Наведено списание|last=Sansaridou-Hendrickx|first=Thekla|title=Πόσο 'απάνθρωπος' ήταν ο Σέρβος δεσπότης των Ιωαννίνων, Θωμάς Πρελιούμποβιτς (1367–1384)|journal=Ekklesiastikos Pharos|volume=92|year=2010|pages=377–392}}</ref> == Биографија == === Потекло и рани години === Тома бил син на српскиот војсководец Прељуб, кој во времето на [[Стефан Душан]] управувал со [[Тесалија]] и ја носел титулата кесар. Неговата мајка Ирина потекнувала од влијателно благородничко семејство. Нејзиното точно потекло не е утврдено, иако постарите истражувања ја сметале за ќерка на царот Стефан Душан. Според поновите истражувања, таа најверојатно била блиска роднина на Душановата сопруга, царицата [[Елена Бугарска]], и припадничка на бугарското владетелско семејство.<ref name="Osswald">{{Наведено списание|last=Osswald|first=Brendan|title=À propos du césar Preljub et de sa femme Irène|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=56|year=2019|pages=143–160|doi=10.2298/ZRVI1956143O|url=https://doiserbia.nb.rs/ft.aspx?id=0584-98881956143O}}</ref> По смртта на неговиот татко, на почетокот на [[1356]] година, Ирина се обидела да ги зачува семејните поседи во Тесалија. Меѓутоа, по напредувањето на [[Никифор II Орсини]], таа и нејзиниот син биле принудени да ја напуштат областа и да побараат засолниште во Србија. Во 1357 година царот [[Стефан Урош V]] ги потврдил нивните наследни права врз имотите на Прељуб.<ref name="Osswald"/> Околу 1358–1359 година Ирина се омажила за српскиот велможа [[Радослав Хлапен]], кој управувал со областите околу [[Бер (Грција)|Бер]] и [[Воден]]. Со тоа Тома станал негов посинок. Подоцна Хлапен одиграл значајна улога во политичкото издигнување на Тома и во склучувањето на неговиот брак со Марија Ангелина Дукина Палеологина, ќерка на Симеон Урош Палеолог. Бракот претставувал политички сојуз меѓу двата владетелски дома.<ref name="Osswald"/> === Доаѓање на власт во Јанина === По распаѓањето на [[Српско Царство|Српското Царство]] по смртта на Стефан Душан, јужните области на некогашната држава постепено се осамостојувале. Во Тесалија и делови од Епир се утврдил Симеон Урош Палеолог, кој ја презел царската титула. Во меѓувреме, Јанина била изложена на напади од албанските господари кои воспоставиле власт во соседните области. Со цел да ја обезбедат одбраната на градот, претставниците на месното благородништво побарале од Симеон Урош да им назначи владетел. Симеон го избрал својот зет Тома Прељубовиќ, кој во 1366 или 1367 година пристигнал во Јанина со српска воена придружба и ја презел управата над градот. Со тоа започнало неговото речиси осумнаесетгодишно владеење.<ref name="Shea">Jonathan Shea, ''The Late Byzantine City: Social, Economic and Institutional Profile'', докторска дисертација, University of Birmingham, 2010, стр. 94–96. [https://etheses.bham.ac.uk/1374/1/Shea10PhD.pdf PDF]</ref> === Владеење и внатрешна политика === Владеењето на Тома Прељубовиќ било обележано со затегнати односи со дел од грчкото благородништво и црковната власт во Јанина. Според ''[[Јанинска хроника|Јанинската хроника]]'', тој протерал повеќе влијателни граѓани, назначувал српски благородници и војници на важни положби и воведувал дополнителни даноци. Особено биле затегнати неговите односи со месните црковни великодостојници. Во текот на владеењето биле протерани митрополитите Севастијан и Матеј, а дел од црковниот имот бил одземен. Овие постапки дополнително го зголемиле незадоволството на месното население.<ref name="Shea"/> Сепак, дел од финансиските и воените мерки биле поврзани со потребата од одбрана на градот. Јанина била изложена на чести напади и опсади, поради што Тома вложувал средства во зајакнување на утврдувањата и одржување на воените сили. Неговиот лик во ''Јанинската хроника'' е претставен исклучително негативно. Современите историчари предупредуваат дека делото било составено во средина непријателски расположена кон неговото владеење и затоа неговите оценки треба да се разгледуваат критички.<ref>{{Наведена книга|last=Neville|first=Leonora|title=Guide to Byzantine Historical Writing|publisher=Cambridge University Press|year=2018|pages=275–277|isbn=9781139626880|doi=10.1017/9781139626880.044}}</ref> === Војни со албанските господари === Најголемиот дел од владеењето на Тома бил обележан со војни против албанските господари во Епир. Неговите главни противници биле владетелите на [[Арта]], меѓу кои [[Петар Лоша]] и [[Ѓин Буа Шпата]]. Во првите години од неговото владеење, албанските сили повеќепати ја нападнале и опсадиле Јанина. Во [[1370]] година Тома постигнал привремен мир со Петар Лоша преку договор за брак меѓу нивните семејства. По смртта на Петар Лоша во [[1374]] година, Арта преминала под власта на Ѓин Буа Шпата, кој ги продолжил нападите врз териториите на Тома. Во обид да ги смири односите, Тома договорил брак меѓу својата полусестра Елена и Шпата, но судирите продолжиле. Во [[1377]] година силите на Тома постигнале значајна победа над албанските напаѓачи. Нов голем напад следувал во [[1379]] година, кога албанските сили успеале да заземат дел од градските утврдувања, но на крајот биле поразени.<ref name="Shea"/> Според ''Јанинската хроника'', Тома постапувал особено сурово со заробените противници. Дел од нив биле погубувани или продавани во ропство. Поради овие постапки тој го користел прекарот „Албаноубиец“, настојувајќи да воспостави паралела со прекарот „Бугароубиец“ на византискиот цар Василиј II. Во последните години од владеењето, Тома побарал воена помош од [[Османлиско Царство|Османлиите]]. Османлиските одреди учествувале во борбите против неговите противници во [[1380]] и [[1382]] година. Со нивна помош успеал да ја зацврсти својата положба, но османлиското вмешување истовремено придонело за зголемување на нивното влијание во регионот.<ref name="Shea"/> === Деспотска титула === Иако Тома во историографијата често се нарекува деспот уште од почетокот на неговото владеење, не е со сигурност утврдено кога првпат ја добил оваа титула. Во [[1382]] година, со посредство на игуменот Гаврил од Јанина, Тома добил деспотски инсигнии од [[Мануил II Палеолог]], кој тогаш управувал со Солун како византиски совладетел. Овој настан претставува сигурна потврда за неговото признавање како деспот.<ref name="Agoritsas"/> === Смрт === Во последните години од владеењето, Тома се соочувал со растечко незадоволство во Јанина. Неговите односи со сопругата Марија Ангелина биле нарушени, а дел од дворските кругови се свртеле против него. На [[23 декември]] [[1384]] година Тома бил убиен од припадници на сопствената стража во неговата резиденција во Јанина. Околностите околу неговото убиство не се целосно разјаснети, а историските извори даваат различни толкувања за улогата на неговата сопруга.<ref name="Agoritsas"/> По неговата смрт, Марија Ангелина била призната за владетелка на Јанина. Во [[1385]] година таа се омажила за флорентинскиот благородник [[Исау Буонделмонти]], кој ја презел власта над градот.<ref name="Shea"/> == Семејство == Тома Прељубовиќ бил оженет со Марија Ангелина Дукина Палеологина, ќерка на царот Симеон Урош Палеолог. Бракот имал значајна политичка улога во воспоставувањето сојуз меѓу Симеон Урош и Радослав Хлапен. Тома имал ќерка Ирина, која била свршена со син на албанскиот владетел Петар Лоша. Во историската литература се споменува и можноста Тома и Марија да имале син по име Прељуб, кој веројатно починал во детството. == Ктиторска дејност == И покрај негативната слика за неговото владеење во ''Јанинската хроника'', Тома Прељубовиќ и неговата сопруга биле значајни покровители на црковните и манастирските установи. Тие биле поврзани со црквата „Богородица Гавалиотиса“ во [[Воден]], а давале прилози и на манастирите на [[Света Гора]] и во [[Метеори]]. Меѓу манастирите што добивале дарови се споменуваат [[Голема Лавра]], [[Хиландар]] и [[Ватопед]].<ref name="Agoritsas"/> Со владеењето на Тома традиционално се поврзува и дел од средновековните утврдувања во Јанина, меѓу кои и градбата позната како „Томова кула“. Сепак, нејзиното точно датирање и припишување на Тома Прељубовиќ остануваат предмет на научна расправа. == Историски извори == Главен наративен извор за животот и владеењето на Тома Прељубовиќ е ''Јанинската хроника'', анонимно дело напишано на грчки јазик, кое ја опишува историјата на Јанина во втората половина на XIV век. Хрониката содржи многубројни податоци за политичките конфликти, воените походи и односите меѓу владетелот, благородништвото и црквата. Сепак, нејзиниот автор е изразито непријателски настроен кон Тома, кого го прикажува како суров тиранин, додека неговата сопруга Марија Ангелина е претставена во многу поповолна светлина. Дополнителни податоци за овој период содржат делата на византискиот историчар [[Лаоник Халкокондил]], како и зачуваните манастирски документи и даровници.<ref name="Agoritsas"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Agoritsas, Demetrios C. (2014). „Maria Angelina Doukaina Palaiologina and Her Depictions in Post-Byzantine Mural Paintings“. ''Зборник радова Византолошког института'', 51, стр. 171–185. * Nicol, Donald M. (1984). ''The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages''. Cambridge University Press. * Osswald, Brendan (2019). „À propos du césar Preljub et de sa femme Irène“. ''Зборник радова Византолошког института'', 56, стр. 143–160. * Shea, Jonathan (2010). ''The Late Byzantine City: Social, Economic and Institutional Profile''. University of Birmingham. * Neville, Leonora (2018). ''Guide to Byzantine Historical Writing''. Cambridge University Press. [[Категорија:Епирско Деспотство]] qofa4xnomaljfey9pyqbl0vc1y9k0dq 5652617 5652615 2026-11-02T23:34:01Z Buli 2648 /* Смрт */ 5652617 wikitext text/x-wiki '''Тома Прељубовиќ''' (починал на [[23 декември]] [[1384]] во [[Јанина]]) — српски благородник и владетел на [[Јанина]] и делови од [[Епир]], од [[1366]]/[[1367]] година до неговата смрт во 1384 година. Бил син на кесарот [[Прељуб]] и Ирина, а преку бракот со [[Марија Ангелина Дукина Палеологина]] станал зет на царот [[Симеон Урош Палеолог]]. Во [[1382]] година ја добил деспотската титула од византискиот совладетел [[Мануил II Палеолог]].<ref name="Agoritsas">{{Наведено списание|last=Agoritsas|first=Demetrios C.|title=Maria Angelina Doukaina Palaiologina and Her Depictions in Post-Byzantine Mural Paintings|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=51|year=2014|pages=171–185|doi=10.2298/ZRVI1451171A|url=https://doiserbia.nb.rs/img/doi/0584-9888/2014/0584-98881451171A.pdf}}</ref> Неговото владеење било обележано со постојани судири со албанските владетели во соседните области, како и со конфликти со месното благородништво и црковната власт. Поради суровото постапување кон албанските противници, го користел прекарот '''Албаноубиец''' (грчки: ''Αλβανοκτόνος''), по примерот на византискиот цар [[Василиј II]].<ref>{{Наведено списание|last=Sansaridou-Hendrickx|first=Thekla|title=Πόσο 'απάνθρωπος' ήταν ο Σέρβος δεσπότης των Ιωαννίνων, Θωμάς Πρελιούμποβιτς (1367–1384)|journal=Ekklesiastikos Pharos|volume=92|year=2010|pages=377–392}}</ref> == Биографија == === Потекло и рани години === Тома бил син на српскиот војсководец Прељуб, кој во времето на [[Стефан Душан]] управувал со [[Тесалија]] и ја носел титулата кесар. Неговата мајка Ирина потекнувала од влијателно благородничко семејство. Нејзиното точно потекло не е утврдено, иако постарите истражувања ја сметале за ќерка на царот Стефан Душан. Според поновите истражувања, таа најверојатно била блиска роднина на Душановата сопруга, царицата [[Елена Бугарска]], и припадничка на бугарското владетелско семејство.<ref name="Osswald">{{Наведено списание|last=Osswald|first=Brendan|title=À propos du césar Preljub et de sa femme Irène|journal=Зборник радова Византолошког института|volume=56|year=2019|pages=143–160|doi=10.2298/ZRVI1956143O|url=https://doiserbia.nb.rs/ft.aspx?id=0584-98881956143O}}</ref> По смртта на неговиот татко, на почетокот на [[1356]] година, Ирина се обидела да ги зачува семејните поседи во Тесалија. Меѓутоа, по напредувањето на [[Никифор II Орсини]], таа и нејзиниот син биле принудени да ја напуштат областа и да побараат засолниште во Србија. Во 1357 година царот [[Стефан Урош V]] ги потврдил нивните наследни права врз имотите на Прељуб.<ref name="Osswald"/> Околу 1358–1359 година Ирина се омажила за српскиот велможа [[Радослав Хлапен]], кој управувал со областите околу [[Бер (Грција)|Бер]] и [[Воден]]. Со тоа Тома станал негов посинок. Подоцна Хлапен одиграл значајна улога во политичкото издигнување на Тома и во склучувањето на неговиот брак со Марија Ангелина Дукина Палеологина, ќерка на Симеон Урош Палеолог. Бракот претставувал политички сојуз меѓу двата владетелски дома.<ref name="Osswald"/> === Доаѓање на власт во Јанина === По распаѓањето на [[Српско Царство|Српското Царство]] по смртта на Стефан Душан, јужните области на некогашната држава постепено се осамостојувале. Во Тесалија и делови од Епир се утврдил Симеон Урош Палеолог, кој ја презел царската титула. Во меѓувреме, Јанина била изложена на напади од албанските господари кои воспоставиле власт во соседните области. Со цел да ја обезбедат одбраната на градот, претставниците на месното благородништво побарале од Симеон Урош да им назначи владетел. Симеон го избрал својот зет Тома Прељубовиќ, кој во 1366 или 1367 година пристигнал во Јанина со српска воена придружба и ја презел управата над градот. Со тоа започнало неговото речиси осумнаесетгодишно владеење.<ref name="Shea">Jonathan Shea, ''The Late Byzantine City: Social, Economic and Institutional Profile'', докторска дисертација, University of Birmingham, 2010, стр. 94–96. [https://etheses.bham.ac.uk/1374/1/Shea10PhD.pdf PDF]</ref> === Владеење и внатрешна политика === Владеењето на Тома Прељубовиќ било обележано со затегнати односи со дел од грчкото благородништво и црковната власт во Јанина. Според ''[[Јанинска хроника|Јанинската хроника]]'', тој протерал повеќе влијателни граѓани, назначувал српски благородници и војници на важни положби и воведувал дополнителни даноци. Особено биле затегнати неговите односи со месните црковни великодостојници. Во текот на владеењето биле протерани митрополитите Севастијан и Матеј, а дел од црковниот имот бил одземен. Овие постапки дополнително го зголемиле незадоволството на месното население.<ref name="Shea"/> Сепак, дел од финансиските и воените мерки биле поврзани со потребата од одбрана на градот. Јанина била изложена на чести напади и опсади, поради што Тома вложувал средства во зајакнување на утврдувањата и одржување на воените сили. Неговиот лик во ''Јанинската хроника'' е претставен исклучително негативно. Современите историчари предупредуваат дека делото било составено во средина непријателски расположена кон неговото владеење и затоа неговите оценки треба да се разгледуваат критички.<ref>{{Наведена книга|last=Neville|first=Leonora|title=Guide to Byzantine Historical Writing|publisher=Cambridge University Press|year=2018|pages=275–277|isbn=9781139626880|doi=10.1017/9781139626880.044}}</ref> === Војни со албанските господари === Најголемиот дел од владеењето на Тома бил обележан со војни против албанските господари во Епир. Неговите главни противници биле владетелите на [[Арта]], меѓу кои [[Петар Лоша]] и [[Ѓин Буа Шпата]]. Во првите години од неговото владеење, албанските сили повеќепати ја нападнале и опсадиле Јанина. Во [[1370]] година Тома постигнал привремен мир со Петар Лоша преку договор за брак меѓу нивните семејства. По смртта на Петар Лоша во [[1374]] година, Арта преминала под власта на Ѓин Буа Шпата, кој ги продолжил нападите врз териториите на Тома. Во обид да ги смири односите, Тома договорил брак меѓу својата полусестра Елена и Шпата, но судирите продолжиле. Во [[1377]] година силите на Тома постигнале значајна победа над албанските напаѓачи. Нов голем напад следувал во [[1379]] година, кога албанските сили успеале да заземат дел од градските утврдувања, но на крајот биле поразени.<ref name="Shea" /> Според ''Јанинската хроника'', Тома постапувал особено сурово со заробените противници. Дел од нив биле погубувани или продавани во ропство. Поради овие постапки тој го користел прекарот „Албаноубиец“, настојувајќи да воспостави паралела со прекарот „Бугароубиец“ на византискиот цар Василиј II. Во последните години од владеењето, Тома побарал воена помош од [[Османлиско Царство|Османлиите]]. Османлиските одреди учествувале во борбите против неговите противници во [[1380]] и [[1382]] година. Со нивна помош успеал да ја зацврсти својата положба, но османлиското вмешување истовремено придонело за зголемување на нивното влијание во регионот.<ref name="Shea" /> === Деспотска титула === Иако Тома во историографијата често се нарекува деспот уште од почетокот на неговото владеење, не е со сигурност утврдено кога првпат ја добил оваа титула. Во [[1382]] година, со посредство на игуменот Гаврил од Јанина, Тома добил деспотски инсигнии од [[Мануил II Палеолог]], кој тогаш управувал со Солун како византиски совладетел. Овој настан претставува сигурна потврда за неговото признавање како деспот.<ref name="Agoritsas" /> === Смрт === Во последните години од владеењето, Тома се соочувал со растечко незадоволство во Јанина. Неговите односи со сопругата Марија Ангелина биле нарушени, а дел од дворските кругови се свртеле против него. На [[23 декември]] [[1384]] година Тома бил убиен од припадници на сопствената стража во неговата резиденција во Јанина. Околностите околу неговото убиство не се целосно разјаснети, а историските извори даваат различни толкувања за улогата на неговата сопруга.<ref name="Agoritsas" /> По неговата смрт, Марија Ангелина била призната за владетелка на Јанина. Во [[1385]] година таа се омажила за флорентинскиот благородник [[Исау Буонделмонти]], кој ја презел власта над градот.<ref name="Shea" /> == Семејство == Тома Прељубовиќ бил оженет со Марија Ангелина Дукина Палеологина, ќерка на царот Симеон Урош Палеолог. Бракот имал значајна политичка улога во воспоставувањето сојуз меѓу Симеон Урош и Радослав Хлапен. Тома имал ќерка Ирина, која била свршена со син на албанскиот владетел Петар Лоша. Во историската литература се споменува и можноста Тома и Марија да имале син по име Прељуб, кој веројатно починал во детството. == Ктиторска дејност == И покрај негативната слика за неговото владеење во ''Јанинската хроника'', Тома Прељубовиќ и неговата сопруга биле значајни покровители на црковните и манастирските установи. Тие биле поврзани со црквата „Богородица Гавалиотиса“ во [[Воден]], а давале прилози и на манастирите на [[Света Гора]] и во [[Метеори]]. Меѓу манастирите што добивале дарови се споменуваат [[Голема Лавра]], [[Хиландар]] и [[Ватопед]].<ref name="Agoritsas"/> Со владеењето на Тома традиционално се поврзува и дел од средновековните утврдувања во Јанина, меѓу кои и градбата позната како „Томова кула“. Сепак, нејзиното точно датирање и припишување на Тома Прељубовиќ остануваат предмет на научна расправа. == Историски извори == Главен наративен извор за животот и владеењето на Тома Прељубовиќ е ''Јанинската хроника'', анонимно дело напишано на грчки јазик, кое ја опишува историјата на Јанина во втората половина на XIV век. Хрониката содржи многубројни податоци за политичките конфликти, воените походи и односите меѓу владетелот, благородништвото и црквата. Сепак, нејзиниот автор е изразито непријателски настроен кон Тома, кого го прикажува како суров тиранин, додека неговата сопруга Марија Ангелина е претставена во многу поповолна светлина. Дополнителни податоци за овој период содржат делата на византискиот историчар [[Лаоник Халкокондил]], како и зачуваните манастирски документи и даровници.<ref name="Agoritsas"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Agoritsas, Demetrios C. (2014). „Maria Angelina Doukaina Palaiologina and Her Depictions in Post-Byzantine Mural Paintings“. ''Зборник радова Византолошког института'', 51, стр. 171–185. * Nicol, Donald M. (1984). ''The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages''. Cambridge University Press. * Osswald, Brendan (2019). „À propos du césar Preljub et de sa femme Irène“. ''Зборник радова Византолошког института'', 56, стр. 143–160. * Shea, Jonathan (2010). ''The Late Byzantine City: Social, Economic and Institutional Profile''. University of Birmingham. * Neville, Leonora (2018). ''Guide to Byzantine Historical Writing''. Cambridge University Press. [[Категорија:Епирско Деспотство]] dblr42d9zba6k7x46jv0p9edma962zc 0 1407166 5652616 2026-11-02T23:31:55Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1377929064|Mount Lister]]“ 5652616 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Листер|elevation=4025|elevation_ref={{sfn|Alberts|1995|p=437}}|prominence_m=2191|prominence_ref=<ref>{{Cite web |title=World Ribus – Transantarctic Mountains |url=https://worldribus.org/transantarctic-mountains/|access-date=2024-12-26 |website=World Ribus}}</ref>|listing=[[Ултра-истакнат врв|ултра]], рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Викториина Земја]], [[Антарктик]]|range=[[Венец Ројал Сосајети]]|coordinates={{coord|78|04|S|162|41|E|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title|name=Mount Lister}}|range_coordinates=|coordinates_ref={{sfn|Alberts|1995|p=437}}|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Mtlister.jpg|photo_caption=Планината Листер, гледана од островот Рос}} '''Планина Листер''' (78°04′ЈГШ 162°41′ИГД) — масивна планина висока 4.025 метри, која претставува највисока точка на планинскиот венец Кралско друштво во Викториина Земја, Антарктик. Откриена е за време на Британската национална антарктичка експедиција, спроведена од 1901 до 1904 година. Именувана е во чест на лорд Џозеф Листер, кој бил претседател на Кралското друштво во периодот од 1895 до 1900 година.{{sfn|Alberts|1995|p=437}} == Местоположба == Маунт Листер се наоѓа во централниот планински венец „Ројал Сосајети“, највисоката точка на главниот северно-јужен гребен што ги вклучува терасите Пимпл и Капеланс на север и Маунт Хукер, Салиент Пик и Маунт Рикер на југ. Риџот Мекончи и Риџот Салиент се протегаат источно од врвот Салиент. Седлото Армитаж го поврзува [[Планински масив|масивот]] со Дентон Хилс на исток. Ледникот Емануел и неговата притока Ледникот Карлтон се протегаат северно по источната страна од гребенот до ледникот Ферар . Ледникот Хаучин тече југоисточно од гребенскиот систем кон ледникот Кетлиц, додека ледниците Салиент, Хукер и Листер течат североисточно во Синиот ледник.{{sfn|Ross Island USGS}}{{sfn|Mount Discovery USGS}} == Карактеристики == [[File:C77190s1_Ant.Map_Ross_Island.jpg|мини|300x300пкс| Маунт Листер е јужно од „Пимпл“ во југозападниот агол на мапата.]] [[File:C78192s1_Ant.Map_Mount_Discovery.jpg|мини| Маунт Листер на северозапад од мапата]] Карактеристиките и карактеристиките во близина вклучуваат: === Гребен Транзит === Гребен долг 7,4 километри, кој се протега кон исток од планинскиот венец Кралско друштво, помеѓу ледниците Спринг и Мичел. Името е дел од група географски називи во областа поврзани со геодетското мерење, доделени во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд. Наречен е по транзитниот теодолит, геодетски инструмент со телескоп кој може да се ротира во вертикална рамнина. === Врв Телескоп === Врв висок 1.270 метри, кој се наоѓа во источниот дел на гребенот Транзит, на источната страна на планинскиот венец Кралско друштво. Името е дел од група географски називи во областа поврзани со геодетското мерење, доделени во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд. Именуван е по рефракцискиот телескоп, кој се користи во геодезијата, најчесто како составен дел на теодолитите. === Врв Ибара === Врв кој се наоѓа на крајниот дел од гребенот што се протега кон исток од планинскиот венец Кралско друштво, помеѓу ледниците Мичел и Листер. Именуван е во 1992 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Филип Д. Ибара, картографски техничар во Геолошкиот завод на САД. Тој бил член на теренските истражувачки тимови на заводот во сезоните 1988–1989, 1989–1990 и 1990–1991 година. Учествувал во воспоставувањето геодетски контролни точки на островот Рос, во Сувите Долини Мекмердо и на станицата на Јужниот Пол. Исто така, работејќи од бродот на американската крајбрежна стража „Полар Стар“, учествувал во геодетски истражувања долж брегот на Викториина Земја, од ’ртот Адер до островот Рос. === Врв Туати === Врв висок 2.595 метри, кој се издига над северниот ѕид на ледникот Мичел, во близина на неговиот изворишен дел. Именуван е во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во чест на Туати, маорското име на морнарот познат како Џон Стјуарт, кој бил првиот Новозеланѓанец што го видел ледениот брег на Антарктикот. Тој пловел на бродот „Винсенс“, предводничкиот брод на Истражувачката експедиција на Соединетите Американски Држави од 1838 до 1842 година, предводена од поручникот Чарлс Вилкс од Воената морнарица на САД. === Врв Хеке === Врв висок 2.175 метри, сместен на гребенот што го формира јужниот ѕид на ледникот Мичел, во близина на неговиот изворишен дел. Именуван е во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во чест на Рандал Хеке, раководител на градежната единица што ја изградила новозеландската истражувачка станица Скот во 1957 година. Тој продолжил да ја надгледува изградбата и одржувањето на објектите на станицата во текот на многу години, сè до неговото пензионирање. === Планина Чијанг === Впечатлива планина висока 2.900 метри, која се издига како карактеристична покривна конструкција од северниот дел на висорамнината Чаплинс. Именувана е во 1992 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Ерик Чијанг, кој од 1991 година бил раководител на Одделот за поларни операции при Одделението за поларни програми на Националната научна фондација на САД. === Висорамнина Чаплинс === Висока висорамнина која се наоѓа непосредно северно од планината Листер. Именувана е во 1963 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на свештениците кои служеле на Антарктикот, особено на истражувачката станица Мекмердо. Оваа географска формација е јасно видлива од станицата Мекмердо. === Огранок Ваикато === Карпест огранок долг околу 5,6 километри, кој се протега северозападно од планината Листер. Огранокот го раздвојува горниот дел на ледникот Емануел од ледникот Карлтон. Именуван е во 1994 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, по Универзитетот Ваикато во Хамилтон, Нов Зеланд. Името е поврзано со други географски објекти во околината кои се именувани по колеџи и универзитети. === Гребен Кро === Истакнат планински гребен кој се протега североисточно од планината Листер, долж јужната страна на ледникот Листер. Именуван е од Новозеландскиот комитет за антарктички географски имиња, во чест на Д. Кро, член на геолошкиот истражувачки тим на Новозеландската антарктичка истражувачка програма во сезоната 1980–1981 година. Тимот, движејќи се по овој гребен, достигнал надморска височина од 3.700 метри на планината Листер. === Планина Хукер === Планина со заоблен врв, висока над 3.800 метри, која се наоѓа непосредно јужно од планината Листер. Откриена е за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година, при што била именувана во чест на сер Џозеф Хукер. === Гребен Тасман === Гребен долг 5,6 километри, кој се наоѓа на околу 19 километри североисточно од планината Хукер. На северозапад е ограничен со ледникот Бол, а на југоисток со ледникот Хукер, при што се спушта кон ледникот Блу. Именуван е во 1994 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во согласност со другите географски називи во областа поврзани со Националниот парк Аораки – Маунт Кук во Нов Зеланд. === Планина Ропер === Истакнат планински врв висок 3.660 метри, кој се наоѓа помеѓу планината Хукер и врвот Салиент. Именуван е во 1994 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во чест на Чарлс А. Ропер, познат како Кас. Тој бил член на летниот тим на истражувачката станица Скот во сезоната 1976–1977 година, а во текот на зимската сезона во 1980 година ја извршувал функцијата раководител на станицата и виш научен службеник. Како новозеландски научник, Ропер во период од 20 години ги надгледувал лабораториските програми на станицата Скот. === Врв Салиент === Планински врв со стрмни карпести падини, сместен во планинскиот венец Кралско друштво, помеѓу планините Рикер и Хукер. Од врвот кон исток се спушта гребен кој го формира вододелот помеѓу притоките на ледникот Блу на север и ледникот Волкот на југ. Името му било доделено од новозеландскиот истражувачки тим за ледникот Блу, кој бил дел од Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот од 1956 до 1958 година. Врвот го добил името поради неговата истакната положба во планинскиот венец Кралско друштво, на местото каде што планинскиот гребен го менува правецот кон југозапад, во насока на планините Рикер и Магинс. [[File:Mthooker.jpg|мини| Маунт Хукер]] == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|25em}} == Извори ==   {{Include-USGov|agency=United States Geological Survey}} [[Категорија:Скотов Брег]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] ayiejak55t4at5440t8aitztttgekr9 5652622 5652616 2026-11-02T23:47:44Z Bojan9Spasovski 91316 додадена [[Категорија:Планини на Антарктикот]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652622 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Листер|elevation=4025|elevation_ref={{sfn|Alberts|1995|p=437}}|prominence_m=2191|prominence_ref=<ref>{{Cite web |title=World Ribus – Transantarctic Mountains |url=https://worldribus.org/transantarctic-mountains/|access-date=2024-12-26 |website=World Ribus}}</ref>|listing=[[Ултра-истакнат врв|ултра]], рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Викториина Земја]], [[Антарктик]]|range=[[Венец Ројал Сосајети]]|coordinates={{coord|78|04|S|162|41|E|type:mountain_scale:100000_source:GNIS|format=dms|display=inline,title|name=Mount Lister}}|range_coordinates=|coordinates_ref={{sfn|Alberts|1995|p=437}}|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=Mtlister.jpg|photo_caption=Планината Листер, гледана од островот Рос}} '''Планина Листер''' (78°04′ЈГШ 162°41′ИГД) — масивна планина висока 4.025 метри, која претставува највисока точка на планинскиот венец Кралско друштво во Викториина Земја, Антарктик. Откриена е за време на Британската национална антарктичка експедиција, спроведена од 1901 до 1904 година. Именувана е во чест на лорд Џозеф Листер, кој бил претседател на Кралското друштво во периодот од 1895 до 1900 година.{{sfn|Alberts|1995|p=437}} == Местоположба == Маунт Листер се наоѓа во централниот планински венец „Ројал Сосајети“, највисоката точка на главниот северно-јужен гребен што ги вклучува терасите Пимпл и Капеланс на север и Маунт Хукер, Салиент Пик и Маунт Рикер на југ. Риџот Мекончи и Риџот Салиент се протегаат источно од врвот Салиент. Седлото Армитаж го поврзува [[Планински масив|масивот]] со Дентон Хилс на исток. Ледникот Емануел и неговата притока Ледникот Карлтон се протегаат северно по источната страна од гребенот до ледникот Ферар . Ледникот Хаучин тече југоисточно од гребенскиот систем кон ледникот Кетлиц, додека ледниците Салиент, Хукер и Листер течат североисточно во Синиот ледник.{{sfn|Ross Island USGS}}{{sfn|Mount Discovery USGS}} == Карактеристики == [[File:C77190s1_Ant.Map_Ross_Island.jpg|мини|300x300пкс| Маунт Листер е јужно од „Пимпл“ во југозападниот агол на мапата.]] [[File:C78192s1_Ant.Map_Mount_Discovery.jpg|мини| Маунт Листер на северозапад од мапата]] Карактеристиките и карактеристиките во близина вклучуваат: === Гребен Транзит === Гребен долг 7,4 километри, кој се протега кон исток од планинскиот венец Кралско друштво, помеѓу ледниците Спринг и Мичел. Името е дел од група географски називи во областа поврзани со геодетското мерење, доделени во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд. Наречен е по транзитниот теодолит, геодетски инструмент со телескоп кој може да се ротира во вертикална рамнина. === Врв Телескоп === Врв висок 1.270 метри, кој се наоѓа во источниот дел на гребенот Транзит, на источната страна на планинскиот венец Кралско друштво. Името е дел од група географски називи во областа поврзани со геодетското мерење, доделени во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд. Именуван е по рефракцискиот телескоп, кој се користи во геодезијата, најчесто како составен дел на теодолитите. === Врв Ибара === Врв кој се наоѓа на крајниот дел од гребенот што се протега кон исток од планинскиот венец Кралско друштво, помеѓу ледниците Мичел и Листер. Именуван е во 1992 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Филип Д. Ибара, картографски техничар во Геолошкиот завод на САД. Тој бил член на теренските истражувачки тимови на заводот во сезоните 1988–1989, 1989–1990 и 1990–1991 година. Учествувал во воспоставувањето геодетски контролни точки на островот Рос, во Сувите Долини Мекмердо и на станицата на Јужниот Пол. Исто така, работејќи од бродот на американската крајбрежна стража „Полар Стар“, учествувал во геодетски истражувања долж брегот на Викториина Земја, од ’ртот Адер до островот Рос. === Врв Туати === Врв висок 2.595 метри, кој се издига над северниот ѕид на ледникот Мичел, во близина на неговиот изворишен дел. Именуван е во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во чест на Туати, маорското име на морнарот познат како Џон Стјуарт, кој бил првиот Новозеланѓанец што го видел ледениот брег на Антарктикот. Тој пловел на бродот „Винсенс“, предводничкиот брод на Истражувачката експедиција на Соединетите Американски Држави од 1838 до 1842 година, предводена од поручникот Чарлс Вилкс од Воената морнарица на САД. === Врв Хеке === Врв висок 2.175 метри, сместен на гребенот што го формира јужниот ѕид на ледникот Мичел, во близина на неговиот изворишен дел. Именуван е во 1993 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во чест на Рандал Хеке, раководител на градежната единица што ја изградила новозеландската истражувачка станица Скот во 1957 година. Тој продолжил да ја надгледува изградбата и одржувањето на објектите на станицата во текот на многу години, сè до неговото пензионирање. === Планина Чијанг === Впечатлива планина висока 2.900 метри, која се издига како карактеристична покривна конструкција од северниот дел на висорамнината Чаплинс. Именувана е во 1992 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Ерик Чијанг, кој од 1991 година бил раководител на Одделот за поларни операции при Одделението за поларни програми на Националната научна фондација на САД. === Висорамнина Чаплинс === Висока висорамнина која се наоѓа непосредно северно од планината Листер. Именувана е во 1963 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на свештениците кои служеле на Антарктикот, особено на истражувачката станица Мекмердо. Оваа географска формација е јасно видлива од станицата Мекмердо. === Огранок Ваикато === Карпест огранок долг околу 5,6 километри, кој се протега северозападно од планината Листер. Огранокот го раздвојува горниот дел на ледникот Емануел од ледникот Карлтон. Именуван е во 1994 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, по Универзитетот Ваикато во Хамилтон, Нов Зеланд. Името е поврзано со други географски објекти во околината кои се именувани по колеџи и универзитети. === Гребен Кро === Истакнат планински гребен кој се протега североисточно од планината Листер, долж јужната страна на ледникот Листер. Именуван е од Новозеландскиот комитет за антарктички географски имиња, во чест на Д. Кро, член на геолошкиот истражувачки тим на Новозеландската антарктичка истражувачка програма во сезоната 1980–1981 година. Тимот, движејќи се по овој гребен, достигнал надморска височина од 3.700 метри на планината Листер. === Планина Хукер === Планина со заоблен врв, висока над 3.800 метри, која се наоѓа непосредно јужно од планината Листер. Откриена е за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година, при што била именувана во чест на сер Џозеф Хукер. === Гребен Тасман === Гребен долг 5,6 километри, кој се наоѓа на околу 19 километри североисточно од планината Хукер. На северозапад е ограничен со ледникот Бол, а на југоисток со ледникот Хукер, при што се спушта кон ледникот Блу. Именуван е во 1994 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во согласност со другите географски називи во областа поврзани со Националниот парк Аораки – Маунт Кук во Нов Зеланд. === Планина Ропер === Истакнат планински врв висок 3.660 метри, кој се наоѓа помеѓу планината Хукер и врвот Салиент. Именуван е во 1994 година од Географскиот одбор на Нов Зеланд, во чест на Чарлс А. Ропер, познат како Кас. Тој бил член на летниот тим на истражувачката станица Скот во сезоната 1976–1977 година, а во текот на зимската сезона во 1980 година ја извршувал функцијата раководител на станицата и виш научен службеник. Како новозеландски научник, Ропер во период од 20 години ги надгледувал лабораториските програми на станицата Скот. === Врв Салиент === Планински врв со стрмни карпести падини, сместен во планинскиот венец Кралско друштво, помеѓу планините Рикер и Хукер. Од врвот кон исток се спушта гребен кој го формира вододелот помеѓу притоките на ледникот Блу на север и ледникот Волкот на југ. Името му било доделено од новозеландскиот истражувачки тим за ледникот Блу, кој бил дел од Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот од 1956 до 1958 година. Врвот го добил името поради неговата истакната положба во планинскиот венец Кралско друштво, на местото каде што планинскиот гребен го менува правецот кон југозапад, во насока на планините Рикер и Магинс. [[File:Mthooker.jpg|мини| Маунт Хукер]] == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Наводи == {{Наводи|25em}} == Извори ==   {{Include-USGov|agency=United States Geological Survey}} [[Категорија:Скотов Брег]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Планини на Антарктикот]] r1dw3t5jvev1rlgyzg22tjuazrx0wuj 0 1407167 5652619 2026-11-02T23:45:43Z Bojan9Spasovski 91316 Создадена страница со: {{Инфокутија Планина|name=Милер|elevation=4160 м|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], рибу|location=[[Антарктик]]|range=|coordinates=|coordinates_ref=|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth.jpg|photo_caption=Карта што го прикажува јужниот дел од планинскиот... 5652619 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Милер|elevation=4160 м|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], рибу|location=[[Антарктик]]|range=|coordinates=|coordinates_ref=|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth.jpg|photo_caption=Карта што го прикажува јужниот дел од планинскиот венец Холанд (на северозапад) и планинскиот венец Кралица Александра од 1965 година}}'''Планински венец Холанд''' (83°10′ЈГШ 166°00′ИГД) — карпест крајбрежен планински венец кој се наоѓа во Росовата Зависна Територија на Антарктикот, долж западниот брег на Росовиот Леден Гребен. Неговата должина изнесува приближно 110 километри. == Местоположба == Планинскиот венец Холанд се наоѓа непосредно западно од Росовиот Леден Гребен и се протега од ледникот Роб на североисток до ледникот Ленокс-Кинг на југ. Северно од венецот се наоѓа ледениот „остров“ на кој е сместен ’ртот Литлтон. На запад, од другата страна на ледникот Роб, се издига планинскиот венец Кралица Елизабета, додека на југ, преку ледникот Ленокс-Кинг, се наоѓа планинскиот венец Кралица Александра.{{sfn|Alberts|1995|p=340}}{{sfn|Nimrod Glacier USGS}}{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} Венецот го добил своето име од Комитетот за Росовото Море, во чест на сер Сидни Холанд, кој како премиер на Нов Зеланд ја поддржал вклученоста на земјата во Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот, спроведена од 1956 до 1958 година.{{sfn|Alberts|1995|p=340}} == Ледници == Ледникот Роб тече од врвот Кларксон кон север, долж источната страна на гребените Софтбед, сè до Росовиот Леден Гребен кај ’ртот Голди. Тој се протега помеѓу планинскиот венец Кралица Елизабета на запад и планинскиот венец Холанд на исток. Северно од гребените Софтбед се спојува со ледникот Ловери, кој се наоѓа на запад, но двата ледника повторно се раздвојуваат кога ќе стигнат до ридовите Тејлор. Ледникот Бондесон тече кон север долж источната страна на гребенот Бенсон и се влева во долниот дел на ледникот Роб. Ледникот Кливс, пак, тече северозападно од планината Рид и се спојува со источната страна на ледникот Роб.{{sfn|Alberts|1995|p=621}}{{sfn|Alberts|1995|p=78}}{{sfn|Alberts|1995|p=139}} Понатаму на југ, долж брегот, ледникот Дејвидсон тече кон север по источната страна на врвовите Лонгстаф и се влева во Росовиот Леден Гребен. Ледникот Јакобсен се движи во правец исток-североисток од планината Рид кон Росовиот Леден Гребен, додека ледникот Екблад се спушта од источните падини на планинскиот венец Холанд и се влева во заливот Вајс. Ледникот Ленокс-Кинг е голем долински ледник, долг околу 64 километри, кој ги одведува ледените маси од снежното поле Боуден и тече североисточно помеѓу планинските венци Холанд и Кралица Александра, сè до заливот Ричардс на Росовиот Леден Гребен. Неколку помали ледници од планинскиот венец Холанд се влеваат во ледникот Ленокс-Кинг.{{sfn|Alberts|1995|p=175}}{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} === Ледник Дејвидсон === Ледник во планинскиот венец Холанд, кој тече кон север долж источната страна на врвовите Лонгстаф и се влева во Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во периодот од 1961 до 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Е. А. Дејвидсон од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Едисто“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=175}} === Ледник Јакобсен === Ледник кој тече во правец исток-североисток од планината Рид, во планинскиот венец Холанд, и се влева во Росовиот Леден Гребен. Бил картографски обработен од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења извршени во 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Х. Јакобсен, капетан на бродот „Чатахучи“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=366}} === Ледник Екблад === Ледник долг приближно 15 километри, кој се спушта од источните падини на планинскиот венец Холанд и се влева во заливот Вајс на Росовиот Леден Гребен. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на А. Екблад, капетан на бродот „Вајандот“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=215}} === Залив Вајс === Залив исполнет со мраз, кој се наоѓа на завршниот дел од ледникот Екблад и се отвора кон Росовиот Леден Гребен, непосредно западно од ’ртот Дрискол. Именуван е од Новозеландската геолошка и антарктичка експедиција од 1959 до 1960 година, во чест на К. К. Вајс, член на експедицијата кој ја поминал зимата на Антарктикот во 1959 година.{{sfn|Alberts|1995|p=820}} == Крајбрежни географски објекти == === ’Рт Голди === ’Рт кој се наоѓа на јужната страна од устието на ледникот Роб, со поглед кон Росовиот Леден Гребен. Откриен е за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година и именуван во чест на сер Џорџ Голди, член на комитетот кој ја подготвил конечната верзија на упатствата за експедицијата.{{sfn|Alberts|1995|p=284}} === ’Рт Мексвини === Остар карпест ’рт кој се наоѓа на околу 4,8 километри источно од завршниот дел на ледникот Дејвидсон, со поглед кон Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења од 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручникот Р. Х. Мексвини од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Томбигби“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=481}} === ’Рт Дрискол === ’Рт кој ја формира источната страна на влезот во заливот Вајс и се издига над Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во периодот од 1961 до 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на К. Е. Дрискол, капетан на бродот „Прајвет Џозеф Ф. Мерел“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=200}} === Полуостров Вон === Висок, стрмен и со мраз покриен полуостровски израсток, кој се протега кон исток од планинскиот венец Холанд, помеѓу ледниците Екблад и Мортон. Завршува со ’ртот Мод, кој се издига над Росовиот Леден Гребен. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот В. Џ. Вон од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Глечер“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=777}} === ’Рт Мод === Висок ’рт покриен со мраз, кој го формира источниот крај на полуостровскиот израсток Вон во планинскиот венец Холанд и се издига над Росовиот Леден Гребен. Откриен е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именуван во чест на полковникот Л. А. Мод, кој донирал храна за понијата на експедицијата, позната под името „Моџи“. === Гребен Луис === Стрмен и со мраз покриен гребен, долг околу 23 километри, кој се протега кон исток од планинскиот венец Холанд, помеѓу ледниците Мортон и Хјуит, и завршува кај заливот Ричардс. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Г. Х. Луис од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Бартон Ајленд“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. == Западен раб == {{Image frame|align=right|caption=Планински венец Холанд|content=[[File:C82195s1 Ant.Map Nimrod Glacier Holland Range.jpg|110px]][[File:C82187s5 Ant.Map Holland Range Holland Range.jpg|200px]]<br> [[File:C83165s1 Ant.Map Mount Rabot Holland Range.jpg|100px]][[File:C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth Holland Range.jpg|210px]]|width=600}}Западниот раб на планинскиот венец Холанд го формираат гребенот Бенсон, гребените Софтбед, гребенот Маскерад и врвот Кларксон, кој се издига над снежното поле Боуден. === Гребен Бенсон === Стрмен и карпест гребен кој се наоѓа помеѓу ледниците Роб и Бондесон, на околу 8 километри западно од северниот крај на планинскиот венец Холанд. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења и воздушни фотографии направени од американската морнарица во периодот од 1960 до 1962 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Карл С. Бенсон, глациолог во Американската антарктичка истражувачка програма, кој работел на островот Рузвелт во 1961 и 1962 година. === Врв Вортли === Врв висок 840 метри, кој се наоѓа на северниот крај на гребенот Бенсон и се издига над долниот дел на ледникот Роб. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења и воздушни фотографии од американската морнарица во периодот од 1960 до 1962 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Елмер Г. Вортли, бриолог во Американската антарктичка истражувачка програма, кој работел во Мекмердовиот Проток во сезоната 1958–1959 година. === Гребен Маскерад === Истакнат карпест гребен долг околу 8 километри, кој се наоѓа на приближно 26 километри северно од врвот Кларк, на источната страна на ледникот Роб. Во декември 1969 година, Џон Ганер и Џон Сплетстосер собирале примероци од карпи на ова место. Името го предложил Ганер, бидејќи гребенот бил прикажан на насловната страница на списанието „Сатердеј ривју“ од 7 февруари 1970 година, во кое бил објавен напис за геолошката експедиција на Државниот универзитет во Охајо во областа, спроведена во сезоната 1969–1970 година. На фотографијата гребенот очигледно бил погрешно идентификуван како карпестиот отсек Коулсак, додека лицето прикажано во преден план не било Дејвид Елиот, како што било наведено во описот. === Врв Кларксон === Истакнат конусен врв висок 2.825 метри, кој се наоѓа во изворишниот дел на ледникот Роб, на планинскиот огранок што се протега западно од планината Милер. Забележан е во јануари 1958 година од јужниот новозеландски истражувачки тим на Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот од 1956 до 1958 година. Именуван е во чест на Т. Р. Кларксон, член на Комитетот за Росовото Море. == Северен дел == Северниот дел на планинскиот венец Холанд, кој се наоѓа северно од ледниците Јакобсен и Кливс, ги опфаќа ’ртот Голди, планината Мичел, ’ртот Мексвини, врвовите Лонгстаф, планината Рифенбург и планината Рид. === Планина Мичел === Планина висока 1.820 метри, која се наоѓа на околу 8 километри југозападно од ’ртот Голди, во северниот дел на планинскиот венец Холанд. Картографски била документирана од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења од 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Г. В. Мичел, кој бил заповедник на бродот „Бартон Ајленд“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. === Врвови Лонгстаф === Низа високи планински врвови кои се наоѓаат непосредно западно од ледникот Дејвидсон, во северноцентралниот дел на планинскиот венец Холанд. Откриени се за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година и првично биле именувани како „Планина Лонгстаф“, во чест на Луелин В. Лонгстаф, еден од главните финансиски поддржувачи на експедицијата. Подоцна, Новозеландскиот комитет за антарктички географски имиња го изменил описниот дел на називот, со што географскиот објект бил преименуван во „Врвови Лонгстаф“. === Планина Рифенбург === Планина висока 2.690 метри, која се наоѓа на околу 3,2 километри источно од изворишниот дел на ледникот Дејвидсон, во планинскиот венец Холанд. Картографски била документирана од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на капетанот Е. Рифенбург од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Арнеб“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година. === Планина Рид === Истакната планина, претежно без ледена покривка, висока 3.315 метри, која се наоѓа непосредно источно од изворишниот дел на ледникот Кливс, во планинскиот венец Холанд. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на Алфред Рид, кој бил управител на експедицијата. == Јужен дел == Јужниот дел на планинскиот венец Холанд, кој се наоѓа јужно од ледниците Јакобсен и Кливс, ги опфаќа полуостровскиот израсток Вон, ’ртот Мод, гребенот Луис, планината Лојд, планината Трип, врвот Роудс, планината Милер и планината Ален Јанг.{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} === Планина Лојд === Планина висока 3.210 метри, која се наоѓа во планинскиот венец Холанд, северно од изворишниот дел на ледникот Хјуит и на околу 11 километри северно од планината Милер. Откриена е и именувана за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година.{{sfn|Alberts|1995|p=439}} === Плато Бордоња === Високо плато со триаголна форма, сместено во јужниот дел на планинскиот венец Холанд, со површина од приближно 120 квадратни километри и надморска височина која се движи од 3.000 до 4.000 метри. Платото е опкружено со стрмни карпести отсечоци, а на север се граничи со планината Лојд, додека на југ со врвот Кларксон и планината Милер. Неговите стрмни јужни карпести падини се издигаат околу 1.200 метри над снежното поле Боуден. Платото е именувано во 2005 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Џозеф Бордоња, кој извршувал повеќе високи функции во Националната научна фондација на САД. Тој бил помошник-директор за инженерство од 1992 до 1996 година, помошник-заменик-директор од 1996 до 1999 година и заменик-директор од 1999 до 2005 година. Во текот на овој период имал значајна раководна и советодавна улога во развојот на Американската антарктичка програма, особено во неколку клучни фази од нејзиното работење.{{sfn|Bordogna Plateau USGS}} === Планина Трип === Масивна планина со конусна форма, покриена со мраз и висока 2.980 метри, која се наоѓа помеѓу ледниците Хофман и Хјуит, на околу 11 километри западно-северозападно од врвот Роудс, во планинскиот венец Холанд. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на Леонард О. Х. Трип од Нов Зеланд, кој ѝ пружил поддршка на оваа експедиција, како и на експедицијата на Ернест Шеклтон од 1914 до 1917 година.{{sfn|Alberts|1995|p=760}} === Врв Роудс === Врв висок 780 метри, сместен на северната страна од устието на ледникот Хофман, кој го означува источниот крај на гребенот што се спушта од планината Трип во планинскиот венец Холанд. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручник-командантот А. Г. Роудс од Кралската новозеландска морнарица, кој бил заповедник на бродот „Пукаки“. Бродот извршувал океанографски и поморски задачи помеѓу Нов Зеланд и Мекмердовиот Проток во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=616}} === Планина Милер === Истакната планина висока 4.160 метри, која се наоѓа во планинскиот венец Холанд, на околу 11 километри јужно од планината Лојд. Откриена е и именувана за време на Британската антарктичка експедиција, спроведена од 1907 до 1909 година.{{sfn|Alberts|1995|p=491}} === Планина Ален Јанг === Истакната планина со пирамидална форма, висока 2.755 метри, која се наоѓа непосредно јужно од ледникот Фегли и западно од ледникот Ленокс-Кинг. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на сер Ален Јанг, поларен истражувач кој во 1882 година предводел успешна спасувачка потрага по Бенџамин Ли Смит на Арктикот.{{sfn|Alberts|1995|p=13}} == Наводи == <references /> == Извори == {{refbegin}} *{{citation|url=https://pubs.usgs.gov/fedgov/70039167/report.pdf|accessdate=2023-12-03|edition=2|editor-last=Alberts|title=Geographic Names of the Antarctic|editor-first=Fred G.|publisher=United States Board on Geographic Names|year=1995}} {{Include-USGov|agency=United States Board on Geographic Names}} *{{cite gnis2|type=antarid|id=18721|name=Bordogna Plateau}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C82187s5_Ant.Map_Holland_Range.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Holland Range|publisher=USGS|ref={{harvid|Holland Range USGS}}}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C83172s5_Ant.Map_Mount_Elizabeth.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Mount Elizabeth|publisher=USGS|ref={{harvid|Mount Elizabeth USGS}}}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C83165s1_Ant.Map_Mount_Rabot.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Mount Rabot|publisher=USGS|ref={{harvid|Mount Rabot USGS}}}} *{{citation|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C82195s1_Ant.Map_Nimrod_Glacier.jpg|accessdate=2023-12-22|title=Nimrod Glacier|publisher=USGS|ref={{harvid|Nimrod Glacier USGS}}}} {{refend}} h6mh3h9if95glzn368kf35fujmq7o4h 5652620 5652619 2026-11-02T23:46:48Z Bojan9Spasovski 91316 /* Западен раб */ 5652620 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Милер|elevation=4160 м|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], рибу|location=[[Антарктик]]|range=|coordinates=|coordinates_ref=|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth.jpg|photo_caption=Карта што го прикажува јужниот дел од планинскиот венец Холанд (на северозапад) и планинскиот венец Кралица Александра од 1965 година}}'''Планински венец Холанд''' (83°10′ЈГШ 166°00′ИГД) — карпест крајбрежен планински венец кој се наоѓа во Росовата Зависна Територија на Антарктикот, долж западниот брег на Росовиот Леден Гребен. Неговата должина изнесува приближно 110 километри. == Местоположба == Планинскиот венец Холанд се наоѓа непосредно западно од Росовиот Леден Гребен и се протега од ледникот Роб на североисток до ледникот Ленокс-Кинг на југ. Северно од венецот се наоѓа ледениот „остров“ на кој е сместен ’ртот Литлтон. На запад, од другата страна на ледникот Роб, се издига планинскиот венец Кралица Елизабета, додека на југ, преку ледникот Ленокс-Кинг, се наоѓа планинскиот венец Кралица Александра.{{sfn|Alberts|1995|p=340}}{{sfn|Nimrod Glacier USGS}}{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} Венецот го добил своето име од Комитетот за Росовото Море, во чест на сер Сидни Холанд, кој како премиер на Нов Зеланд ја поддржал вклученоста на земјата во Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот, спроведена од 1956 до 1958 година.{{sfn|Alberts|1995|p=340}} == Ледници == Ледникот Роб тече од врвот Кларксон кон север, долж источната страна на гребените Софтбед, сè до Росовиот Леден Гребен кај ’ртот Голди. Тој се протега помеѓу планинскиот венец Кралица Елизабета на запад и планинскиот венец Холанд на исток. Северно од гребените Софтбед се спојува со ледникот Ловери, кој се наоѓа на запад, но двата ледника повторно се раздвојуваат кога ќе стигнат до ридовите Тејлор. Ледникот Бондесон тече кон север долж источната страна на гребенот Бенсон и се влева во долниот дел на ледникот Роб. Ледникот Кливс, пак, тече северозападно од планината Рид и се спојува со источната страна на ледникот Роб.{{sfn|Alberts|1995|p=621}}{{sfn|Alberts|1995|p=78}}{{sfn|Alberts|1995|p=139}} Понатаму на југ, долж брегот, ледникот Дејвидсон тече кон север по источната страна на врвовите Лонгстаф и се влева во Росовиот Леден Гребен. Ледникот Јакобсен се движи во правец исток-североисток од планината Рид кон Росовиот Леден Гребен, додека ледникот Екблад се спушта од источните падини на планинскиот венец Холанд и се влева во заливот Вајс. Ледникот Ленокс-Кинг е голем долински ледник, долг околу 64 километри, кој ги одведува ледените маси од снежното поле Боуден и тече североисточно помеѓу планинските венци Холанд и Кралица Александра, сè до заливот Ричардс на Росовиот Леден Гребен. Неколку помали ледници од планинскиот венец Холанд се влеваат во ледникот Ленокс-Кинг.{{sfn|Alberts|1995|p=175}}{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} === Ледник Дејвидсон === Ледник во планинскиот венец Холанд, кој тече кон север долж источната страна на врвовите Лонгстаф и се влева во Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во периодот од 1961 до 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Е. А. Дејвидсон од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Едисто“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=175}} === Ледник Јакобсен === Ледник кој тече во правец исток-североисток од планината Рид, во планинскиот венец Холанд, и се влева во Росовиот Леден Гребен. Бил картографски обработен од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења извршени во 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Х. Јакобсен, капетан на бродот „Чатахучи“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=366}} === Ледник Екблад === Ледник долг приближно 15 километри, кој се спушта од источните падини на планинскиот венец Холанд и се влева во заливот Вајс на Росовиот Леден Гребен. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на А. Екблад, капетан на бродот „Вајандот“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=215}} === Залив Вајс === Залив исполнет со мраз, кој се наоѓа на завршниот дел од ледникот Екблад и се отвора кон Росовиот Леден Гребен, непосредно западно од ’ртот Дрискол. Именуван е од Новозеландската геолошка и антарктичка експедиција од 1959 до 1960 година, во чест на К. К. Вајс, член на експедицијата кој ја поминал зимата на Антарктикот во 1959 година.{{sfn|Alberts|1995|p=820}} == Крајбрежни географски објекти == === ’Рт Голди === ’Рт кој се наоѓа на јужната страна од устието на ледникот Роб, со поглед кон Росовиот Леден Гребен. Откриен е за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година и именуван во чест на сер Џорџ Голди, член на комитетот кој ја подготвил конечната верзија на упатствата за експедицијата.{{sfn|Alberts|1995|p=284}} === ’Рт Мексвини === Остар карпест ’рт кој се наоѓа на околу 4,8 километри источно од завршниот дел на ледникот Дејвидсон, со поглед кон Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења од 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручникот Р. Х. Мексвини од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Томбигби“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=481}} === ’Рт Дрискол === ’Рт кој ја формира источната страна на влезот во заливот Вајс и се издига над Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во периодот од 1961 до 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на К. Е. Дрискол, капетан на бродот „Прајвет Џозеф Ф. Мерел“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=200}} === Полуостров Вон === Висок, стрмен и со мраз покриен полуостровски израсток, кој се протега кон исток од планинскиот венец Холанд, помеѓу ледниците Екблад и Мортон. Завршува со ’ртот Мод, кој се издига над Росовиот Леден Гребен. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот В. Џ. Вон од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Глечер“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=777}} === ’Рт Мод === Висок ’рт покриен со мраз, кој го формира источниот крај на полуостровскиот израсток Вон во планинскиот венец Холанд и се издига над Росовиот Леден Гребен. Откриен е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именуван во чест на полковникот Л. А. Мод, кој донирал храна за понијата на експедицијата, позната под името „Моџи“. === Гребен Луис === Стрмен и со мраз покриен гребен, долг околу 23 километри, кој се протега кон исток од планинскиот венец Холанд, помеѓу ледниците Мортон и Хјуит, и завршува кај заливот Ричардс. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Г. Х. Луис од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Бартон Ајленд“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. == Западен раб == {{Image frame|align=right|caption=Планински венец Холанд|content=[[File:C82195s1 Ant.Map Nimrod Glacier Holland Range.jpg|110px]][[File:C82187s5 Ant.Map Holland Range Holland Range.jpg|200px]]<br> [[File:C83165s1 Ant.Map Mount Rabot Holland Range.jpg|100px]][[File:C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth Holland Range.jpg|210px]]|width=}}Западниот раб на планинскиот венец Холанд го формираат гребенот Бенсон, гребените Софтбед, гребенот Маскерад и врвот Кларксон, кој се издига над снежното поле Боуден. === Гребен Бенсон === Стрмен и карпест гребен кој се наоѓа помеѓу ледниците Роб и Бондесон, на околу 8 километри западно од северниот крај на планинскиот венец Холанд. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења и воздушни фотографии направени од американската морнарица во периодот од 1960 до 1962 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Карл С. Бенсон, глациолог во Американската антарктичка истражувачка програма, кој работел на островот Рузвелт во 1961 и 1962 година. === Врв Вортли === Врв висок 840 метри, кој се наоѓа на северниот крај на гребенот Бенсон и се издига над долниот дел на ледникот Роб. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења и воздушни фотографии од американската морнарица во периодот од 1960 до 1962 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Елмер Г. Вортли, бриолог во Американската антарктичка истражувачка програма, кој работел во Мекмердовиот Проток во сезоната 1958–1959 година. === Гребен Маскерад === Истакнат карпест гребен долг околу 8 километри, кој се наоѓа на приближно 26 километри северно од врвот Кларк, на источната страна на ледникот Роб. Во декември 1969 година, Џон Ганер и Џон Сплетстосер собирале примероци од карпи на ова место. Името го предложил Ганер, бидејќи гребенот бил прикажан на насловната страница на списанието „Сатердеј ривју“ од 7 февруари 1970 година, во кое бил објавен напис за геолошката експедиција на Државниот универзитет во Охајо во областа, спроведена во сезоната 1969–1970 година. На фотографијата гребенот очигледно бил погрешно идентификуван како карпестиот отсек Коулсак, додека лицето прикажано во преден план не било Дејвид Елиот, како што било наведено во описот. === Врв Кларксон === Истакнат конусен врв висок 2.825 метри, кој се наоѓа во изворишниот дел на ледникот Роб, на планинскиот огранок што се протега западно од планината Милер. Забележан е во јануари 1958 година од јужниот новозеландски истражувачки тим на Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот од 1956 до 1958 година. Именуван е во чест на Т. Р. Кларксон, член на Комитетот за Росовото Море. == Северен дел == Северниот дел на планинскиот венец Холанд, кој се наоѓа северно од ледниците Јакобсен и Кливс, ги опфаќа ’ртот Голди, планината Мичел, ’ртот Мексвини, врвовите Лонгстаф, планината Рифенбург и планината Рид. === Планина Мичел === Планина висока 1.820 метри, која се наоѓа на околу 8 километри југозападно од ’ртот Голди, во северниот дел на планинскиот венец Холанд. Картографски била документирана од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења од 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Г. В. Мичел, кој бил заповедник на бродот „Бартон Ајленд“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. === Врвови Лонгстаф === Низа високи планински врвови кои се наоѓаат непосредно западно од ледникот Дејвидсон, во северноцентралниот дел на планинскиот венец Холанд. Откриени се за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година и првично биле именувани како „Планина Лонгстаф“, во чест на Луелин В. Лонгстаф, еден од главните финансиски поддржувачи на експедицијата. Подоцна, Новозеландскиот комитет за антарктички географски имиња го изменил описниот дел на називот, со што географскиот објект бил преименуван во „Врвови Лонгстаф“. === Планина Рифенбург === Планина висока 2.690 метри, која се наоѓа на околу 3,2 километри источно од изворишниот дел на ледникот Дејвидсон, во планинскиот венец Холанд. Картографски била документирана од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на капетанот Е. Рифенбург од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Арнеб“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година. === Планина Рид === Истакната планина, претежно без ледена покривка, висока 3.315 метри, која се наоѓа непосредно источно од изворишниот дел на ледникот Кливс, во планинскиот венец Холанд. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на Алфред Рид, кој бил управител на експедицијата. == Јужен дел == Јужниот дел на планинскиот венец Холанд, кој се наоѓа јужно од ледниците Јакобсен и Кливс, ги опфаќа полуостровскиот израсток Вон, ’ртот Мод, гребенот Луис, планината Лојд, планината Трип, врвот Роудс, планината Милер и планината Ален Јанг.{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} === Планина Лојд === Планина висока 3.210 метри, која се наоѓа во планинскиот венец Холанд, северно од изворишниот дел на ледникот Хјуит и на околу 11 километри северно од планината Милер. Откриена е и именувана за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година.{{sfn|Alberts|1995|p=439}} === Плато Бордоња === Високо плато со триаголна форма, сместено во јужниот дел на планинскиот венец Холанд, со површина од приближно 120 квадратни километри и надморска височина која се движи од 3.000 до 4.000 метри. Платото е опкружено со стрмни карпести отсечоци, а на север се граничи со планината Лојд, додека на југ со врвот Кларксон и планината Милер. Неговите стрмни јужни карпести падини се издигаат околу 1.200 метри над снежното поле Боуден. Платото е именувано во 2005 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Џозеф Бордоња, кој извршувал повеќе високи функции во Националната научна фондација на САД. Тој бил помошник-директор за инженерство од 1992 до 1996 година, помошник-заменик-директор од 1996 до 1999 година и заменик-директор од 1999 до 2005 година. Во текот на овој период имал значајна раководна и советодавна улога во развојот на Американската антарктичка програма, особено во неколку клучни фази од нејзиното работење.{{sfn|Bordogna Plateau USGS}} === Планина Трип === Масивна планина со конусна форма, покриена со мраз и висока 2.980 метри, која се наоѓа помеѓу ледниците Хофман и Хјуит, на околу 11 километри западно-северозападно од врвот Роудс, во планинскиот венец Холанд. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на Леонард О. Х. Трип од Нов Зеланд, кој ѝ пружил поддршка на оваа експедиција, како и на експедицијата на Ернест Шеклтон од 1914 до 1917 година.{{sfn|Alberts|1995|p=760}} === Врв Роудс === Врв висок 780 метри, сместен на северната страна од устието на ледникот Хофман, кој го означува источниот крај на гребенот што се спушта од планината Трип во планинскиот венец Холанд. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручник-командантот А. Г. Роудс од Кралската новозеландска морнарица, кој бил заповедник на бродот „Пукаки“. Бродот извршувал океанографски и поморски задачи помеѓу Нов Зеланд и Мекмердовиот Проток во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=616}} === Планина Милер === Истакната планина висока 4.160 метри, која се наоѓа во планинскиот венец Холанд, на околу 11 километри јужно од планината Лојд. Откриена е и именувана за време на Британската антарктичка експедиција, спроведена од 1907 до 1909 година.{{sfn|Alberts|1995|p=491}} === Планина Ален Јанг === Истакната планина со пирамидална форма, висока 2.755 метри, која се наоѓа непосредно јужно од ледникот Фегли и западно од ледникот Ленокс-Кинг. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на сер Ален Јанг, поларен истражувач кој во 1882 година предводел успешна спасувачка потрага по Бенџамин Ли Смит на Арктикот.{{sfn|Alberts|1995|p=13}} == Наводи == <references /> == Извори == {{refbegin}} *{{citation|url=https://pubs.usgs.gov/fedgov/70039167/report.pdf|accessdate=2023-12-03|edition=2|editor-last=Alberts|title=Geographic Names of the Antarctic|editor-first=Fred G.|publisher=United States Board on Geographic Names|year=1995}} {{Include-USGov|agency=United States Board on Geographic Names}} *{{cite gnis2|type=antarid|id=18721|name=Bordogna Plateau}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C82187s5_Ant.Map_Holland_Range.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Holland Range|publisher=USGS|ref={{harvid|Holland Range USGS}}}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C83172s5_Ant.Map_Mount_Elizabeth.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Mount Elizabeth|publisher=USGS|ref={{harvid|Mount Elizabeth USGS}}}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C83165s1_Ant.Map_Mount_Rabot.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Mount Rabot|publisher=USGS|ref={{harvid|Mount Rabot USGS}}}} *{{citation|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C82195s1_Ant.Map_Nimrod_Glacier.jpg|accessdate=2023-12-22|title=Nimrod Glacier|publisher=USGS|ref={{harvid|Nimrod Glacier USGS}}}} {{refend}} 2ahfk1kkmbpi3qnywd1wpg0ouahi6gq 5652621 5652620 2026-11-02T23:47:41Z Bojan9Spasovski 91316 додадена [[Категорија:Планини на Антарктикот]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652621 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Милер|elevation=4160 м|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|ултра]], рибу|location=[[Антарктик]]|range=|coordinates=|coordinates_ref=|range_coordinates=|topo=|type=|age=|first_ascent=|photo=C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth.jpg|photo_caption=Карта што го прикажува јужниот дел од планинскиот венец Холанд (на северозапад) и планинскиот венец Кралица Александра од 1965 година}}'''Планински венец Холанд''' (83°10′ЈГШ 166°00′ИГД) — карпест крајбрежен планински венец кој се наоѓа во Росовата Зависна Територија на Антарктикот, долж западниот брег на Росовиот Леден Гребен. Неговата должина изнесува приближно 110 километри. == Местоположба == Планинскиот венец Холанд се наоѓа непосредно западно од Росовиот Леден Гребен и се протега од ледникот Роб на североисток до ледникот Ленокс-Кинг на југ. Северно од венецот се наоѓа ледениот „остров“ на кој е сместен ’ртот Литлтон. На запад, од другата страна на ледникот Роб, се издига планинскиот венец Кралица Елизабета, додека на југ, преку ледникот Ленокс-Кинг, се наоѓа планинскиот венец Кралица Александра.{{sfn|Alberts|1995|p=340}}{{sfn|Nimrod Glacier USGS}}{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} Венецот го добил своето име од Комитетот за Росовото Море, во чест на сер Сидни Холанд, кој како премиер на Нов Зеланд ја поддржал вклученоста на земјата во Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот, спроведена од 1956 до 1958 година.{{sfn|Alberts|1995|p=340}} == Ледници == Ледникот Роб тече од врвот Кларксон кон север, долж источната страна на гребените Софтбед, сè до Росовиот Леден Гребен кај ’ртот Голди. Тој се протега помеѓу планинскиот венец Кралица Елизабета на запад и планинскиот венец Холанд на исток. Северно од гребените Софтбед се спојува со ледникот Ловери, кој се наоѓа на запад, но двата ледника повторно се раздвојуваат кога ќе стигнат до ридовите Тејлор. Ледникот Бондесон тече кон север долж источната страна на гребенот Бенсон и се влева во долниот дел на ледникот Роб. Ледникот Кливс, пак, тече северозападно од планината Рид и се спојува со источната страна на ледникот Роб.{{sfn|Alberts|1995|p=621}}{{sfn|Alberts|1995|p=78}}{{sfn|Alberts|1995|p=139}} Понатаму на југ, долж брегот, ледникот Дејвидсон тече кон север по источната страна на врвовите Лонгстаф и се влева во Росовиот Леден Гребен. Ледникот Јакобсен се движи во правец исток-североисток од планината Рид кон Росовиот Леден Гребен, додека ледникот Екблад се спушта од источните падини на планинскиот венец Холанд и се влева во заливот Вајс. Ледникот Ленокс-Кинг е голем долински ледник, долг околу 64 километри, кој ги одведува ледените маси од снежното поле Боуден и тече североисточно помеѓу планинските венци Холанд и Кралица Александра, сè до заливот Ричардс на Росовиот Леден Гребен. Неколку помали ледници од планинскиот венец Холанд се влеваат во ледникот Ленокс-Кинг.{{sfn|Alberts|1995|p=175}}{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} === Ледник Дејвидсон === Ледник во планинскиот венец Холанд, кој тече кон север долж источната страна на врвовите Лонгстаф и се влева во Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во периодот од 1961 до 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Е. А. Дејвидсон од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Едисто“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=175}} === Ледник Јакобсен === Ледник кој тече во правец исток-североисток од планината Рид, во планинскиот венец Холанд, и се влева во Росовиот Леден Гребен. Бил картографски обработен од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења извршени во 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Х. Јакобсен, капетан на бродот „Чатахучи“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=366}} === Ледник Екблад === Ледник долг приближно 15 километри, кој се спушта од источните падини на планинскиот венец Холанд и се влева во заливот Вајс на Росовиот Леден Гребен. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на А. Екблад, капетан на бродот „Вајандот“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=215}} === Залив Вајс === Залив исполнет со мраз, кој се наоѓа на завршниот дел од ледникот Екблад и се отвора кон Росовиот Леден Гребен, непосредно западно од ’ртот Дрискол. Именуван е од Новозеландската геолошка и антарктичка експедиција од 1959 до 1960 година, во чест на К. К. Вајс, член на експедицијата кој ја поминал зимата на Антарктикот во 1959 година.{{sfn|Alberts|1995|p=820}} == Крајбрежни географски објекти == === ’Рт Голди === ’Рт кој се наоѓа на јужната страна од устието на ледникот Роб, со поглед кон Росовиот Леден Гребен. Откриен е за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година и именуван во чест на сер Џорџ Голди, член на комитетот кој ја подготвил конечната верзија на упатствата за експедицијата.{{sfn|Alberts|1995|p=284}} === ’Рт Мексвини === Остар карпест ’рт кој се наоѓа на околу 4,8 километри источно од завршниот дел на ледникот Дејвидсон, со поглед кон Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења од 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручникот Р. Х. Мексвини од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Томбигби“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=481}} === ’Рт Дрискол === ’Рт кој ја формира источната страна на влезот во заливот Вајс и се издига над Росовиот Леден Гребен. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во периодот од 1961 до 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на К. Е. Дрискол, капетан на бродот „Прајвет Џозеф Ф. Мерел“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година.{{sfn|Alberts|1995|p=200}} === Полуостров Вон === Висок, стрмен и со мраз покриен полуостровски израсток, кој се протега кон исток од планинскиот венец Холанд, помеѓу ледниците Екблад и Мортон. Завршува со ’ртот Мод, кој се издига над Росовиот Леден Гребен. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот В. Џ. Вон од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Глечер“ за време на операциите „Дип Фриз“ во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=777}} === ’Рт Мод === Висок ’рт покриен со мраз, кој го формира источниот крај на полуостровскиот израсток Вон во планинскиот венец Холанд и се издига над Росовиот Леден Гребен. Откриен е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именуван во чест на полковникот Л. А. Мод, кој донирал храна за понијата на експедицијата, позната под името „Моџи“. === Гребен Луис === Стрмен и со мраз покриен гребен, долг околу 23 километри, кој се протега кон исток од планинскиот венец Холанд, помеѓу ледниците Мортон и Хјуит, и завршува кај заливот Ричардс. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Г. Х. Луис од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Бартон Ајленд“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. == Западен раб == {{Image frame|align=right|caption=Планински венец Холанд|content=[[File:C82195s1 Ant.Map Nimrod Glacier Holland Range.jpg|110px]][[File:C82187s5 Ant.Map Holland Range Holland Range.jpg|200px]]<br> [[File:C83165s1 Ant.Map Mount Rabot Holland Range.jpg|100px]][[File:C83172s5 Ant.Map Mount Elizabeth Holland Range.jpg|210px]]|width=}}Западниот раб на планинскиот венец Холанд го формираат гребенот Бенсон, гребените Софтбед, гребенот Маскерад и врвот Кларксон, кој се издига над снежното поле Боуден. === Гребен Бенсон === Стрмен и карпест гребен кој се наоѓа помеѓу ледниците Роб и Бондесон, на околу 8 километри западно од северниот крај на планинскиот венец Холанд. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења и воздушни фотографии направени од американската морнарица во периодот од 1960 до 1962 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Карл С. Бенсон, глациолог во Американската антарктичка истражувачка програма, кој работел на островот Рузвелт во 1961 и 1962 година. === Врв Вортли === Врв висок 840 метри, кој се наоѓа на северниот крај на гребенот Бенсон и се издига над долниот дел на ледникот Роб. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења и воздушни фотографии од американската морнарица во периодот од 1960 до 1962 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Елмер Г. Вортли, бриолог во Американската антарктичка истражувачка програма, кој работел во Мекмердовиот Проток во сезоната 1958–1959 година. === Гребен Маскерад === Истакнат карпест гребен долг околу 8 километри, кој се наоѓа на приближно 26 километри северно од врвот Кларк, на источната страна на ледникот Роб. Во декември 1969 година, Џон Ганер и Џон Сплетстосер собирале примероци од карпи на ова место. Името го предложил Ганер, бидејќи гребенот бил прикажан на насловната страница на списанието „Сатердеј ривју“ од 7 февруари 1970 година, во кое бил објавен напис за геолошката експедиција на Државниот универзитет во Охајо во областа, спроведена во сезоната 1969–1970 година. На фотографијата гребенот очигледно бил погрешно идентификуван како карпестиот отсек Коулсак, додека лицето прикажано во преден план не било Дејвид Елиот, како што било наведено во описот. === Врв Кларксон === Истакнат конусен врв висок 2.825 метри, кој се наоѓа во изворишниот дел на ледникот Роб, на планинскиот огранок што се протега западно од планината Милер. Забележан е во јануари 1958 година од јужниот новозеландски истражувачки тим на Трансантарктичката експедиција на Комонвелтот од 1956 до 1958 година. Именуван е во чест на Т. Р. Кларксон, член на Комитетот за Росовото Море. == Северен дел == Северниот дел на планинскиот венец Холанд, кој се наоѓа северно од ледниците Јакобсен и Кливс, ги опфаќа ’ртот Голди, планината Мичел, ’ртот Мексвини, врвовите Лонгстаф, планината Рифенбург и планината Рид. === Планина Мичел === Планина висока 1.820 метри, која се наоѓа на околу 8 километри југозападно од ’ртот Голди, во северниот дел на планинскиот венец Холанд. Картографски била документирана од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења од 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на командантот Г. В. Мичел, кој бил заповедник на бродот „Бартон Ајленд“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. === Врвови Лонгстаф === Низа високи планински врвови кои се наоѓаат непосредно западно од ледникот Дејвидсон, во северноцентралниот дел на планинскиот венец Холанд. Откриени се за време на Британската национална антарктичка експедиција од 1901 до 1904 година и првично биле именувани како „Планина Лонгстаф“, во чест на Луелин В. Лонгстаф, еден од главните финансиски поддржувачи на експедицијата. Подоцна, Новозеландскиот комитет за антарктички географски имиња го изменил описниот дел на називот, со што географскиот објект бил преименуван во „Врвови Лонгстаф“. === Планина Рифенбург === Планина висока 2.690 метри, која се наоѓа на околу 3,2 километри источно од изворишниот дел на ледникот Дејвидсон, во планинскиот венец Холанд. Картографски била документирана од Геолошкиот завод на САД врз основа на телурометриски мерења спроведени во 1961 и 1962 година и воздушни фотографии направени од американската морнарица во 1960 година. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на капетанот Е. Рифенбург од американската морнарица, кој бил заповедник на бродот „Арнеб“ за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година. === Планина Рид === Истакната планина, претежно без ледена покривка, висока 3.315 метри, која се наоѓа непосредно источно од изворишниот дел на ледникот Кливс, во планинскиот венец Холанд. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на Алфред Рид, кој бил управител на експедицијата. == Јужен дел == Јужниот дел на планинскиот венец Холанд, кој се наоѓа јужно од ледниците Јакобсен и Кливс, ги опфаќа полуостровскиот израсток Вон, ’ртот Мод, гребенот Луис, планината Лојд, планината Трип, врвот Роудс, планината Милер и планината Ален Јанг.{{sfn|Mount Elizabeth USGS}} === Планина Лојд === Планина висока 3.210 метри, која се наоѓа во планинскиот венец Холанд, северно од изворишниот дел на ледникот Хјуит и на околу 11 километри северно од планината Милер. Откриена е и именувана за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година.{{sfn|Alberts|1995|p=439}} === Плато Бордоња === Високо плато со триаголна форма, сместено во јужниот дел на планинскиот венец Холанд, со површина од приближно 120 квадратни километри и надморска височина која се движи од 3.000 до 4.000 метри. Платото е опкружено со стрмни карпести отсечоци, а на север се граничи со планината Лојд, додека на југ со врвот Кларксон и планината Милер. Неговите стрмни јужни карпести падини се издигаат околу 1.200 метри над снежното поле Боуден. Платото е именувано во 2005 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Џозеф Бордоња, кој извршувал повеќе високи функции во Националната научна фондација на САД. Тој бил помошник-директор за инженерство од 1992 до 1996 година, помошник-заменик-директор од 1996 до 1999 година и заменик-директор од 1999 до 2005 година. Во текот на овој период имал значајна раководна и советодавна улога во развојот на Американската антарктичка програма, особено во неколку клучни фази од нејзиното работење.{{sfn|Bordogna Plateau USGS}} === Планина Трип === Масивна планина со конусна форма, покриена со мраз и висока 2.980 метри, која се наоѓа помеѓу ледниците Хофман и Хјуит, на околу 11 километри западно-северозападно од врвот Роудс, во планинскиот венец Холанд. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на Леонард О. Х. Трип од Нов Зеланд, кој ѝ пружил поддршка на оваа експедиција, како и на експедицијата на Ернест Шеклтон од 1914 до 1917 година.{{sfn|Alberts|1995|p=760}} === Врв Роудс === Врв висок 780 метри, сместен на северната страна од устието на ледникот Хофман, кој го означува источниот крај на гребенот што се спушта од планината Трип во планинскиот венец Холанд. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручник-командантот А. Г. Роудс од Кралската новозеландска морнарица, кој бил заповедник на бродот „Пукаки“. Бродот извршувал океанографски и поморски задачи помеѓу Нов Зеланд и Мекмердовиот Проток во 1964 и 1965 година.{{sfn|Alberts|1995|p=616}} === Планина Милер === Истакната планина висока 4.160 метри, која се наоѓа во планинскиот венец Холанд, на околу 11 километри јужно од планината Лојд. Откриена е и именувана за време на Британската антарктичка експедиција, спроведена од 1907 до 1909 година.{{sfn|Alberts|1995|p=491}} === Планина Ален Јанг === Истакната планина со пирамидална форма, висока 2.755 метри, која се наоѓа непосредно јужно од ледникот Фегли и западно од ледникот Ленокс-Кинг. Откриена е за време на Британската антарктичка експедиција од 1907 до 1909 година и именувана во чест на сер Ален Јанг, поларен истражувач кој во 1882 година предводел успешна спасувачка потрага по Бенџамин Ли Смит на Арктикот.{{sfn|Alberts|1995|p=13}} == Наводи == <references /> == Извори == {{refbegin}} *{{citation|url=https://pubs.usgs.gov/fedgov/70039167/report.pdf|accessdate=2023-12-03|edition=2|editor-last=Alberts|title=Geographic Names of the Antarctic|editor-first=Fred G.|publisher=United States Board on Geographic Names|year=1995}} {{Include-USGov|agency=United States Board on Geographic Names}} *{{cite gnis2|type=antarid|id=18721|name=Bordogna Plateau}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C82187s5_Ant.Map_Holland_Range.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Holland Range|publisher=USGS|ref={{harvid|Holland Range USGS}}}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C83172s5_Ant.Map_Mount_Elizabeth.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Mount Elizabeth|publisher=USGS|ref={{harvid|Mount Elizabeth USGS}}}} *{{citation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:C83165s1_Ant.Map_Mount_Rabot.jpg|accessdate=2023-12-23|title=Mount Rabot|publisher=USGS|ref={{harvid|Mount Rabot USGS}}}} *{{citation|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C82195s1_Ant.Map_Nimrod_Glacier.jpg|accessdate=2023-12-22|title=Nimrod Glacier|publisher=USGS|ref={{harvid|Nimrod Glacier USGS}}}} {{refend}} [[Категорија:Планини на Антарктикот]] epe4siq81b7sv1eft09ncnvqi60fgzy 0 1407168 5652626 2026-11-02T23:59:45Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1369573278|Mount Kirkpatrick]]“ 5652626 wikitext text/x-wiki '''Планина Киркпатрик''' (84°20′Ј 166°25′И) — висока планина, главно без мраз, во венецот Кралица Александра, сместена 5 наутички милји (9,3 км; 5,8 милји) западно од планината Дикерсон. Со висина од 4.528 метри (14.856 стапки), таа претставува највисоката точка во венецот Кралица Александра, на Антарктикот.{{sfn|Alberts|1995|p=394}} == Истражување и име == Планината Киркпатрик е откриена и именувана од [[Експедиција на „Нимрод“|Британската антарктичка експедиција, 1907–1909 година]]. Именуван е по бизнисмен [[Глазгов|од Глазгов]], кој бил еден од првите поддржувачи на експедицијата.{{Sfn|Alberts|1995}} == Локација == Планината Киркпатрик се наоѓа во централниот планински венец Кралица Александра, јужно од висорамнината Гриндли, северно од [[Адамсови Планини|планините Адамс]] и североисточно од планините Маршал. Глечерот Пребл се формира на своите западни падини и тече западно кон глечерот Ленокс-Кинг. Планината Дикерсон е на исток, а Деценијал Пик на југ. Мартин Риџ се протега југозападно од Деценијал Пик до врвот на ледникот Бервик.{{Sfn|The Cloudmaker USGS}} == Фосилно наоѓалиште == [[File:Mount_Kirkpatrick_dinosaur_site.jpg|мини|300x300пкс| Карта што ја покажува локацијата на локалитетот на диносаурусите на планината Киркпатрик, со [[Стратиграфија|стратиграфски]] контекст од десно]] Планината Киркпатрик содржи едно од најважните фосилни наоѓалишта на Антарктикот, формацијата Хансон. Бидејќи Антарктикот порано бил потопол и одржувал густа шума од [[четинари]] и [[Цикасови|цикади]], и бидејќи сите континенти биле споени во џиновски суперконтинент наречен [[Пангеја|Пангеа]], многу древни диви животни на Антарктикот делат роднини на други места во светот. Планината Киркпатрик го содржи првиот нептичји диносаурус научно именуван на континентот, големиот [[Терoподи|теропод]] ''Криолофосаурус'' именуван од палеонтолозите Вилијам Р. Хамер и Вилијам Џ. Хикерсон во 1994 година.<ref>{{Наведено списание|last=Hammer|first=W. R.|last2=Hickerson|first2=W. J.|year=1994|title=A Crested Theropod Dinosaur from Antarctica|journal=Science|volume=264|issue=5160|pages=828–830|bibcode=1994Sci...264..828H|doi=10.1126/science.264.5160.828|pmid=17794724}}</ref> Другиот род на нептичји диносаурус од оваа локација е раниот [[Гуштероноголики|сауроподоморф]] ''Glacialisaurus'' именуван од Натан Смит и Диего Пол во 2007 година.<ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=Nathan D.|last2=Pol, Diego|year=2007|title=Anatomy of a basal sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic Hanson Formation of Antarctica|url=https://www.app.pan.pl/archive/published/app52/app52-657.pdf|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=52|issue=4|pages=657–674}}</ref> Исто така, идентификувани се неопределени фосили од тревојадниот тритилодонтен [[Синапсиди|синапсид]] и диморфодонтиден птеросаурус.<ref>{{Наведено списание|last=Hammer|first=W.R.|last2=Hickerson|first2=W.J.|last3=Slaughter|first3=R.W.|date=1994|title=A dinosaur assemblage from the Transantarctic Mountains|url=https://s3.amazonaws.com/Antarctica/AJUS/AJUSvXXIXn5/AJUSvXXIXn5p31.pdf|journal=Antarctic Journal of the United States|volume=29|issue=5|pages=31–32}}</ref> == Карактеристики == Карактеристиките во близина вклучуваат: [[File:C84180s1_Ant.Map_The_Cloudmaker.jpg|мини|300x300пкс| Планината Киркпатрик на северозапад од мапата]] === Врв Флеминг === Планински врв висок над 4.200 метри, кој се наоѓа на околу 1,5 километри западно од планината Киркпатрик. Именуван е во 1995 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Томас Х. Флеминг, геолог од Државниот универзитет во Охајо, кој спроведувал теренски геолошки истражувања во оваа област во сезоните 1985–1986 и 1990–1991 година. === Планина Дикерсон === Истакната планина висока 4.120 метри, која се наоѓа на околу 7,4 километри источно од планината Киркпатрик. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручник-командантот Ричард Г. Дикерсон од американската морнарица, кој бил командант на воздухоплов од ескадрилата VX-6 за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. === Врв Десенијал === Планински врв висок 4.020 метри, кој се наоѓа на околу 5,6 километри југозападно од планината Киркпатрик. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на теренски мерења и воздушни фотографии направени од американската морнарица во периодот од 1958 до 1965 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на десетгодишнината од основањето на Институтот за поларни истражувања при Државниот универзитет во Охајо во 1970 година, кога универзитетот истовремено ја одбележувал и стогодишнината од своето основање. Универзитетот и институтот активно учествуваат во научните истражувања на Антарктикот од 1960 година. === Гребен Мартин === Широк планински гребен покриен со мраз, кој се протега долж западната страна на горниот дел од ледникот Муди. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на мајорот Вилбур Е. Мартин од Армијата на Соединетите Американски Држави, кој бил одговорен за организацијата и спроведувањето на копнените транспортни операции за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година. == Наводи == {{Наводи|25em}} == Извори ==   *  This article incorporates public domain material from websites or documents of the United States Geological Survey. [[Категорија:Шеклтонов Брег]] [[Категорија:Без месна слика, туку со слика од Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 3zhtuc09v7n431h3lx87ojaphfh3d0k 5652627 5652626 2026-11-03T00:02:19Z Bojan9Spasovski 91316 5652627 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Керкпатрик|elevation=4528|elevation_ref=|prominence_m=2191|prominence_ref=|listing=[[Ултра-истакнат врв|ултра]]|map_caption=|map_size=250|location=[[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|84|20|S|166|25|E|name=Mount Kirkpatrick|display=inline,title}}|range_coordinates=|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=|photo_caption=}}'''Планина Киркпатрик''' (84°20′Ј 166°25′И) — висока планина, главно без мраз, во венецот Кралица Александра, сместена 5 наутички милји (9,3 км; 5,8 милји) западно од планината Дикерсон. Со висина од 4.528 метри (14.856 стапки), таа претставува највисоката точка во венецот Кралица Александра, на Антарктикот.{{sfn|Alberts|1995|p=394}} == Истражување и име == Планината Киркпатрик е откриена и именувана од [[Експедиција на „Нимрод“|Британската антарктичка експедиција, 1907–1909 година]]. Именуван е по бизнисмен [[Глазгов|од Глазгов]], кој бил еден од првите поддржувачи на експедицијата.{{Sfn|Alberts|1995}} == Местоположба == Планината Киркпатрик се наоѓа во централниот планински венец Кралица Александра, јужно од висорамнината Гриндли, северно од [[Адамсови Планини|планините Адамс]] и североисточно од планините Маршал. Глечерот Пребл се формира на своите западни падини и тече западно кон глечерот Ленокс-Кинг. Планината Дикерсон е на исток, а Деценијал Пик на југ. Мартин Риџ се протега југозападно од Деценијал Пик до врвот на ледникот Бервик.{{Sfn|The Cloudmaker USGS}} == Фосилно наоѓалиште == [[File:Mount_Kirkpatrick_dinosaur_site.jpg|мини|300x300пкс| Карта што ја покажува локацијата на локалитетот на диносаурусите на планината Киркпатрик, со [[Стратиграфија|стратиграфски]] контекст од десно]] Планината Киркпатрик содржи едно од најважните фосилни наоѓалишта на Антарктикот, формацијата Хансон. Бидејќи Антарктикот порано бил потопол и одржувал густа шума од [[четинари]] и [[Цикасови|цикади]], и бидејќи сите континенти биле споени во џиновски суперконтинент наречен [[Пангеја|Пангеа]], многу древни диви животни на Антарктикот делат роднини на други места во светот. Планината Киркпатрик го содржи првиот нептичји диносаурус научно именуван на континентот, големиот [[Терoподи|теропод]] ''Криолофосаурус'' именуван од палеонтолозите Вилијам Р. Хамер и Вилијам Џ. Хикерсон во 1994 година.<ref>{{Наведено списание|last=Hammer|first=W. R.|last2=Hickerson|first2=W. J.|year=1994|title=A Crested Theropod Dinosaur from Antarctica|journal=Science|volume=264|issue=5160|pages=828–830|bibcode=1994Sci...264..828H|doi=10.1126/science.264.5160.828|pmid=17794724}}</ref> Другиот род на нептичји диносаурус од оваа локација е раниот [[Гуштероноголики|сауроподоморф]] ''Glacialisaurus'' именуван од Натан Смит и Диего Пол во 2007 година.<ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=Nathan D.|last2=Pol, Diego|year=2007|title=Anatomy of a basal sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic Hanson Formation of Antarctica|url=https://www.app.pan.pl/archive/published/app52/app52-657.pdf|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=52|issue=4|pages=657–674}}</ref> Исто така, идентификувани се неопределени фосили од тревојадниот тритилодонтен [[Синапсиди|синапсид]] и диморфодонтиден птеросаурус.<ref>{{Наведено списание|last=Hammer|first=W.R.|last2=Hickerson|first2=W.J.|last3=Slaughter|first3=R.W.|date=1994|title=A dinosaur assemblage from the Transantarctic Mountains|url=https://s3.amazonaws.com/Antarctica/AJUS/AJUSvXXIXn5/AJUSvXXIXn5p31.pdf|journal=Antarctic Journal of the United States|volume=29|issue=5|pages=31–32}}</ref> == Карактеристики == Карактеристиките во близина вклучуваат: [[File:C84180s1_Ant.Map_The_Cloudmaker.jpg|мини|300x300пкс| Планината Киркпатрик на северозапад од мапата]] === Врв Флеминг === Планински врв висок над 4.200 метри, кој се наоѓа на околу 1,5 километри западно од планината Киркпатрик. Именуван е во 1995 година од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на Томас Х. Флеминг, геолог од Државниот универзитет во Охајо, кој спроведувал теренски геолошки истражувања во оваа област во сезоните 1985–1986 и 1990–1991 година. === Планина Дикерсон === Истакната планина висока 4.120 метри, која се наоѓа на околу 7,4 километри источно од планината Киркпатрик. Именувана е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на поручник-командантот Ричард Г. Дикерсон од американската морнарица, кој бил командант на воздухоплов од ескадрилата VX-6 за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1964 година. === Врв Десенијал === Планински врв висок 4.020 метри, кој се наоѓа на околу 5,6 километри југозападно од планината Киркпатрик. Картографски бил документиран од Геолошкиот завод на САД врз основа на теренски мерења и воздушни фотографии направени од американската морнарица во периодот од 1958 до 1965 година. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на десетгодишнината од основањето на Институтот за поларни истражувања при Државниот универзитет во Охајо во 1970 година, кога универзитетот истовремено ја одбележувал и стогодишнината од своето основање. Универзитетот и институтот активно учествуваат во научните истражувања на Антарктикот од 1960 година. === Гребен Мартин === Широк планински гребен покриен со мраз, кој се протега долж западната страна на горниот дел од ледникот Муди. Именуван е од Советодавниот комитет за антарктички имиња на САД, во чест на мајорот Вилбур Е. Мартин од Армијата на Соединетите Американски Држави, кој бил одговорен за организацијата и спроведувањето на копнените транспортни операции за време на операцијата „Дип Фриз“ во 1963 година. == Наводи == {{Наводи|25em}} [[Категорија:Шеклтонов Брег]] [[Категорија:Без месна слика, туку со слика од Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] ecfa2hn49z3045spxkgsd8p69lbu4yl 0 1407169 5652628 2026-11-03T00:09:08Z Bojan9Spasovski 91316 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1369580445|Mount Parry]]“ 5652628 wikitext text/x-wiki   '''Планина Пари''' — [[планина]] во планините Стрибог, [[Антарктик]] (во рамките на претензии на [[Британска Антарктичка Територија|Обединетото Кралство]], [[Аргентина]] и [[Чиле]]) со надморска височина од 2.520 метри.<ref>[http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11998 "Mount Parry, Antarctica"] on Peakbagger.com. Retrieved 2011-12-08.</ref> Планината Пари се наоѓа источно од ’ртот Минот и претставува доминантна географска формација во централниот дел на островот Брабант, кој припаѓа на [[Палмеров Архипелаг|Палмеровиот Архипелаг]]. Нејзините северни и западни падини се стрмни и делумно ослободени од ледена покривка. Планината се издига над неколку околни ледници, меѓу кои се ледникот Џераси на север-северозапад, ледникот Мекензи на исток, ледникот Баланстра на југ-југоисток и ледникот Пирогов на југозапад. Планината Пари првпат беше искачена од страна на Британската заедничка експедиција за служби предводена од Џон Фурс на 30 октомври 1984 година. == Етимологија == Се чини дека врвот го добил името од капетанот Хенри Фостер, кој бил член на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]], од експедицијата „Шантиклир“ во 1829 година и оттогаш добил меѓународна употреба. == Мапи == * [http://www.add.scar.org Антарктичка дигитална база на податоци (ADD).] Топографска карта на Антарктикот во размер 1:250.000, изработена од Научниот комитет за антарктички истражувања (SCAR) во периодот од 1993 до 2016 година. * [https://web.archive.org/web/20141209160123/https://www1.data.antarctica.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=3217 Британска Антарктичка Територија.] Топографска карта во размер 1:200.000, дел од картографската серија DOS 610, лист W 64 62, издадена во 1980 година од Дирекцијата за прекуморски геодетски истражувања во Толворт, Велика Британија. * [https://web.archive.org/web/20150618205206/https://www1.data.antarctica.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13489 Островот Брабант до Аргентинските Острови.] Топографска карта во размер 1:250.000, издадена во 2008 година од Британската антарктичка истражувачка служба. == Галерија == <gallery widths="700px" heights="200px"> File:Brabant-Island.png|алт=Brabant Island seen from northeast, with Mount Parry in its central part, and Anvers Island (on the right) and Antarctic Peninsula in the background.| Островот Брабант гледан од североисток, со планината Пари во неговиот централен дел и островот Анверс (десно) и [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]] во позадина. </gallery> == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Дополнително читање == * Дамиен Гилдеа, ''[https://books.google.com/books?id=mLHtBgAAQBAJ&dq=%22Mount+Parry%22&pg=PT33 Антарктички Полуостров - Планинарење на Антарктик: Водич за патување]'' * Вилијам Џејмс Милс, ''[https://books.google.com/books?id=Y6cY5OFeVa4C&dq=%22Hazelton+Mountains%22&pg=PA17 Истражување на поларните граници: Историска енциклопедија]'', стр. 99 == Надворешни врски == * [https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:0::NO::P5_ANTAR_ID:11384 Маунт Пари] на веб-страницата [[Геолошки топографски институт на САД|на USGS]] * [https://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/search_names_action.cfm?search_text=10919&feature_type_code=0&country_id=0&relic_options=include_relics&north=-45.0&south=-90.0&west=-180.0&east=180.0&search_near=&radius=0.5&gazetteers=SCAR Маунт Пари] на веб-страницата на SCAR * [https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11998 Маунт Пари] на веб-страницата на peakbagger * [https://www.mountain-forecast.com/peaks/Mount-Parry Планината Пари] на веб-страницата за mountain-forecast * {{YouTube|LAG_MjA94tI|title=skying down Mount Parry}} == Наводи == {{Наводи}}{{USGS gazetteer}} [[Категорија:Без месна слика, туку со слика од Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] s36gvhb2apim9w4mazlabe2vxcixgu4 5652629 5652628 2026-11-03T00:10:46Z Bojan9Spasovski 91316 5652629 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Пери|elevation=2520|elevation_ref=|prominence_m=2520|prominence_ref=|listing=[[Ултра-истакнат врв|ултра]], рибу|map_caption=|map_size=250|location=[[Антарктик]]|range=|coordinates={{coord|64|16|S|62|25|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|range_coordinates=|coordinates_ref=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=|photo=|photo_caption=}}'''Планина Пари''' — [[планина]] во планините Стрибог, [[Антарктик]] (во рамките на претензии на [[Британска Антарктичка Територија|Обединетото Кралство]], [[Аргентина]] и [[Чиле]]) со надморска височина од 2.520 метри.<ref>[http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11998 "Mount Parry, Antarctica"] on Peakbagger.com. Retrieved 2011-12-08.</ref> Планината Пари се наоѓа источно од ’ртот Минот и претставува доминантна географска формација во централниот дел на островот Брабант, кој припаѓа на [[Палмеров Архипелаг|Палмеровиот Архипелаг]]. Нејзините северни и западни падини се стрмни и делумно ослободени од ледена покривка. Планината се издига над неколку околни ледници, меѓу кои се ледникот Џераси на север-северозапад, ледникот Мекензи на исток, ледникот Баланстра на југ-југоисток и ледникот Пирогов на југозапад. Планината Пари првпат беше искачена од страна на Британската заедничка експедиција за служби предводена од Џон Фурс на 30 октомври 1984 година. == Етимологија == Се чини дека врвот го добил името од капетанот Хенри Фостер, кој бил член на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]], од експедицијата „Шантиклир“ во 1829 година и оттогаш добил меѓународна употреба. == Мапи == * [http://www.add.scar.org Антарктичка дигитална база на податоци (ADD).] Топографска карта на Антарктикот во размер 1:250.000, изработена од Научниот комитет за антарктички истражувања (SCAR) во периодот од 1993 до 2016 година. * [https://web.archive.org/web/20141209160123/https://www1.data.antarctica.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=3217 Британска Антарктичка Територија.] Топографска карта во размер 1:200.000, дел од картографската серија DOS 610, лист W 64 62, издадена во 1980 година од Дирекцијата за прекуморски геодетски истражувања во Толворт, Велика Британија. * [https://web.archive.org/web/20150618205206/https://www1.data.antarctica.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13489 Островот Брабант до Аргентинските Острови.] Топографска карта во размер 1:250.000, издадена во 2008 година од Британската антарктичка истражувачка служба. == Галерија == <gallery widths="700px" heights="200px"> File:Brabant-Island.png|алт=Brabant Island seen from northeast, with Mount Parry in its central part, and Anvers Island (on the right) and Antarctic Peninsula in the background.| Островот Брабант гледан од североисток, со планината Пари во неговиот централен дел и островот Анверс (десно) и [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]] во позадина. </gallery> == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] == Дополнително читање == * Дамиен Гилдеа, ''[https://books.google.com/books?id=mLHtBgAAQBAJ&dq=%22Mount+Parry%22&pg=PT33 Антарктички Полуостров - Планинарење на Антарктик: Водич за патување]'' * Вилијам Џејмс Милс, ''[https://books.google.com/books?id=Y6cY5OFeVa4C&dq=%22Hazelton+Mountains%22&pg=PA17 Истражување на поларните граници: Историска енциклопедија]'', стр. 99 == Надворешни врски == * [https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:0::NO::P5_ANTAR_ID:11384 Маунт Пари] на веб-страницата [[Геолошки топографски институт на САД|на USGS]] * [https://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/search_names_action.cfm?search_text=10919&feature_type_code=0&country_id=0&relic_options=include_relics&north=-45.0&south=-90.0&west=-180.0&east=180.0&search_near=&radius=0.5&gazetteers=SCAR Маунт Пари] на веб-страницата на SCAR * [https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11998 Маунт Пари] на веб-страницата на peakbagger * [https://www.mountain-forecast.com/peaks/Mount-Parry Планината Пари] на веб-страницата за mountain-forecast * {{YouTube|LAG_MjA94tI|title=skying down Mount Parry}} == Наводи == {{Наводи}}{{USGS gazetteer}} [[Категорија:Без месна слика, туку со слика од Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] e01ertmh84dv1ploowb7849kna39o7p 0 1407170 5652635 2026-11-03T07:18:22Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1369566257|Mount Foster]]“ 5652635 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Планина Фостер|elevation_m=2025|elevation_ref=<ref name=REMA>I.M. Howat, C. Porter, B.E. Smith, M.-J. Noh and P. Morin. Reference Elevation Model of Antarctica (REMA). Polar Geospatial Center. University of Minnesota, 2022 ([https://rema.apps.pgc.umn.edu/ Antarctic REMA Exlorer])</ref>|prominence_m=2025|prominence_ref=<ref name=REMA/>|listing=[[Ultra prominent peak|Ултра]], Рибу|map_caption=Location in [[Антартик]]|map_size=|location=[[Smith Island (South Shetland Islands)|Островот Смит]], [[Антарктик]]|range=[[Планински венец Имеон]]|range_coordinates={{coord|62|58|30|S|62|30|20|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline}}<ref name=BAG/>|coordinates={{coord|62|59|42|S|62|33|06.3|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name=REMA/>|type=|age=|first_ascent=Грег Ландрет, Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон, 1996|easiest_route=|photo=BVP 7322.jpg}} '''Планината Фостер''' ([[англиски]]: '''Mount Foster)''' е врв кој се издига на 2025 метри во планинскиот венец Имеон на островот Смит на [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Оострови]]. Тоа претставува највисоката точка на архипелагот Јужни Шетландски Острови. Планината Фостер има тројни врвови од кои самата планина Фостер е најјужна а централен е врвот [[Евлоги]] со 2 024 метри височина, а северен е врвот [[Антим]] висок 1.995 метри. На 30 јануари во 1996 година првото искачување го направил Грег Ландрет и неговиот тим составен од Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон.<ref>{{Наведено списание|last=Howat|first=Ian M.|last2=Porter|first2=Claire|last3=Smith|first3=Benjamin E.|last4=Noh|first4=Myoung-Jong|last5=Morin|first5=Paul|date=2019-02-26|title=The Reference Elevation Model of Antarctica|url=https://doi.org/10.5194/tc-13-665-2019|journal=The Cryosphere|volume=13|issue=2|pages=665–674|doi=10.5194/tc-13-665-2019|issn=1994-0424}}</ref> Оваа планина е именувана по капетанот Хенри Фостер командант, на бродот „ХМС Чантиклир“, кој ги истражувал Јужните Шетландски Острови во 1829 година. == Висина == Надморската висина на планината Фостер се проценува на 2.105 метри. Според Американскиот високопрецизен референтен модел на елевација на Антарктикот (REMA) издание 2022 година, вистинската надморска височина (со Просторна резолуција од 2 метри) изнесува 2.025 м, само 1 м повисока од соседниот врв Евлоги.<ref>{{Наведено списание|date=1973|title=Reconnaissance geologic map of the Mount Elizabeth and Mount Kathleen quadrangles, Transantarctic Mountains, Antarctica|url=https://doi.org/10.3133/a2}}</ref> == Локација == [[File:Smith-Island-location-map.png|мини| Локација на островот Смит во Јужните Шетландски Острови]] Планината Фостер е поврзана со седлото Завет (надморска височина 1.350 м) со [[врвот Славејков]] на југозапад и со седло на н адморска височина од 1.899 м со [[врвот Евлоги]] на север-североисток. Се надвиснува над [[ледникот Бистра]] на запад, [[ледникот Чупрене]] на север-северозапад, [[ледникот Рупите]] на исток, [[ледникот Ландрет]] на југоисток и [[ледникот Драгоман]] на југоисток. Врвот се наоѓа на 5,45 км североисточно од Ригс Пик, 2,78 км југоисточно од [[Гармен Поинт]], 7,64 км југозападно од планината Фасга и 3,86 км северо-северозападно од [[Иван Асен Поинт]] (бугарско мапирање во 2009 година). == Мапи == * [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html Карта на Јужен Шетланд, вклучувајќи го островот Крунонешн] итн[http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html .] од истражувањето на бродот „Дав“ во 1821 и 1822 година од страна на Џорџ Пауел, командант на истиот. Скала околу. 1:200000. Лондон: Лори, 1822 * ЛЛ Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010.jpg|Антарктик: Островот Ливингстон и Гринич, Роберт, Сноу и Смит.]] Топографска карта во размер 1:120000. Тројан: Фондација Манфред Ворнер, 2010 година. (Прво издание 2009 година.){{ISBN|978-954-92032-6-4}} ) * [http://data.aad.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13677 Јужни Шетландски Острови: Смит и Ниски Острови.] Топографска карта бр. 13677 во размер 1:150000. Британско антарктичко истражување, 2009 година * [http://www.add.scar.org Антарктичка дигитална база на податоци (ADD).] Топографска карта на Антарктикот во размер 1:250000. Научен комитет за истражување на Антарктикот (SCAR). Од 1993 година, редовно се надградува и ажурира * Л.Л Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010-15.png|Антарктик: Островот Ливингстон и островот Смит]]. Топографска карта во размер 1:100000. Фондација Манфред Ворнер, 2017 година.{{ISBN|978-619-90008-3-0}} == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] * Имеонскиот венец * [[Островот Смит]] == Наводи == [[File:Smith-Island-Map-2010.jpg|мини| Топографска карта на островот Смит]] {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://copernix.io/#?where=-62.548610999999994,-62.996667,15&?query=&?map_type=hybrid Планина Фостер.] Прилагодена сателитска слика од Коперникс [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Список на највисоки планини на Антарктикот]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] oi4mi4hoglbd9holq53jy11rjzvk0ei 5652636 5652635 2026-11-03T07:20:41Z Lili Arsova 86688 5652636 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Планина Фостер|elevation_m=2025|elevation_ref=<ref name=REMA>I.M. Howat, C. Porter, B.E. Smith, M.-J. Noh and P. Morin. Reference Elevation Model of Antarctica (REMA). Polar Geospatial Center. University of Minnesota, 2022 ([https://rema.apps.pgc.umn.edu/ Antarctic REMA Exlorer])</ref>|prominence_m=2025|prominence_ref=<ref name=REMA/>|listing=[[Ultra prominent peak|Ултра]], Рибу|map_caption=Location in [[Антартик]]|map_size=|location=[[Smith Island (South Shetland Islands)|Островот Смит]], [[Антарктик]]|range=[[Планински венец Имеон]]|range_coordinates={{coord|62|58|30|S|62|30|20|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline}}<ref name=BAG/>|coordinates={{coord|62|59|42|S|62|33|06.3|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name=REMA/>|type=|age=|first_ascent=Грег Ландрет, Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон, 1996|easiest_route=|photo=BVP 7322.jpg}} '''Планината Фостер''' ([[англиски]]: '''Mount Foster)''' е врв кој се издига на 2025 метри во планинскиот венец Имеон на островот Смит на [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Оострови]]. Тоа претставува највисоката точка на архипелагот Јужни Шетландски Острови. Планината Фостер има тројни врвови од кои самата планина Фостер е најјужна а централен е врвот [[Евлоги]] со 2 024 метри височина, а северен е врвот [[Антим]] висок 1.995 метри. На 30 јануари во 1996 година првото искачување го направил Грег Ландрет и неговиот тим составен од Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон.<ref>{{Наведено списание|last=Howat|first=Ian M.|last2=Porter|first2=Claire|last3=Smith|first3=Benjamin E.|last4=Noh|first4=Myoung-Jong|last5=Morin|first5=Paul|date=2019-02-26|title=The Reference Elevation Model of Antarctica|url=https://doi.org/10.5194/tc-13-665-2019|journal=The Cryosphere|volume=13|issue=2|pages=665–674|doi=10.5194/tc-13-665-2019|issn=1994-0424}}</ref> Оваа планина е именувана по капетанот Хенри Фостер командант, на бродот „ХМС Чантиклир“, кој ги истражувал Јужните Шетландски Острови во 1829 година. == Висина == Надморската висина на планината Фостер се проценува на 2.105 метри. Според Американскиот високопрецизен референтен модел на елевација на Антарктикот (REMA) издание 2022 година, вистинската надморска височина (со Просторна резолуција од 2 метри) изнесува 2.025 м, само 1 м повисока од соседниот врв Евлоги.<ref>{{Наведено списание|date=1973|title=Reconnaissance geologic map of the Mount Elizabeth and Mount Kathleen quadrangles, Transantarctic Mountains, Antarctica|url=https://doi.org/10.3133/a2}}</ref> == Локација == [[File:Smith-Island-location-map.png|мини| Локација на островот Смит во Јужните Шетландски Острови]] Планината Фостер е поврзана со седлото Завет (надморска височина 1.350 м) со [[врвот Славејков]] на југозапад и со седло на н адморска височина од 1.899 м со [[врвот Евлоги]] на север-североисток. Се надвиснува над [[ледникот Бистра]] на запад, [[ледникот Чупрене]] на север-северозапад, [[ледникот Рупите]] на исток, [[ледникот Ландрет]] на југоисток и [[ледникот Драгоман]] на југоисток. Врвот се наоѓа на 5,45 км североисточно од Ригс Пик, 2,78 км југоисточно од [[Гармен Поинт]], 7,64 км југозападно од планината Фасга и 3,86 км северо-северозападно од [[Иван Асен Поинт]] (бугарско мапирање во 2009 година). == Мапи == * [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html Карта на Јужен Шетланд, вклучувајќи го островот Крунонешн] итн[http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html .] од истражувањето на бродот „Дав“ во 1821 и 1822 година од страна на Џорџ Пауел, командант на истиот. Скала околу. 1:200000. Лондон: Лори, 1822 * ЛЛ Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010.jpg|Антарктик: Островот Ливингстон и Гринич, Роберт, Сноу и Смит.]] Топографска карта во размер 1:120000. Тројан: Фондација Манфред Ворнер, 2010 година. (Прво издание 2009 година.){{ISBN|978-954-92032-6-4}} ) * [http://data.aad.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13677 Јужни Шетландски Острови: Смит и Ниски Острови.] Топографска карта бр. 13677 во размер 1:150000. Британско антарктичко истражување, 2009 година * [http://www.add.scar.org Антарктичка дигитална база на податоци (ADD).] Топографска карта на Антарктикот во размер 1:250000. Научен комитет за истражување на Антарктикот (SCAR). Од 1993 година, редовно се надградува и ажурира * Л.Л Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010-15.png|Антарктик: Островот Ливингстон и островот Смит]]. Топографска карта во размер 1:100000. Фондација Манфред Ворнер, 2017 година.{{ISBN|978-619-90008-3-0}} == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] * Имеонскиот венец * [[Островот Смит]] == Наводи == [[File:Smith-Island-Map-2010.jpg|мини| Топографска карта на островот Смит]] {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://copernix.io/#?where=-62.548610999999994,-62.996667,15&?query=&?map_type=hybrid Планина Фостер.] Прилагодена сателитска слика од Коперникс [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Список на највисоки планини на Антарктикот]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ge5szlknr3o8i3p3gmtte79svynekt6 5652637 5652636 2026-11-03T07:21:34Z Lili Arsova 86688 5652637 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Планина Фостер|elevation_m=2025|elevation_ref=<ref name=REMA>I.M. Howat, C. Porter, B.E. Smith, M.-J. Noh and P. Morin. Reference Elevation Model of Antarctica (REMA). Polar Geospatial Center. University of Minnesota, 2022 ([https://rema.apps.pgc.umn.edu/ Antarctic REMA Exlorer])</ref>|prominence_m=2025|prominence_ref=<ref name=REMA/>|listing=[[Ultra prominent peak|Ултра]], Рибу|map_caption=Location in [[Антартик]]|map_size=|location=[[Smith Island (South Shetland Islands)|Островот Смит]], [[Антарктик]]|range=[[Планински венец Имеон]]|range_coordinates={{coord|62|58|30|S|62|30|20|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline}}</>|coordinates={{coord|62|59|42|S|62|33|06.3|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name=REMA/>|type=|age=|first_ascent=Грег Ландрет, Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон, 1996|easiest_route=|photo=BVP 7322.jpg}} '''Планината Фостер''' ([[англиски]]: '''Mount Foster)''' е врв кој се издига на 2025 метри во планинскиот венец Имеон на островот Смит на [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Оострови]]. Тоа претставува највисоката точка на архипелагот Јужни Шетландски Острови. Планината Фостер има тројни врвови од кои самата планина Фостер е најјужна а централен е врвот [[Евлоги]] со 2 024 метри височина, а северен е врвот [[Антим]] висок 1.995 метри. На 30 јануари во 1996 година првото искачување го направил Грег Ландрет и неговиот тим составен од Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон.<ref>{{Наведено списание|last=Howat|first=Ian M.|last2=Porter|first2=Claire|last3=Smith|first3=Benjamin E.|last4=Noh|first4=Myoung-Jong|last5=Morin|first5=Paul|date=2019-02-26|title=The Reference Elevation Model of Antarctica|url=https://doi.org/10.5194/tc-13-665-2019|journal=The Cryosphere|volume=13|issue=2|pages=665–674|doi=10.5194/tc-13-665-2019|issn=1994-0424}}</ref> Оваа планина е именувана по капетанот Хенри Фостер командант, на бродот „ХМС Чантиклир“, кој ги истражувал Јужните Шетландски Острови во 1829 година. == Висина == Надморската висина на планината Фостер се проценува на 2.105 метри. Според Американскиот високопрецизен референтен модел на елевација на Антарктикот (REMA) издание 2022 година, вистинската надморска височина (со Просторна резолуција од 2 метри) изнесува 2.025 м, само 1 м повисока од соседниот врв Евлоги.<ref>{{Наведено списание|date=1973|title=Reconnaissance geologic map of the Mount Elizabeth and Mount Kathleen quadrangles, Transantarctic Mountains, Antarctica|url=https://doi.org/10.3133/a2}}</ref> == Локација == [[File:Smith-Island-location-map.png|мини| Локација на островот Смит во Јужните Шетландски Острови]] Планината Фостер е поврзана со седлото Завет (надморска височина 1.350 м) со [[врвот Славејков]] на југозапад и со седло на н адморска височина од 1.899 м со [[врвот Евлоги]] на север-североисток. Се надвиснува над [[ледникот Бистра]] на запад, [[ледникот Чупрене]] на север-северозапад, [[ледникот Рупите]] на исток, [[ледникот Ландрет]] на југоисток и [[ледникот Драгоман]] на југоисток. Врвот се наоѓа на 5,45 км североисточно од Ригс Пик, 2,78 км југоисточно од [[Гармен Поинт]], 7,64 км југозападно од планината Фасга и 3,86 км северо-северозападно од [[Иван Асен Поинт]] (бугарско мапирање во 2009 година). == Мапи == * [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html Карта на Јужен Шетланд, вклучувајќи го островот Крунонешн] итн[http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html .] од истражувањето на бродот „Дав“ во 1821 и 1822 година од страна на Џорџ Пауел, командант на истиот. Скала околу. 1:200000. Лондон: Лори, 1822 * ЛЛ Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010.jpg|Антарктик: Островот Ливингстон и Гринич, Роберт, Сноу и Смит.]] Топографска карта во размер 1:120000. Тројан: Фондација Манфред Ворнер, 2010 година. (Прво издание 2009 година.){{ISBN|978-954-92032-6-4}} ) * [http://data.aad.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13677 Јужни Шетландски Острови: Смит и Ниски Острови.] Топографска карта бр. 13677 во размер 1:150000. Британско антарктичко истражување, 2009 година * [http://www.add.scar.org Антарктичка дигитална база на податоци (ADD).] Топографска карта на Антарктикот во размер 1:250000. Научен комитет за истражување на Антарктикот (SCAR). Од 1993 година, редовно се надградува и ажурира * Л.Л Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010-15.png|Антарктик: Островот Ливингстон и островот Смит]]. Топографска карта во размер 1:100000. Фондација Манфред Ворнер, 2017 година.{{ISBN|978-619-90008-3-0}} == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] * Имеонскиот венец * [[Островот Смит]] == Наводи == [[File:Smith-Island-Map-2010.jpg|мини| Топографска карта на островот Смит]] {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://copernix.io/#?where=-62.548610999999994,-62.996667,15&?query=&?map_type=hybrid Планина Фостер.] Прилагодена сателитска слика од Коперникс [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Список на највисоки планини на Антарктикот]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] atdwy57yjn3057p14cvis1gxzlxt166 5652640 5652637 2026-11-03T08:28:20Z Lili Arsova 86688 /* Мапи */ 5652640 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Планина Фостер|elevation_m=2025|elevation_ref=<ref name=REMA>I.M. Howat, C. Porter, B.E. Smith, M.-J. Noh and P. Morin. Reference Elevation Model of Antarctica (REMA). Polar Geospatial Center. University of Minnesota, 2022 ([https://rema.apps.pgc.umn.edu/ Antarctic REMA Exlorer])</ref>|prominence_m=2025|prominence_ref=<ref name=REMA/>|listing=[[Ultra prominent peak|Ултра]], Рибу|map_caption=Location in [[Антартик]]|map_size=|location=[[Smith Island (South Shetland Islands)|Островот Смит]], [[Антарктик]]|range=[[Планински венец Имеон]]|range_coordinates={{coord|62|58|30|S|62|30|20|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline}}</>|coordinates={{coord|62|59|42|S|62|33|06.3|W|type:mountain_region:AQ_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref name=REMA/>|type=|age=|first_ascent=Грег Ландрет, Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон, 1996|easiest_route=|photo=BVP 7322.jpg}} '''Планината Фостер''' ([[англиски]]: '''Mount Foster)''' е врв кој се издига на 2025 метри во планинскиот венец Имеон на островот Смит на [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Оострови]]. Тоа претставува највисоката точка на архипелагот Јужни Шетландски Острови. Планината Фостер има тројни врвови од кои самата планина Фостер е најјужна а централен е врвот [[Евлоги]] со 2 024 метри височина, а северен е врвот [[Антим]] висок 1.995 метри. На 30 јануари во 1996 година првото искачување го направил Грег Ландрет и неговиот тим составен од Брајс Даурик, Ден Маникс и Роџер Томпсон.<ref>{{Наведено списание|last=Howat|first=Ian M.|last2=Porter|first2=Claire|last3=Smith|first3=Benjamin E.|last4=Noh|first4=Myoung-Jong|last5=Morin|first5=Paul|date=2019-02-26|title=The Reference Elevation Model of Antarctica|url=https://doi.org/10.5194/tc-13-665-2019|journal=The Cryosphere|volume=13|issue=2|pages=665–674|doi=10.5194/tc-13-665-2019|issn=1994-0424}}</ref> Оваа планина е именувана по капетанот Хенри Фостер командант, на бродот „ХМС Чантиклир“, кој ги истражувал Јужните Шетландски Острови во 1829 година. == Висина == Надморската висина на планината Фостер се проценува на 2.105 метри. Според Американскиот високопрецизен референтен модел на елевација на Антарктикот (REMA) издание 2022 година, вистинската надморска височина (со Просторна резолуција од 2 метри) изнесува 2.025 м, само 1 м повисока од соседниот врв Евлоги.<ref>{{Наведено списание|date=1973|title=Reconnaissance geologic map of the Mount Elizabeth and Mount Kathleen quadrangles, Transantarctic Mountains, Antarctica|url=https://doi.org/10.3133/a2}}</ref> == Локација == [[File:Smith-Island-location-map.png|мини| Локација на островот Смит во Јужните Шетландски Острови]] Планината Фостер е поврзана со седлото Завет (надморска височина 1.350 м) со [[врвот Славејков]] на југозапад и со седло на н адморска височина од 1.899 м со [[врвот Евлоги]] на север-североисток. Се надвиснува над [[ледникот Бистра]] на запад, [[ледникот Чупрене]] на север-северозапад, [[ледникот Рупите]] на исток, [[ледникот Ландрет]] на југоисток и [[ледникот Драгоман]] на југоисток. Врвот се наоѓа на 5,45 км североисточно од Ригс Пик, 2,78 км југоисточно од [[Гармен Поинт]], 7,64 км југозападно од планината Фасга и 3,86 км северо-северозападно од [[Иван Асен Поинт]] (бугарско мапирање во 2009 година). == Мапи == * [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html Карта на Јужен Шетланд, вклучувајќи го островот Крунонешн] итн[http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html .] од истражувањето на бродот „Дав“ во 1821 и 1822 година од страна на Џорџ Пауел, командант на истиот. Скала околу. 1:200000. Лондон: Лори, 1822 * ЛЛ Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010.jpg|Антарктик: Островот Ливингстон и Гринич, Роберт, Сноу и Смит.]] Топографска карта во размер 1:120000. Тројан: Фондација Манфред Ворнер, 2010 година. (Прво издание 2009 година.){{ISBN|978-954-92032-6-4}} ) * [http://data.aad.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13677 Јужни Шетландски Острови: Смит и Ниски Острови.] Топографска карта бр. 13677 во размер 1:150000. Британско антарктичко истражување, 2009 година * [http://www.add.scar.org Антарктичка дигитална база на податоци (ADD).] Топографска карта на Антарктикот во размер 1:250000. Научен комитет за истражување на Антарктикот (SCAR). Од 1993 година, редовно се надградува и ажурира * Л.Л Иванов. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010-15.png|Антарктик: Островот Ливингстон и островот Смит]]. Топографска карта во размер 1:100000. Фондација Манфред Ворнер, 2017 година.{{ISBN|978-619-90008-3-0}} == Поврзано == * [[Список на највисоки планини на Антарктикот]] * [[Имеонскиот венец]] * [[Островот Смит]] == Наводи == [[File:Smith-Island-Map-2010.jpg|мини| Топографска карта на островот Смит]] {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://copernix.io/#?where=-62.548610999999994,-62.996667,15&?query=&?map_type=hybrid Планина Фостер.] Прилагодена сателитска слика од Коперникс [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Список на највисоки планини на Антарктикот]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] owaljvnisomyeylzeunkpv2pbsm9sn6 0 1407171 5652639 2026-11-03T08:26:35Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1380684147|Hesperis matronalis]]“ 5652639 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Sweet_Rockets.png|image_caption=|status={{TNCStatus}}|status_system=TNC|status_ref=<ref name="NatureServe">{{cite web |last1=NatureServe |title=''Hesperis matronalis'' |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.157721/Hesperis_matronalis |access-date=6 December 2023 |location=Arlington, Virginia |date=2023}}</ref>|genus=Hesperis|species=matronalis|authority=[[L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision={{Species list | Hesperis matronalis subsp. candida | (Kit.) Hegi & Em.Schmid | Hesperis matronalis subsp. cladotricha | (Borbás) Hayek | Hesperis matronalis subsp. matronalis | | Hesperis matronalis subsp. nivea | (Baumg.) E.P.Perrier | Hesperis matronalis subsp. schurii | Soó | Hesperis matronalis subsp. sintenisii | (F.Dvořák) A.Duran | Hesperis matronalis subsp. vrabelyiana | (Schur) Soó }}}} [[File:Gardenology.org-IMG_2785_rbgs11jan.jpg|мини| Лисја ''од H. matronalis'']] '''''Hesperis matronalis''''' е тревесто [[Скриеносеменици|скриеносемено растение]] од семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Овие растенија се [[Двегодишно растение|двегодишни]] или краткотрајни повеќегодишни растенија, домородни во [[Евроазија]] и одгледувани во многу други делови од светот поради нивните привлечни, пролетно цветни цвеќиња. Во некои од тие областисе смета за плевел. Името на [[Род (биологија)|родот]] ''Hesperis'' веројатно е дадено затоа што мирисот на цветовите станува поизразен навечер (''Hespera'' е грчки збор за вечер).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/illustratedflora702brit|title=An illustrated flora of the northern United States and Canada: from Newfoundland to the parallel of the southern boundary of Virginia, and from the Atlantic Ocean westward to the 102d meridian|last=Britton, N. F.|last2=Brown, Addison|date=1970|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-22643-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/illustratedflora702brit/page/175 175]|url-access=registration}}</ref> == Опис == Двегодишно или повеќегодишно тревесто растение, 70-100 цм високо. Стеблото вертикално, од средината или во горниот дел разгрането. Во долниот дел препокриено со густи расперени и делумно свртени надоле прости и долги четинести влакна и поретки жлездести влакна, а во горниот дел доминираат жлездестите влакна, додека четинестите прости влакна се ретки, а исто така се ретки и четинестите разгранети влакна. Листовите со прости четинести и чаталесто разгранети влакна, а жлездестите влакна се поретки. Базалните листови, кои за време на цветањето се исушуваат, имаат елиптично-ланцетна форма, на врвот се тапи и постепено се стеснуваат во дршки. Стеблените листови јајцевидно-ланцетни до ланцетни, плитко назабени или це- локрајни, на врвот постепено и обично долго заострени, во основата стеснети во куса дршка. Најгорните листови во соцветието тесно-ланцетни, во основата постепено стеснети во куса дршка. Цветовите во поединечни или разгранети ретки гроздовидни соцветија. Цветните дршки 10-13 мм долги, косо поставени кон главната оска, жлездесто-влакнести. Чашкините ливчиња 7-10 мм долги, долгнавести, розови или виолетови и со посветол или бел ципест раб, жлездесто-влакнести, понекогаш и со ретки прости и чаталесто разгранети влакна, а на врвот на секое чашкино ливче има мало снопче од долги прости влакна, поретко голи, исправени, на врвот тапи. Страничните ливчиња во основата малку торбесто подуени. Венечните ливчиња пурпурно-виолетови, 20-22 мм долги. Плоскиот дел на венечното ливче обратно- јајцевиден, 4-5 мм широк, стеснет во клин кој е скоро двојно подолг од чашката. Антерите зеленикави. Шушменките цилиндрични и со топчести задебелувања како бројаници, 3-4 цм долги, свртени нагоре, малку лачно искривени и скоро паралелни со оската на соцветието, голи, на врвот постепено стеснети во многу кусо столпче. Плодните дршки околу 15 мм долги. Семките долгнавести, до 3 мм долги, матово кафеави. Распространетост во Македонија Расте по варовничките камењари до 1.800 м надморска височина. Познат за Горна Радика - Аџина Река; пл. Дешат - Крчин над с. Битуше, Дебар - с. Баниште, кон Мал Крчин; Кавадарци - Црвен Дол кај с. Мајден. [[File:Dame's_rocket2.jpg|десно|мини| Состов на ''H. matronalis'' во пошумена средина]] [[File:Sweet_Rocket_Whitelands.jpg|десно|мини| Натурализиран ''H. matronalis'' во Вајтлендс Вуд, Батсер Хил, Англија]] == Таксономија == ''Hesperis matronalis'' го добил своето модерно [[Биномна номенклатура|научно име]] од [[Карл Линеј]] во неговата книга [[„Species Plantarum“]] во 1753 година. == Одгледување == ''Hesperis matronalis'' е култивиран вид долго време и најдобро расте на сонце до делумна сенка каде што почвите се влажни со добра дренажа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mobot.org/gardeninghelp/plantfinder/plant.asp?code=D200|title=Help for the Home Gardener|work=www.mobot.org}}</ref> Не е пребирливо и брзо се шири, при што формира густи насади. Обемни монотипски насади се видливи од големи растојанија; овие густи збирки на растенија имаат потенцијал да ги истиснат автохтоните видови кога растат надвор од обработливите површини. ''Hesperis matronalis'' се размножува со семе, но пожелните единкисе размножуваат со резници или делење на гроздовите. == Кулинарска употреба == Младите листови се богати со витамин Ц, малку горчливи и може да се јадат во салати или да се готват. Тие се достапни во зимските месеци во умерени климатски услови, кога се достапни малку други зелени растенија. Младите изданоци кога се сварени, се сметаат за одличен зеленчук. Цветните пупки исто така се јадат, а цветовите се користат поради нивниот лут вкус и светла боја.<ref>{{Наведена книга|title=Sam Thayer’s Field Guide to Edible Wild Plants of Eastern & Central North America|last=Thayer|first=Samuel|date=April 2023|publisher=Forager’s Harvest|isbn=978-0-9766266-4-0|location=Weyerhaeuser, Wisconsin, USA|pages=346}}</ref> Дополнително, семето на растението може да се 'рти и да се јаде во салати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/hesperis-matronalis/|title=Hesperis matronalis (Dame's Rocket, Dame's Violet, Mother-Of-The-Evening, Sweet Rocket) &#124; North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Hesperis+matronalis|title=Hesperis matronalis Sweet Rocket, Dames rocket, PFAF Plant Database}}</ref> == Распространетост == [[File:Hesperis_matronalis_024.jpg|лево|мини| Дешамбо-Грондинс, [[Квебек]], Канада]] ''Hesperis matronalis'' е домороден во јужна Европа од Шпанија до Турција, а е воведен и во многу други делови од светот со умерена клима.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:285087-1|title=''Hesperis matronalis'' L.|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic gardens, Kew|accessdate=17 April 2023}}</ref> Расте во Ирска, Белфаст. Во Северна Америка било однесено во 17 век и оттогаш е натурализирана таму, а сега расте низ поголемиот дел од САД и Канада. Министерството за земјоделство на САД има мапа што ги прикажува државите и провинциите во може да се пронајде. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=HEMA3|title=Plants Profile for Hesperis matronalis (dames rocket)|work=plants.usda.gov}}</ref> Во Европа, растението е домаќин на гасениците на неколку видови пеперутки, вклучувајќи ја ''[[Зора (пеперутка)|Anthocharis cardamines]],'' ''[[Голем зелкар|Pieris brassicae]],'' ''[[Мал зелкар|Pieris rapae]]'' и [[Молец|молците]], како што е ''[[Plutella porrectella]]''. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] iidptuq458q1na5s7hdytoj6li8i0v0 5652641 5652639 2026-11-03T08:30:01Z BosaFi 115936 5652641 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Sweet_Rockets.png|image_caption=|status={{TNCStatus}}|status_system=TNC|status_ref=<ref name="NatureServe">{{cite web |last1=NatureServe |title=''Hesperis matronalis'' |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.157721/Hesperis_matronalis |access-date=6 December 2023 |location=Arlington, Virginia |date=2023}}</ref>|genus=Hesperis|species=matronalis|authority=[[L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision={{Species list | Hesperis matronalis subsp. candida | (Kit.) Hegi & Em.Schmid | Hesperis matronalis subsp. cladotricha | (Borbás) Hayek | Hesperis matronalis subsp. matronalis | | Hesperis matronalis subsp. nivea | (Baumg.) E.P.Perrier | Hesperis matronalis subsp. schurii | Soó | Hesperis matronalis subsp. sintenisii | (F.Dvořák) A.Duran | Hesperis matronalis subsp. vrabelyiana | (Schur) Soó }}}} [[File:Gardenology.org-IMG_2785_rbgs11jan.jpg|мини| Лисја ''од H. matronalis'']] '''''Hesperis matronalis''''' е тревесто [[Скриеносеменици|скриеносемено растение]] од семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Овие растенија се [[Двегодишно растение|двегодишни]] или краткотрајни повеќегодишни растенија, домородни во [[Евроазија]] и одгледувани во многу други делови од светот поради нивните привлечни, пролетно цветни цвеќиња. Во некои од тие областисе смета за плевел. Името на [[Род (биологија)|родот]] ''Hesperis'' веројатно е дадено затоа што мирисот на цветовите станува поизразен навечер (''Hespera'' е грчки збор за вечер).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/illustratedflora702brit|title=An illustrated flora of the northern United States and Canada: from Newfoundland to the parallel of the southern boundary of Virginia, and from the Atlantic Ocean westward to the 102d meridian|last=Britton, N. F.|last2=Brown, Addison|date=1970|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-22643-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/illustratedflora702brit/page/175 175]|url-access=registration}}</ref> == Опис == Двегодишно или повеќегодишно тревесто растение, 70-100 цм високо. Стеблото вертикално, од средината или во горниот дел разгрането. Во долниот дел препокриено со густи расперени и делумно свртени надоле прости и долги четинести влакна и поретки жлездести влакна, а во горниот дел доминираат жлездестите влакна, додека четинестите прости влакна се ретки, а исто така се ретки и четинестите разгранети влакна. Листовите со прости четинести и чаталесто разгранети влакна, а жлездестите влакна се поретки. Базалните листови, кои за време на цветањето се исушуваат, имаат елиптично-ланцетна форма, на врвот се тапи и постепено се стеснуваат во дршки. Стеблените листови јајцевидно-ланцетни до ланцетни, плитко назабени или це- локрајни, на врвот постепено и обично долго заострени, во основата стеснети во куса дршка. Најгорните листови во соцветието тесно-ланцетни, во основата постепено стеснети во куса дршка. Цветовите во поединечни или разгранети ретки гроздовидни соцветија. Цветните дршки 10-13 мм долги, косо поставени кон главната оска, жлездесто-влакнести. Чашкините ливчиња 7-10 мм долги, долгнавести, розови или виолетови и со посветол или бел ципест раб, жлездесто-влакнести, понекогаш и со ретки прости и чаталесто разгранети влакна, а на врвот на секое чашкино ливче има мало снопче од долги прости влакна, поретко голи, исправени, на врвот тапи. Страничните ливчиња во основата малку торбесто подуени. Венечните ливчиња пурпурно-виолетови, 20-22 мм долги. Плоскиот дел на венечното ливче обратно- јајцевиден, 4-5 мм широк, стеснет во клин кој е скоро двојно подолг од чашката. Антерите зеленикави. Шушменките цилиндрични и со топчести задебелувања како бројаници, 3-4 цм долги, свртени нагоре, малку лачно искривени и скоро паралелни со оската на соцветието, голи, на врвот постепено стеснети во многу кусо столпче. Плодните дршки околу 15 мм долги. Семките долгнавести, до 3 мм долги, матово кафеави.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=599}}</ref> == Распространетост во Македонија == Расте по варовничките камењари до 1.800 м надморска височина. Познат за Горна [[Радика]] - [[Аџина Река]]; пл. [[Дешат]] - [[Крчин]] над с. [[Битуше]], [[Дебар]] - с. [[Баниште]], кон Мал Крчин; [[Кавадарци]] - Црвен Дол кај с. [[Мајден]].<ref name=":022" /> [[File:Dame's_rocket2.jpg|десно|мини| Состов на ''H. matronalis'' во пошумена средина]] [[File:Sweet_Rocket_Whitelands.jpg|десно|мини| Натурализиран ''H. matronalis'' во Вајтлендс Вуд, Батсер Хил, Англија]] == Таксономија == ''Hesperis matronalis'' го добил своето модерно [[Биномна номенклатура|научно име]] од [[Карл Линеј]] во неговата книга [[„Species Plantarum“]] во 1753 година. == Одгледување == ''Hesperis matronalis'' е култивиран вид долго време и најдобро расте на сонце до делумна сенка каде што почвите се влажни со добра дренажа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mobot.org/gardeninghelp/plantfinder/plant.asp?code=D200|title=Help for the Home Gardener|work=www.mobot.org}}</ref> Не е пребирливо и брзо се шири, при што формира густи насади. Обемни монотипски насади се видливи од големи растојанија; овие густи збирки на растенија имаат потенцијал да ги истиснат автохтоните видови кога растат надвор од обработливите површини. ''Hesperis matronalis'' се размножува со семе, но пожелните единкисе размножуваат со резници или делење на гроздовите. == Кулинарска употреба == Младите листови се богати со витамин Ц, малку горчливи и може да се јадат во салати или да се готват. Тие се достапни во зимските месеци во умерени климатски услови, кога се достапни малку други зелени растенија. Младите изданоци кога се сварени, се сметаат за одличен зеленчук. Цветните пупки исто така се јадат, а цветовите се користат поради нивниот лут вкус и светла боја.<ref>{{Наведена книга|title=Sam Thayer’s Field Guide to Edible Wild Plants of Eastern & Central North America|last=Thayer|first=Samuel|date=April 2023|publisher=Forager’s Harvest|isbn=978-0-9766266-4-0|location=Weyerhaeuser, Wisconsin, USA|pages=346}}</ref> Дополнително, семето на растението може да се 'рти и да се јаде во салати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/hesperis-matronalis/|title=Hesperis matronalis (Dame's Rocket, Dame's Violet, Mother-Of-The-Evening, Sweet Rocket) &#124; North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Hesperis+matronalis|title=Hesperis matronalis Sweet Rocket, Dames rocket, PFAF Plant Database}}</ref> == Распространетост == [[File:Hesperis_matronalis_024.jpg|лево|мини| Дешамбо-Грондинс, [[Квебек]], Канада]] ''Hesperis matronalis'' е домороден во јужна Европа од Шпанија до Турција, а е воведен и во многу други делови од светот со умерена клима.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:285087-1|title=''Hesperis matronalis'' L.|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic gardens, Kew|accessdate=17 April 2023}}</ref> Расте во Ирска, Белфаст. Во Северна Америка било однесено во 17 век и оттогаш е натурализирана таму, а сега расте низ поголемиот дел од САД и Канада. Министерството за земјоделство на САД има мапа што ги прикажува државите и провинциите во може да се пронајде. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=HEMA3|title=Plants Profile for Hesperis matronalis (dames rocket)|work=plants.usda.gov}}</ref> Во Европа, растението е домаќин на гасениците на неколку видови пеперутки, вклучувајќи ја ''[[Зора (пеперутка)|Anthocharis cardamines]],'' ''[[Голем зелкар|Pieris brassicae]],'' ''[[Мал зелкар|Pieris rapae]]'' и [[Молец|молците]], како што е ''[[Plutella porrectella]]''. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] seufj9zclaz82dtlho7xnph9a122829 0 1407172 5652642 2026-11-03T09:18:29Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329743813|Strigosella africana]]“ 5652642 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Malcolmia africana 2.jpg|image_caption=Strigosella africana јужна Невада|genus=Strigosella (plant)|species=africana|authority=([[L.]]) [[Botsch.]]|synonyms={{collapsible list|bullets=true |title=Synonymy |''Cheiranthus scaber'' {{small|Moench}} |''Cheiranthus taraxacifolius'' {{small|Balb.}} |''Crucifera africana'' {{small|(L.) E.H.L.Krause}} |''Erysimum polyceratum'' {{small|Pall.}} |''Fedtschenkoa africana'' {{small|(L.) F.Dvořák}} |''Hesperis africana'' {{small|L. (1753)}} ([[basionym]]) |''Hesperis diffusa'' {{small|Lam.}} |''Hesperis hispida'' {{small|Schreb. ex Roth}} |''Hesperis inodora'' {{small|Asso}} |''Hesperis jasa'' {{small|Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.}} |''Hesperis laxa'' {{small|Lam.}} |''Hesperis pachypodium'' {{small|E.Fourn.}} |''Malcolmia africana'' {{small|(L.) W.T.Aiton}} |''Malcolmia africana'' var. ''calycina'' {{small|Sennen ex Maire}} |''Malcolmia africana'' var. ''laxa'' {{small|(DC.) Regel}} |''Malcolmia africana'' var. ''squarrosa'' {{small|Sennen & Mauricio}} |''Malcolmia calycina'' {{small|Sennen}} |''Malcolmia divaricata'' {{small|Fisch.}} |''Malcolmia halophila'' {{small|Gilli}} |''Malcolmia laxa'' {{small|DC.}} |''Malcolmia laxa'' var. ''hispidula'' {{small|Regel}} |''Malcolmia laxa'' var. ''stenopetala'' {{small|Regel}} |''Strigosella africana'' var. ''laxa'' {{small|(Lam.) Botsch.}} |''Strigosella laxa'' {{small|(Lam.) Galushko}} |''Wilckia africana'' {{small|(L.) F.Muell.}} |''Wilckia africana'' var. ''laxa'' {{small|(Lam.) Grossh.}} }}|synonyms_ref=<ref name = powo>{{cite web |title=''Strigosella africana'' (L.) Botsch. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:290200-1 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 September 2025}}</ref>}} '''''Strigosella africana''''' е вид [[Скриеносеменици|скриеносемено растение]] од семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Тоа е [[едногодишно растение]] кое се шири од Средоземниот басен преку западна и централна Азија, Кавказ, Украина, јужна и источноевропска Русија и Монголија до Индија и Кина. Се натурализирал на други места, вклучувајќи го поголемиот дел од западниот дел на Северна Америка и делови од Франција, Централна Европа и Аргентина. Се смета за [[Инвазивен вид|инвазивен]] во [[Невада]] и [[Јута]]. Тоа е едногодишна билка која расте во ничкум или грутче со цврсти, крзнени стебла долги до половина метар. == Опис == Едногодишно растение до 40 цм високо, препокриено со ѕвездовидни или разгранети влакна. Стеблото вертикално, разгрането само во горниот дел, а може и од самата основа. Страничните гранчиња обично покуси од главната оска. Листовите ланцетни или широко-ланцетни, целокрајни или назабени, поретко насечени, грубо влакнести, во основата постепено стеснети во дршки. Цветовите групирани во ретко гроздовидно соцветие. Цветните дршки околу 1 мм долги. Чашкините ливчиња 4-5 мм долги, линејно-ланцетни, зелени, на врвот заострени, со тесен ципест раб, по површината со разгранети влакна, во основата не се торбесто подуени. Венечните ливчиња светловиолетови до розе-виолетови, 8-10 мм долги. Шушменките 4-6 цм долги, 1 мм дебели, расперени, по површината со густи груби разгранети или неразгранети влакна, цилиндрични или слабо четириаглести. Дршката на плодот 1-2 мм долга. Жигот заострен, околу 1 мм долг, односно должината му е еднаква на широчината на шушменката. Семките светлокафеави, околу 1,2-1,5 мм долги, долгнавести, по површината со ситнобрадавичеста структура и распоредени во еден ред.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=595-596}}</ref> Распространетост во Македонија Расте по засолените почви, покрај ендеците, меѓите и по нивите. Се среќава само во централните делови на Македонија. Позната за [[Овче Поле]] - с. [[Делисинци]]; околината на [[Штип]]; [[Велес]] - с. [[Уланци]], с. [[Енешово]], с. [[Мушанци]]; [[Неготино]] - с. [[Пепелиште]]. Се посочува за околината на [[Скопје]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2563,2564 Рачен третман на Џепсон] * [http://www.calflora.net/bloomingplants/africanmustard.html Calflora.net] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MAAF Профил на растенија од USDA] * [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=23243 ИТИС] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Malcolmia+africana Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] [[Категорија:Флора на Пакистан]] [[Категорија:Флора на Монголија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Кина]] [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ib6stqumawqkstbygkjmszqic8gf1ok 5652643 5652642 2026-11-03T09:18:52Z BosaFi 115936 5652643 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Malcolmia africana 2.jpg|image_caption=Strigosella africana јужна Невада|genus=Strigosella (plant)|species=africana|authority=([[L.]]) [[Botsch.]]|synonyms={{collapsible list|bullets=true |title=Synonymy |''Cheiranthus scaber'' {{small|Moench}} |''Cheiranthus taraxacifolius'' {{small|Balb.}} |''Crucifera africana'' {{small|(L.) E.H.L.Krause}} |''Erysimum polyceratum'' {{small|Pall.}} |''Fedtschenkoa africana'' {{small|(L.) F.Dvořák}} |''Hesperis africana'' {{small|L. (1753)}} ([[basionym]]) |''Hesperis diffusa'' {{small|Lam.}} |''Hesperis hispida'' {{small|Schreb. ex Roth}} |''Hesperis inodora'' {{small|Asso}} |''Hesperis jasa'' {{small|Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.}} |''Hesperis laxa'' {{small|Lam.}} |''Hesperis pachypodium'' {{small|E.Fourn.}} |''Malcolmia africana'' {{small|(L.) W.T.Aiton}} |''Malcolmia africana'' var. ''calycina'' {{small|Sennen ex Maire}} |''Malcolmia africana'' var. ''laxa'' {{small|(DC.) Regel}} |''Malcolmia africana'' var. ''squarrosa'' {{small|Sennen & Mauricio}} |''Malcolmia calycina'' {{small|Sennen}} |''Malcolmia divaricata'' {{small|Fisch.}} |''Malcolmia halophila'' {{small|Gilli}} |''Malcolmia laxa'' {{small|DC.}} |''Malcolmia laxa'' var. ''hispidula'' {{small|Regel}} |''Malcolmia laxa'' var. ''stenopetala'' {{small|Regel}} |''Strigosella africana'' var. ''laxa'' {{small|(Lam.) Botsch.}} |''Strigosella laxa'' {{small|(Lam.) Galushko}} |''Wilckia africana'' {{small|(L.) F.Muell.}} |''Wilckia africana'' var. ''laxa'' {{small|(Lam.) Grossh.}} }}|synonyms_ref=<ref name = powo>{{cite web |title=''Strigosella africana'' (L.) Botsch. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:290200-1 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 September 2025}}</ref>}} '''''Strigosella africana''''' е вид [[Скриеносеменици|скриеносемено растение]] од семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Тоа е [[едногодишно растение]] кое се шири од Средоземниот басен преку западна и централна Азија, Кавказ, Украина, јужна и источноевропска Русија и Монголија до Индија и Кина. Се натурализирал на други места, вклучувајќи го поголемиот дел од западниот дел на Северна Америка и делови од Франција, Централна Европа и Аргентина. Се смета за [[Инвазивен вид|инвазивен]] во [[Невада]] и [[Јута]]. Тоа е едногодишна билка која расте во ничкум или грутче со цврсти, крзнени стебла долги до половина метар. == Опис == Едногодишно растение до 40 цм високо, препокриено со ѕвездовидни или разгранети влакна. Стеблото вертикално, разгрането само во горниот дел, а може и од самата основа. Страничните гранчиња обично покуси од главната оска. Листовите ланцетни или широко-ланцетни, целокрајни или назабени, поретко насечени, грубо влакнести, во основата постепено стеснети во дршки. Цветовите групирани во ретко гроздовидно соцветие. Цветните дршки околу 1 мм долги. Чашкините ливчиња 4-5 мм долги, линејно-ланцетни, зелени, на врвот заострени, со тесен ципест раб, по површината со разгранети влакна, во основата не се торбесто подуени. Венечните ливчиња светловиолетови до розе-виолетови, 8-10 мм долги. Шушменките 4-6 цм долги, 1 мм дебели, расперени, по површината со густи груби разгранети или неразгранети влакна, цилиндрични или слабо четириаглести. Дршката на плодот 1-2 мм долга. Жигот заострен, околу 1 мм долг, односно должината му е еднаква на широчината на шушменката. Семките светлокафеави, околу 1,2-1,5 мм долги, долгнавести, по површината со ситнобрадавичеста структура и распоредени во еден ред.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=595-596}}</ref> == Распространетост во Македонија == Расте по засолените почви, покрај ендеците, меѓите и по нивите. Се среќава само во централните делови на Македонија. Позната за [[Овче Поле]] - с. [[Делисинци]]; околината на [[Штип]]; [[Велес]] - с. [[Уланци]], с. [[Енешово]], с. [[Мушанци]]; [[Неготино]] - с. [[Пепелиште]]. Се посочува за околината на [[Скопје]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2563,2564 Рачен третман на Џепсон] * [http://www.calflora.net/bloomingplants/africanmustard.html Calflora.net] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MAAF Профил на растенија од USDA] * [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=23243 ИТИС] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Malcolmia+africana Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] [[Категорија:Флора на Пакистан]] [[Категорија:Флора на Монголија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Кина]] [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 4pkfnzdc6jsd4uciz32taasfkcbdo3d 0 1407173 5652645 2026-11-03T09:30:15Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Strigosella africana]] 5652645 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Strigosella africana]] n24xtmx2t61wudx1gg9ycrjw9vg0rme 0 1407174 5652646 2026-11-03T09:31:51Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Балдско зајачко уво]] 5652646 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Балдско зајачко уво]] 4wnmnwdvxyikd8y1ns7jhsb9vwymi9j 1 1407175 5652647 2026-11-03T09:32:15Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5652647 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1407176 5652650 2026-11-03T09:58:42Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1368883939|Lupinus angustifolius]]“ 5652650 wikitext text/x-wiki [[File:Lupinus_angustifolius_MHNT.BOT.2016.24.52.jpg|мини| ''Lupinus angustifolius'']] '''''Lupinus angustifolius''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lupinus]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] ''(Fabaceae).'' Природно е распространето во [[Евроазија]] и [[северна Африка]], а е одомаќинето во делови од [[Австралија]] и [[Северна Америка]]. Се одгледува повеќе од 6000 години<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|page=353}}</ref> првенствено за исхрана (семињата од мешунките), потоа како хранлива маса за добиток, но и како [[зелено ѓубриво]] за збогатување на земјиштето. == Опис == ''Lupinus angustifolius'' е [[едногодишно растение]], високо од 20 до 80 см. Неговото [[стебло]] е разгрането уште од основата, по површината со куси прилегнати, лачно искривени и свртени нагоре влакна. [[Лист|Листовите]] се дланковидни, со 5-7 ливчиња. Ливчињата се плоскати или преклопени, линејни, на врвот тапи, 10-50 мм долги, 2-4 мм широки, на горната страна голи, по работ и на долната страна со прилегнати свиленести влакна. Прилисниците се линејни и на вровот заострени; лисните дршки се подолги од ливчињата и имаат прилегнати влакна. [[Соцветие|Соцветието]] е гроздовидно, многу кусо или 10-15 см долго. Дршката на соцветието е долга 5-30 см; заедно со оската на соцветието се влакнести. Чашката е околу 8 мм долга, со густи прилегнати влакна, двоусна. Трубестиот дел на чашката е околу 2 мм. Горната чашкина усна р околу 4 мм, длабоко всечена, дводелна, во врв ниот дел синкава до бледо виолетова, а долната усна е 5-6 мм долга, неправилно назабена, скоро целокрајна, на врвот синкава или бледо виолетова. Венчето е виолетово, 11-13 мм долго. Барјачето е широко-елиптично. Крилцата се малку покуси од барјачето, на врвот заострени. Лаѓичката на врвот е клуновидно издолжена и темновиолетова. Мешунката е 35-60 мм долга, 8-11 мм широка, со густи влакна по површината, жолтеникаво-светлокафеава до црна, по површината со јасно испакнати делови над семките и вдлабнатинки помеѓу нив. [[Семе|Семки]] има од 4 до 6, жолтеникаво-кафеави, глатки, матови, 6-7 мм долги.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1159-1160}}</ref> Расте по брдските пасишта на силикатна подлога во потоплите делови на [[Македонија]].<ref name=":2" /> Како и другите мешунки, ''Lupinus angustifolius'' [[Врзување на азотот|го фиксира азотот]] во симбиотска интеракција со различни бактерии во ризосферата. Бактериите што живеат во овој коренов систем вклучуваат ''Bradyrhizobium lupinii,'' како и неодамна идентификуваниот вид ''Kribbella lupini''. Во почвите каде што овие микроорганизми ги нема, неопходно е семето да се инокулира со цел растението да ја оствари својата функција на врзување на [[азот]].<ref name=":22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strickhof.ch/publikationen/merkblatt-lupinen/|title=Merkblatt Lupinen|work=Strickhof|language=de|accessdate=2025-11-06}}</ref> <gallery> File:Lupinus_angustifolius_FlowersCloseup_2009Mach28_DehesaBoyaldePuertollano.jpg File:Lupinus_angustifolius3.jpg </gallery> == Припитомување и модерна употреба == Процесот на питомо одгледување на ''Lupinus angustifolius'' започнало во 1930-тите и 1940-тите години во [[Германија]] и [[Шведска]] со откривањето на мутанти без [[Алкалоид|алкалоиди]]. Првите домашни сорти биле создадени во 1960-тите во Австралија од страна на Џон Гледстоунс. Подоцна, оваа австралиска генетика (со под 0,02% алкалоиди<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aussielupins.org.au/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2023/08/Lupin_BotanyGlobal_use_in_Agriculture.pdf|title=Lupins – Botany and Global Use in Agriculture|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318211126/https://aussielupins.org.au/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2023/08/Lupin_BotanyGlobal_use_in_Agriculture.pdf|archive-date=2024-03-18}}</ref>) била широко употребувана во [[Европа]] за развој на нови сорти отпорни на болести и прилагодени на северните климатски услови. == Агрономија == ''Lupinus angustifolius'' се сее значително порано во пролетта<ref name="Eckardt et al, 2002">{{Наведено списание|last=Eckardt|first=Thomas|last2=Haag, Franz|last3=Dietrich, Regine|year=2002|title=Der Einfluss von Wuchstyp, Saatzeitpunkt und Saatstärke auf den Kornertrag von Blauen Süsslupinen (Lupinus angustifolius)|journal=Lupinen 2001:Ergebnisse aus Forschung, Anbau und Verwertung}}</ref> за да се обезбеди подолга вегетација и да се заштити од високите температури<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|page=304}}</ref> кои го намалуваат приносот. Оптималната густина на сеење најчесто изнесува околу 80 растенија на квадратен метар, а варира во зависност од условите на земјиштето и сортите.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|pages=304–307}}</ref> За сеење на ова растение најчесто се применува стандардната техника за [[Жито|житни култури]], а семето се полага на длабочина од околу 5 см. ''Lupinus angustifolius'' се жнее кога зрното ќе достигне влажност од околу 12%, обично со стандардна механизација за житарки. Иако [[Слама|сламата]] често сè уште не е зрела, жнеењето не смее да се одложува за да се спречат загуби од кршење на мешунките и залегнување на културата.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|page=320}}</ref> Спектарот на болести и плевели кај ''Lupinus angustifolius'' се разликува од вообичаените главни култури, а истовремено е способен да го подобри квалитетот на [[Почва|почвата]]. == Штетници и болести == ''Lupinus angustifolius'' е под влијание на разни штетници, вируси и габични заболувања кои го намалуваат приносот. За одбрана од хербивори (животни што го јадат)<ref>{{Наведено списание|last=Wink|first=Michael|last2=Meißner|first2=Carsten|last3=Witte|first3=Ludger|date=January 1995|title=Patterns of quinolizidine alkaloids in 56 species of the genus Lupinus|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/003194229591890D|journal=Phytochemistry|language=en|volume=38|issue=1|pages=139–153|bibcode=1995PChem..38..139W|doi=10.1016/0031-9422(95)91890-D}}</ref>, растението произведува хинолизидински алкалоиди во листовите, иако мал број инсекти успеале да се адаптираат и да ги толерираат овие супстанции.<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Piedra-García|first=Diego|last2=Struck|first2=Christine|date=2021-10-18|title=Lupin Root Weevils (Charagmus spp., Curculionidae: Sitonini), a Lupin Pest: A Review of Their Distribution, Biology, and Challenges in Integrated Pest Management|journal=Insects|language=en|volume=12|issue=10|page=950|doi=10.3390/insects12100950|issn=2075-4450|pmc=8540778|pmid=34680719|doi-access=free}}</ref><ref name=":6">{{Наведување|last=Brown|first=Keith S.|last2=Trigo|first2=José Roberto|title=Chapter 4 The Ecological Activity of Alkaloids|date=1995-01-01|series=The Alkaloids: Chemistry and Pharmacology|volume=47|pages=227–354|url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/bookseries/abs/pii/S009995980860156X|access-date=2025-11-06|publisher=Academic Press|language=en-US|doi=10.1016/s0099-9598(08)60156-x|isbn=978-0-12-469547-4}}</ref> === Инсекти штетници === Ризни бубачки од семејството [[Чурулкари|чурилкари]] се широко распространети низ [[Европа]] и претставуваат сериозна закана за растенијата од родот ''[[Lupinus]]''. Додека возрасните инсекти не прават голема штета гризејќи ги листовите, нивните [[Ларва|ларви]] се најопасни бидејќи го напаѓаат коренот,<ref name=":5" /><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Ferguson|first=Andrew W.|date=1994-05-01|title=Pests and plant injury on lupins in the south of England|journal=Crop Protection|volume=13|issue=3|pages=201–210|bibcode=1994CrPro..13..201F|doi=10.1016/0261-2194(94)90079-5|issn=0261-2194}}</ref> со што го спречуваат врзувањето на азотот и отвараат пат за развој на болести. Борбата против овие штетници се води преку хемиско третирање, обработка на почвата и употреба на биолошки агенси.<ref name=":5" /> ''Macrosiphum albifrons'' е лисна вошка која еволуирала за да толерира квантитативни киселини и да се храни со овие растенија со висока содржина на алкалоиди,<ref name=":6" /> додека другите видови [[Лисни вошки (натсемејство)|лисни вошки]] најчесто се хранат со слатки сорти со ниска содржина на алкалоиди. Растенијата од овој род се најранливи на <nowiki><i id="mw6A">Macrosiphum</i></nowiki> ''albifrons'' за време на фазата на пупење и цветање.<ref name=":3" /><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Department of Primary Industries and Regional Development, Western Australia|date=2024-09-01|title=Managing aphids and viruses in lupins|url=https://library.dpird.wa.gov.au/fc_factsheets/28|journal=Grains and Other Field Crops Factsheets}}</ref> Големите наезди за време на цветањето предизвикуваат лошо врзување на мешунките или, во тешки случаи, спречуваат развој на мешунките.<ref name=":3" /> Еден од методите за контрола вклучува употреба на [[Инсектицид|инсектициди]], иако ова решение не е економично. Биоконтролните агенси се успешни во контрола на популациите на лисни вошки само при ниски до умерени нивоа на инфестација.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Food Grains|last=French|first=R.J.|date=2016-01-01|isbn=978-0-12-394786-4|pages=231–239|language=en-US|chapter=Lupin: Agronomy|doi=10.1016/B978-0-12-394437-5.00194-7|chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/referencework/abs/pii/B9780123944375001947}}</ref><ref name=":7" /> === Вирусни заболувања === <nowiki><i id="mwAQE">Macrosiphum</i></nowiki> ''albifrons'' и другите лисни вошки се вектор на вирусот на жолто мозаично заболување (БИМВ) и вирусот на краставичиното мозаично заболување (ЦМВ).<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Притоа, краставичиното мозаично заболување може да се пренесе и преку самото семе (во него стои долго време),<ref>{{Наведено списание|last=Pagán|first=Israel|date=2022-08-11|title=Transmission through seeds: The unknown life of plant viruses|journal=PLOS Pathogens|language=en|volume=18|issue=8|doi=10.1371/journal.ppat.1010707|issn=1553-7374|pmc=9371277|pmid=35951532|doi-access=free}}</ref> создавајќи нови заразени растенија кои понатаму го шират вирусот со помош на вошките. За разлика од него, жолтото мозаично заболување не се пренесува преку семето, туку исклучиво преку убодите на инсектите кои веќе се хранеле на заразени растенија.<ref name=":4" /> Бидејќи обете болести главно се пренесуваат преку растителни вошки, контролата на популациите на инсектите и отстранувањето на [[Плевел|плевелите]] од кои лисните вошки можат да се заразат со болеста, може да помогне во контролата на овие вирусни заболувања. Ширењето на вирусот на краставичиното мозаично заболување може да се намали со употреба на сертифицирани семиња без вирус.<ref name=":4" /> === Габични патогени === ''Lupinus angustifolius'' може да биде нападнат од антракноза – сериозно габично заболување предизвикано од патогенот ''Colletotrichum lupini'', кое значително го намалува родот.<ref name=":4" /><ref name=":9">{{Наведено списание|last=Alkemade|first=Joris A.|last2=Patyi|first2=András|last3=Arncken|first3=Christine|last4=Lazzaro|first4=Mariateresa|date=2025-04-11|title=Lupins: A Remarkable Protein Crop Battling Anthracnose for a Greener Future|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.1079/planthealthcases.2025.0008|journal=Plant Health Cases|volume=2025|doi=10.1079/planthealthcases.2025.0008}}</ref> Болеста се пренесува преку заразено семе, а во самото поле се шири со дождот кој ги разнесува спорите од веќе заболените делови на растенијата. Типични симптоми се искривување и свиткување на стеблата, додека во подоцнежните фази се појавуваат [[Некроза|некротични]] лезии.<ref name=":9" /> == Користење == ''Lupinus angustifolius'' се користи како [[зелено ѓубриво]], добиточна храна или за човечка исхрана. Благодарение на својата способност да го врзува азотот и скромната потреба од хранливи материи, растението е идеално за садење на осиромашени полиња како подобрувач на почвата . Дополнително, неговите силни [[Корен|корења]], ефикасно ја намалуваат компактноста на [[Почва|почвата]].<ref>{{Наведено списание|last=Henderson|first=C.W.L.|year=1989|title=Using a penetrometer to predict the effects of soil compaction on the growth and yield of wheat on uniform sandy soils.|journal=Australian Journal of Agricultural Research|volume=40|issue=3|pages=497–5008|doi=10.1071/AR9890497}}</ref> Целото растение, вклучувајќи го и семето, широко се користи како сточна храна поради високата содржина на [[Белковина|протеини]] и енергија. ''Lupinus angustifolius'' содржи високо ниво на ферментабилни јаглехидрати и малку [[скроб]], што ги прави одлична храна за [[преживари]], но тие се исклучително корисни и за едножелудечните животни (моногастрични). == Геномика == [[Геном|Геномот]] на ''Lupinus angustifolius'' бил секвенциониран во 2013 година (кај две сорти) за да се истражат неговите високи нивоа на протеини (35–40%), ниските алкалоиди и клучните земјоделски својства, со цел да се поттикне неговата употреба како глобален извор на храна.<ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Huaan|last2=Tao|first2=Ye|last3=Zheng|first3=Zequn|last4=Zhang|first4=Qisen|last5=Zhou|first5=Gaofeng|last6=Sweetingham|first6=Mark W.|last7=Howieson|first7=John G.|last8=Li|first8=Chengdao|date=29 May 2013|title=Draft Genome Sequence, and a Sequence-Defined Genetic Linkage Map of the Legume Crop Species Lupinus angustifolius L|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=5|bibcode=2013PLoSO...864799Y|doi=10.1371/journal.pone.0064799|pmc=3667174|pmid=23734219|doi-access=free}}</ref> === Цели на одгледувањето === Селекциските програми за ''Lupinus angustifolius'' се фокусираат на намалување на отровните и горчливи алкалоиди.<ref>{{Наведено списание|last=Bundesinstitut für Risikobewertung|date=2025-09-17|title=Alkaloide und Allergien: Aktuelle Datenlage zu gesundheitlichen Risiken durch Lupinensamen in Lebensmitteln: Aktualisierte Stellungnahme Nr. 035/2025 des BfR vom 17. September 2025|url=https://www.openagrar.de/receive/openagrar_mods_00109899|journal=BFR-Stellungnahmen|language=en|volume=2025|issue=35|doi=10.17590/20250917-091537-0}}</ref><ref name=":0">{{Наведено списание|last=Czepiel|first=Katarzyna|last2=Krajewski|first2=Paweł|last3=Wilczura|first3=Paulina|last4=Bielecka|first4=Patrycja|last5=Święcicki|first5=Wojciech|last6=Kroc|first6=Magdalena|date=2021-03-06|title=Expression Profiles of Alkaloid-Related Genes across the Organs of Narrow-Leafed Lupin (Lupinus angustifolius L.) and in Response to Anthracnose Infection|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=22|issue=5|page=2676|doi=10.3390/ijms22052676|issn=1422-0067|pmc=7962062|pmid=33800929|doi-access=free}}</ref> Додека границите во Европа се 200 ppm за луѓе и 500 ppm<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fibl.org/en/shop-en/1763-alkaloid-analysis-lupins|title=FiBL - Downloads & Shop|work=www.fibl.org|accessdate=2025-11-06}}</ref> за животни, а дивите видови достигнуваат дури 100.000 ppm,<ref>{{Наведено списание|last=Taberner-Pibernat|first=Pau|last2=Ribas-Agustí|first2=Albert|last3=Quinteros|first3=Gisela|last4=Sabeña|first4=Gerard|last5=López-Gómez|first5=Miguel|last6=Domínguez-Valencia|first6=Rubén|last7=Bou|first7=Ricard|date=2025-08-01|title=Compositional and nutritional value of lupin cultivars: Identifying high-protein seeds for enhanced protein isolate production and phytochemical valorisation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666154325003813|journal=Journal of Agriculture and Food Research|volume=22|doi=10.1016/j.jafr.2025.102010|issn=2666-1543}}</ref> модерните сорти се намалуваат под 100 ppm, макар што австралиските сорти не можат да се користат во умерена клима.<ref name=":8">{{Наведено списание|last=Roman|first=Laura|last2=Tsochatzis|first2=Emmanouil|last3=Tarin|first3=Kubra|last4=Röndahl|first4=Eje M.|last5=Ottosen|first5=Carl-Otto|last6=Corredig|first6=Milena|date=2023-11-15|title=Compositional Attributes of Blue Lupin (Lupinus angustifolius) Seeds for Selection of High-Protein Cultivars|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume=71|issue=45|pages=17308–17320|doi=10.1021/acs.jafc.3c04804|issn=0021-8561|pmc=10655177|pmid=37906270}}</ref> Варијабилност * ''Lupinus angustifolius subsp. angustifolius -'' Растенија високи од 50 до 80 см. Ливчињата се плоскати, 30-40 мм долги, 4-5 мм широки, линејно-лопатовидни. Мешунката е долга 40-60 мм. Се среќава во [[Прилеп]]: [[Мариово]] - [[Селечка Планина]]; [[Гевгелија]] - с. [[Богданци]].<ref name=":2" /> * ''Lupinus angustifolius subsp. reticulatus -'' Растенија високи од 20 до 30 см. Ливчињата се линејни, преклопени 10-20 мм долги, 2 мм широки. Мешунката е долга 30-40 мм. Се среќава единствено во [[Гевгелија]] - с. [[Богданци]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи|2}} == Литература == {{Ризница-врска}} * Жуковски, П.М. (1929). Прилог кон познавањето на родот Lupinus Tourn. ''Бик.'' ''Апл.'' ''Бот.'' ''Генерал Пл.-Раста.'' , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Гладстоунс, Ј.С. (1998). Распространетост, потекло, таксономија, историја и важност. Во: Џ.С. Гледстоунс и др. (ур.), ''Лупин како култивирани растенија.'' ''Биологија, производство и употреба'' . 1-39. {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] m0ul67frm3atdqfs5an2ouz3032dgii 5652657 5652650 2026-11-03T10:12:23Z Orce Wiki 121850 5652657 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Lupinus angustifolius 20150331 a.jpg |image2 = |genus = Lupinus |species = angustifolius |authority = [[L.]] }} [[File:Lupinus_angustifolius_MHNT.BOT.2016.24.52.jpg|мини| ''Lupinus angustifolius'']] '''''Lupinus angustifolius''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lupinus]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] ''(Fabaceae).'' Природно е распространето во [[Евроазија]] и [[северна Африка]], а е одомаќинето во делови од [[Австралија]] и [[Северна Америка]]. Се одгледува повеќе од 6000 години<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|page=353}}</ref> првенствено за исхрана (семињата од мешунките), потоа како хранлива маса за добиток, но и како [[зелено ѓубриво]] за збогатување на земјиштето. == Опис == ''Lupinus angustifolius'' е [[едногодишно растение]], високо од 20 до 80 см. Неговото [[стебло]] е разгрането уште од основата, по површината со куси прилегнати, лачно искривени и свртени нагоре влакна. [[Лист|Листовите]] се дланковидни, со 5-7 ливчиња. Ливчињата се плоскати или преклопени, линејни, на врвот тапи, 10-50 мм долги, 2-4 мм широки, на горната страна голи, по работ и на долната страна со прилегнати свиленести влакна. Прилисниците се линејни и на вровот заострени; лисните дршки се подолги од ливчињата и имаат прилегнати влакна. [[Соцветие|Соцветието]] е гроздовидно, многу кусо или 10-15 см долго. Дршката на соцветието е долга 5-30 см; заедно со оската на соцветието се влакнести. Чашката е околу 8 мм долга, со густи прилегнати влакна, двоусна. Трубестиот дел на чашката е околу 2 мм. Горната чашкина усна р околу 4 мм, длабоко всечена, дводелна, во врв ниот дел синкава до бледо виолетова, а долната усна е 5-6 мм долга, неправилно назабена, скоро целокрајна, на врвот синкава или бледо виолетова. Венчето е виолетово, 11-13 мм долго. Барјачето е широко-елиптично. Крилцата се малку покуси од барјачето, на врвот заострени. Лаѓичката на врвот е клуновидно издолжена и темновиолетова. Мешунката е 35-60 мм долга, 8-11 мм широка, со густи влакна по површината, жолтеникаво-светлокафеава до црна, по површината со јасно испакнати делови над семките и вдлабнатинки помеѓу нив. [[Семе|Семки]] има од 4 до 6, жолтеникаво-кафеави, глатки, матови, 6-7 мм долги.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1159-1160}}</ref> Расте по брдските пасишта на силикатна подлога во потоплите делови на [[Македонија]].<ref name=":2" /> Како и другите мешунки, ''Lupinus angustifolius'' [[Врзување на азотот|го фиксира азотот]] во симбиотска интеракција со различни бактерии во ризосферата. Бактериите што живеат во овој коренов систем вклучуваат ''Bradyrhizobium lupinii,'' како и неодамна идентификуваниот вид ''Kribbella lupini''. Во почвите каде што овие микроорганизми ги нема, неопходно е семето да се инокулира со цел растението да ја оствари својата функција на врзување на [[азот]].<ref name=":22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strickhof.ch/publikationen/merkblatt-lupinen/|title=Merkblatt Lupinen|work=Strickhof|language=de|accessdate=2025-11-06}}</ref> <gallery> File:Lupinus_angustifolius_FlowersCloseup_2009Mach28_DehesaBoyaldePuertollano.jpg File:Lupinus_angustifolius3.jpg File:Bluebonnets en Texas.jpg File:Lupinus seeds sweet.jpg File:Lupinus angustifolius kz1.jpg </gallery> == Припитомување и модерна употреба == Процесот на питомо одгледување на ''Lupinus angustifolius'' започнало во 1930-тите и 1940-тите години во [[Германија]] и [[Шведска]] со откривањето на мутанти без [[Алкалоид|алкалоиди]]. Првите домашни сорти биле создадени во 1960-тите во Австралија од страна на Џон Гледстоунс. Подоцна, оваа австралиска генетика (со под 0,02% алкалоиди<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aussielupins.org.au/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2023/08/Lupin_BotanyGlobal_use_in_Agriculture.pdf|title=Lupins – Botany and Global Use in Agriculture|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318211126/https://aussielupins.org.au/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2023/08/Lupin_BotanyGlobal_use_in_Agriculture.pdf|archive-date=2024-03-18}}</ref>) била широко употребувана во [[Европа]] за развој на нови сорти отпорни на болести и прилагодени на северните климатски услови. == Агрономија == ''Lupinus angustifolius'' се сее значително порано во пролетта<ref name="Eckardt et al, 2002">{{Наведено списание|last=Eckardt|first=Thomas|last2=Haag, Franz|last3=Dietrich, Regine|year=2002|title=Der Einfluss von Wuchstyp, Saatzeitpunkt und Saatstärke auf den Kornertrag von Blauen Süsslupinen (Lupinus angustifolius)|journal=Lupinen 2001:Ergebnisse aus Forschung, Anbau und Verwertung}}</ref> за да се обезбеди подолга вегетација и да се заштити од високите температури<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|page=304}}</ref> кои го намалуваат приносот. Оптималната густина на сеење најчесто изнесува околу 80 растенија на квадратен метар, а варира во зависност од условите на земјиштето и сортите.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|pages=304–307}}</ref> За сеење на ова растение најчесто се применува стандардната техника за [[Жито|житни култури]], а семето се полага на длабочина од околу 5 см. ''Lupinus angustifolius'' се жнее кога зрното ќе достигне влажност од околу 12%, обично со стандардна механизација за житарки. Иако [[Слама|сламата]] често сè уште не е зрела, жнеењето не смее да се одложува за да се спречат загуби од кршење на мешунките и залегнување на културата.<ref>{{Наведена книга|title=Lupins as crop plants|last=Gladstones|first=J.S.|last2=Atkins, Hamblin|publisher=CAB International|year=1998|isbn=0-85199-224-2|location=Wallingford, Oxon, UK|page=320}}</ref> Спектарот на болести и плевели кај ''Lupinus angustifolius'' се разликува од вообичаените главни култури, а истовремено е способен да го подобри квалитетот на [[Почва|почвата]]. == Штетници и болести == ''Lupinus angustifolius'' е под влијание на разни штетници, вируси и габични заболувања кои го намалуваат приносот. За одбрана од хербивори (животни што го јадат)<ref>{{Наведено списание|last=Wink|first=Michael|last2=Meißner|first2=Carsten|last3=Witte|first3=Ludger|date=January 1995|title=Patterns of quinolizidine alkaloids in 56 species of the genus Lupinus|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/003194229591890D|journal=Phytochemistry|language=en|volume=38|issue=1|pages=139–153|bibcode=1995PChem..38..139W|doi=10.1016/0031-9422(95)91890-D}}</ref>, растението произведува хинолизидински алкалоиди во листовите, иако мал број инсекти успеале да се адаптираат и да ги толерираат овие супстанции.<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Piedra-García|first=Diego|last2=Struck|first2=Christine|date=2021-10-18|title=Lupin Root Weevils (Charagmus spp., Curculionidae: Sitonini), a Lupin Pest: A Review of Their Distribution, Biology, and Challenges in Integrated Pest Management|journal=Insects|language=en|volume=12|issue=10|page=950|doi=10.3390/insects12100950|issn=2075-4450|pmc=8540778|pmid=34680719|doi-access=free}}</ref><ref name=":6">{{Наведување|last=Brown|first=Keith S.|last2=Trigo|first2=José Roberto|title=Chapter 4 The Ecological Activity of Alkaloids|date=1995-01-01|series=The Alkaloids: Chemistry and Pharmacology|volume=47|pages=227–354|url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/bookseries/abs/pii/S009995980860156X|access-date=2025-11-06|publisher=Academic Press|language=en-US|doi=10.1016/s0099-9598(08)60156-x|isbn=978-0-12-469547-4}}</ref> === Инсекти штетници === Ризни бубачки од семејството [[Чурулкари|чурилкари]] се широко распространети низ [[Европа]] и претставуваат сериозна закана за растенијата од родот ''[[Lupinus]]''. Додека возрасните инсекти не прават голема штета гризејќи ги листовите, нивните [[Ларва|ларви]] се најопасни бидејќи го напаѓаат коренот,<ref name=":5" /><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Ferguson|first=Andrew W.|date=1994-05-01|title=Pests and plant injury on lupins in the south of England|journal=Crop Protection|volume=13|issue=3|pages=201–210|bibcode=1994CrPro..13..201F|doi=10.1016/0261-2194(94)90079-5|issn=0261-2194}}</ref> со што го спречуваат врзувањето на азотот и отвараат пат за развој на болести. Борбата против овие штетници се води преку хемиско третирање, обработка на почвата и употреба на биолошки агенси.<ref name=":5" /> ''Macrosiphum albifrons'' е лисна вошка која еволуирала за да толерира квантитативни киселини и да се храни со овие растенија со висока содржина на алкалоиди,<ref name=":6" /> додека другите видови [[Лисни вошки (натсемејство)|лисни вошки]] најчесто се хранат со слатки сорти со ниска содржина на алкалоиди. Растенијата од овој род се најранливи на <nowiki><i id="mw6A">Macrosiphum</i></nowiki> ''albifrons'' за време на фазата на пупење и цветање.<ref name=":3" /><ref name=":7">{{Наведено списание|last=Department of Primary Industries and Regional Development, Western Australia|date=2024-09-01|title=Managing aphids and viruses in lupins|url=https://library.dpird.wa.gov.au/fc_factsheets/28|journal=Grains and Other Field Crops Factsheets}}</ref> Големите наезди за време на цветањето предизвикуваат лошо врзување на мешунките или, во тешки случаи, спречуваат развој на мешунките.<ref name=":3" /> Еден од методите за контрола вклучува употреба на [[Инсектицид|инсектициди]], иако ова решение не е економично. Биоконтролните агенси се успешни во контрола на популациите на лисни вошки само при ниски до умерени нивоа на инфестација.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Food Grains|last=French|first=R.J.|date=2016-01-01|isbn=978-0-12-394786-4|pages=231–239|language=en-US|chapter=Lupin: Agronomy|doi=10.1016/B978-0-12-394437-5.00194-7|chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/referencework/abs/pii/B9780123944375001947}}</ref><ref name=":7" /> === Вирусни заболувања === ''Macrosiphum albifrons'' и другите лисни вошки се вектор на вирусот на жолто мозаично заболување (БИМВ) и вирусот на краставичиното мозаично заболување (ЦМВ).<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Притоа, краставичиното мозаично заболување може да се пренесе и преку самото семе (во него стои долго време),<ref>{{Наведено списание|last=Pagán|first=Israel|date=2022-08-11|title=Transmission through seeds: The unknown life of plant viruses|journal=PLOS Pathogens|language=en|volume=18|issue=8|doi=10.1371/journal.ppat.1010707|issn=1553-7374|pmc=9371277|pmid=35951532|doi-access=free}}</ref> создавајќи нови заразени растенија кои понатаму го шират вирусот со помош на вошките. За разлика од него, жолтото мозаично заболување не се пренесува преку семето, туку исклучиво преку убодите на инсектите кои веќе се хранеле на заразени растенија.<ref name=":4" /> Бидејќи обете болести главно се пренесуваат преку растителни вошки, контролата на популациите на инсектите и отстранувањето на [[Плевел|плевелите]] од кои лисните вошки можат да се заразат со болеста, може да помогне во контролата на овие вирусни заболувања. Ширењето на вирусот на краставичиното мозаично заболување може да се намали со употреба на сертифицирани семиња без вирус.<ref name=":4" /> === Габични патогени === ''Lupinus angustifolius'' може да биде нападнат од антракноза – сериозно габично заболување предизвикано од патогенот ''Colletotrichum lupini'', кое значително го намалува родот.<ref name=":4" /><ref name=":9">{{Наведено списание|last=Alkemade|first=Joris A.|last2=Patyi|first2=András|last3=Arncken|first3=Christine|last4=Lazzaro|first4=Mariateresa|date=2025-04-11|title=Lupins: A Remarkable Protein Crop Battling Anthracnose for a Greener Future|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.1079/planthealthcases.2025.0008|journal=Plant Health Cases|volume=2025|doi=10.1079/planthealthcases.2025.0008}}</ref> Болеста се пренесува преку заразено семе, а во самото поле се шири со дождот кој ги разнесува спорите од веќе заболените делови на растенијата. Типични симптоми се искривување и свиткување на стеблата, додека во подоцнежните фази се појавуваат [[Некроза|некротични]] лезии.<ref name=":9" /> == Користење == ''Lupinus angustifolius'' се користи како [[зелено ѓубриво]], добиточна храна или за човечка исхрана. Благодарение на својата способност да го врзува азотот и скромната потреба од хранливи материи, растението е идеално за садење на осиромашени полиња како подобрувач на почвата . Дополнително, неговите силни [[Корен|корења]], ефикасно ја намалуваат компактноста на [[Почва|почвата]].<ref>{{Наведено списание|last=Henderson|first=C.W.L.|year=1989|title=Using a penetrometer to predict the effects of soil compaction on the growth and yield of wheat on uniform sandy soils.|journal=Australian Journal of Agricultural Research|volume=40|issue=3|pages=497–5008|doi=10.1071/AR9890497}}</ref> Целото растение, вклучувајќи го и семето, широко се користи како сточна храна поради високата содржина на [[Белковина|протеини]] и енергија. ''Lupinus angustifolius'' содржи високо ниво на ферментабилни јаглехидрати и малку [[скроб]], што ги прави одлична храна за [[преживари]], но тие се исклучително корисни и за едножелудечните животни (моногастрични). == Геномика == [[Геном|Геномот]] на ''Lupinus angustifolius'' бил секвенциониран во 2013 година (кај две сорти) за да се истражат неговите високи нивоа на протеини (35–40%), ниските алкалоиди и клучните земјоделски својства, со цел да се поттикне неговата употреба како глобален извор на храна.<ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Huaan|last2=Tao|first2=Ye|last3=Zheng|first3=Zequn|last4=Zhang|first4=Qisen|last5=Zhou|first5=Gaofeng|last6=Sweetingham|first6=Mark W.|last7=Howieson|first7=John G.|last8=Li|first8=Chengdao|date=29 May 2013|title=Draft Genome Sequence, and a Sequence-Defined Genetic Linkage Map of the Legume Crop Species Lupinus angustifolius L|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=5|bibcode=2013PLoSO...864799Y|doi=10.1371/journal.pone.0064799|pmc=3667174|pmid=23734219|doi-access=free}}</ref> === Цели на одгледувањето === Селекциските програми за ''Lupinus angustifolius'' се фокусираат на намалување на отровните и горчливи алкалоиди.<ref>{{Наведено списание|last=Bundesinstitut für Risikobewertung|date=2025-09-17|title=Alkaloide und Allergien: Aktuelle Datenlage zu gesundheitlichen Risiken durch Lupinensamen in Lebensmitteln: Aktualisierte Stellungnahme Nr. 035/2025 des BfR vom 17. September 2025|url=https://www.openagrar.de/receive/openagrar_mods_00109899|journal=BFR-Stellungnahmen|language=en|volume=2025|issue=35|doi=10.17590/20250917-091537-0}}</ref><ref name=":0">{{Наведено списание|last=Czepiel|first=Katarzyna|last2=Krajewski|first2=Paweł|last3=Wilczura|first3=Paulina|last4=Bielecka|first4=Patrycja|last5=Święcicki|first5=Wojciech|last6=Kroc|first6=Magdalena|date=2021-03-06|title=Expression Profiles of Alkaloid-Related Genes across the Organs of Narrow-Leafed Lupin (Lupinus angustifolius L.) and in Response to Anthracnose Infection|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=22|issue=5|page=2676|doi=10.3390/ijms22052676|issn=1422-0067|pmc=7962062|pmid=33800929|doi-access=free}}</ref> Додека границите во Европа се 200 ppm за луѓе и 500 ppm<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fibl.org/en/shop-en/1763-alkaloid-analysis-lupins|title=FiBL - Downloads & Shop|work=www.fibl.org|accessdate=2025-11-06}}</ref> за животни, а дивите видови достигнуваат дури 100.000 ppm,<ref>{{Наведено списание|last=Taberner-Pibernat|first=Pau|last2=Ribas-Agustí|first2=Albert|last3=Quinteros|first3=Gisela|last4=Sabeña|first4=Gerard|last5=López-Gómez|first5=Miguel|last6=Domínguez-Valencia|first6=Rubén|last7=Bou|first7=Ricard|date=2025-08-01|title=Compositional and nutritional value of lupin cultivars: Identifying high-protein seeds for enhanced protein isolate production and phytochemical valorisation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666154325003813|journal=Journal of Agriculture and Food Research|volume=22|doi=10.1016/j.jafr.2025.102010|issn=2666-1543}}</ref> модерните сорти се намалуваат под 100 ppm, макар што австралиските сорти не можат да се користат во умерена клима.<ref name=":8">{{Наведено списание|last=Roman|first=Laura|last2=Tsochatzis|first2=Emmanouil|last3=Tarin|first3=Kubra|last4=Röndahl|first4=Eje M.|last5=Ottosen|first5=Carl-Otto|last6=Corredig|first6=Milena|date=2023-11-15|title=Compositional Attributes of Blue Lupin (Lupinus angustifolius) Seeds for Selection of High-Protein Cultivars|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume=71|issue=45|pages=17308–17320|doi=10.1021/acs.jafc.3c04804|issn=0021-8561|pmc=10655177|pmid=37906270}}</ref> == Варијабилност == * ''Lupinus angustifolius subsp. angustifolius -'' Растенија високи од 50 до 80 см. Ливчињата се плоскати, 30-40 мм долги, 4-5 мм широки, линејно-лопатовидни. Мешунката е долга 40-60 мм. Се среќава во [[Прилеп]]: [[Мариово]] - [[Селечка Планина]]; [[Гевгелија]] - с. [[Богданци]].<ref name=":2" /> * ''Lupinus angustifolius subsp. reticulatus -'' Растенија високи од 20 до 30 см. Ливчињата се линејни, преклопени 10-20 мм долги, 2 мм широки. Мешунката е долга 30-40 мм. Се среќава единствено во [[Гевгелија]] - с. [[Богданци]].<ref name=":2" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Lupinus angustifolius1.jpg|Lupinus angustifolius Податотека:Dettaglio - Leguminosae Lupinus angustifolius Lin. Erbario Frizzi Perugia n. 2065.jpg|Lupinus angustifolius Податотека:Lupinus angustifolius - Flickr - Kevin Thiele.jpg|Зигоморфни цветови на Lupinus angustifolius Податотека:Lupinus angustifolius luan4 001 php.jpg|Семиња на Lupinus angustifolius Податотека:Chícharo de raposo (Lupinus angustifolius) - panoramio.jpg|Lupinus angustifolius Податотека:Lupinus Angustifolius.jpg|Lupinus Angustifolius </gallery> == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} == Литература == * Жуковски, П.М. (1929). Прилог кон познавањето на родот Lupinus Tourn. ''Бик.'' ''Апл.'' ''Бот.'' ''Генерал Пл.-Раста.'' , Ленинград-Москва, XXI, I:16-294. * Гладстоунс, Ј.С. (1998). Распространетост, потекло, таксономија, историја и важност. Во: Џ.С. Гледстоунс и др. (ур.), ''Лупин како култивирани растенија.'' ''Биологија, производство и употреба'' . 1-39. {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6y28eoug53sh25nhltbasdeudhqmpdi 0 1407177 5652651 2026-11-03T10:00:36Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1370355331|Matthiola]]“ 5652651 wikitext text/x-wiki '''''Matthiola''''' се [[Род (биологија)|растенија]] од фамилијата [[Зелки|Brassicaceae.]] Именуван е по италијанскиот природонаучник [[Пјетро Андреа Матиоли]] (1501–1577). Родот содржи околу 50 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] тревни растенија Многу од нив се одгледуваат поради нивните миризливи, шарени цветови. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија, ретко мали полугрмушки, по површината сиво-зеленикави, препокриени со густи разгранети влакна. Стеблата вертикални, најчесто во основата разгранети. Листовите линејни или ланцетовидни, целокрајни, назабени или пересто насечени. Цветовите хермафродитни, со куси дршки или приседнати. Чашкините ливчиња исправени, страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња обратно-јајцевидни, во основата стеснети во клин, виолетови, виолетово-црвени, црвени, жолтеникаво-кафеави или поретко бели. Плодот е шушменка со куса дршка, исправена, цилиндрична или сплесната, сиво-влакнеста, а на врвот со 2-3 рокчиња. Семките распоредени во еден ред во секоја преграда, сплеснати и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=604-605}}</ref> == Видови == [[File:Matthiola_incana0.jpg|мини| ''Matthiola incana'']] [[File:P1070367.jpg|мини| ''Matthiola fruticulosa'' ssp. ''fruticulosa'']] [[File:2006-11-16Matthiola06-03.jpg|мини| ''Matthiola incana'']] [[File:Matthiola_longipetala.jpg|мини| ''Matthiola longipetala'']] [[File:Ponta_de_São_Lourenço_(north)_-_May_2007.jpg|мини| ''Matthiola maderensis'']] [[File:Matthiola_tricuspidata2.jpg|мини| ''Matthiola tricuspidata'']] Следните видови се прифатени:   == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=119870 ''Матиола'' .] Флора на Пакистан. * [http://plants.jstor.org/action/doBrowse?sa=api&sa=lapi&st=168967&st=168969&execbr=&sls= JSTOR записи за наука за растенијата] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] k1eckcbwzop2hx5svqtu0k61axn81ey 5652652 5652651 2026-11-03T10:01:54Z BosaFi 115936 5652652 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Edwards's botanical register (Plate 25) (7949439164).jpg |image_caption = ''Matthiola'' sp. (artist: [[Sarah Ann Drake]]) |taxon = Matthiola |authority = [[W.T.Aiton]] |subdivision_ranks = Species |synonyms_ref=<ref name="331760-2" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331760-2 |title=''Matthiola'' W.T.Aiton |author=<!--Not stated--> |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=17 May 2021 }}</ref> |synonyms= *''Acinotum'' <small>Rchb.</small> *''Gakenia'' <small>Heist. ex Fabr.</small> *''Mathiolaria'' <small>Chevall.</small> *''Mattiola'' <small>Sanguin.</small> *''Mathiola''<ref>{{cite encyclopedia | last=Pink| first= Alfred | url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892| title= Mathiola| encyclopedia= Gardening for the Million| year=2004 | publisher= [[Project Gutenberg]] | accessdate = 2026-05-26}}</ref> *''Promicrantha'' <small>Dvorák</small> *''Triceras'' <small>Andrz. ex Rchb.</small> }} '''''Matthiola''''' се [[Род (биологија)|растенија]] од фамилијата [[Зелки|Brassicaceae.]] Именуван е по италијанскиот природонаучник [[Пјетро Андреа Матиоли]] (1501–1577). Родот содржи околу 50 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] тревни растенија Многу од нив се одгледуваат поради нивните миризливи, шарени цветови. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија, ретко мали полугрмушки, по површината сиво-зеленикави, препокриени со густи разгранети влакна. Стеблата вертикални, најчесто во основата разгранети. Листовите линејни или ланцетовидни, целокрајни, назабени или пересто насечени. Цветовите хермафродитни, со куси дршки или приседнати. Чашкините ливчиња исправени, страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња обратно-јајцевидни, во основата стеснети во клин, виолетови, виолетово-црвени, црвени, жолтеникаво-кафеави или поретко бели. Плодот е шушменка со куса дршка, исправена, цилиндрична или сплесната, сиво-влакнеста, а на врвот со 2-3 рокчиња. Семките распоредени во еден ред во секоја преграда, сплеснати и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=604-605}}</ref> == Видови == [[File:Matthiola_incana0.jpg|мини| ''Matthiola incana'']] [[File:P1070367.jpg|мини| ''Matthiola fruticulosa'' ssp. ''fruticulosa'']] [[File:2006-11-16Matthiola06-03.jpg|мини| ''Matthiola incana'']] [[File:Matthiola_longipetala.jpg|мини| ''Matthiola longipetala'']] [[File:Ponta_de_São_Lourenço_(north)_-_May_2007.jpg|мини| ''Matthiola maderensis'']] [[File:Matthiola_tricuspidata2.jpg|мини| ''Matthiola tricuspidata'']] Следните видови се прифатени: {{div col|colwidth=24em}} *''[[Matthiola afghanica]]'' <small>Rech.f. & Köie</small> *''[[Matthiola anchoniifolia]]'' <small>Hub.-Mor.</small> *''[[Matthiola arabica]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola aspera]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola boissieri]]'' <small>Grossh.</small> *''[[Matthiola bolleana]]'' <small>Webb ex Christ</small> *''[[Matthiola bucharica]]'' <small>Czerniak.</small> *''[[Matthiola caspica]]'' <small>(N.Busch) Grossh.</small> *''[[Matthiola chenopodiifolia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Matthiola chorassanica]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola codringtonii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola crassifolia]]'' <small>Boiss. & Gaill.</small> *''[[Matthiola czerniakowskae]]'' <small>Botsch. & Vved.</small> *''[[Matthiola daghestanica]]'' <small>(Conti) N.Busch</small> *''[[Matthiola damascena]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola dumulosa]]'' <small>Boiss. & Buhse</small> *''[[Matthiola erlangeriana]]'' <small>Engl.</small> *''[[Matthiola farinosa]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola flavida]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola fragrans]]'' <small>(Fisch.) Bunge</small> *''[[Matthiola fruticulosa]]'' <small>(L.) Maire</small> – sad stock *''[[Matthiola ghorana]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola glutinosa]]'' <small>Jafri</small> *''[[Matthiola graminea]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola incana]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – stock, hoary stock, gilly-flower *''[[Matthiola integrifolia]]'' <small>Kom.</small> *''[[Matthiola kralikii]]'' <small>Pomel</small> *''[[Matthiola livida]]'' <small>(Delile) DC.</small> – desert stock *''[[Matthiola longipetala]]'' <small>(Vent.) DC.</small> – night-scented stock *''[[Matthiola lunata]]'' <small>DC.</small> *''[[Matthiola macranica]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Matthiola maroccana]]'' <small>Coss.</small> *''[[Matthiola montana]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola obovata]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola odoratissima]]'' <small>(M.Bieb.) W.T.Aiton</small> *''[[Matthiola parviflora]]'' <small>(Schousb.) W.T.Aiton</small> *''[[Matthiola perennis]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola perpusilla]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola puntensis]]'' <small>Hedge & A.G.Mill.</small> *''[[Matthiola revoluta]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola robusta]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola scapifera]]'' <small>Humbert</small> *''[[Matthiola shehbazii]]'' <small>Ranjbar & Karami</small> *''[[Matthiola shiraziana]]'' <small>Zeraatkar, Khosravi, F.Ghahrem., Al-Shehbaz & Assadi</small> *''[[Matthiola sinuata]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – sea stock *''[[Matthiola spathulata]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola stoddartii]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola superba]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola tatarica]]'' <small>(Pall.) DC.</small> *''[[Matthiola taurica]]'' <small>(Conti) Grossh.</small> *''[[Matthiola tianschanica]]'' <small>Sarkisova</small> *''[[Matthiola tomentosa]]'' <small>Bél.</small> *''[[Matthiola torulosa]]'' <small>(Thunb.) DC.</small> *''[[Matthiola tricuspidata]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – three-horned stock *''[[Matthiola trojana]]'' <small>Dirmenci, Satil & Tümen</small> {{div col end}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=119870 ''Матиола'' .] Флора на Пакистан. * [http://plants.jstor.org/action/doBrowse?sa=api&sa=lapi&st=168967&st=168969&execbr=&sls= JSTOR записи за наука за растенијата] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] drb0jvqs3b6l0sjzyyn8fgooszleezq 5652677 5652652 2026-11-03T11:30:20Z Виолетова 1975 5652677 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Edwards's botanical register (Plate 25) (7949439164).jpg |image_caption = ''Matthiola'' sp. |taxon = Matthiola |authority = [[W.T.Aiton]] |subdivision_ranks = Species |synonyms_ref=<ref name="331760-2" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331760-2 |title=''Matthiola'' W.T.Aiton |author=<!--Not stated--> |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=17 May 2021 }}</ref> |synonyms= *''Acinotum'' <small>Rchb.</small> *''Gakenia'' <small>Heist. ex Fabr.</small> *''Mathiolaria'' <small>Chevall.</small> *''Mattiola'' <small>Sanguin.</small> *''Mathiola''<ref>{{cite encyclopedia | last=Pink| first= Alfred | url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892| title= Mathiola| encyclopedia= Gardening for the Million| year=2004 | publisher= [[Project Gutenberg]] | accessdate = 2026-05-26}}</ref> *''Promicrantha'' <small>Dvorák</small> *''Triceras'' <small>Andrz. ex Rchb.</small> }} '''''Matthiola''''' се [[Род (биологија)|растенија]] од фамилијата [[Зелки|Brassicaceae.]] Именуван е по италијанскиот природонаучник [[Пјетро Андреа Матиоли]] (1501–1577). Родот содржи околу 50 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] тревни растенија Многу од нив се одгледуваат поради нивните миризливи, шарени цветови. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија, ретко мали полугрмушки, по површината сиво-зеленикави, препокриени со густи разгранети влакна. Стеблата вертикални, најчесто во основата разгранети. Листовите линејни или ланцетовидни, целокрајни, назабени или пересто насечени. Цветовите хермафродитни, со куси дршки или приседнати. Чашкините ливчиња исправени, страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња обратно-јајцевидни, во основата стеснети во клин, виолетови, виолетово-црвени, црвени, жолтеникаво-кафеави или поретко бели. Плодот е шушменка со куса дршка, исправена, цилиндрична или сплесната, сиво-влакнеста, а на врвот со 2-3 рокчиња. Семките распоредени во еден ред во секоја преграда, сплеснати и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=604-605}}</ref> == Видови == [[File:Matthiola_incana0.jpg|мини| ''Matthiola incana'']] [[File:P1070367.jpg|мини| ''Matthiola fruticulosa'' ssp. ''fruticulosa'']] [[File:2006-11-16Matthiola06-03.jpg|мини| ''Matthiola incana'']] [[File:Matthiola_longipetala.jpg|мини| ''Matthiola longipetala'']] [[File:Ponta_de_São_Lourenço_(north)_-_May_2007.jpg|мини| ''Matthiola maderensis'']] [[File:Matthiola_tricuspidata2.jpg|мини| ''Matthiola tricuspidata'']] Следните видови се прифатени: {{div col|colwidth=24em}} *''[[Matthiola afghanica]]'' <small>Rech.f. & Köie</small> *''[[Matthiola anchoniifolia]]'' <small>Hub.-Mor.</small> *''[[Matthiola arabica]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola aspera]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola boissieri]]'' <small>Grossh.</small> *''[[Matthiola bolleana]]'' <small>Webb ex Christ</small> *''[[Matthiola bucharica]]'' <small>Czerniak.</small> *''[[Matthiola caspica]]'' <small>(N.Busch) Grossh.</small> *''[[Matthiola chenopodiifolia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Matthiola chorassanica]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola codringtonii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola crassifolia]]'' <small>Boiss. & Gaill.</small> *''[[Matthiola czerniakowskae]]'' <small>Botsch. & Vved.</small> *''[[Matthiola daghestanica]]'' <small>(Conti) N.Busch</small> *''[[Matthiola damascena]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola dumulosa]]'' <small>Boiss. & Buhse</small> *''[[Matthiola erlangeriana]]'' <small>Engl.</small> *''[[Matthiola farinosa]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola flavida]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola fragrans]]'' <small>(Fisch.) Bunge</small> *''[[Matthiola fruticulosa]]'' <small>(L.) Maire</small> – sad stock *''[[Matthiola ghorana]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola glutinosa]]'' <small>Jafri</small> *''[[Matthiola graminea]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola incana]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – stock, hoary stock, gilly-flower *''[[Matthiola integrifolia]]'' <small>Kom.</small> *''[[Matthiola kralikii]]'' <small>Pomel</small> *''[[Matthiola livida]]'' <small>(Delile) DC.</small> – desert stock *''[[Matthiola longipetala]]'' <small>(Vent.) DC.</small> – night-scented stock *''[[Matthiola lunata]]'' <small>DC.</small> *''[[Matthiola macranica]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Matthiola maroccana]]'' <small>Coss.</small> *''[[Matthiola montana]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola obovata]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola odoratissima]]'' <small>(M.Bieb.) W.T.Aiton</small> *''[[Matthiola parviflora]]'' <small>(Schousb.) W.T.Aiton</small> *''[[Matthiola perennis]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola perpusilla]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola puntensis]]'' <small>Hedge & A.G.Mill.</small> *''[[Matthiola revoluta]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola robusta]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola scapifera]]'' <small>Humbert</small> *''[[Matthiola shehbazii]]'' <small>Ranjbar & Karami</small> *''[[Matthiola shiraziana]]'' <small>Zeraatkar, Khosravi, F.Ghahrem., Al-Shehbaz & Assadi</small> *''[[Matthiola sinuata]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – sea stock *''[[Matthiola spathulata]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola stoddartii]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola superba]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola tatarica]]'' <small>(Pall.) DC.</small> *''[[Matthiola taurica]]'' <small>(Conti) Grossh.</small> *''[[Matthiola tianschanica]]'' <small>Sarkisova</small> *''[[Matthiola tomentosa]]'' <small>Bél.</small> *''[[Matthiola torulosa]]'' <small>(Thunb.) DC.</small> *''[[Matthiola tricuspidata]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – three-horned stock *''[[Matthiola trojana]]'' <small>Dirmenci, Satil & Tümen</small> {{div col end}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=119870 ''Матиола'' .] Флора на Пакистан. * [http://plants.jstor.org/action/doBrowse?sa=api&sa=lapi&st=168967&st=168969&execbr=&sls= JSTOR записи за наука за растенијата] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] jfxmfd9exw3js3tudtdou0xqfcdstzn 5652679 5652677 2026-11-03T11:31:42Z Виолетова 1975 5652679 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Edwards's botanical register (Plate 25) (7949439164).jpg |image_caption = ''Matthiola'' sp. |taxon = Matthiola |authority = [[W.T.Aiton]] |subdivision_ranks = Species |synonyms_ref=<ref name="331760-2" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331760-2 |title=''Matthiola'' W.T.Aiton |author=<!--Not stated--> |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=17 May 2021 }}</ref> |synonyms= *''Acinotum'' <small>Rchb.</small> *''Gakenia'' <small>Heist. ex Fabr.</small> *''Mathiolaria'' <small>Chevall.</small> *''Mattiola'' <small>Sanguin.</small> *''Mathiola''<ref>{{cite encyclopedia | last=Pink| first= Alfred | url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892| title= Mathiola| encyclopedia= Gardening for the Million| year=2004 | publisher= [[Project Gutenberg]] | accessdate = 2026-05-26}}</ref> *''Promicrantha'' <small>Dvorák</small> *''Triceras'' <small>Andrz. ex Rchb.</small> }} '''''Matthiola''''' се [[Род (биологија)|растенија]] од фамилијата [[Зелки|Brassicaceae.]] Именуван е по италијанскиот природонаучник [[Пјетро Андреа Матиоли]] (1501–1577). Родот содржи околу 50 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] тревни растенија Многу од нив се одгледуваат поради нивните миризливи, шарени цветови. == Опис == Едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија, ретко мали полугрмушки, по површината сиво-зеленикави, препокриени со густи разгранети влакна. Стеблата вертикални, најчесто во основата разгранети. Листовите линејни или ланцетовидни, целокрајни, назабени или пересто насечени. Цветовите хермафродитни, со куси дршки или приседнати. Чашкините ливчиња исправени, страничните во основата торбесто подуени. Венечните ливчиња обратно-јајцевидни, во основата стеснети во клин, виолетови, виолетово-црвени, црвени, жолтеникаво-кафеави или поретко бели. Плодот е шушменка со куса дршка, исправена, цилиндрична или сплесната, сиво-влакнеста, а на врвот со 2-3 рокчиња. Семките распоредени во еден ред во секоја преграда, сплеснати и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=604-605}}</ref> == Видови == Следните видови се прифатени: {{div col|colwidth=24em}} *''[[Matthiola afghanica]]'' <small>Rech.f. & Köie</small> *''[[Matthiola anchoniifolia]]'' <small>Hub.-Mor.</small> *''[[Matthiola arabica]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola aspera]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola boissieri]]'' <small>Grossh.</small> *''[[Matthiola bolleana]]'' <small>Webb ex Christ</small> *''[[Matthiola bucharica]]'' <small>Czerniak.</small> *''[[Matthiola caspica]]'' <small>(N.Busch) Grossh.</small> *''[[Matthiola chenopodiifolia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Matthiola chorassanica]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola codringtonii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola crassifolia]]'' <small>Boiss. & Gaill.</small> *''[[Matthiola czerniakowskae]]'' <small>Botsch. & Vved.</small> *''[[Matthiola daghestanica]]'' <small>(Conti) N.Busch</small> *''[[Matthiola damascena]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola dumulosa]]'' <small>Boiss. & Buhse</small> *''[[Matthiola erlangeriana]]'' <small>Engl.</small> *''[[Matthiola farinosa]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola flavida]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola fragrans]]'' <small>(Fisch.) Bunge</small> *''[[Matthiola fruticulosa]]'' <small>(L.) Maire</small> – sad stock *''[[Matthiola ghorana]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola glutinosa]]'' <small>Jafri</small> *''[[Matthiola graminea]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola incana]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – stock, hoary stock, gilly-flower *''[[Matthiola integrifolia]]'' <small>Kom.</small> *''[[Matthiola kralikii]]'' <small>Pomel</small> *''[[Matthiola livida]]'' <small>(Delile) DC.</small> – desert stock *''[[Matthiola longipetala]]'' <small>(Vent.) DC.</small> – night-scented stock *''[[Matthiola lunata]]'' <small>DC.</small> *''[[Matthiola macranica]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Matthiola maroccana]]'' <small>Coss.</small> *''[[Matthiola montana]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Matthiola obovata]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola odoratissima]]'' <small>(M.Bieb.) W.T.Aiton</small> *''[[Matthiola parviflora]]'' <small>(Schousb.) W.T.Aiton</small> *''[[Matthiola perennis]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola perpusilla]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Matthiola puntensis]]'' <small>Hedge & A.G.Mill.</small> *''[[Matthiola revoluta]]'' <small>Bunge ex Boiss.</small> *''[[Matthiola robusta]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola scapifera]]'' <small>Humbert</small> *''[[Matthiola shehbazii]]'' <small>Ranjbar & Karami</small> *''[[Matthiola shiraziana]]'' <small>Zeraatkar, Khosravi, F.Ghahrem., Al-Shehbaz & Assadi</small> *''[[Matthiola sinuata]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – sea stock *''[[Matthiola spathulata]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola stoddartii]]'' <small>Bunge</small> *''[[Matthiola superba]]'' <small>Conti</small> *''[[Matthiola tatarica]]'' <small>(Pall.) DC.</small> *''[[Matthiola taurica]]'' <small>(Conti) Grossh.</small> *''[[Matthiola tianschanica]]'' <small>Sarkisova</small> *''[[Matthiola tomentosa]]'' <small>Bél.</small> *''[[Matthiola torulosa]]'' <small>(Thunb.) DC.</small> *''[[Matthiola tricuspidata]]'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> – three-horned stock *''[[Matthiola trojana]]'' <small>Dirmenci, Satil & Tümen</small> {{div col end}} == Галерија == <gallery> Matthiola_incana0.jpg|''Matthiola incana'' P1070367.jpg| ''Matthiola fruticulosa'' ssp. ''fruticulosa'' 2006-11-16Matthiola06-03.jpg| ''Matthiola incana'' Matthiola_longipetala.jpg| ''Matthiola longipetala'' Ponta_de_São_Lourenço_(north)_-_May_2007.jpg| ''Matthiola maderensis'' Matthiola_tricuspidata2.jpg| ''Matthiola tricuspidata'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=119870 ''Матиола'' .] Флора на Пакистан. * [http://plants.jstor.org/action/doBrowse?sa=api&sa=lapi&st=168967&st=168969&execbr=&sls= JSTOR записи за наука за растенијата] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] f5i80jxdwg9mck0iosmv1okxy60to72 1 1407178 5652658 2026-11-03T10:12:46Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5652658 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1407179 5652660 2026-11-03T10:40:17Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329743210|Matthiola fruticulosa]]“ 5652660 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=P1070367.jpg|image_caption=Цвет|image2=Curtis's botanical magazine (Tab. 7750) (8634431881).jpg|image2_caption=Ботаничка илустрација|genus=Matthiola|species=fruticulosa|authority=([[L.]]) [[Maire]]|synonyms_ref=<ref name="286898-1" />|synonyms={{Collapsible list| *''Cheiranthus coronopifolius'' <small>Sm.</small> *''Cheiranthus fruticulosus'' <small>L.</small> *''Cheiranthus parviflorus'' <small>Thibaud ex DC.</small> *''Cheiranthus tristis'' <small>L.</small> *''Hesperis angustifolia'' <small>Lam.</small> *''Hesperis coronopifolia'' <small>Poir. ex Steud.</small> *''Hesperis provincialis'' <small>L.</small> *''Hesperis thessala'' <small>(Boiss. & Orph.) Kuntze</small> *''Matthiola coronopifolia'' <small>(Sm.) DC.</small> *''Matthiola fruticulosa subsp. coronopifolia'' <small>(Sm.) Giardina & Raimondo</small> *''Matthiola fruticulosa var. provincialis'' <small>(L.) O.Bolòs & Vigo</small> *''Matthiola fruticulosa var. rigualii'' <small>O.Bolòs & Vigo</small> *''Matthiola montana'' <small>Pomel</small> *''Matthiola provincialis'' <small>(L.) Markgr.</small> *''Matthiola sabauda'' <small>Chodat</small> *''Matthiola stenopetala'' <small>Pomel</small> *''Matthiola telum'' <small>Pomel</small> *''Matthiola thessala'' <small>Boiss. & Orph.</small> *''Matthiola tristis'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> *''Triceras fruticulosum'' <small>(L.) Maire</small> }}}} '''''Matthiola fruticulosa''''' е вид цветно растение од семејството [[Зелки|Brassicaceae]], по потекло од средоземниот регион.<ref name="286898-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286898-1|title=''Matthiola fruticulosa'' (L.) Maire|last=<!--Not stated-->|work=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=17 May 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhm.ac.uk/our-science/data/uk-species/taxon?tvk=NBNSYS0000033902|title=''Matthiola fruticulosa'' (L.) Maire|last=Wilkinson|first=Steve|date=1 January 1999|work=Species Dictionary|publisher=The Trustees of The Natural History Museum, London|accessdate=17 May 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/21210/matthiola-fruticulosa/details|title=''Matthiola fruticulosa'' dark-flowered stock|date=2021|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=17 May 2021}}</ref> Адаптиран е на глинести и лапорести типови почва.<ref name="1_of_453_Google_Scholar_Hits">{{Наведено списание|last=Guerrero-Campo|first=Joaquín|last2=Montserrat-Martí|first2=Gabriel|year=2000|title=Effects of Soil Erosion on the Floristic Composition of Plant Communities on Marl in Northeast Spain|journal=Journal of Vegetation Science|volume=11|issue=3|pages=329–336|doi=10.2307/3236625|jstor=3236625}}</ref> == Опис == Повеќегодишно растение, до 60 цм високо. Стеблото вертикално или се издигнува, цилиндрично, неразгрането или разгрането од основата, препокриено со разгранети влакна, често и со жолтеникави жлездести влакна. Листовите линејни или линејно-ланцетовидни, 20-100 мм долги, 1-3 мм широки, целокрајни или по рабовите назабени, сиви, од двете страни препокриени со разгранети влакна, собрани во розета во основата на стеблото а поретко и по самото стебло. Цветовите приседнати или со куси дршки. Чашкините ливчиња 8-14 мм долги, исправени, со бел или виолетово обоен ципест раб, препокриени со разгранети и жлездести влакна. Венечните ливчиња жолтеникави, жолтеникаво-кафеави или виолетово-црвеникави, 12-25 мм долги. Плодот шушменка, 25-100 мм долга, 1-2 мм широка, скоро цилиндрична, препокриена со густи разгранети, како и жлездести влакна, исправена или расперена, на врвот со куси (до 2 мм) рокчиња. Семките издолжено-елиптични, кафеави и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=605-606}}</ref> Распространетост во Македонија Расте по брдски пасишта, на варовнички камењари и карпи, од 400 до 1.200 м надморска височина. Варијабилност: Subsp. fruticulosa - Плодовите расперени или свртени спрема назад. Базалните листови пересто насечени со 2-6 сегменти. Венечните ливчиња клиновидни. Не е познат за Македонија. Subsp. valesiaca - Плодовите исправени или малку расперени. Базалните листови целокрајни или поретко со слабо изразени запци. Венечните ливчиња лопатовидни. Познат за [[Скопје]] - [[Матка]], [[Нова Брезница]]; [[Кавадарци]] - [[Алшар]]; [[Прилеп]] - [[Плетвар]], Козјак, [[Сивец]]; [[Мариово|Мариово -]] Гола Скрка, Пантелејмон, с. [[Бешиште]], с. [[Старавина]]; [[Македонски Брод]] - [[Барбарос]], с. Пешница; [[Дебар]] - с. [[Косоврасти]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] [[Категорија:Флора на Португалија]] 1gqjh0l03q20yvsstvu30drsp2wkxbx 5652661 5652660 2026-11-03T10:40:44Z BosaFi 115936 5652661 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=P1070367.jpg|image_caption=Цвет|image2=Curtis's botanical magazine (Tab. 7750) (8634431881).jpg|image2_caption=Ботаничка илустрација|genus=Matthiola|species=fruticulosa|authority=([[L.]]) [[Maire]]|synonyms_ref=<ref name="286898-1" />|synonyms={{Collapsible list| *''Cheiranthus coronopifolius'' <small>Sm.</small> *''Cheiranthus fruticulosus'' <small>L.</small> *''Cheiranthus parviflorus'' <small>Thibaud ex DC.</small> *''Cheiranthus tristis'' <small>L.</small> *''Hesperis angustifolia'' <small>Lam.</small> *''Hesperis coronopifolia'' <small>Poir. ex Steud.</small> *''Hesperis provincialis'' <small>L.</small> *''Hesperis thessala'' <small>(Boiss. & Orph.) Kuntze</small> *''Matthiola coronopifolia'' <small>(Sm.) DC.</small> *''Matthiola fruticulosa subsp. coronopifolia'' <small>(Sm.) Giardina & Raimondo</small> *''Matthiola fruticulosa var. provincialis'' <small>(L.) O.Bolòs & Vigo</small> *''Matthiola fruticulosa var. rigualii'' <small>O.Bolòs & Vigo</small> *''Matthiola montana'' <small>Pomel</small> *''Matthiola provincialis'' <small>(L.) Markgr.</small> *''Matthiola sabauda'' <small>Chodat</small> *''Matthiola stenopetala'' <small>Pomel</small> *''Matthiola telum'' <small>Pomel</small> *''Matthiola thessala'' <small>Boiss. & Orph.</small> *''Matthiola tristis'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> *''Triceras fruticulosum'' <small>(L.) Maire</small> }}}} '''''Matthiola fruticulosa''''' е вид цветно растение од семејството [[Зелки|Brassicaceae]], по потекло од средоземниот регион.<ref name="286898-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286898-1|title=''Matthiola fruticulosa'' (L.) Maire|last=<!--Not stated-->|work=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=17 May 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhm.ac.uk/our-science/data/uk-species/taxon?tvk=NBNSYS0000033902|title=''Matthiola fruticulosa'' (L.) Maire|last=Wilkinson|first=Steve|date=1 January 1999|work=Species Dictionary|publisher=The Trustees of The Natural History Museum, London|accessdate=17 May 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/21210/matthiola-fruticulosa/details|title=''Matthiola fruticulosa'' dark-flowered stock|date=2021|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=17 May 2021}}</ref> Адаптиран е на глинести и лапорести типови почва.<ref name="1_of_453_Google_Scholar_Hits">{{Наведено списание|last=Guerrero-Campo|first=Joaquín|last2=Montserrat-Martí|first2=Gabriel|year=2000|title=Effects of Soil Erosion on the Floristic Composition of Plant Communities on Marl in Northeast Spain|journal=Journal of Vegetation Science|volume=11|issue=3|pages=329–336|doi=10.2307/3236625|jstor=3236625}}</ref> == Опис == Повеќегодишно растение, до 60 цм високо. Стеблото вертикално или се издигнува, цилиндрично, неразгрането или разгрането од основата, препокриено со разгранети влакна, често и со жолтеникави жлездести влакна. Листовите линејни или линејно-ланцетовидни, 20-100 мм долги, 1-3 мм широки, целокрајни или по рабовите назабени, сиви, од двете страни препокриени со разгранети влакна, собрани во розета во основата на стеблото а поретко и по самото стебло. Цветовите приседнати или со куси дршки. Чашкините ливчиња 8-14 мм долги, исправени, со бел или виолетово обоен ципест раб, препокриени со разгранети и жлездести влакна. Венечните ливчиња жолтеникави, жолтеникаво-кафеави или виолетово-црвеникави, 12-25 мм долги. Плодот шушменка, 25-100 мм долга, 1-2 мм широка, скоро цилиндрична, препокриена со густи разгранети, како и жлездести влакна, исправена или расперена, на врвот со куси (до 2 мм) рокчиња. Семките издолжено-елиптични, кафеави и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=605-606}}</ref> == Распространетост во Македонија == Расте по брдски пасишта, на варовнички камењари и карпи, од 400 до 1.200 м надморска височина. === Варијабилност: === Subsp. fruticulosa - Плодовите расперени или свртени спрема назад. Базалните листови пересто насечени со 2-6 сегменти. Венечните ливчиња клиновидни. Не е познат за Македонија. Subsp. valesiaca - Плодовите исправени или малку расперени. Базалните листови целокрајни или поретко со слабо изразени запци. Венечните ливчиња лопатовидни. Познат за [[Скопје]] - [[Матка]], [[Нова Брезница]]; [[Кавадарци]] - [[Алшар]]; [[Прилеп]] - [[Плетвар]], Козјак, [[Сивец]]; [[Мариово|Мариово -]] Гола Скрка, Пантелејмон, с. [[Бешиште]], с. [[Старавина]]; [[Македонски Брод]] - [[Барбарос]], с. Пешница; [[Дебар]] - с. [[Косоврасти]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] [[Категорија:Флора на Португалија]] 4ritr75izogap3ijiopwxa92v4mbcmv 5652681 5652661 2026-11-03T11:32:30Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5652681 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=P1070367.jpg|image_caption=Цвет|image2=Curtis's botanical magazine (Tab. 7750) (8634431881).jpg|image2_caption=Ботаничка илустрација|genus=Matthiola|species=fruticulosa|authority=([[L.]]) [[Maire]]|synonyms_ref=<ref name="286898-1" />|synonyms={{Collapsible list| *''Cheiranthus coronopifolius'' <small>Sm.</small> *''Cheiranthus fruticulosus'' <small>L.</small> *''Cheiranthus parviflorus'' <small>Thibaud ex DC.</small> *''Cheiranthus tristis'' <small>L.</small> *''Hesperis angustifolia'' <small>Lam.</small> *''Hesperis coronopifolia'' <small>Poir. ex Steud.</small> *''Hesperis provincialis'' <small>L.</small> *''Hesperis thessala'' <small>(Boiss. & Orph.) Kuntze</small> *''Matthiola coronopifolia'' <small>(Sm.) DC.</small> *''Matthiola fruticulosa subsp. coronopifolia'' <small>(Sm.) Giardina & Raimondo</small> *''Matthiola fruticulosa var. provincialis'' <small>(L.) O.Bolòs & Vigo</small> *''Matthiola fruticulosa var. rigualii'' <small>O.Bolòs & Vigo</small> *''Matthiola montana'' <small>Pomel</small> *''Matthiola provincialis'' <small>(L.) Markgr.</small> *''Matthiola sabauda'' <small>Chodat</small> *''Matthiola stenopetala'' <small>Pomel</small> *''Matthiola telum'' <small>Pomel</small> *''Matthiola thessala'' <small>Boiss. & Orph.</small> *''Matthiola tristis'' <small>(L.) W.T.Aiton</small> *''Triceras fruticulosum'' <small>(L.) Maire</small> }}}} '''''Matthiola fruticulosa''''' е вид цветно растение од семејството [[Зелки|Brassicaceae]], по потекло од средоземниот регион.<ref name="286898-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286898-1|title=''Matthiola fruticulosa'' (L.) Maire|last=<!--Not stated-->|work=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=17 May 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhm.ac.uk/our-science/data/uk-species/taxon?tvk=NBNSYS0000033902|title=''Matthiola fruticulosa'' (L.) Maire|last=Wilkinson|first=Steve|date=1 January 1999|work=Species Dictionary|publisher=The Trustees of The Natural History Museum, London|accessdate=17 May 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/21210/matthiola-fruticulosa/details|title=''Matthiola fruticulosa'' dark-flowered stock|date=2021|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=17 May 2021}}</ref> Адаптиран е на глинести и лапорести типови почва.<ref name="1_of_453_Google_Scholar_Hits">{{Наведено списание|last=Guerrero-Campo|first=Joaquín|last2=Montserrat-Martí|first2=Gabriel|year=2000|title=Effects of Soil Erosion on the Floristic Composition of Plant Communities on Marl in Northeast Spain|journal=Journal of Vegetation Science|volume=11|issue=3|pages=329–336|doi=10.2307/3236625|jstor=3236625}}</ref> == Опис == Повеќегодишно растение, до 60 цм високо. Стеблото вертикално или се издигнува, цилиндрично, неразгрането или разгрането од основата, препокриено со разгранети влакна, често и со жолтеникави жлездести влакна. Листовите линејни или линејно-ланцетовидни, 20-100 мм долги, 1-3 мм широки, целокрајни или по рабовите назабени, сиви, од двете страни препокриени со разгранети влакна, собрани во розета во основата на стеблото а поретко и по самото стебло. Цветовите приседнати или со куси дршки. Чашкините ливчиња 8-14 мм долги, исправени, со бел или виолетово обоен ципест раб, препокриени со разгранети и жлездести влакна. Венечните ливчиња жолтеникави, жолтеникаво-кафеави или виолетово-црвеникави, 12-25 мм долги. Плодот шушменка, 25-100 мм долга, 1-2 мм широка, скоро цилиндрична, препокриена со густи разгранети, како и жлездести влакна, исправена или расперена, на врвот со куси (до 2 мм) рокчиња. Семките издолжено-елиптични, кафеави и со тесен крилест раб.<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=605-606}}</ref> == Распространетост во Македонија == Расте по брдски пасишта, на варовнички камењари и карпи, од 400 до 1.200 м надморска височина. === Варијабилност: === Subsp. fruticulosa - Плодовите расперени или свртени спрема назад. Базалните листови пересто насечени со 2-6 сегменти. Венечните ливчиња клиновидни. Не е познат за Македонија. Subsp. valesiaca - Плодовите исправени или малку расперени. Базалните листови целокрајни или поретко со слабо изразени запци. Венечните ливчиња лопатовидни. Познат за [[Скопје]] - [[Матка]], [[Нова Брезница]]; [[Кавадарци]] - [[Алшар]]; [[Прилеп]] - [[Плетвар]], Козјак, [[Сивец]]; [[Мариово|Мариово -]] Гола Скрка, Пантелејмон, с. [[Бешиште]], с. [[Старавина]]; [[Македонски Брод]] - [[Барбарос]], с. Пешница; [[Дебар]] - с. [[Косоврасти]].<ref name=":022" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] [[Категорија:Флора на Португалија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3ksfesz9of375un47ysirpbfv98aikc 1 1407180 5652669 2026-11-03T11:08:32Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652669 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1407181 5652678 2026-11-03T11:30:44Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Талин]] 5652678 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Талин]] ivzibnzu5yi1g8f7u4hlrbpxpy3r7yj 0 1407182 5652682 2026-11-03T11:33:01Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Ахмед Риза-бег''' ({{lang-tr|Ahmed Rıza Bey}}; [[Цариград]], [[1858]] – [[Цариград]], [[26 февруари]] [[1930]]) — османлиски политичар, публицист, просветен деец и еден од главните водачи на [[Младотурци|младотурското движење]]. Бил истакнат претставник на Комитет за обедин... 5652682 wikitext text/x-wiki '''Ахмед Риза-бег''' ({{lang-tr|Ahmed Rıza Bey}}; [[Цариград]], [[1858]] – [[Цариград]], [[26 февруари]] [[1930]]) — османлиски политичар, публицист, просветен деец и еден од главните водачи на [[Младотурци|младотурското движење]]. Бил истакнат претставник на [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]] и еден од главните организатори на младотурската опозиција против султанот [[Абдул Хамид II]]. По [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година станал претседател на долниот дом на [[Османлиски парламент|Османлискиот парламент]], а подоцна бил и претседател на османлискиот Сенат. Бил приврзаник на [[Позитивизам|позитивизмот]], уставното уредување и модернизацијата на Османлиското Царство.<ref name="Ebuzziya">{{Наведена книга|last=Ebüzziya|first=Ziyad|chapter=Ahmed Rızâ|title=TDV İslâm Ansiklopedisi|volume=2|publisher=Türkiye Diyanet Vakfı|year=1989|pages=124–127|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-riza}}</ref> == Биографија == === Ран живот и образование === Ахмед Риза е роден во [[Цариград]] во семејство на османлиски државни службеници. Неговиот татко, Али Риза-бег, бил член на османлискиот Државен совет и на Сенатот, а поради својата наклонетост кон британската култура бил познат под прекарот „Англичанецот Али“. Неговата мајка Наиле-ханум потекнувала од австриско семејство и го прифатила исламот. Под влијание на семејното воспитување, Ахмед Риза уште во детството се запознал со западноевропската култура и идеи.<ref name="Ebuzziya"/> Основното образование го стекнал во Цариград, а потоа учел во [[Галатасарајски лицеј|Галатасарајскиот лицеј]]. Својата професионална кариера ја започнал како службеник во преведувачкото одделение на османлиската влада. По патувањето низ [[Анадолија]], каде што се запознал со тешките животни услови на селското население, се заинтересирал за модернизација на земјоделството. Заминувајќи во [[Франција]], студирал земјоделски науки во Грињон, во близина на [[Париз]].<ref name="Ebuzziya"/> По враќањето во Османлиското Царство работел во државната администрација, а потоа се посветил на образованието. Бил директор на училиште и раководител на просветната управа во [[Бурса]]. Во овој период се залагал за унапредување на наставата, подобрување на образованието на населението и примена на современи научни знаења во земјоделството. Постепено се уверил дека реформите не можат успешно да се спроведат без промени во политичкото уредување на империјата.<ref name="Maarif">Meltem Begüm Saatçı Ata, „[https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ahmed-riza-bey Ahmed Rızâ Bey]“, ''Türk Maarif Ansiklopedisi'', 2022.</ref> === Политичка дејност во Париз === Во [[1889]] година Ахмед Риза повторно заминал во Париз, каде што се вклучил во османлиското опозициско движење. Под влијание на францускиот филозоф [[Огист Конт]] и неговите следбеници, особено [[Пјер Лафит]], станал приврзаник на позитивизмот. Сметал дека општествениот напредок треба да се темели врз науката, образованието и рационалното управување со државата. Особено го прифатил позитивистичкото начело „ред и напредок“ (''ordre et progrès''), кое влијаело врз неговите политички ставови.<ref name="Ebuzziya"/> Во текот на 1890-тите години се поврзал со членовите на тајното младотурско движење, кое се залагало за обновување на [[Отомански устав (1876)|Османлискиот устав од 1876 година]] и ограничување на власта на султанот Абдул Хамид II. Во [[1895]] година станал уредник на весникот ''Meşveret'' („Советување“), кој се издавал во Париз и служел како едно од главните гласила на младотурската опозиција. Покрај турското издание, објавувал и прилог на француски јазик, преку кој настојувал да ја запознае европската јавност со политичките барања на движењето.<ref name="Ebuzziya"/> Неговата публицистичка дејност предизвикала незадоволство кај османлиските власти, кои вршеле дипломатски притисок врз европските држави за забрана на неговите изданија. Поради овие притисоци, печатењето на ''Meşveret'' било преместувано од Франција во [[Швајцарија]] и [[Белгија]]. И покрај забраните, Ахмед Риза продолжил да ја критикува султанската власт и да се залага за уставно уредување.<ref name="Ebuzziya"/> Меѓу младотурските дејци постоеле значителни разлики во поглед на идното уредување на империјата. На конгресот на османлиската опозиција, одржан во Париз во [[1902]] година, Ахмед Риза се спротивставил на предлозите за странска интервенција против султанот, застапувани од групата околу [[Принц Сабахадин|принцот Сабахадин]]. Тој сметал дека политичките промени треба да бидат спроведени со внатрешни сили, без мешање на европските држави, бидејќи таквата интервенција можела да го загрози територијалниот интегритет на Османлиското Царство.<ref name="Ebuzziya"/> Во [[1907]] година, кога младотурската организација во [[Солун]] се обединила со емигрантскиот Комитет за обединување и напредок во Париз, влијанието на движењето значително се зголемило. Обединувањето овозможило подобра координација меѓу политичката емиграција и османлиските офицери во [[Македонија]], кои следната година ја започнале Младотурската револуција.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–150|isbn=9780691134529}}</ref> === Политичка кариера по Младотурската револуција === По успехот на [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] и обновувањето на уставниот поредок во јули [[1908]] година, Ахмед Риза се вратил во Цариград, каде што бил пречекан како еден од главните претставници на младотурското движење. Поради долгогодишната борба против султанскиот апсолутизам го добил почесниот назив „татко на слободата“ (''Ebü'l-Ahrâr''). На парламентарните избори бил избран за пратеник од Цариград, а на [[17 декември]] [[1908]] година едногласно бил избран за претседател на долниот дом на Османлискиот парламент.<ref name="Ebuzziya"/> Иако првично соработувал со Комитетот за обединување и напредок, постепено дошло до разидување меѓу него и раководството на организацијата. Ахмед Риза ги критикувал политичкото насилство, ограничувањето на парламентарната контрола и сè поголемото влијание на Комитетот врз државните институции. Во [[1910]] година бил отстранет од неговиот Централен комитет.<ref name="Ebuzziya"/> Во април [[1912]] година бил назначен за член на османлискиот Сенат (''Meclis-i Âyan''), каде што продолжил да дејствува како противник на политиката на Комитетот за обединување и напредок. Особено се спротивставувал на донесувањето привремени закони со кои извршната власт можела да носи одлуки без соодветна парламентарна контрола. Неговото противење на таквите мерки се засилило по државниот удар на Комитетот во јануари [[1913]] година.<ref name="Sarihan">{{Наведено списание|last=Sarıhan|first=Serap|title=İttihat ve Terakki Fırkası'nın Kanun-ı Muvakkat Uygulamalarına Karşı Pozitivist Bir Jön Türkün Muhalefeti: Ahmet Rıza Bey ve Meclis-i Ayan'daki Etkinliği|journal=Türklük Araştırmaları Dergisi|year=2025|volume=4|issue=1|pages=57–76|doi=10.29228/inture.28}}</ref> По завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], во [[1918]] година бил назначен за претседател на Сенатот. Во услови на распаѓање на империјата и странска окупација, се обидувал да ги обедини политичките сили што се залагале за зачувување на државната независност. Поради несогласувањата со владата на [[Дамат Ферид-паша]], во [[1919]] година повторно заминал во Париз.<ref name="Ebuzziya"/> За време на [[Турска војна за независност|Турската војна за независност]] ги поддржувал настојувањата на националното движење предводено од [[Мустафа Кемал Ататурк]]. Преку своите контакти со француските политички кругови, јавни настапи и публикации настојувал да обезбеди меѓународна поддршка за турското национално движење. По воспоставувањето на [[Република Турција]], во [[1926]] година се вратил во земјата и се повлекол од активниот политички живот.<ref name="Ebuzziya"/> Ахмед Риза починал на [[26 февруари]] [[1930]] година во [[Цариград]]. Погребан е на гробиштата во Кандили.<ref name="Ebuzziya"/> == Политички и општествени погледи == Политичките погледи на Ахмед Риза биле обликувани од позитивизмот, [[Османизам|османизмот]] и уверувањето дека образованието претставува основен предуслов за општествениот напредок. Се залагал за централизирана држава со уставно уредување, во која различните верски и етнички заедници би биле обединети преку заеднички османлиски идентитет. Се противел на странското мешање во внатрешните работи на империјата и на сепаратистичките движења што, според него, го загрозувале нејзиното опстојување.<ref name="Ebuzziya"/> Значајно место во неговите идеи заземало образованието на жените. Ахмед Риза сметал дека општествениот напредок не е можен без подобрување на положбата на жените и нивниот пристап до образование. Во [[1909]] година учествувал во основањето добротворно друштво за отворање женско средно училиште во Цариград, кое започнало со работа во [[1916]] година. Се залагал и за проширување на световното образование, подобрување на наставните програми и поголема примена на научните знаења во јавниот живот.<ref name="Maarif"/> == Дела == Ахмед Риза бил автор на повеќе политички расправи, статии и публикации, објавувани претежно на турски и француски јазик. Меѓу неговите позначајни дела се: * ''Tolérance musulmane'' (1907) — расправа за верската толеранција во исламот. * ''La Crise de l'Orient'' (1907) — дело посветено на Источното прашање. * ''Vazife ve Mesuliyet'' (1907–1908) — публикации посветени на должностите и одговорностите во општеството. * ''Échos de Turquie'' (1920) — политичка публикација. * ''La Faillite morale de la politique occidentale en Orient'' (1922) — критика на политиката на западните сили кон Истокот. Неговите мемоари биле објавени посмртно.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ahmet Rıza|url=https://www.ktb.gov.tr/EN-118083/ahmet-riza.html|publisher=Ministry of Culture and Tourism of Türkiye}}</ref> == Наводи == {{наводи}} 9rjb8s0gz2oyzgf0lt6z99vhp1aj7j2 5652687 5652682 2026-11-03T11:37:47Z Buli 2648 5652687 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ahmed Riza Bey.jpg|мини|Ахмед Риза]] '''Ахмед Риза-бег''' ({{lang-tr|Ahmed Rıza Bey}}; [[Цариград]], [[1858]] – [[Цариград]], [[26 февруари]] [[1930]]) — османлиски политичар, публицист, просветен деец и еден од главните водачи на [[Младотурци|младотурското движење]]. Бил истакнат претставник на [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]] и еден од главните организатори на младотурската опозиција против султанот [[Абдул Хамид II]]. По [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година станал претседател на долниот дом на [[Османлиски парламент|Османлискиот парламент]], а подоцна бил и претседател на османлискиот Сенат. Бил приврзаник на [[Позитивизам|позитивизмот]], уставното уредување и модернизацијата на Османлиското Царство.<ref name="Ebuzziya">{{Наведена книга|last=Ebüzziya|first=Ziyad|chapter=Ahmed Rızâ|title=TDV İslâm Ansiklopedisi|volume=2|publisher=Türkiye Diyanet Vakfı|year=1989|pages=124–127|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-riza}}</ref> == Биографија == === Ран живот и образование === Ахмед Риза е роден во [[Цариград]] во семејство на османлиски државни службеници. Неговиот татко, Али Риза-бег, бил член на османлискиот Државен совет и на Сенатот, а поради својата наклонетост кон британската култура бил познат под прекарот „Англичанецот Али“. Неговата мајка Наиле-ханум потекнувала од австриско семејство и го прифатила исламот. Под влијание на семејното воспитување, Ахмед Риза уште во детството се запознал со западноевропската култура и идеи.<ref name="Ebuzziya"/> Основното образование го стекнал во Цариград, а потоа учел во [[Галатасарајски лицеј|Галатасарајскиот лицеј]]. Својата професионална кариера ја започнал како службеник во преведувачкото одделение на османлиската влада. По патувањето низ [[Анадолија]], каде што се запознал со тешките животни услови на селското население, се заинтересирал за модернизација на земјоделството. Заминувајќи во [[Франција]], студирал земјоделски науки во Грињон, во близина на [[Париз]].<ref name="Ebuzziya"/> По враќањето во Османлиското Царство работел во државната администрација, а потоа се посветил на образованието. Бил директор на училиште и раководител на просветната управа во [[Бурса]]. Во овој период се залагал за унапредување на наставата, подобрување на образованието на населението и примена на современи научни знаења во земјоделството. Постепено се уверил дека реформите не можат успешно да се спроведат без промени во политичкото уредување на империјата.<ref name="Maarif">Meltem Begüm Saatçı Ata, „[https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ahmed-riza-bey Ahmed Rızâ Bey]“, ''Türk Maarif Ansiklopedisi'', 2022.</ref> === Политичка дејност во Париз === Во [[1889]] година Ахмед Риза повторно заминал во Париз, каде што се вклучил во османлиското опозициско движење. Под влијание на францускиот филозоф [[Огист Конт]] и неговите следбеници, особено [[Пјер Лафит]], станал приврзаник на позитивизмот. Сметал дека општествениот напредок треба да се темели врз науката, образованието и рационалното управување со државата. Особено го прифатил позитивистичкото начело „ред и напредок“ (''ordre et progrès''), кое влијаело врз неговите политички ставови.<ref name="Ebuzziya"/> Во текот на 1890-тите години се поврзал со членовите на тајното младотурско движење, кое се залагало за обновување на [[Отомански устав (1876)|Османлискиот устав од 1876 година]] и ограничување на власта на султанот Абдул Хамид II. Во [[1895]] година станал уредник на весникот ''Meşveret'' („Советување“), кој се издавал во Париз и служел како едно од главните гласила на младотурската опозиција. Покрај турското издание, објавувал и прилог на француски јазик, преку кој настојувал да ја запознае европската јавност со политичките барања на движењето.<ref name="Ebuzziya"/> Неговата публицистичка дејност предизвикала незадоволство кај османлиските власти, кои вршеле дипломатски притисок врз европските држави за забрана на неговите изданија. Поради овие притисоци, печатењето на ''Meşveret'' било преместувано од Франција во [[Швајцарија]] и [[Белгија]]. И покрај забраните, Ахмед Риза продолжил да ја критикува султанската власт и да се залага за уставно уредување.<ref name="Ebuzziya"/> Меѓу младотурските дејци постоеле значителни разлики во поглед на идното уредување на империјата. На конгресот на османлиската опозиција, одржан во Париз во [[1902]] година, Ахмед Риза се спротивставил на предлозите за странска интервенција против султанот, застапувани од групата околу [[Принц Сабахадин|принцот Сабахадин]]. Тој сметал дека политичките промени треба да бидат спроведени со внатрешни сили, без мешање на европските држави, бидејќи таквата интервенција можела да го загрози територијалниот интегритет на Османлиското Царство.<ref name="Ebuzziya"/> Во [[1907]] година, кога младотурската организација во [[Солун]] се обединила со емигрантскиот Комитет за обединување и напредок во Париз, влијанието на движењето значително се зголемило. Обединувањето овозможило подобра координација меѓу политичката емиграција и османлиските офицери во [[Македонија]], кои следната година ја започнале Младотурската револуција.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–150|isbn=9780691134529}}</ref> === Политичка кариера по Младотурската револуција === По успехот на [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] и обновувањето на уставниот поредок во јули [[1908]] година, Ахмед Риза се вратил во Цариград, каде што бил пречекан како еден од главните претставници на младотурското движење. Поради долгогодишната борба против султанскиот апсолутизам го добил почесниот назив „татко на слободата“ (''Ebü'l-Ahrâr''). На парламентарните избори бил избран за пратеник од Цариград, а на [[17 декември]] [[1908]] година едногласно бил избран за претседател на долниот дом на Османлискиот парламент.<ref name="Ebuzziya"/> Иако првично соработувал со Комитетот за обединување и напредок, постепено дошло до разидување меѓу него и раководството на организацијата. Ахмед Риза ги критикувал политичкото насилство, ограничувањето на парламентарната контрола и сè поголемото влијание на Комитетот врз државните институции. Во [[1910]] година бил отстранет од неговиот Централен комитет.<ref name="Ebuzziya"/> Во април [[1912]] година бил назначен за член на османлискиот Сенат (''Meclis-i Âyan''), каде што продолжил да дејствува како противник на политиката на Комитетот за обединување и напредок. Особено се спротивставувал на донесувањето привремени закони со кои извршната власт можела да носи одлуки без соодветна парламентарна контрола. Неговото противење на таквите мерки се засилило по државниот удар на Комитетот во јануари [[1913]] година.<ref name="Sarihan">{{Наведено списание|last=Sarıhan|first=Serap|title=İttihat ve Terakki Fırkası'nın Kanun-ı Muvakkat Uygulamalarına Karşı Pozitivist Bir Jön Türkün Muhalefeti: Ahmet Rıza Bey ve Meclis-i Ayan'daki Etkinliği|journal=Türklük Araştırmaları Dergisi|year=2025|volume=4|issue=1|pages=57–76|doi=10.29228/inture.28}}</ref> По завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], во [[1918]] година бил назначен за претседател на Сенатот. Во услови на распаѓање на империјата и странска окупација, се обидувал да ги обедини политичките сили што се залагале за зачувување на државната независност. Поради несогласувањата со владата на [[Дамат Ферид-паша]], во [[1919]] година повторно заминал во Париз.<ref name="Ebuzziya"/> За време на [[Турска војна за независност|Турската војна за независност]] ги поддржувал настојувањата на националното движење предводено од [[Мустафа Кемал Ататурк]]. Преку своите контакти со француските политички кругови, јавни настапи и публикации настојувал да обезбеди меѓународна поддршка за турското национално движење. По воспоставувањето на [[Република Турција]], во [[1926]] година се вратил во земјата и се повлекол од активниот политички живот.<ref name="Ebuzziya"/> Ахмед Риза починал на [[26 февруари]] [[1930]] година во [[Цариград]]. Погребан е на гробиштата во Кандили.<ref name="Ebuzziya"/> == Политички и општествени погледи == Политичките погледи на Ахмед Риза биле обликувани од позитивизмот, [[Османизам|османизмот]] и уверувањето дека образованието претставува основен предуслов за општествениот напредок. Се залагал за централизирана држава со уставно уредување, во која различните верски и етнички заедници би биле обединети преку заеднички османлиски идентитет. Се противел на странското мешање во внатрешните работи на империјата и на сепаратистичките движења што, според него, го загрозувале нејзиното опстојување.<ref name="Ebuzziya"/> Значајно место во неговите идеи заземало образованието на жените. Ахмед Риза сметал дека општествениот напредок не е можен без подобрување на положбата на жените и нивниот пристап до образование. Во [[1909]] година учествувал во основањето добротворно друштво за отворање женско средно училиште во Цариград, кое започнало со работа во [[1916]] година. Се залагал и за проширување на световното образование, подобрување на наставните програми и поголема примена на научните знаења во јавниот живот.<ref name="Maarif"/> == Дела == Ахмед Риза бил автор на повеќе политички расправи, статии и публикации, објавувани претежно на турски и француски јазик. Меѓу неговите позначајни дела се: * ''Tolérance musulmane'' (1907) — расправа за верската толеранција во исламот. * ''La Crise de l'Orient'' (1907) — дело посветено на Источното прашање. * ''Vazife ve Mesuliyet'' (1907–1908) — публикации посветени на должностите и одговорностите во општеството. * ''Échos de Turquie'' (1920) — политичка публикација. * ''La Faillite morale de la politique occidentale en Orient'' (1922) — критика на политиката на западните сили кон Истокот. Неговите мемоари биле објавени посмртно.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ahmet Rıza|url=https://www.ktb.gov.tr/EN-118083/ahmet-riza.html|publisher=Ministry of Culture and Tourism of Türkiye}}</ref> == Наводи == {{наводи}} 0uep47hn6xm5yho3chrltjb4eorcfz1 5652690 5652687 2026-11-03T11:39:04Z Buli 2648 /* Наводи */ 5652690 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ahmed Riza Bey.jpg|мини|Ахмед Риза]] '''Ахмед Риза-бег''' ({{lang-tr|Ahmed Rıza Bey}}; [[Цариград]], [[1858]] – [[Цариград]], [[26 февруари]] [[1930]]) — османлиски политичар, публицист, просветен деец и еден од главните водачи на [[Младотурци|младотурското движење]]. Бил истакнат претставник на [[Комитет за обединување и напредок|Комитетот за обединување и напредок]] и еден од главните организатори на младотурската опозиција против султанот [[Абдул Хамид II]]. По [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година станал претседател на долниот дом на [[Османлиски парламент|Османлискиот парламент]], а подоцна бил и претседател на османлискиот Сенат. Бил приврзаник на [[Позитивизам|позитивизмот]], уставното уредување и модернизацијата на Османлиското Царство.<ref name="Ebuzziya">{{Наведена книга|last=Ebüzziya|first=Ziyad|chapter=Ahmed Rızâ|title=TDV İslâm Ansiklopedisi|volume=2|publisher=Türkiye Diyanet Vakfı|year=1989|pages=124–127|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-riza}}</ref> == Биографија == === Ран живот и образование === Ахмед Риза е роден во [[Цариград]] во семејство на османлиски државни службеници. Неговиот татко, Али Риза-бег, бил член на османлискиот Државен совет и на Сенатот, а поради својата наклонетост кон британската култура бил познат под прекарот „Англичанецот Али“. Неговата мајка Наиле-ханум потекнувала од австриско семејство и го прифатила исламот. Под влијание на семејното воспитување, Ахмед Риза уште во детството се запознал со западноевропската култура и идеи.<ref name="Ebuzziya"/> Основното образование го стекнал во Цариград, а потоа учел во [[Галатасарајски лицеј|Галатасарајскиот лицеј]]. Својата професионална кариера ја започнал како службеник во преведувачкото одделение на османлиската влада. По патувањето низ [[Анадолија]], каде што се запознал со тешките животни услови на селското население, се заинтересирал за модернизација на земјоделството. Заминувајќи во [[Франција]], студирал земјоделски науки во Грињон, во близина на [[Париз]].<ref name="Ebuzziya"/> По враќањето во Османлиското Царство работел во државната администрација, а потоа се посветил на образованието. Бил директор на училиште и раководител на просветната управа во [[Бурса]]. Во овој период се залагал за унапредување на наставата, подобрување на образованието на населението и примена на современи научни знаења во земјоделството. Постепено се уверил дека реформите не можат успешно да се спроведат без промени во политичкото уредување на империјата.<ref name="Maarif">Meltem Begüm Saatçı Ata, „[https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ahmed-riza-bey Ahmed Rızâ Bey]“, ''Türk Maarif Ansiklopedisi'', 2022.</ref> === Политичка дејност во Париз === Во [[1889]] година Ахмед Риза повторно заминал во Париз, каде што се вклучил во османлиското опозициско движење. Под влијание на францускиот филозоф [[Огист Конт]] и неговите следбеници, особено [[Пјер Лафит]], станал приврзаник на позитивизмот. Сметал дека општествениот напредок треба да се темели врз науката, образованието и рационалното управување со државата. Особено го прифатил позитивистичкото начело „ред и напредок“ (''ordre et progrès''), кое влијаело врз неговите политички ставови.<ref name="Ebuzziya"/> Во текот на 1890-тите години се поврзал со членовите на тајното младотурско движење, кое се залагало за обновување на [[Отомански устав (1876)|Османлискиот устав од 1876 година]] и ограничување на власта на султанот Абдул Хамид II. Во [[1895]] година станал уредник на весникот ''Meşveret'' („Советување“), кој се издавал во Париз и служел како едно од главните гласила на младотурската опозиција. Покрај турското издание, објавувал и прилог на француски јазик, преку кој настојувал да ја запознае европската јавност со политичките барања на движењето.<ref name="Ebuzziya"/> Неговата публицистичка дејност предизвикала незадоволство кај османлиските власти, кои вршеле дипломатски притисок врз европските држави за забрана на неговите изданија. Поради овие притисоци, печатењето на ''Meşveret'' било преместувано од Франција во [[Швајцарија]] и [[Белгија]]. И покрај забраните, Ахмед Риза продолжил да ја критикува султанската власт и да се залага за уставно уредување.<ref name="Ebuzziya"/> Меѓу младотурските дејци постоеле значителни разлики во поглед на идното уредување на империјата. На конгресот на османлиската опозиција, одржан во Париз во [[1902]] година, Ахмед Риза се спротивставил на предлозите за странска интервенција против султанот, застапувани од групата околу [[Принц Сабахадин|принцот Сабахадин]]. Тој сметал дека политичките промени треба да бидат спроведени со внатрешни сили, без мешање на европските држави, бидејќи таквата интервенција можела да го загрози територијалниот интегритет на Османлиското Царство.<ref name="Ebuzziya"/> Во [[1907]] година, кога младотурската организација во [[Солун]] се обединила со емигрантскиот Комитет за обединување и напредок во Париз, влијанието на движењето значително се зголемило. Обединувањето овозможило подобра координација меѓу политичката емиграција и османлиските офицери во [[Македонија]], кои следната година ја започнале Младотурската револуција.<ref>{{Наведена книга|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2008|pages=147–150|isbn=9780691134529}}</ref> === Политичка кариера по Младотурската револуција === По успехот на [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] и обновувањето на уставниот поредок во јули [[1908]] година, Ахмед Риза се вратил во Цариград, каде што бил пречекан како еден од главните претставници на младотурското движење. Поради долгогодишната борба против султанскиот апсолутизам го добил почесниот назив „татко на слободата“ (''Ebü'l-Ahrâr''). На парламентарните избори бил избран за пратеник од Цариград, а на [[17 декември]] [[1908]] година едногласно бил избран за претседател на долниот дом на Османлискиот парламент.<ref name="Ebuzziya"/> Иако првично соработувал со Комитетот за обединување и напредок, постепено дошло до разидување меѓу него и раководството на организацијата. Ахмед Риза ги критикувал политичкото насилство, ограничувањето на парламентарната контрола и сè поголемото влијание на Комитетот врз државните институции. Во [[1910]] година бил отстранет од неговиот Централен комитет.<ref name="Ebuzziya"/> Во април [[1912]] година бил назначен за член на османлискиот Сенат (''Meclis-i Âyan''), каде што продолжил да дејствува како противник на политиката на Комитетот за обединување и напредок. Особено се спротивставувал на донесувањето привремени закони со кои извршната власт можела да носи одлуки без соодветна парламентарна контрола. Неговото противење на таквите мерки се засилило по државниот удар на Комитетот во јануари [[1913]] година.<ref name="Sarihan">{{Наведено списание|last=Sarıhan|first=Serap|title=İttihat ve Terakki Fırkası'nın Kanun-ı Muvakkat Uygulamalarına Karşı Pozitivist Bir Jön Türkün Muhalefeti: Ahmet Rıza Bey ve Meclis-i Ayan'daki Etkinliği|journal=Türklük Araştırmaları Dergisi|year=2025|volume=4|issue=1|pages=57–76|doi=10.29228/inture.28}}</ref> По завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], во [[1918]] година бил назначен за претседател на Сенатот. Во услови на распаѓање на империјата и странска окупација, се обидувал да ги обедини политичките сили што се залагале за зачувување на државната независност. Поради несогласувањата со владата на [[Дамат Ферид-паша]], во [[1919]] година повторно заминал во Париз.<ref name="Ebuzziya"/> За време на [[Турска војна за независност|Турската војна за независност]] ги поддржувал настојувањата на националното движење предводено од [[Мустафа Кемал Ататурк]]. Преку своите контакти со француските политички кругови, јавни настапи и публикации настојувал да обезбеди меѓународна поддршка за турското национално движење. По воспоставувањето на [[Република Турција]], во [[1926]] година се вратил во земјата и се повлекол од активниот политички живот.<ref name="Ebuzziya"/> Ахмед Риза починал на [[26 февруари]] [[1930]] година во [[Цариград]]. Погребан е на гробиштата во Кандили.<ref name="Ebuzziya"/> == Политички и општествени погледи == Политичките погледи на Ахмед Риза биле обликувани од позитивизмот, [[Османизам|османизмот]] и уверувањето дека образованието претставува основен предуслов за општествениот напредок. Се залагал за централизирана држава со уставно уредување, во која различните верски и етнички заедници би биле обединети преку заеднички османлиски идентитет. Се противел на странското мешање во внатрешните работи на империјата и на сепаратистичките движења што, според него, го загрозувале нејзиното опстојување.<ref name="Ebuzziya"/> Значајно место во неговите идеи заземало образованието на жените. Ахмед Риза сметал дека општествениот напредок не е можен без подобрување на положбата на жените и нивниот пристап до образование. Во [[1909]] година учествувал во основањето добротворно друштво за отворање женско средно училиште во Цариград, кое започнало со работа во [[1916]] година. Се залагал и за проширување на световното образование, подобрување на наставните програми и поголема примена на научните знаења во јавниот живот.<ref name="Maarif"/> == Дела == Ахмед Риза бил автор на повеќе политички расправи, статии и публикации, објавувани претежно на турски и француски јазик. Меѓу неговите позначајни дела се: * ''Tolérance musulmane'' (1907) — расправа за верската толеранција во исламот. * ''La Crise de l'Orient'' (1907) — дело посветено на Источното прашање. * ''Vazife ve Mesuliyet'' (1907–1908) — публикации посветени на должностите и одговорностите во општеството. * ''Échos de Turquie'' (1920) — политичка публикација. * ''La Faillite morale de la politique occidentale en Orient'' (1922) — критика на политиката на западните сили кон Истокот. Неговите мемоари биле објавени посмртно.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ahmet Rıza|url=https://www.ktb.gov.tr/EN-118083/ahmet-riza.html|publisher=Ministry of Culture and Tourism of Türkiye}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Младотурско движење]] bm5nhlbwganjbq9e3lnop9sajoy6i3k 0 1407183 5652683 2026-11-03T11:34:05Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329737576|Barbarea]]“ 5652683 wikitext text/x-wiki '''''Barbarea''''' е род од околу 29 видови [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] во семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Повеќето се автохтони во умерените региони на [[Северна полутопка|северната полутопка]], со најголема разновидност на видови во јужна [[Европа]] и југозападна [[Азија]]. == Опис == Двегодишни или повеќегодишни тревести растенија со вретеновиден корен. Стеблото вертикално, голо или ретко со прости влакна. Приосновните листови со долги дршки, собрани во розета, најчесто лировидно пересто насечени. Стеблените листови приседнати, пересто насечени до целокрајни, во основата со ушиња кои го опфаќаат стеблото. Цветовите собрани во гроздовидни или лажно штитовидни соцветија кои при образувањето на плодовите обично се издолжуваат. Чашкините ливчиња издолжени до широко-елиптични, страничните торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, издолжено-обратно-јајцевидни. Плодникот со добро развиено столпче и дводелен жиг. Плодот шушменка, издолжено-цилиндрична, семките во еден ред. ''Barbarea bracteosa'' - Соцветието со брактеи, барем во долниот дел ''Barbarea longirostris'' - Соцветието без брактеи. Стеблото, листовите и плодовите влакнести ''Barbarea balcana'' - Стеблото, листовите и плодовите голи. Цветовите собрани во лажни штитовидни соцветија ''Barbarea stricta'' - Цветовите собрани во издолжено-гроздовидно соцветие. Венечните ливчиња 3,5-5 мм долги. Цветните пупки влакнести. Столпчето на плодот 0,5-1,5 мм долго ''Barbarea vulgaris'' - Венечните ливчиња 5-7 мм долги. Цветните пупки голи. Столпчето на плодот 2-3 мм долго == Видови == Прифатени се 29 видови и три природни меѓувидови хибриди.   == Употреба == Листовите се јадливи и личат на лисја од [[глуварче]]. ''Barbarea verna'' се користи за додавање лут вкус на салати и за готвење.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fieldguidetoedib00angi/page/250/mode/2up|title=Field Guide to Edible Wild Plants|last=Angier|first=Bradford|publisher=Stackpole Books|year=1974|isbn=0-8117-0616-8|location=Harrisburg, PA|pages=250|oclc=799792|author-link=Bradford Angier}}</ref>  == Хемиски соединенија == ''Barbarea'' содржи различни глукозинолати, [[Флавоноид|флавоноиди]] и сапонини.<ref>{{Наведено списание|last=Vera Kuzina|last2=Jens Kvist Nielsen|last3=Jörg Manfred Augustin|last4=Anna Maria Torp|last5=Søren Bak|last6=Sven Bode Andersen|year=2011|title=''Barbarea vulgaris'' linkage map and quantitative trait loci for saponins, glucosinolates, hairiness and resistance to the herbivore ''Phyllotreta nemorum''|journal=[[Phytochemistry (journal)|Phytochemistry]]|volume=72|issue=2–3|pages=188–198|bibcode=2011PChem..72..188K|doi=10.1016/j.phytochem.2010.11.007|pmid=21130479}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lea Dalby-Brown|last2=Carl Erik Olsen|last3=Jens Kvist Nielsen|last4=Niels Agerbirk|year=2011|title=Polymorphism for novel tetraglycosylated flavonols in an eco-model crucifer, ''Barbarea vulgaris''|journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry]]|volume=59|issue=13|pages=6947–6956|bibcode=2011JAFC...59.6947D|doi=10.1021/jf200412c|pmid=21615154}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Niels Agerbirk|last2=Carl Erik Olsen|year=2011|title=Isoferuloyl derivatives of five seed glucosinolates in the crucifer genus ''Barbarea''|journal=[[Phytochemistry (journal)|Phytochemistry]]|volume=72|issue=7|pages=610–623|bibcode=2011PChem..72..610A|doi=10.1016/j.phytochem.2011.01.034|pmid=21354584}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Barbarea&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Флора Европеа: ''Барбареа''] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=103484 Флора на Кина: ''Барбареа''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 8q5vote0nceaob5x8mkeaed7qsk2ep0 5652684 5652683 2026-11-03T11:35:37Z BosaFi 115936 /* Опис */ 5652684 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Illustration Barbaraea vulgaris0.jpg | image_caption = ''[[Barbarea vulgaris]]'' | taxon = Barbarea | authority = [[W. T. Aiton]] | synonyms = *''Campe'' {{small|Dulac}} *''Ceriosperma'' {{small|(O.E.Schulz) Greuter & Burdet}} | synonyms_ref = <ref name = powo>{{cite web |title=''Barbarea'' W.T.Aiton |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331385-2 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=18 September 2025}}</ref> }} '''''Barbarea''''' е род од околу 29 видови [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] во семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Повеќето се автохтони во умерените региони на [[Северна полутопка|северната полутопка]], со најголема разновидност на видови во јужна [[Европа]] и југозападна [[Азија]]. == Опис == Двегодишни или повеќегодишни тревести растенија со вретеновиден корен. Стеблото вертикално, голо или ретко со прости влакна. Приосновните листови со долги дршки, собрани во розета, најчесто лировидно пересто насечени. Стеблените листови приседнати, пересто насечени до целокрајни, во основата со ушиња кои го опфаќаат стеблото. Цветовите собрани во гроздовидни или лажно штитовидни соцветија кои при образувањето на плодовите обично се издолжуваат. Чашкините ливчиња издолжени до широко-елиптични, страничните торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, издолжено-обратно-јајцевидни. Плодникот со добро развиено столпче и дводелен жиг. Плодот шушменка, издолжено-цилиндрична, семките во еден ред. * ''Barbarea bracteosa'' - Соцветието со брактеи, барем во долниот дел * ''Barbarea longirostris'' - Соцветието без брактеи. Стеблото, листовите и плодовите влакнести * ''Barbarea balcana'' - Стеблото, листовите и плодовите голи. Цветовите собрани во лажни штитовидни соцветија * ''Barbarea stricta'' - Цветовите собрани во издолжено-гроздовидно соцветие. Венечните ливчиња 3,5-5 мм долги. Цветните пупки влакнести. Столпчето на плодот 0,5-1,5 мм долго * ''Barbarea vulgaris'' - Венечните ливчиња 5-7 мм долги. Цветните пупки голи. Столпчето на плодот 2-3 мм долго == Видови == Прифатени се 29 видови и три природни меѓувидови хибриди. {{Div col|colwidth=14em}} *''[[Barbarea × abortiva]]'' {{small|Hausskn.}} *''[[Barbarea anfractuosa]]'' {{small|(Hartvig & Å.Strid) Bağcı & Savran}} *''[[Barbarea arcuata]]'' {{small|(Opiz ex J.Presl & C.Presl) Rchb.}} *''[[Barbarea auriculata]]'' {{small|Hausskn. ex Bornm.}} *''[[Barbarea australis]]'' {{small|Hook.f.}} *''[[Barbarea balcana]]'' {{small|Pančić}} *''[[Barbarea bosniaca]]'' {{small|Murb.}} *''[[Barbarea bracteosa]]'' {{small|Guss.}} *''[[Barbarea duralii]]'' {{small|Bağcı & Savran}} *''[[Barbarea × gradlii]]'' {{small|Murr}} *''[[Barbarea grandiflora]]'' {{small|N.Busch}} *''[[Barbarea grayi]]'' {{small|Hewson}} *''[[Barbarea hongii]]'' {{small|Al-Shehbaz & G.Yang}} *''[[Barbarea integrifolia]]'' {{small|DC.}} *''[[Barbarea intermedia]]'' {{small|Boreau}} *''[[Barbarea × krausei]]'' {{small|P.Fourn.}} *''[[Barbarea lepuznica]]'' {{small|Nyár.}} *''[[Barbarea longirostris]]'' {{small|Velen.}} *''[[Barbarea lutea]]'' {{small|Coode & Cullen}} *''[[Barbarea macrocarpa]]'' {{small|(Boiss. & Heldr.) Al-Shehbaz & Jacquemoud}} *''[[Barbarea oligosperma]]'' {{small|K.Koch}} *''[[Barbarea orthoceras]]'' {{small|Ledeb.}} *''[[Barbarea plantaginea]]'' {{small|DC.}} *''[[Barbarea platycarpa]]'' {{small|Hausskn. ex Bornm.}} *''[[Barbarea rupicola]]'' {{small|Moris}} *''[[Barbarea × schulzeana]]'' {{small|Hausskn.}} *''[[Barbarea sicula]]'' {{small|C.Presl}} *''[[Barbarea stricta]]'' {{small|Andrz. ex Besser}} *''[[Barbarea taiwaniana]]'' {{small|Ohwi}} *''[[Barbarea trichopoda]]'' {{small|Hausskn. ex Bornm.}} *''[[Barbarea verna]]'' {{small|(Mill.) Asch.}} *''[[Barbarea vulgaris]]'' {{small|W.T.Aiton}} {{div col end}}   == Употреба == Листовите се јадливи и личат на лисја од [[глуварче]]. ''Barbarea verna'' се користи за додавање лут вкус на салати и за готвење.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fieldguidetoedib00angi/page/250/mode/2up|title=Field Guide to Edible Wild Plants|last=Angier|first=Bradford|publisher=Stackpole Books|year=1974|isbn=0-8117-0616-8|location=Harrisburg, PA|pages=250|oclc=799792|author-link=Bradford Angier}}</ref>  == Хемиски соединенија == ''Barbarea'' содржи различни глукозинолати, [[Флавоноид|флавоноиди]] и сапонини.<ref>{{Наведено списание|last=Vera Kuzina|last2=Jens Kvist Nielsen|last3=Jörg Manfred Augustin|last4=Anna Maria Torp|last5=Søren Bak|last6=Sven Bode Andersen|year=2011|title=''Barbarea vulgaris'' linkage map and quantitative trait loci for saponins, glucosinolates, hairiness and resistance to the herbivore ''Phyllotreta nemorum''|journal=[[Phytochemistry (journal)|Phytochemistry]]|volume=72|issue=2–3|pages=188–198|bibcode=2011PChem..72..188K|doi=10.1016/j.phytochem.2010.11.007|pmid=21130479}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lea Dalby-Brown|last2=Carl Erik Olsen|last3=Jens Kvist Nielsen|last4=Niels Agerbirk|year=2011|title=Polymorphism for novel tetraglycosylated flavonols in an eco-model crucifer, ''Barbarea vulgaris''|journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry]]|volume=59|issue=13|pages=6947–6956|bibcode=2011JAFC...59.6947D|doi=10.1021/jf200412c|pmid=21615154}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Niels Agerbirk|last2=Carl Erik Olsen|year=2011|title=Isoferuloyl derivatives of five seed glucosinolates in the crucifer genus ''Barbarea''|journal=[[Phytochemistry (journal)|Phytochemistry]]|volume=72|issue=7|pages=610–623|bibcode=2011PChem..72..610A|doi=10.1016/j.phytochem.2011.01.034|pmid=21354584}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Barbarea&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Флора Европеа: ''Барбареа''] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=103484 Флора на Кина: ''Барбареа''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] qel7q0swcmu3zgwbhgc625u1ifmfqqj 5652685 5652684 2026-11-03T11:36:22Z BosaFi 115936 /* Опис */ 5652685 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Illustration Barbaraea vulgaris0.jpg | image_caption = ''[[Barbarea vulgaris]]'' | taxon = Barbarea | authority = [[W. T. Aiton]] | synonyms = *''Campe'' {{small|Dulac}} *''Ceriosperma'' {{small|(O.E.Schulz) Greuter & Burdet}} | synonyms_ref = <ref name = powo>{{cite web |title=''Barbarea'' W.T.Aiton |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331385-2 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=18 September 2025}}</ref> }} '''''Barbarea''''' е род од околу 29 видови [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија]] во семејството [[Зелки|Brassicaceae]]. Повеќето се автохтони во умерените региони на [[Северна полутопка|северната полутопка]], со најголема разновидност на видови во јужна [[Европа]] и југозападна [[Азија]]. == Опис == Двегодишни или повеќегодишни тревести растенија со вретеновиден корен. Стеблото вертикално, голо или ретко со прости влакна. Приосновните листови со долги дршки, собрани во розета, најчесто лировидно пересто насечени. Стеблените листови приседнати, пересто насечени до целокрајни, во основата со ушиња кои го опфаќаат стеблото. Цветовите собрани во гроздовидни или лажно штитовидни соцветија кои при образувањето на плодовите обично се издолжуваат. Чашкините ливчиња издолжени до широко-елиптични, страничните торбесто подуени. Венечните ливчиња жолти, издолжено-обратно-јајцевидни. Плодникот со добро развиено столпче и дводелен жиг. Плодот шушменка, издолжено-цилиндрична, семките во еден ред. * ''Barbarea bracteosa'' - Соцветието со брактеи, барем во долниот дел * ''Barbarea longirostris'' - Соцветието без брактеи. Стеблото, листовите и плодовите влакнести * ''Barbarea balcana'' - Стеблото, листовите и плодовите голи. Цветовите собрани во лажни штитовидни соцветија * ''Barbarea stricta'' - Цветовите собрани во издолжено-гроздовидно соцветие. Венечните ливчиња 3,5-5 мм долги. Цветните пупки влакнести. Столпчето на плодот 0,5-1,5 мм долго * ''Barbarea vulgaris'' - Венечните ливчиња 5-7 мм долги. Цветните пупки голи. Столпчето на плодот 2-3 мм долго<ref name=":022">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=606}}</ref> == Видови == Прифатени се 29 видови и три природни меѓувидови хибриди. {{Div col|colwidth=14em}} *''[[Barbarea × abortiva]]'' {{small|Hausskn.}} *''[[Barbarea anfractuosa]]'' {{small|(Hartvig & Å.Strid) Bağcı & Savran}} *''[[Barbarea arcuata]]'' {{small|(Opiz ex J.Presl & C.Presl) Rchb.}} *''[[Barbarea auriculata]]'' {{small|Hausskn. ex Bornm.}} *''[[Barbarea australis]]'' {{small|Hook.f.}} *''[[Barbarea balcana]]'' {{small|Pančić}} *''[[Barbarea bosniaca]]'' {{small|Murb.}} *''[[Barbarea bracteosa]]'' {{small|Guss.}} *''[[Barbarea duralii]]'' {{small|Bağcı & Savran}} *''[[Barbarea × gradlii]]'' {{small|Murr}} *''[[Barbarea grandiflora]]'' {{small|N.Busch}} *''[[Barbarea grayi]]'' {{small|Hewson}} *''[[Barbarea hongii]]'' {{small|Al-Shehbaz & G.Yang}} *''[[Barbarea integrifolia]]'' {{small|DC.}} *''[[Barbarea intermedia]]'' {{small|Boreau}} *''[[Barbarea × krausei]]'' {{small|P.Fourn.}} *''[[Barbarea lepuznica]]'' {{small|Nyár.}} *''[[Barbarea longirostris]]'' {{small|Velen.}} *''[[Barbarea lutea]]'' {{small|Coode & Cullen}} *''[[Barbarea macrocarpa]]'' {{small|(Boiss. & Heldr.) Al-Shehbaz & Jacquemoud}} *''[[Barbarea oligosperma]]'' {{small|K.Koch}} *''[[Barbarea orthoceras]]'' {{small|Ledeb.}} *''[[Barbarea plantaginea]]'' {{small|DC.}} *''[[Barbarea platycarpa]]'' {{small|Hausskn. ex Bornm.}} *''[[Barbarea rupicola]]'' {{small|Moris}} *''[[Barbarea × schulzeana]]'' {{small|Hausskn.}} *''[[Barbarea sicula]]'' {{small|C.Presl}} *''[[Barbarea stricta]]'' {{small|Andrz. ex Besser}} *''[[Barbarea taiwaniana]]'' {{small|Ohwi}} *''[[Barbarea trichopoda]]'' {{small|Hausskn. ex Bornm.}} *''[[Barbarea verna]]'' {{small|(Mill.) Asch.}} *''[[Barbarea vulgaris]]'' {{small|W.T.Aiton}} {{div col end}}   == Употреба == Листовите се јадливи и личат на лисја од [[глуварче]]. ''Barbarea verna'' се користи за додавање лут вкус на салати и за готвење.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fieldguidetoedib00angi/page/250/mode/2up|title=Field Guide to Edible Wild Plants|last=Angier|first=Bradford|publisher=Stackpole Books|year=1974|isbn=0-8117-0616-8|location=Harrisburg, PA|pages=250|oclc=799792|author-link=Bradford Angier}}</ref>  == Хемиски соединенија == ''Barbarea'' содржи различни глукозинолати, [[Флавоноид|флавоноиди]] и сапонини.<ref>{{Наведено списание|last=Vera Kuzina|last2=Jens Kvist Nielsen|last3=Jörg Manfred Augustin|last4=Anna Maria Torp|last5=Søren Bak|last6=Sven Bode Andersen|year=2011|title=''Barbarea vulgaris'' linkage map and quantitative trait loci for saponins, glucosinolates, hairiness and resistance to the herbivore ''Phyllotreta nemorum''|journal=[[Phytochemistry (journal)|Phytochemistry]]|volume=72|issue=2–3|pages=188–198|bibcode=2011PChem..72..188K|doi=10.1016/j.phytochem.2010.11.007|pmid=21130479}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lea Dalby-Brown|last2=Carl Erik Olsen|last3=Jens Kvist Nielsen|last4=Niels Agerbirk|year=2011|title=Polymorphism for novel tetraglycosylated flavonols in an eco-model crucifer, ''Barbarea vulgaris''|journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry]]|volume=59|issue=13|pages=6947–6956|bibcode=2011JAFC...59.6947D|doi=10.1021/jf200412c|pmid=21615154}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Niels Agerbirk|last2=Carl Erik Olsen|year=2011|title=Isoferuloyl derivatives of five seed glucosinolates in the crucifer genus ''Barbarea''|journal=[[Phytochemistry (journal)|Phytochemistry]]|volume=72|issue=7|pages=610–623|bibcode=2011PChem..72..610A|doi=10.1016/j.phytochem.2011.01.034|pmid=21354584}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Barbarea&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Флора Европеа: ''Барбареа''] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=103484 Флора на Кина: ''Барбареа''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] f98or35qkecs7jdjrc68roru5u53scw 0 1407184 5652686 2026-11-03T11:36:28Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1345180477|Lupinus albus]]“ 5652686 wikitext text/x-wiki [[File:Lupinus_albus_MHNT.BOT.2021.17.6.jpg|мини| ''Lupinus albus'']] '''''Lupinus albus''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lupinus]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] ''(Fabaceae).'' Потекнува од североисточниот [[Средоземно Море|медитерански]] регион. Природно успева низ целиот [[Балкански Полуостров|Балкан]], островот [[Сицилија]] и [[Турција]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:504069-1|title=Plants of the World Online|date=1968-12-18|work=Plants of the World Online|accessdate=2025-01-24}}</ref> Исто така широко е одомаќинето низ [[Северна Африка]], [[Европа]] - северно до [[Обединето Кралство|Велика Британија]], [[Германија]], [[Балтички држави|балтичките држави]] и западна [[Русија]], а исто така и на [[Индиски Потконтинент|Индискиот потконтинент]].<ref name="POWO" /> Натурализирани популации се среќаваат и во [[Австралија]] и [[Чиле]].<ref name="POWO" /> == Опис == ''Lupinus albus'' е [[едногодишно растение]], високо до 120 см. Неговото [[стебло]] е разгрането уште од основата, со куси прилегнати, расперени или полурасперени влакна. [[Лист|Листовите]] се длановидни, со 5-7 ливчиња. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се подолги од ливчињата. Ливчињата на подолните листови се обратно-јајцевидни, 20-30 мм долги, 14-18 мм широки, со кусо заострено врвче, а кај погорните листови тие се долгнавесто-обратно-јајцевидни и со кусо заострено врвче, на горната страна голи, по работ со расперени а на долната страна со прилегнати свиленести влакна. Прилисниците се долги и кончесто тенки. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во гроздовидно [[соцветие]] долго 5-10 см. Соцветието е приседнато или со многу куса [[Цветна дршка|дршка]]. Цветовите се бели или сини. Чашката е зелена, со густи прилегнати свиленести влакна, 8-9 мм долга; горната чашкина усна со две многу мали и скоро незабележливи запчиња, а долната скоро целокрајна. Венчето е 13-16 мм долго. Барјачето е обратно-јајцевидно-елиптично, кон основата постепено стеснето, крилцата широко обратно-јајцевидни, со многу кус клиновиден дел, а лаѓичката со сино-виолетов кус и тап клиновиден врв. Мешунката е 60-100 мм долга, 11-20 мм широка, влакнеста, жолтеникаво-кафеава, со топчесто испакнати делови по површината како бројаници. [[Семе|Семките]] се бубреговидни, сплеснати, глатки, матови.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1160-1161}}</ref> Во [[Македонија]] расте по грмушести состоини и ливади.<ref name=":4" /> Варијабилност * ''Lupinus albus subsp. albus -'' Венчето е бело. Лаѓичката на врвот е синкава. Мешунката е долга од 80 до 100 мм, широка од 17 до 20 мм. Семките се долги 8-14 мм, светложолтеникави. Во [[Македонија]] не се среќава иако некои научници го посочуваат за оваа територија.<ref name=":4" /> * ''Lupinus albus subsp. graecus -'' Венчето е сино. Мешунката е долга од 50 до 70 мм, широка од 11 до 13 мм. Семките се долги од 8 до 9 мм, темно обоени. Се среќава на пл. [[Беласица]] - с. [[Башибос]] ([[Валандово|Валандовско]]).<ref name=":4" /> == Варијабилност == == Историја и модерна употреба == [[File:Lupinus_albus.JPG|лево|мини|222x222пкс| Мешунки од видот ''Lupinus albus'', варени и конзервирани во саламура.]] Иако често се поврзува со [[Стар Египет|Стариот Египет]],<ref name="zhukov">{{Наведено списание|last=Zhukovsky|first=P. M.|date=1929|title=A contribution to the knowledge of genus Lupinus Tourn|journal=Bull. Appl. Bot. Genet. Plant Breed|volume=21|issue=1|pages=16–294}}</ref> ''Lupinus albus'' веројатно потекнува од [[стара Грција]] (каде се среќава најголем биодиверзитет и дивата форма ''ssp. graecus''<ref name="kurlovich">{{Наведена книга|url=https://lupins-bk.blogspot.com/2006/07/eco-geographic-classification-of_17.html|title=Lupins: geography, classification, genetic resources, and breeding|last=Kurlovich|first=B. S.|date=2002|publisher=Pub. House "Intan"|isbn=5-86741-034-X|location=St. Petersburg|access-date=11 May 2024}}</ref>), од каде што се проширил кон Медитеранот — формата со розово-сини цветови (''ssp. termis'') на југ (Египет, Либија), а формата со сивкасто-сини цветови (''ssp. albus'') на запад (Апенински Полуостров).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lupins-bk.blogspot.com/2006/07/history-of-lupin-domestication.html|title=lupins-bk.blogspot.com/2006/07/history-of-lupin-domestication.html|last=BK|date=2006-07-17|publisher=Lupins-bk.blogspot.com|accessdate=2012-08-04}}</ref> ''Lupinus albus'' и денес претставува ценет прехранбен и традиционален медитерански производ (особено во [[Египет]]<ref>{{Наведена книга|title=Domestication of plants in the old world: the origin and spread of cultivated plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley|last=Zohary|first=Daniel|last2=Hopf|first2=Maria|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850357-6|edition=3rd|location=Oxford New York|page=123}}</ref>, [[Грција]], [[Јужна Европа]] и делови од [[Бразил]]), каде што неговите [[Семе|семки]] се потопуваат 2-3 часа во морска или солена вода за да се ублажи горчината и најчесто се јадат како популарна ужинка за време на пости или на улица. == Одгледување == Уште од античко време, ''Lupinus albus'' бил раширен низ [[Средоземно Море|Медитеранот]] и [[Близок Исток|Блискиот Исток]] поради високата толерантност на кисели почви (до pH 6,5) и способноста да ја обновува почвата,<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agraria.org/coltivazionierbacee/lupino.htm|title=Lupino - Lupinus spp.|work=Istruzione agraria online}}</ref> иако бара добро дренирани земјишта за да се спречи задушување на коренот.<ref name=":2" /> И покрај тоа што напредува во исти климатски зони како [[Пченка|пченката]], по почетниот период тој бара многу малку вода благодарение на длабокиот коренов систем.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://shop.fibl.org/chen/mwdownloads/download/link/id/104/|title=Merkblatt Biolupinen|work=Forschungsinstitut für biologischen Landbau (FiBL)}}</ref> == Болести == Поради големиот број болести што го напаѓаат ''Lupinus albus'', третманот е комплексен и важен. Повисоки приноси може да се добијат со рана сеидба, но оваа стратегија може да го зголеми ризикот од штетници и болести.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Joy|first=Robert|title=Plant Guide|journal=Usda NRCS|pages=5–8}}</ref> Габичните заболувања често се сузбиваат со фунгициди.<ref name=":1" /> За контрола на не-габични заболувања, најефикасни практики се честото менување на културите на земјиштето и употреба на незаразени семиња.<ref name=":1" /> == Нутритивни аспекти == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {| class="wikitable" |+'''Содржина на хранливи материи на порција од 100 g''' | | '''Lupinus'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/172423/nutrients|title=Lupins, mature seeds, raw - FoodData Central|last=|first=|date=|work=fdc.nal.usda.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/172423/nutrients|archive-date=2019-04-03|accessdate=2021-01-15}}</ref> (зрели семиња) | '''Соја'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/174270/nutrients|title=Soybeans, mature seeds, raw - FoodData Central|last=|first=|date=|work=fdc.nal.usda.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/174270/nutrients|archive-date=2019-04-03|accessdate=2021-01-15}}</ref> (зрели семиња) | '''Пченично брашно'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/168944/nutrients|title=Wheat flour, whole-grain, soft wheat - FoodData Central|last=|first=|date=|work=fdc.nal.usda.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/168944/nutrients|archive-date=2019-04-03|accessdate=2021-01-15}}</ref> (цело зрно) |- | '''Енергија (kcal)''' | 371 | 446 | 332 |- | '''Протеини (g)''' | 36,17 | 36,49 | 9,61 |- | '''Вкупно липиди (масти) (g)''' | 9,74 | 19,94 | 1,95 |- | '''Јаглехидрати (g)''' | 40,37 | 30.16 | 74,48 |- | '''Влакна (g)''' | 18,9 | 9.3 | 13.1 |} Хемискиот состав на семето од ''Lupinus albus'' варира според регионот, но содржината на протеини (кои имаат висока употребливост) останува независна од средината. Мастите имаат идеален 2:1 сооднос на омега-6 и [[Омега-3 масна киселина|омега-3]], додека [[Олеинска киселина|олеинската киселина]] (омега-9) сочинува околу 50% од нив. Поради високата содржина на влакна и ниското ниво на скроб, семето има низок гликемиски индекс. Главните макроелементи кои доминираат во неговите семки се [[калиум]], [[манган]] и [[магнезиум]], како и микроелементите [[калциум]], [[железо]] и [[натриум]]. == Исхрана на животните == === Преживари === И покрај можните несакани ефекти при прекумерна употреба, ''Lupinus albus'' се користи како протеински додаток во исхраната на стоката<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Huyghe|first=Christian|year=1997|title=White Lupin (< I> Lupinus Albus L.)|journal=Field Crops Research|volume=53|issue=1–3|pages=147–160|bibcode=1997FCrRe..53..147H|doi=10.1016/S0378-4290(97)00028-2}}</ref> (на пример, кај овците во [[Австралија]]). Сепак, постојат безбедносни ризици поради габата ''Diaporthe toxica'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=LUAL22|title=Plants Profile for Lupinus albus (white lupine)|work=plants.usda.gov|accessdate=2017-11-18}}</ref> која кај некои сорти од ова растение, може да предизвика фатално труење наречено лупиноза, што се чини дека главно ги погодува овците.<ref name="Williamson-eal-1994">{{Наведено списание|last=Williamson|first=P. M.|last2=Highet|first2=A. S.|last3=Gams|first3=W.|last4=Sivasithamparam|first4=K.|last5=Cowling|first5=W. A.|date=December 1994|title=''Diaporthe toxica'' sp. nov., the cause of lupinosis in sheep|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0953756209810642/pdf|journal=Mycological Research|volume=98|issue=12|pages=1364–1368|doi=10.1016/S0953-7562(09)81064-2|url-access=subscription}}</ref> === Непреживари === За разлика од преживарите, ''Lupinus albus'' не се препорачува за исхрана на свињи. Истражувањата покажувале дека исхраната со ова растение резултира со послаб раст поради намален внес на храна во споредба со други видови ''Lupinus'' (како ''Lupinus'' ''angustifolius'')<ref name=":0" />, а експериментите потврдиле дека неговото консумирање негативно влијае врз варењето и искористувањето на хранливите материи кај прасињата.<ref>{{Наведено списание|last=Sujak|first=Agnieszka|last2=Kotlarz|first2=Anna|last3=Strobel|first3=Wacław|year=2006|title=Compositional and nutritional evaluation of several lupin seeds|journal=Food Chemistry|volume=98|issue=4|pages=711–719|bibcode=2006FoodC..98..711S|doi=10.1016/j.foodchem.2005.06.036}}</ref> * == Литература == * Гладстоунс, ЈС 1974 година. ''Лупинус'' од медитеранскиот регион и Африка. Бик. Запад. Австр. Заминете. од Агро 1974 година. Н 26. 48 стр. * Гладстоунс, ЈС 1998. Распространетост, потекло, таксономија, историја и важност. Во: Џ.С. Гледстоунс ''и др.'' (ур.), Лупин како култивирани растенија. Биологија, производство и употреба, 1-39. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}} * [https://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=LUPIN&display=31 Класификација за растенијата Kingdom Plantae Down to Species ''Lupinus albus'' L.] * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Lupinus+albus pfaf.org] * [https://web.archive.org/web/20120327185546/http://www.lupinproteinteam.unimi.it/homemap.htm Референтни мапи на протеомот на семето на тимот Lupin Protein] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] pm9wqltx6iue0dyckc81t5p8zwpne93 5652701 5652686 2026-11-03T11:52:09Z Orce Wiki 121850 5652701 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Lupinus albus 1.jpg | genus = Lupinus | species = albus | authority = [[L.]] }} [[File:Lupinus_albus_MHNT.BOT.2021.17.6.jpg|мини| ''Lupinus albus'']] '''''Lupinus albus''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] што припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lupinus]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] ''(Fabaceae).'' Потекнува од североисточниот [[Средоземно Море|медитерански]] регион. Природно успева низ целиот [[Балкански Полуостров|Балкан]], островот [[Сицилија]] и [[Турција]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:504069-1|title=Plants of the World Online|date=1968-12-18|work=Plants of the World Online|accessdate=2025-01-24}}</ref> Исто така широко е одомаќинето низ [[Северна Африка]], [[Европа]] - северно до [[Обединето Кралство|Велика Британија]], [[Германија]], [[Балтички држави|балтичките држави]] и западна [[Русија]], а исто така и на [[Индиски Потконтинент|Индискиот потконтинент]].<ref name="POWO" /> Натурализирани популации се среќаваат и во [[Австралија]] и [[Чиле]].<ref name="POWO" /> == Опис == ''Lupinus albus'' е [[едногодишно растение]], високо до 120 см. Неговото [[стебло]] е разгрането уште од основата, со куси прилегнати, расперени или полурасперени влакна. [[Лист|Листовите]] се длановидни, со 5-7 ливчиња. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се подолги од ливчињата. Ливчињата на подолните листови се обратно-јајцевидни, 20-30 мм долги, 14-18 мм широки, со кусо заострено врвче, а кај погорните листови тие се долгнавесто-обратно-јајцевидни и со кусо заострено врвче, на горната страна голи, по работ со расперени а на долната страна со прилегнати свиленести влакна. Прилисниците се долги и кончесто тенки. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во гроздовидно [[соцветие]] долго 5-10 см. Соцветието е приседнато или со многу куса [[Цветна дршка|дршка]]. Цветовите се бели или сини. Чашката е зелена, со густи прилегнати свиленести влакна, 8-9 мм долга; горната чашкина усна со две многу мали и скоро незабележливи запчиња, а долната скоро целокрајна. Венчето е 13-16 мм долго. Барјачето е обратно-јајцевидно-елиптично, кон основата постепено стеснето, крилцата широко обратно-јајцевидни, со многу кус клиновиден дел, а лаѓичката со сино-виолетов кус и тап клиновиден врв. Мешунката е 60-100 мм долга, 11-20 мм широка, влакнеста, жолтеникаво-кафеава, со топчесто испакнати делови по површината како бројаници. [[Семе|Семките]] се бубреговидни, сплеснати, глатки, матови.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1160-1161}}</ref> Во [[Македонија]] расте по грмушести состоини и ливади.<ref name=":4" /> == Варијабилност == * subsp. ''graecus'' <small>([[Boiss.]] et [[Spun.]]) Franko et Silva</small> * subsp. ''termis'' <small>([[Forsk.]]) [[Ponert.]]</small> ** var. ''abissinicus'' <small>[[Libk.]]</small> ** var. ''subroseus'' <small>[[Libk.]]</small> ** subsp. ''albus'' <small>[[L.]]</small> * var.'' albus'' * var. ''vavilovii'' <small>([[Atab.]]) [[Kurl.]] et [[Stankev.]]</small> * var. ''vulgaris'' <small>[[Libk.]]</small> ** f. ''libkindae'' <small>[[Kurl.]] et [[Stankev.]]</small><ref>{{cite web|author=BK |url=https://lupindiversity.blogspot.com/2006/08/lupinus-albus-l-white-lupin.html |title=lupindiversity.blogspot.com/2006/08/lupinus-albus-l-white-lupin.html |publisher=Lupindiversity.blogspot.com |date=2006-08-04 |access-date=2012-08-04}}</ref> Во Македонија се среќава подвидот ''Lupinus albus subsp. graecus'' додека се претпоставува присуство и на ''Lupinus albus subsp. albus'' * ''Lupinus albus subsp. albus -'' Венчето е бело. Лаѓичката на врвот е синкава. Мешунката е долга од 80 до 100 мм, широка од 17 до 20 мм. Семките се долги 8-14 мм, светложолтеникави. Во [[Македонија]] не се среќава иако некои научници го посочуваат за оваа територија.<ref name=":4" /> * ''Lupinus albus subsp. graecus -'' Венчето е сино. Мешунката е долга од 50 до 70 мм, широка од 11 до 13 мм. Семките се долги од 8 до 9 мм, темно обоени. Се среќава на пл. [[Беласица]] - с. [[Башибос]] ([[Валандово|Валандовско]]).<ref name=":4" /> == Историја и модерна употреба == [[File:Lupinus_albus.JPG|лево|мини|222x222пкс| Мешунки од видот ''Lupinus albus'', варени и конзервирани во саламура.]] Иако често се поврзува со [[Стар Египет|Стариот Египет]],<ref name="zhukov">{{Наведено списание|last=Zhukovsky|first=P. M.|date=1929|title=A contribution to the knowledge of genus Lupinus Tourn|journal=Bull. Appl. Bot. Genet. Plant Breed|volume=21|issue=1|pages=16–294}}</ref> ''Lupinus albus'' веројатно потекнува од [[стара Грција]] (каде се среќава најголем биодиверзитет и дивата форма ''ssp. graecus''<ref name="kurlovich">{{Наведена книга|url=https://lupins-bk.blogspot.com/2006/07/eco-geographic-classification-of_17.html|title=Lupins: geography, classification, genetic resources, and breeding|last=Kurlovich|first=B. S.|date=2002|publisher=Pub. House "Intan"|isbn=5-86741-034-X|location=St. Petersburg|access-date=11 May 2024}}</ref>), од каде што се проширил кон Медитеранот — формата со розово-сини цветови (''ssp. termis'') на југ (Египет, Либија), а формата со сивкасто-сини цветови (''ssp. albus'') на запад (Апенински Полуостров).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lupins-bk.blogspot.com/2006/07/history-of-lupin-domestication.html|title=lupins-bk.blogspot.com/2006/07/history-of-lupin-domestication.html|last=BK|date=2006-07-17|publisher=Lupins-bk.blogspot.com|accessdate=2012-08-04}}</ref> ''Lupinus albus'' и денес претставува ценет прехранбен и традиционален медитерански производ (особено во [[Египет]]<ref>{{Наведена книга|title=Domestication of plants in the old world: the origin and spread of cultivated plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley|last=Zohary|first=Daniel|last2=Hopf|first2=Maria|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850357-6|edition=3rd|location=Oxford New York|page=123}}</ref>, [[Грција]], [[Јужна Европа]] и делови од [[Бразил]]), каде што неговите [[Семе|семки]] се потопуваат 2-3 часа во морска или солена вода за да се ублажи горчината и најчесто се јадат како популарна ужинка за време на пости или на улица. == Одгледување == Уште од античко време, ''Lupinus albus'' бил раширен низ [[Средоземно Море|Медитеранот]] и [[Близок Исток|Блискиот Исток]] поради високата толерантност на кисели почви (до pH 6,5) и способноста да ја обновува почвата,<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agraria.org/coltivazionierbacee/lupino.htm|title=Lupino - Lupinus spp.|work=Istruzione agraria online}}</ref> иако бара добро дренирани земјишта за да се спречи задушување на коренот.<ref name=":2" /> И покрај тоа што напредува во исти климатски зони како [[Пченка|пченката]], по почетниот период тој бара многу малку вода благодарение на длабокиот коренов систем.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://shop.fibl.org/chen/mwdownloads/download/link/id/104/|title=Merkblatt Biolupinen|work=Forschungsinstitut für biologischen Landbau (FiBL)}}</ref> == Болести == Поради големиот број болести што го напаѓаат ''Lupinus albus'', третманот е комплексен и важен. Повисоки приноси може да се добијат со рана сеидба, но оваа стратегија може да го зголеми ризикот од штетници и болести.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Joy|first=Robert|title=Plant Guide|journal=Usda NRCS|pages=5–8}}</ref> Габичните заболувања често се сузбиваат со фунгициди.<ref name=":1" /> За контрола на не-габични заболувања, најефикасни практики се честото менување на културите на земјиштето и употреба на незаразени семиња.<ref name=":1" /> == Нутритивни аспекти == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {| class="wikitable" |+'''Содржина на хранливи материи на порција од 100 g''' | | '''Lupinus'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/172423/nutrients|title=Lupins, mature seeds, raw - FoodData Central|last=|first=|date=|work=fdc.nal.usda.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/172423/nutrients|archive-date=2019-04-03|accessdate=2021-01-15}}</ref> (зрели семиња) | '''Соја'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/174270/nutrients|title=Soybeans, mature seeds, raw - FoodData Central|last=|first=|date=|work=fdc.nal.usda.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/174270/nutrients|archive-date=2019-04-03|accessdate=2021-01-15}}</ref> (зрели семиња) | '''Пченично брашно'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/168944/nutrients|title=Wheat flour, whole-grain, soft wheat - FoodData Central|last=|first=|date=|work=fdc.nal.usda.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/168944/nutrients|archive-date=2019-04-03|accessdate=2021-01-15}}</ref> (цело зрно) |- | '''Енергија (kcal)''' | 371 | 446 | 332 |- | '''Протеини (g)''' | 36,17 | 36,49 | 9,61 |- | '''Вкупно липиди (масти) (g)''' | 9,74 | 19,94 | 1,95 |- | '''Јаглехидрати (g)''' | 40,37 | 30.16 | 74,48 |- | '''Влакна (g)''' | 18,9 | 9.3 | 13.1 |} Хемискиот состав на семето од ''Lupinus albus'' варира според регионот, но содржината на протеини (кои имаат висока употребливост) останува независна од средината. Мастите имаат идеален 2:1 сооднос на омега-6 и [[Омега-3 масна киселина|омега-3]], додека [[Олеинска киселина|олеинската киселина]] (омега-9) сочинува околу 50% од нив. Поради високата содржина на влакна и ниското ниво на скроб, семето има низок гликемиски индекс. Главните макроелементи кои доминираат во неговите семки се [[калиум]], [[манган]] и [[магнезиум]], како и микроелементите [[калциум]], [[железо]] и [[натриум]]. == Исхрана на животните == === Преживари === И покрај можните несакани ефекти при прекумерна употреба, ''Lupinus albus'' се користи како протеински додаток во исхраната на стоката<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Huyghe|first=Christian|year=1997|title=White Lupin (< I> Lupinus Albus L.)|journal=Field Crops Research|volume=53|issue=1–3|pages=147–160|bibcode=1997FCrRe..53..147H|doi=10.1016/S0378-4290(97)00028-2}}</ref> (на пример, кај овците во [[Австралија]]). Сепак, постојат безбедносни ризици поради габата ''Diaporthe toxica'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=LUAL22|title=Plants Profile for Lupinus albus (white lupine)|work=plants.usda.gov|accessdate=2017-11-18}}</ref> која кај некои сорти од ова растение, може да предизвика фатално труење наречено лупиноза, што се чини дека главно ги погодува овците.<ref name="Williamson-eal-1994">{{Наведено списание|last=Williamson|first=P. M.|last2=Highet|first2=A. S.|last3=Gams|first3=W.|last4=Sivasithamparam|first4=K.|last5=Cowling|first5=W. A.|date=December 1994|title=''Diaporthe toxica'' sp. nov., the cause of lupinosis in sheep|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0953756209810642/pdf|journal=Mycological Research|volume=98|issue=12|pages=1364–1368|doi=10.1016/S0953-7562(09)81064-2|url-access=subscription}}</ref> === Непреживари === За разлика од преживарите, ''Lupinus albus'' не се препорачува за исхрана на свињи. Истражувањата покажувале дека исхраната со ова растение резултира со послаб раст поради намален внес на храна во споредба со други видови ''Lupinus'' (како ''Lupinus'' ''angustifolius'')<ref name=":0" />, а експериментите потврдиле дека неговото консумирање негативно влијае врз варењето и искористувањето на хранливите материи кај прасињата.<ref>{{Наведено списание|last=Sujak|first=Agnieszka|last2=Kotlarz|first2=Anna|last3=Strobel|first3=Wacław|year=2006|title=Compositional and nutritional evaluation of several lupin seeds|journal=Food Chemistry|volume=98|issue=4|pages=711–719|bibcode=2006FoodC..98..711S|doi=10.1016/j.foodchem.2005.06.036}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Portrait fleur lupin86.JPG|Lupinus albus Податотека:Lupinus albus ru-WP.jpg|Lupinus albus Податотека:Altramuces-2009.jpg|Семе на Lupinus albus приготвено за употреба Податотека:Lupinus albus flower.JPG|Цвет на Lupinus albus Податотека:Lupinus albus leaf.JPG|Лист на Lupinus albus Податотека:Lupinus albus from Flore Médicale 1834.jpg|Илустрација на Lupinus albus од 1834 година. </gallery> == Литература == * Гладстоунс, ЈС 1974 година. ''Лупинус'' од медитеранскиот регион и Африка. Бик. Запад. Австр. Заминете. од Агро 1974 година. Н 26. 48 стр. * Гладстоунс, ЈС 1998. Распространетост, потекло, таксономија, историја и важност. Во: Џ.С. Гледстоунс ''и др.'' (ур.), Лупин како култивирани растенија. Биологија, производство и употреба, 1-39. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [https://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=LUPIN&display=31 Класификација за растенијата Kingdom Plantae Down to Species ''Lupinus albus'' L.] * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Lupinus+albus pfaf.org] * [https://web.archive.org/web/20120327185546/http://www.lupinproteinteam.unimi.it/homemap.htm Референтни мапи на протеомот на семето на тимот Lupin Protein] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] epkq2dllhwqq73udedvossbt8hm4rb8 1 1407185 5652692 2026-11-03T11:39:30Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652692 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1407186 5652693 2026-11-03T11:44:56Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5652693 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407187 5652702 2026-11-03T11:52:25Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5652702 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1407188 5652704 2026-11-03T11:53:36Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5652704 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc